Pagpaniid sa Kalibotan

Krisis sa Tubig

“Kon walay pagahimoon, dos tersiya sa katawhan ang mag-antos sa kauhaw sa dili pa moabot ang tuig 2025,” nagpahayag ang Pranses nga magasing L’Express. Ang mantalaang Le Figaro nag-ingon: “Un kuwarto sa populasyon sa kalibotan karon dili direktang makabaton ug mainom nga tubig.” Aron matagad ang krisis sa tubig, ang United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organization naghimog internasyonal nga komperensiya sa Paris, sa Marso 1998. Kapin sa 200 ka delegado gikan sa 84 ka nasod, lakip ang presidente sa Pransiya, naghisgot ug mga pamaagi sa pagpanalipod sa abiyo sa tubig sa kalibotan. Usa sa mga suliran nga gipasiugda mao nga kanunayng mausik ang tubig tungod sa dili maayong mga sistema sa irigasyon sa agrikultura ug sa likion nga mga tubo sa tubig. Si Presidente Jacques Chirac sa Pransiya nagpasiugda nga ang tubig maoy bahin sa tiningob nga kabilin sa tawo ug busa kinahanglang dumalahan sa tibuok-kalibotang paagi.

Pasidaan sa Tasa sa Kape sa Opisina

“Ang gigming nga mga samokan​—lakip ang makahadlok nga mga bakterya sama sa E. coli​—ang nagkadaghan tungod kay ang mga tawo dili maampingong mohugas sa ilang mga tasa o modis-inpektar sa mga lababo ug mga dapit nga andamanan ug pagkaon sa kadaghanang opisina,” nagtaho ang The Toronto Star. Ang mga tigdukiduki nga si Charles Gerba ug Ralph Meer nagsusi sa mga tasa sa kape ug sa himan sa pag-andam ug kape sa 12 ka opisina. Mga 40 porsiyento sa mga tasa ug 20 porsiyento sa mga espongha nga anaa sa mga lababo sa opisina dunay coliform nga bakterya, usahay ang peligroso kaayong E. coli. “Kana kasagarang nagpadayag ug hugawng mga kahimtang,” matod ni Gerba. Ang taho naghinapos: “Gawas kon dunay makinang mohugas ug mga plato, ang mga tasa angayng hugasan sa init, may sabon nga tubig, dayon idis-inpektar sa igpaputi-ug-tubig nga tinimpla o sa pangpatay sa kagaw nga iglilimpiyo. Ang mga trapo ug mga espongha angayng hinloan kanunay.”

Kabataan Mas Gustog Yanong mga Kalingawan

Sa unsang paagi ka mahimong usa ka maayong inahan sa mga mata sa imong mga anak? Sa Whirlpool Foundation nga surbi sa 1,000 ka Amerikanong kabataan nga may pangedarong 6 hangtod 17, kadaghanan mopalabi sa paghimog yano, inadlaw-adlawng mga butang uban sa ilang mga inahan, nga “basta lang magkauban.” Ang paboritong kalihokan sa kabataan uban kang Mama mao ang “pag-uban sa pagpangaon.” Ang ikaduhang gipili gilangkoban sa “pag-uban nga mangaon sa gawas” ug “pag-uban nga mamalit.” Nagsunod kaayo sa ikatulong lugar mao ang “pag-uban nga manglingkod ug mag-estoryahanay.” Ang unang gipili sa kabataan nga mga paagi sa pagpasalamat sa ilang mga inahan yano usab. Saysenta porsiyento ang nag-ingon nga kasagaran nilang hatagan ang ilang inahan ug usa ka “halog ug halok.” Ang sunod nilang paboritong mga paagi mao ang pag-ingong, “Gimahal ko ikaw” ug “Salamat.”

