Ang Labing Bantogang Tawo nga Nabuhi Sukad
MAY tawo ba nga dili-kaduhaduhaang matawag nga labing bantogang tawo nga nabuhi sukad? Unsay imong pagsukod sa pagkabantogan sa usa ka tawo? Pinaagi ba sa iyang kahawod sa militar? sa iyang pisikal nga kusog? sa iyang kautokan?
Ang manalaysay nga si H. G. Wells miingon nga ang pagkabantogan sa tawo masukod pinaagi sa ‘iyang gibilin aron pauswagon, ug kon nakapasugod ba siya sa uban sa paghunahuna ug bag-ong mga kahibalo nga may kasibot sama kaniya.’ Si Wells, bisag wala mangangkon nga usa ka Kristohanon, miadmiter: “Pinaagi niini nga sukdanan si Jesus nanguna.”
Si Alejandrong Bantogan, si Carlomagno (gitawag nga “ang Bantogan” bisan sa buhi pa siya), ug si Napoleon Bonaparte maoy gamhanang mga magmamando. Tungod sa ilang makahahadlok nga pagggahom, dako kaayo silag impluwensiya sa ilang ginsakpan. Gani, si Napoleon gitaho nga nag-ingon: “Si Jesu-Kristo may impluwensiya ug nagmando sa Iyang mga sakop bisag wala Siya.”
Pinaagi sa iyang epektibong mga pagpanudlo ug pinaagi sa iyang pagkinabuhi nga uyon niana, si Jesus gamhanang nakaimpluwensiya sa mga kinabuhi sa mga tawo duolan sa duha ka libo ka tuig. Sumala sa tukmang pagkapahayag niana sa usa ka magsusulat: “Sa tanang mga sundalo nga nakamartsa sukad, ug sa tanang mga sundalo sa kadagatan nga natukod sukad, ug sa tanang mga parlamento nga gilingkoran sukad, sa tanang mga hari nga nagmando sukad, bisan pag tiponon wala makaimpluwensiya sa kinabuhi sa tawo niining yutaa nga sama ka gamhanan.”
Usa ka Persona sa Kasaysayan
Apan, katingalahan, ang uban moingon nga si Jesus wala gayod mabuhi—nga siya, sa tinuod, maoy minugna sa pipila ka tawo sa unang-siglo. Sa pagtubag sa mga maduhaduhaon, ang tinahod nga manalaysayng si Will Durant nangatarongan: “Nga ang pipila ka simpleng mga tawo sa usa ka kaliwatan nag-imbento ug gamhanan kaayo ug madanihong personalidad, nga hataas kaayog sukdanan sa pamatasan ug makapadasig kaayong panan-awon sa panag-igsoonay sa tawo, maoy usa ka milagro nga labi pang dili-katuohan kay sa bisan unsa pa nga natala diha sa mga Ebanghelyo.”
Pangutan-a ang imong kaugalingon: Mahimo ba nga ang usa ka tawo nga wala mabuhi sukad makaimpluwensiya ug dako sa kasaysayan sa tawo? Ang reperensiyang basahong The Historians’ History of the World miingon: “Ang makasaysayanhong resulta sa mga buluhaton ni [Jesus] labi pang hinungdanon, bisan sa sekular nga baroganan, kay sa mga buhat sa bisan kinsa pang tawo sa kasaysayan. Usa ka bag-ong panahon, nga giila sa pangunang mga sibilisasyon sa kalibotan, gipetsahan sukad sa iyang pagkatawo.”
Oo, hunahunaa lang kana. Bisan ang mga kalendaryo karong adlawa gipasukad sa tuig nga gituohang mao ang petsa sa pagkatawo ni Jesus. “Ang mga petsa una pa nianang tuiga gilista ingong B.C., o before Christ,” miingon ang The World Book Encyclopedia. “Ang mga petsa tapos nianang tuiga gilista ingong A.D., o anno Domini (sa tuig sa atong Ginoo).”
Bisan pa, ang mga kritiko, nag-ingon nga ang tanan natong nahibaloan mahitungod kang Jesus sa Bibliya lamang makaplagan. Wala nay uban pang mga talaan mahitungod kaniya ang naglungtad, matud pa nila. Bisan si H. G. Wells misulat: “Ang karaang mga manalaysayng Romano wala gayod maghisgot kang Jesus; siya walay gibiling timaan sa talaan sa kasaysayan mahitungod sa iyang panahon.” Apan tinuod ba kini?
Bisag diyutay lamang ang gihisgotan bahin kang Jesu-Kristo sa unang sekular nga kasaysayan, ang maong mga reperensiya naglungtad. Si Cornelius Tacitus, usa ka tinahod unang-siglong manalaysayng Romano, misulat: “Ang ngalang [Kristohanon] gikuha gikan kang Kristo, nga gipapatay sa prokurador nga si Poncio Pilato sa panahon sa pagmando ni Tiberio.” Si Suetonius ug Pliny nga Batan-on, laing Romanong mga magsusulat niadto, naghisgot usab kang Kristo. Gawas pa, si Flavius Josephus, unang-siglong manalaysayng Hudiyo, misulat mahitungod kang Santiago, nga iyang gipaila nga mao “ang igsoon ni Jesus, nga gitawag Kristo.”
