Pagpaniid sa Kalibotan
Kagawasan sa Pagsimba Gilabanan
Niadtong Marso 8, 1996, ang Korte Suprema sa Hapon milagda nga ang Kobe Municipal Industrial Technical College milapas sa balaod pinaagi sa pagpalagpot kang Kunihito Kobayashi, usa sa mga Saksi ni Jehova, tungod sa iyang pagdumili nga mosalmot sa bansaybansay sa martial arts, mitaho ang The Daily Yomiuri sa Tokyo. Sa paghimo niana, gisalikway sa kinatas-ang korte sa Hapon ang usa ka apelasyong gihimo sa kolehiyo ug giestablisar ang usa ka sulondan alang sa umaabot nga mga kaso. (Palihog tan-awa ang Oktubre 8, 1995, isyu sa Pagmata! alang sa dugang nga mga detalye.) Giila sa korte nga ang katarongan sa estudyante sa pagdumili nga mosalmot sa mga bansaybansay sa kendo martial arts “maoy tim-os ug nalangkit gayod sa lintunganay” sa iyang pagtuo. Ang korte naghingalan kang Kobayashi nga “usa ka talagsaong estudyante” ug mipahayag nga ang tunghaan makatanyag untag kapuling programa sa pisikal nga edukasyon ilis sa kendo.
Nag-uswag ang Ateyismo
Nasabtan ni Kardinal Joachim Meisner sa Alemanya ang “kusog nga pag-uswag padulong sa ateyismo.” Ang komunismo mahimong napildi sa ekonomikanhong paagi, apan daw nakaganansiya kini labot sa ideolohiya, miingon si Meisner. Mikomento siya: “Kining kilinga daw mikaylap gikan sa bag-ong [kanhi Komunista] pederal nga mga estado ngadto sa daang [kasadpang] pederal nga mga estado.” Sumala sa mantalaang Weser Kurier, mga 70 porsiyento sa 16 milyong mga molupyo sa kanhi Silangang Alemanya wala mahisakop sa bisan unsang iglesya. Nagpadayon ang taho: “Kon ang iglesya walay kaisog sa paglihok nga kusganon aron ipahayag ang kamatuoran nga gipadayag kaniya, nan kini walay paglaom.”
Palihog Ipasa ang Insekto!
Daghang tawo, bisan tuod dayag nga dili tanan, lud-on sa hunahuna nga katambalan ang mga sakit pinaagi sa pagkaon ug mga insekto. Bisan pa niana, sumala sa magasing Asiaweek, ang ideya dili bag-o. Sa Singapore ang Imperial Herbal Restaurant mosilbig mga potahe nga may mga sangkap nga sama sa olmigas ug mga tanga, nga kanang duha gidungog nga dili lamang sustansiyado kondili tambal usab. Ang tag-iya sa restawran, si Gng. Tee Eng Wang-Lee, nag-ingon nga ang olmigas maayo para sa reyuma, samtang ang lala sa tanga giingong makapakalma ug makapahupay sa mga labad-sa-ulo tungod sa migraine. Ang ubang mga tambal nga insekto naglakip sa binulad nga mga batod aron paghupay sa kasakit; ulod sa gangis sa pagtambal sa butod sa tiyan, luas, ug tipdas; ug ang binulad nga balayan sa mga tambuboan sa pagpatay sa mga bitok. Unsay lami sa maong mga insekto? Ang olmigas may pagkahalang, samag-suka nga lami, ug ang mga tanga hunit nga usapon. Si Gng. Wang-Lee mipunting: “Kinahanglang mosulay kag kaon niini sa daghang beses una ka moangay niini.”
Santaa ang “Burnout!”
Ang kapit-osan sa tanang matang nag-uswag, ug si Ellen McGrath, usa ka sikologo nga nagsulat sa magasin sa T.B. nga Health, nagtanyag ug pila ka estratehiya aron mapugngan ang kapit-osan nga mosangpot sa burnout sa imong kinabuhi.
◼ Pagbaton ug pahulay, bisan unsang pahulay: Himoa ang napulo-ka-minutos nga paglakaw o lima ka minutos nga kalma, lalom nga pagginhawa. Paggahin ug 15 minutos sa pagbasa o pagpamalandong sa sinugdanan ug sa kataposan sa matag adlaw.