Kapeligrohan sa Polusyon Ngadto sa mga Drayber

“Ang usa ka drayber nga anaa sa naghuot nga trapiko makahanggab ug abot sa tulo ka pilo sa sukod sa makahilong mga aso kay sa siklista o tawong naglakaw ug mga doble kay sa tigsakayg bus,” nagtaho ang The Times sa London. Ang usa ka pagtuon sa Institute for European Environmental Policy nagpaila nga ang mga motoristang mabara diha sa hinay-moirog nga trapiko diha sa tunga sa haywey makahanggab ug “baga kaayong makahilong mga gas.” Ang tiglaban sa kalikopan nga si Andrew Davis nag-ingon nga sukwahi sa naandang panghunahuna, ang mga drayber sa kotse mahimong mas dakog panginahanglan sa nagpanalipod nga mga sap-ong sa ilong kay sa mga siklista nga magpadaplin.

Pahamugaway Alang sa mga Baka

Ang mga kutson nga gisudlan ug guhayguhayng goma gikan sa gi-recycle nga mga ligid makit-an na sa mga kamalig sa baka, nagtaho ang The Globe and Mail sa Canada. Gituohang ang singko sentimetros ka bagang mga kutson mahimong makahatag sa mga baka ug mas taas ug mas dagayang gatasang kinabuhi. Sumala sa taho, “ang gatasang mga baka naggugol sa daghang bahin sa ilang kinabuhi diha sa semento,” nga maoy hinungdan sa ilang “pag-agom ug sakit nga mga tiil ug nadaot nga mga bitiis.” Ang mga kutson dili lamang mopakunhod sa mga problema sa tiil ug bitiis sa mga hayop apan makasangga usab sa paglugapak sa ilang mga tuhod sa dihang molup-og sila sa yuta aron mopahulay. Ang usa ka tiggama sa mga kutson nag-ingon nga ang ideya mao ang paghatag sa mga baka sa susamang pagbati nga ilang mabatonan kon sila nagpahulay diha sa balilihon nga sibsibanan.

Katsilang Kabataan ug TV

Ang aberids nga tigtan-awg-TV nga bata sa Espanya makasaksi ug 10,000 ka pagbuno ug 100,000 ka mga buhat sa pag-atake sa panahon nga siya moabot na sa edad nga napulo, sumala kang Carlos María Bru, sa Spanish Committee of the United Nations Children’s Fund, nagtaho ang Europa Press. Dugang pa, si Propesor Luis Miguel Martínez nag-ingon nga kapin sa tres kuwarto sa Katsilang mga bata gikan sa 4 hangtod 12 anyos nga pangedaron nagtan-awg TV nga labing menos duha ka oras ug tunga kada adlaw, ug halos un kuwarto ang nagtan-aw ug kapin sa upat ka oras adlaw-adlaw. Sa aberids, matod sa taho, “ang kabataan mogugol ug 937 ka oras kada tuig atubangan sa TV, sa ato pa, kapin pa sa 900 ka oras nga ginagugol diha sa eskuylahan kada tuig.” Sumala kang Ricardo Pérez-Aznar, sa Department of Information Sciences sa Complutensian University, ang kapintasan diha sa TV maoy usa sa kombinasyon sa sosyolohikanhong mga hinungdan nga mahimong makaamot sa kapintasan diha sa katilingban.

Sayosayong Pagsugod sa Kasaysayan sa Insek

Ang kinasayohang gitala nga tuig sa kasaysayan sa Insek dugay nang gituohan nga mao ang 841 W.K.P., ang unang tuig sa Gong He nga panahon sa Kasadpang Zhou nga dinastiya. Apan, di pa dugay, ang sayosayong rekord nadiskobrehan nga naghisgot sa usa ka eklipse sa adlaw, nagtaho ang China Today. Ang rekord naglangkit niini nga eklipse uban sa unang tuig ni Haring Yi sa Zhou nga dinastiya. Ang mga siyentipiko ug mga historyano nakatino nga kini nga eklipse nahitabo sa 899 W.K.P., sa ingon nag-irog sa sinugdanan sa natala nga kasaysayan sa Insek ug kapin sa tunga sa siglo. “Walay pagkaputol kining sinulat nga rekord hangtod gayod sa ika-20ng siglo,” nag-ingon ang basahong Outline of the History of the Chinese People. Kini nagtawag niini nga rekord nga “usa sa dako kaayong mga amot sa Insek ngadto sa kasaysayan sa sibilisasyon sa tanang katawhan.”