Busa ang The New Encyclopædia Britannica mihinapos: “Kining maong tagsatagsang mga talaan nagpamatuod nga sa karaang panahon bisan ang mga kaaway sa Kristiyanidad wala gayod magduhaduha sa pagkamakasaysayanhon ni Jesus, nga giduhaduhaan sa unang higayon ug sa walay igong katarongan sa kataposan sa ika-18, sa panahon sa ika-19, ug sa sinugdanan sa ika-20ng mga siglo.”
Apan, hinungdanon usab, ang tanan nga nahibaloan mahitungod kang Jesus girekord sa iyang unang-siglong mga sumusunod. Ang ilang mga asoy natipigan diha sa mga Ebanghelyo—mga basahon sa Bibliya nga gisulat ni Mateo, Marcos, Lucas, ug Juan. Unsay gipahayag niining maong mga talaan mahitungod sa pagkatawo ni Jesus?
Sa Pagkatinuod, Kinsa Siya?
Ang unang-siglong mga kauban ni Jesus nagpalandong nianang pangutanaha. Dihang ilang nakita nga maligrosong gisaway ug gipalinaw ni Jesus ang gikusokuso sa hangin nga dagat, sila nahibulong: “Kinsa siya?” Sa ulahi, sa laing higayon, gipangutana ni Jesus ang iyang mga apostoles: “Unsa may inyong ikasulti, kinsa man ako?”—Marcos 4:41; Mateo 16:15.
Kon ibangon kanimo kanang pangutanaha, unsay imong itubag? Si Jesus ba, sa tinuod, Diyos? Daghan karon nagaingon nga siya mao. Apan ang iyang mga kauban wala gayod magtuo nga siya Diyos. Ang tubag ni apostol Pedro sa pangutana ni Jesus mao: “Ikaw mao ang Kristo, ang Anak sa Diyos nga buhi.”—Mateo 16:16.
Si Jesus wala gayod mangangkon nga siya Diyos, apan siya midawat nga siya mao ang gisaad nga Mesiyas, o Kristo. Siya miingon usab nga siya mao ang “Anak sa Diyos,” dili Diyos. (Juan 4:25, 26; 10:36) Bisan pa, ang Bibliya wala mag-ingon nga si Jesus maoy usa ka ordinaryong tawo sama kang bisan kinsa nga tawo. Siya maoy usa ka linain kaayong persona tungod kay siya gilalang sa Diyos una pa sa ubang mga butang. (Colosas 1:15) Sa dili-maisip nga binilyong katuigan, bisan sa wala pa lalanga ang pisikal nga uniberso, si Jesus nabuhi ingong usa ka espiritung persona sa langit ug nagpahimulos ug suod nga pag-ubanay sa iyang Amahan, si Jehova nga Diyos, ang Dakong Maglalalang.—Proverbio 8:22, 27-31.
Unya, sa duolan sa duha ka libo ka tuig kanhi, gibalhin sa Diyos ang kinabuhi sa iyang Anak diha sa tagoangkan sa usa ka babaye, ug si Jesus nahimong usa ka tawhanong anak sa Diyos, nga natawo diha sa normal nga paagi pinaagi sa usa ka babaye. (Galacia 4:4) Sa nagtubo pa si Jesus sa tagoangkan ug samtang nagdako ingong usa ka bata, siya nagsalig sa mga tawo nga gipili sa Diyos nga mahimong iyang mga ginikanan sa yuta. Sa ulahi si Jesus midangat sa pagkahamtong, ug gibalik kaniya ang tanang panumdoman sa iyang pagpakig-uban niadto sa Diyos sa langit.—Juan 8:23; 17:5.
Kon Unsay Nagpahimo Kaniyang Bantogan
Tungod kay maampingon man niyang gisundog ang iyang langitnong Amahan, si Jesus mao ang labing bantogang tawo nga nabuhi sukad. Ingong matinumanong Anak, bug-os nga giawat ni Jesus ang iyang Amahan nga siya nakaingon sa iyang mga sumusunod: “Ang nakakita kanako nakakita usab sa Amahan.” (Juan 14:9, 10) Diha sa tanang kahimtang dinhi sa yuta, iyang gibuhat ang pagabuhaton unta sa iyang Amahan, ang Labing Gamhanan nga Diyos. “Wala ako magbuhat sa kaugalingon kong pagbulot-an,” misaysay si Jesus, “hinunoa nagasulti lamang ako sa gitudlo kanako sa Amahan.” (Juan 8:28) Busa kon magtuon kita sa kinabuhi ni Jesu-Krito, kita, sa pagkamatuod, makabaton ug tin-awng hulagway kon sama sa unsa gayod ang Diyos.