◼ Kontrola ang imong kinabuhi: Liboti ang imong kaugalingon sa mga butang nga makapahimo nimo sa pagpahiyom—mga letrato, mga bulak, o mga handomanan. Planoha mismo ang imong eskedyul ug hikaya ang di-makapapit-os nga mga oras aron buhaton ang kinahanglanong mga butang.
◼ Kaon ug maayo: Ayawg padayon sa pagtrabaho hangtod nga gigutom ka na pag-ayo o mokaon na lang ug di-sustansiyadong timotimo aron dili lang magutman—bisan pag ikaw puliki kaayo. Ang subsob nga mga pagkaon nga ang kadaghanan maoy prutas ug utanon moabag kanimo sa paglikay sa kakapoy.
◼ Padayon sa paglihok: Ang pakusog nga ehersisyo magpakunhod sa kapit-osan ug magpauswag sa mga pagbati sa katagbawan ug pagbati nga kontrolado ang imong kaugalingon. Himoa kanang makalingaw!
Likayi ang Pagkahilo sa Pagkabata Pa
Ang mga bata nameligro nga mahiloan diha sa ilang kaugalingong mga balay pinaagi sa pagkaon bisan sa ingon ka gamay sa usa ka tableta sa medisina nga dili para kanila, matod sa magasing FDA Consumer. Ang pagtomar sa mga medisina, mga kemikal sa balay, ug alkoholikong mga ilimnon mahimong makapahinabog sakit ug bisan kamatayon sa usa ka bata. Busa, kining mga produktoha angay nga ibutang sa dapit nga dili nila maabot ug makita. Ang mga sobrang dosis sa mga suplementong iron, lakip ang mga bitamina sa mga bata, ang ilabinang gikabalak-an. “Tungod kay [ang mga bitamina sa mga bata] gibaligya nga ang dagway samag kendi o mga karakter sa kartuning, kini samag kending tan-awon ug daw dili medisina,” misaysay si Dr. George Rodgers sa Rehiyonal nga Sentro sa Pagkahilo sa Kentucky, T.B.A. Kon ang bata magpadayag ug talagsaong mga simtoma, sama sa di-normal nga lihok sa mata o sobrang pagkakatulogon, o kon hikaplagan ang usa ka abling botelya sa mga pildora, tawag dayon ug doktor o sa usa ka sentro sa pagkontrol sa hilo ug sunda sa tukma ang ilang mga instruksiyon, mao ang tambag sa mga eksperto.
Pagbasa—“Inanay nga Kamatayon”?
Sumala sa usa ka surbing gihimo sa Italya alang sa Asosasyon sa Gagmayng mga Magpapatik, sa miaging tuig 80 porsiyento sa mga Italyano “wala gayod makaablig usa ka libro, o kon nakaabli man sila, sila dili makahinumdom bisan sa ulohan sa libro o sa ngalan sa tagsulat.” Sa naandan, ang panggawi, mga lihok, ug kinabuhi sa mga Italyano labaw nga maapektahan sa makitang mga hulagway, lakip ang telebisyon, inay kay sa mga balasahon, nag-ingon ang mantalaang La Repubblica sa Roma. “Ang mga Italyano dili mobasa, ug dili sila makaamgo nga ilang nasayloan ang bisan unsang bililhon,” nag-ingon ang mantalaan. Gipakita usab sa surbi nga daghang Italyano naglangkit sa pagbasag mga libro sa “kawalay-katakos sa pag-ugmad ug ‘masiboton’ nga tawhanong mga relasyon” ug sa “kakulang sa kusog nga pagbati.” Ang mga di-tigbasa “kombinsido nga usik lamang sa panahon ang pagbasa,” nga kini ‘alang lamang sa mga tigulang,’ o nga kini “maoy ‘usa ka inanay nga kamatayon.’”
