Mga Batan-on Nangutana . . .

Pagpangawat​—Nganong Dili?

“Ako 16 anyos ug may dako kaayong problema. Niining bag-o, daghan akog nakawat. Miadto lang ko sa shopping mall ug nangawat ug pito ka paris nga ariyos. Nahadlok ako nga itug-an kang bisan kinsa ang akong problema. Palihog tabangi ako!”

SA INGON misulat ang natugaw nga tin-edyer nga dalaga diha sa lindog sa magasin nga nagatambag. Usa ka magsusulat mitaho: “Gibanabana nga napulo ka bilyong dolyar nga kantidad sa mga tinda ang . . . gipangawat, gipanglungkab, gipanguha, o kaha gipangiriw matag tuig gikan sa mga tindahan [sa Tinipong Bansa]. Halos katunga sa tanang gidakop tungod sa pagpangawat sa mga baligya sa tindahan maoy mga tin-edyer.”

Sumala sa usa ka dili pa dugayng surbi, kapin sa un-tersiya sa mga estudyante sa hayskol (tunghaang segundarya) miangkon nga nakapangawat ug baligya sa tindahan. Ug sumala sa laing surbi, nga gihimo sa mga tigdukiduki nga si Jane Norman ug si Myron Harris, “halos tanang [batan-on] miadmiter nga nakakuhag butang nga walay gibayad alang niini sa usa ka panahon o sa lain.”

Kon Nganong Sila Nangawat

Ang kawatan maoy usa ka tawo kinsa sa tinuyo mokuhag butang nga gipanag-iya sa laing tawo nga walay permiso. Usahay ang pagpangawat daw ipakamatarong tungod sa personal nga panginahanglan. “Naglisod ako niadtong higayona,” nahinumdom ang usa ka kabos nga batan-on. “Ako miadto sa likod sa usa ka [fast food nga restawran] ug gipatiran ang pultahan ug mikuhag pipila ka pirasong manok. Apan mao ra kana. Gibuhat ko lang kadto tungod kay ako gigutom.”

Ang sanglitanan sa Bibliya nag-ingon: “Ang mga tawo dili motamay sa usa ka kawatan kon siya mangawat aron sa pagtagbaw sa iyang kalag sa dihang siya gutomon.” Bisan pa niana, ang pagpangawat maoy dili-matarong nga paggawi. Ang sunod nga bersikulo sa Bibliya sa ingon nagpakita nga bisan ang gutom nga kawatan kinahanglang “magtul-id niini” pinaagi sa pagbayad sa grabeng silot.​—Proverbio 6:30, 31.

Hinunoa, katingalahan nga diyutay lamang sa mga kawatang tin-edyer ang nagapangawat tungod sa dakong panginahanglan. Ang tipikal nga pananglitan mao ang batan-ong si Mary Jane kinsa miadmiter: “Oo, nagapangawat akog mga baligya ug kadto katingad-an gayod, tungod kay wala ako masayod kon nganong gibuhat ko kadto. Ang akong mga ginikanan naghatag kanakog kuwarta alang sa tanang butang. Ako wala magkinahanglan ug bisan unsa pa.”a Ang magasing Seventeen sa susama mitaho: “Sa usa ka surbi nga gihimo sa National Crime Prevention Council, ang labing kasagarang katarongan nga gihatag sa mga tagsala mao nga gusto nila ang usa ka butang nga libre.” Gipakamatarong gani sa ubang mga batan-on ang ilang pagpangawat pinaagi sa pagpangatarongan nga ang mga tindahan ‘sobra kaayong makaprisyo’!

Alang sa daghang batan-on, ang pagpangawat maoy yanong paagi sa pagwala sa kalaay. “Gihimo kadto aron lang may kalingawan human sa klase,” miingon ang kanhi kawatan nga ginganlag Jeremy. Ang pagpangawat usab daw nagsilbing usa ka matang sa peligrosong isport; ang uban daw gusto kaayo nga mabati ang pagsurok sa dugo nga mosangpot samtang ilang isulod ang kinawat nga blusa diha sa bag o isulod ang compact disc diha sa hapsak.

Pagtago sa Emosyonal nga Kasakit?

Siyempre, adunay mas luwas nga mga paagi sa pagwala sa kalaay kay sa ipangarisgo ang pagkabilanggo. Nan, mahimo bang aduna pay nalangkit sa maong kalipay kay sa pagtinguhag diyutayng lingawlingaw? Daghang eksperto ang nagtuo nga aduna. Ang Ladies’ Home Journal nag-ingon nga ang pipila ka batan-on “naglisod sa pagsagubang sa mga kalisod sa pagdako. Ang panaglalis batok sa ilang mga ginikanan, ang pagkadaot sa panaghigalaay, ang mubo nga grado sa eksamin, mopabati kanila nga sila wala nay kontrol sa ilang mga kinabuhi; ang paglapas sa mga balaod mopasig-uli kanila sa pagbati nga may gahom.”

