Hangtod Asa nga Makasalig Ka sa Siyensiya?
SINULAT SA KORESPONSAL SA PAGMATA! SA AUSTRALIA
ANG kadaghanan sa mga tawo nakadayeg gayod sa siyensiya, tungod sa daghang nahimo niini diha sa medisina, inhenyeriya, komunikasyon, ug ubang natad sa mga pagtuon. Ang mga diskoberiya sa siyensiya nakatandog sa mga kinabuhi halos sa tanang tawo nga buhi karon. Gigugol sa daghang siyentipiko ang ilang tibuok nga mga kinabuhi alang sa kawsa sa siyensiya, ug ang matinud-anong mga paningkamot sa siyensiya nga gitumong sa pagpauswag sa kalidad sa kinabuhi angay hatagag komendasyon. Sa pagkamatuod, ang awtor nga si Tony Morton nakaingon pa nga “ang siyensiya sa walay duhaduha maoy usa sa haligi sa modernong sibilisasyon.”
Apan sa tanang bahin sa kinabuhi, adunay panginahanglan sa pagkatimbang sa pagtasal sa tinuod nga bili, ug ang natad sa siyensiya lakip niini. Aron kita matabangan nga makabaton ug ingon niana nga timbang nga hunahuna, atong tagdon ang mga pulong sa laing magsusulat, nga usa nga wala kaayoy maayong ikasulti bahin sa papel nga gidula sa siyensiya diha sa atong mga kinabuhi. Si Lewis Wolpert, diha sa iyang librong The Unnatural Nature of Science, nagsulat: “Ang mga surbi nagpakita nga adunay dakong kaikag, ug pagdayeg, sa siyensiya, inubanan sa usa ka dili-realistikanhong pagtuo nga kini makasulbad sa tanang problema; apan alang sa uban usab, adunay dulot nga kahadlok ug pagsupak . . . Ang mga siyentipiko nakita ingong walay-pagbati, wala-hiilhi ug walay-pagtagad nga mga teknisyan.”
Ang Pagdako sa Pagsalig sa Siyensiya
Kanunay nga aduna gayoy risgo sa dihang may madiskobrehan diha sa mga gipang-eksperimentohan sa siyensiya. Apan sa dihang ang bag-ong mga diskoberiya makita nga takos ipangarisgar, ang pagsalig sa katilingban sa siyensiya modako. Sa usa ka sukod, ang siyensiya, nga nagkalipay sa kahimayaan sa nangaging mga kalamposan, dugang ug dugang nangarisgar, ug daghang tawo tungod sa ilang dakong kahibulong ug kadasig nakalantaw sa siyensiya ingon nga mao ang tubag sa problema sa katawhan. Ang resulta mao nga giila sa daghang tawo ang mga pulong “siyensiya” ug “siyentipikanhon” nga bug-os nga kamatuoran.
Ang publikasyong American Studies nag-ingon: “Sugod sa mga tuig sa 1920, ug labi na sa mga tuig sa 1930, ang mga siyentipiko nga nagsul-ob ug puting sapot sa laboratoryo naghatag ug dagkong mga pasalig sa mga pumapalit nga ang usa ka produkto sa ‘siyentipikanhon’ nga paagi mas maayo kay sa mga kakompetensiya niini. Sa 1928 ang editoryal sa Nation nagmulo nga ‘ang mga pulong nga nagsugod sa “Ang siyensiya nag-ingon” kasagarang makaplagang makahusay sa bisan unsang argumento diha sa usa ka salosalo, o sa pagbaligyag bisan unsang butang gikan sa toothpaste ngadto sa mga repridyeretor.’”
Apan ang siyensiya sa kanunay kinahanglan bang ilhon nga bug-os nga kamatuoran? Latas sa kasaysayan ang mga diskoberiya sa siyensiya adunay kaugalingong gamhanang mga kaaway. Ang pipila sa mga pagtutol nga gipatugbaw walay-kalig-onan; ang uban daw adunay maayong basehanan. Ang mga diskoberiya ni Galileo, pananglitan, nakapukawg kasuko sa Iglesya Katolika. Ug ang mga teoriya sa siyensiya sa sinugdanan sa tawo nakapukawg mabatokong mga reaksiyon sa siyentipikanhon ug Biblikanhong mga katarongan. Busa dili ikahibulong nga ang matag bag-ong diskoberiya sa siyensiya nakadanig mga sumusunod ug mga kaaway.
Ang karaang sanglitanan sa Latin nag-ingon: “Ang siyensiya [o, kahibalo] walay kaaway kondili ang ignorante.” Apan, dili na kini tinuod kay ang siyensiya ginaatake na karon nga wala pa mahitabo sukad—ug dili sa ignorante. Karon mopatim-aw nga bisag gilantaw kaniadto sa kadaghanan nga dili-maatake, ang siyensiya karon gihasi sa pipila sa mga tigpaluyo niini kaniadto. Usa ka nagtubong gidaghanon sa mga sumusunod niini ikaingon nga nahimong hukom, hurado, ug tigbitay niini. Ang dagkong mga sentro sa siyentipikanhong pagtuon karon kasagaran nahimong mga natad sa panag-away. Ang usa sa hinungdan sa mga kalisdanan niini mao nga ang nangaging panglimbong ug korapsiyon sa ubang siyentipikanhong mga akademya karon nayagyag.
Busa, ang pangutana gipatugbaw nga labi pa ka masubsob, Kasaligan ba gayod ang tanang siyensiya? Gilatid sa mosunod nga artikulo ang pipila ka katarongan kon nganong nagkadaghang tawo ang nagpatugbaw niining pangutanaha.
[Blurb sa panid 4]
Ang siyensiya ba sa kanunay giila nga bug-os nga kamatuoran?