Makapatingalang mga Baho

Ang mga tighimog bino dugay nang nahibalo sa kahinungdanon sa baho sa pag-ila sa kalahian sa usa ka bino gikan sa lain. Karon, uban ang tumong nga makaugmad ug mas maayong mga bino, ang mga siyentipiko nagklaseklase sa 500 o kapin pang mga kemikal nga makaamot sa talagsaong alimyon sa bino. Ang mga siyentipiko naghangyo sa tabang sa mga tawong may sensitibong mga ilong, nagtaho ang magasing New Scientist. Ang mga grupo sa mga tigsimhot nagtandi sa tagsatagsa ka mga baho sa pipila ka mga sangkap sa bino ngadto sa mga sibuyas, dugos, asparagos, tabako, tsokolate, ug ugang mga igira. Ang uban pang makapatingalang mga paglangkit sa baho naglakip sa “agup-opong mga medyas, bugok nga mga itlog ug sunog nga goma.” Ang usa ka yeast sa bino mopatunghag baho nga mahimong sabton sa nagkadaiyang mga paagi. Matod sa tigdukiduki nga si Jane Robichaud: “Kini nagdepende kon unsa ka sensitibo ang usa niana kon kini ba nagpadugang sa kahumot sa bino o nagpatunghag baho sa usa ka gisingotang hapin sa kabayo.”

Pagkapagba sa Panit Diha sa Landong

Ang pagpasilong ilalom sa kahoy o sa dakong payong nga pasilongan diha sa baybayon, lagmit gayod, dili makataganag bug-os nga panalipod gikan sa ultraviolet nga radyasyon, sumala sa usa ka pagtuon sa Queensland Institute of Medical Research sa Australia. Ingon sa gitaho sa The Canberra Times, ang tawo nga anaa sa landong nga way bungbong maladlad gihapon sa nagkatag nga radyasyon sa ultraviolet. Si Dr. Peter Parsons, biokemista ug kaubang-tigmugna sa pagtuon, nagpasidaan: “Kon ang kinatas-ang girekomendar nga limite sa pagkaladlad ngadto sa direktang adlaw sa udto sa ting-init sa tanang dakong-yutang mga ulohan sa Australia maoy 10-12 minutos, nan ang mga tawong nagtindog o naghigda diha sa landong makasinatig mga sukod sa pagkapagba sa [ultraviolet B nga radyasyon] nga makapahinabog pagkapagba sa panit sa wala pay usa ka oras.” Bisan sa tingtugnaw ug sa dag-omong mga adlaw, dunay daghan kaayong ultraviolet nga radyasyon. Si Dr. Parsons nag-ingon nga kasagaran, “kon mas dakong bahin sa langit ang imong makita mas dako ang kapeligrohan.”

Seminar Bahin sa Dugo Diha sa Bulgaria

Ang usa ka seminar nga nagpasiugda sa pag-amping sa dugo panahon sa operasyon ug ang paggamit ug mga kapuli sa mga pag-abono ug dugo gihimo sayo niining tuiga sa Sofia, Bulgaria. Ang seminar naghatag sa mga doktor gikan sa tibuok Bulgaria ug higayon nga mokonsulta uban sa grupo sa mga eksperto sa dugo gikan sa walo ka nasod. Si Propesor Ivan Mladenov sa Sofia mikomento nga ilalom sa miaging kagamhanan, ‘diyutay o walay nahibaloan labot sa pagkahugaw sa dugo ug dala-sa-dugo nga mga virus’ ug nga ‘ang mga pagpangutana sa mga pasyente gilantaw nga dili maayong panggawi nga mahimong mosangpot sa pagdumili sa medikal nga pag-atiman.’ Ang sanong niadtong nagtambong sa seminar nagpabanaag sa nag-uswag nga kaamgohan sa Bulgaria sa katungod sa pasyente sa paghimog desisyon sa kaugalingon ug sa may-kasayorang pagtugot, ingon sa giduso sa Uropanhong Korte sa Tawhanong mga Katungod.