Busa, bisan pa nga midawat si apostol Juan nga “wala pa gayoy tawo ang nakakita sa Diyos,” sa gihapon iyang nasulat nga ang “Diyos gugma.” (Juan 1:18; 1 Juan 4:8) Nakasulti niini si Juan tungod kay siya nakasinati sa gugma sa Diyos tungod sa iyang nakita kang Jesus, nga mao ang hingpit nga larawan sa iyang Amahan. Si Jesus mahangawaon, maluluton, mapaubsanon, ug daling maduol. Ang mahuyang ug ang dinaogdaog komportable kaniya, sama sa tanang matang sa mga tawo—mga lalaki, babaye, mga bata, adunahan, kabos, gamhanan, bisan ang mga tawong mabug-at ug mga sala. Ang may daotan lamang ug mga kasingkasing ang wala mahinangop kaniya.
Sa pagkamatuod, si Jesus wala lamang magtudlo sa iyang mga sumusunod sa paghigugma sa usa ug usa, apan siya nagpakita kanila kon unsaon. “Maingon nga ako nahigugma kaninyo,” siya miingon, “kamo usab [kinahanglan] maghigugmaay sa usag usa.” (Juan 13:34) Ang pagkahibalo “sa gugma ni Kristo,” matud pa sa usa sa iyang mga apostoles, “nagalabaw sa tanang kahibalo.” (Efeso 3:19) Oo, ang gugma nga gipasundayag ni Kristo mas labaw kay sa kalibotanong kahibalo ug “nagapugos” sa uban sa pagsanong niana. (2 Corinto 5:14) Busa, ang dili-hitupngang panig-ingnan ni Jesus sa gugma, ilabina, maoy nagpahimo kaniya nga mao ang labing bantogang tawo nga nabuhi sukad. Ang iyang gugma nakatandog sa mga kasingkasing sa minilyon sa daghang kasiglohan ug nakaimpluwensiya sa ilang mga kinabuhi alang sa kaayohan.
Apan, ang uban tingali motutol: ‘Tan-awa ang tanang mga krimen nga nahimo sa ngalan ni Kristo—ang mga Krusada, ang Inkisisyon, ug ang mga gubat nga nakakita sa minilyon nga nangangkong mga Kristohanon nga nagpinatyanay sa usag usa diha sa panggubatan.’ Apan ang kamatuoran mao, kining mga tawhana nagapanghimakak sa ilang pangangkon nga mga sumusunod ni Jesus. Ang iyang mga pagtulon-an ug paagi sa kinabuhi nagatunglo sa ilang mga buhat. Bisan ang usa ka Hindu, si Mohandas Gandhi, napukaw sa pag-ingon: ‘Gihigugma ko si Kristo, apan gitamay ko ang mga Kristohanon tungod kay sila wala magkinabuhi sama sa pagkinabuhi ni Kristo.’
Mga Kaayohan sa Pagtuon Mahitungod Kaniya
Tino nga wala nay pagtuon nga molabaw pa kahinungdanon karon kay sa pagtuon sa kinabuhi ug ministeryo ni Jesus-Kristo. “Tutoki ninyo pag-ayo si . . . Jesus,” miawhag si apostol Pablo. “Sa pagkamatuod, palandonga ninyo pag-ayo siya.” Ug ang Diyos mismo misugo mahitungod sa iyang Anak: “Pamati kamo kaniya.” Ang librong Ang Labing Bantogang Tawo nga Nabuhi Sukad motabang kanimo sa pagbuhat niana.—Hebreohanon 12:2, 3; Mateo 17:5.
Gipaningkamotan nga mapadayag ang tanang hitabo sa kinabuhi ni Jesus sa yuta sumala sa gipahayag diha sa upat ka Ebanghelyo, apil ang mga pakigpulong nga iyang gihatag ug sa iyang mga sambingay ug mga milagro. Kutob sa maarangan, ang tanan gihan-ay sumala sa pagkasunodsunod sa mga hitabo. Sa kataposan sa matag kapitulo mao ang listahan sa mga teksto sa Bibliya nga gikan niini gipasukad ang kapitulo. Ikaw gidasig sa pagbasa niining mga tekstoha ug sa pagtubag sa mga pangutana sa pagrepaso nga gitagana.
Usa ka eskolar gikan sa University of Chicago miangkon dili pa dugay: “Daghan kaayo ang nasulat mahitungod kang Jesus sa kataposang kawhaan ka tuig kay sa miaging duha ka libo ka tuig.” Apan hinungdanong palandongon sa personal ang mga asoy sa Ebanghelyo, kay sama sa giingon sa The Encyclopædia Britannica: “Daghang modernong estudyante nalinga kaayo sa nagkasumpaking mga teoriya mahitungod kang Jesus ug sa mga Ebanghelyo nga napasagdan na hinoon niyang tun-an kining pangunang mga rekord.”
Human sa usa ka maampingon, walay-gidapigang pag-usisa sa mga rekord sa Ebanghelyo, nagtuo kami nga ikaw mouyon nga ang labing dako sa tanang mga hitabo sa kasaysayan sa tawo nahitabo sa pagmando sa Romanong Cesar Agosto, sa dihang si Jesus sa Nazaret mitungha aron sa paghalad sa iyang kinabuhi alang kanato.