Mga Tawag sa Telepono Aron Magpatabang
Ang tibuok-nasod way-bayad nga linya sa telepono alang sa magul-anong mga batan-on sa Canada makadawat ug 4,000 ka tawag sa usa ka adlaw, nga nagpadayag “sa mas seryosong kawalay-paglaom sukad masukad,” nagtaho ang mantalaang The Globe and Mail. Si Christine Simmons-Physick, direktor sa mga serbisyo sa panambag alang sa programa, mipahayag: “Ang [ekonomikanhon nga] kausaban nga nagakahitabo sa kalibotan nagmugnag kawalay-kapihoan diha sa mga hamtong ug kini nag-apektar sa mga bata.” Halos katunga sa mga tawag nga nadawat maoy bahin sa mga relasyon, ug 78 porsiyento maoy gikan sa mga batang babaye, kinsa mas sayonan nga mangayog tabang kay sa mga batang lalaki. Ang mga batan-on motawag tungod kay mohatag kini kanilag higayon nga ang ilang mga suliran isipon nga ugdang sa usa ka hamtong, miingon si Simmons-Physick. Ang mga ginikanan ug ubang mga hamtong sagad “makiling nga dili motagad sa mga suliran sa mga bata kay kono umalagi ra—moingon sila nga inigkadagko nila kana mahanaw,” matod niya, nga midugang: “Kon ipadayag nimo ang maong tinamdan, makapaneguro ka nga dili sila moduol pag-usab kanimo aron magpatabang.”
Tiglawig nga mga Alibangbang
Kada Marso ang mga panon sa mga alibangbang nga monarch molawig tabok sa 800 kilometros sa lawod, nga molalin gikan sa Mexico ngadto sa usa ka gamayng bahin sa baybayon sa Louisiana, T.B.A. Unya ang mga alibangbang mopadayon paamihan, ang pipila abot sa Canada. Sa pagkasunod Oktubre ang ilang mga apo-sa-sungkod mamalik sa Mexico agi sa samang ruta. Apan tungod sa gamitoy kaayong utok, nga ang gidak-on sama ra sa ulo sa dinagom, unsaon nila pagkahibalo kon asa molupad? Kana usa gihapon ka misteryo. Ang Enterprise-Record sa Chico, California, nagtaho nga ang tigdukiduki sa alibangbang nga si Dr. Gary Noel Ross nagtuo nga ang mga insekto tingali gigiyahan sa magnetismo. Ang makapalibog nga pangutana mao, Sa unsang paagi ang plano sa paglupad sa pagbalik ngadto sa Mexico mahipasa sa lima ka kaliwatan? “Ang kakuti niining tanan dili hisabtan,” matod ni Dr. Ross.
Pasidaan Bahin sa Bag-ong Sinina
Ang mga pasidaan bahin sa mga kapeligrohan sa mga kemikal nga gigamit sa paggamag sinina ginapahayag sa Pransiya, Inglaterra, ug Thailand, nagtaho ang magasing Asiaweek. Ang formaldehyde, usa ka isog nga preserbatibo nga gigamit sa mga diyobos, makaplagan diha sa daghang panapton, ug giingong makapahinabog mga suliran sa panit, mata, ug baga. Ang mga obrero sa industriya sa panapton mahimong mameligro gawas kon ang ilang mga pabrika maayog bentilasyon ug uga, sumala sa taho, ug ang mga tigpamalit angay nga maglaba sa bisan unsang bag-ong sinina sa dili pa kana isul-ob, aron malikayan ang lagmit nga daotang mga reaksiyon.
Krimen ug mga Tin-edyer sa Rusya
Sa St. Petersburg, Rusya, “ang krimen sa mga batan-on nagakahimong mas mabangis ug tinuyo,” nagtaho ang The St. Petersburg Press. Pananglitan, sa usa ka tunghaan sa siyudad sa 1995, usa ka 13-anyos nga batang lalaki ang gigapos ug gibunalan hangtod namatay pagkahuman gayod sa iyang mga pasulit sa pagkatapos sa tuig. Ang kabalaka sa bahin sa mga ginikanan ug mga magtutudlo mahitungod sa mabangis nga krimen sa tunghaan midasig sa usa ka espesyal nga kurso alang sa mga batang nagtungha bahin sa “Mga Paninugdan sa Pagpabiling-Buhi,” lakip ang “Medikal nga mga Paninugdan” alang sa mga batang babaye. Sa usa ka seminar alang sa mga magtutudlo sa kurso, gipadayag nga 25 porsiyento sa mga batang babaye sa hayskul sa siyudad naghunahuna nga ang pagpamampam maoy di-malaksi nga bahin sa Rusyanhong kinabuhi. Dugang pa, ang gidaghanon sa mga aborsiyon taliwala sa mga batang babaye nga 17 anyos ug mas bata pa gituohang midoble latas sa miaging lima ka tuig, sumala sa Populi, ang magasin sa Pondo sa Populasyon sa Hiniusang Kanasoran.