Oo, luyo sa pagpaisog-isog sa usa ka kawatan tingalig nagtago ang grabeng kangutngot ug kasakit. Sama sa pag-ingon niini sa Bibliya, “bisan diha sa pagkatawa ang kasingkasing tingali anaa sa kasakit.” (Proverbio 14:13) Ang ebidensiya nagpakita nga ang masubsob nga pagpangawat ug baligya tingalig maoy usa ka timaan sa depresyon. Ang pipila ka batan-ong mga kawatan nakaplagan pa gani nga nakaagi ug pag-abuso sa bata pa. Bisag unsa pay hinungdan sa kasakit, ang kalipay sa pagpangawat daw makawala sa kasakit​—sa makadiyot, labing menos.b Tagda, pananglitan, ang usa ka batan-ong Amerikano nga malipayng mangawat ug mga awto ug kalingawan kinig padagan nga kusog kaayo. “Lalim kaayo ang imong bation,” siya miingon. “Bation nimo nga samag ikaw nahadlok, samag ikaw nahubog.”

Mga Isigkaingon ug Ilang Pamit-os

Ang Bibliya nag-ingon: “Ang daotang pakig-uban nagadaot sa mapuslanong mga batasan.” (1 Corinto 15:33) Kaylap nga gidawat kini nga kamatuoran. Ang magsusulat nga si Denise V. Lang nag-ingon: “Panagsa rang malangkit sa kasamok ang usa ka batan-on nga nag-inusara.” Sagad, ang mga isigkaingon manghagit sa usag usa sa pagpangawat. Ikasubo, daghang batan-on ang nagpadala sa pamit-os.

“Ako nalangkit sa usa ka grupo sa mga dalagita sa terserang ang-ang sa hayskol,” matud sa dalagitang si Kathy. Ang bayad sa pagpamembro sa ilang eksklusibong klab? Pagpangawat ug mahalong suwiter. “Gusto kong mahimong membro niana nga klab, busa miadto ako sa tindahan ug nangawat sa akong suwiter,” siya miadmiter.

Pagkuha sa Hunahuna sa Diyos

Ang pangandoy nga makapanag-iyag mga butang nga dili nimo maabot, nga makaapil sa peligrosong mga kalipay, o nga madawat sa mga isigkaingon maghimo sa pagpangawat nga daw madanihon. Bisan pa niana, usa sa Napulo ka Sugo sa Bibliya mao: “Dili ka mangawat.” (Exodo 20:15) Si apostol Pablo misulat nga ‘ang mga kawatan dili makapanunod sa gingharian sa Diyos.’ (1 Corinto 6:10) Ang hunahuna sa Diyos kinahanglang hatagag partikular nga pagtagad sa mga batan-ong gipadako ingong mga Kristohanon. Pagkasalingkapaw nga magbatog dagway sa pagkamatarong ug sa tago nagapangawat! Si apostol Pablo nag-ingon niining paagiha: “Ikaw ba, hinunoa, ang usa nga nagatudlo sa uban, dili magtudlo sa imong kaugalingon? Ikaw, ang usa nga nagawali nga ‘Ayaw pangawat,’ nagapangawat ka ba?”​—Roma 2:21.

Ang makauulaw nga palaaboton nga madakpan maoy igo nang katarongan nga likayan ang bisyo sa pagpangawat. Human madakpi, usa ka batan-ong kawatan miingon: “Gusto ko nang mamatay.” Ang pagkasayod nga si Jehova ‘nagdumot sa pagpangawat’ maoy labing dakong katarongan sa paglikay nga dili magpadala sa pangagda​—o pamit-os​—sa pagpangawat. (Isaias 61:8) Bisan kon ang usa nakahimo sa pagtago sa pagpangawat gikan sa mga opisyal sa tindahan, sa mga polis, ug sa mga ginikanan, ang usa dili makatago niini gikan kang Jehova. Ang pagkabutyag dili malikayan.​—Isaias 29:15.

Hinumdomi, usab, nga ang sala magpatig-a sa tawo. (Hebreohanon 3:13) Ang ginagmay nga mga pagpangawat mahimong modako ngadto sa mas mapangahason ug peligrosong mga buhat. Ang batan-ong si Roger, pananglitan, nagsugod sa iyang kinabuhi sa krimen pinaagi sa pagpangawat ug kuwarta gikan sa pitaka sa iyang inahan. Wala magdugay nanumbag na siya ug mga babayeng tigulang ug nangilog sa ilang mga pitaka!

Pakigbugno sa Tentasyon

Tinuod, kon ang usa nagsugod sa pagpangawat sa tago, ang paghunong mahimong dili sayon. “Daw kadto usa ka matang sa pagkagiyan,” miadmiter ang usa ka bayong. Unsay makatabang sa usa ka batan-on sa pag-usab sa iyang mga dalan?

Ibutyag ang imong sala ngadto sa Diyos. Siya “mopasaylo sa madagayaon gayod” sa mga maghinulsol sa ilang kasaypanan ug madayganong mosugid ngadto kaniya.​—Isaias 55:7.

Pangayog tabang. Daghang magbabasa niining magasina sinati sa Kristohanong kongregasyon sa mga Saksi ni Jehova sa ilang dapit. Kini sila makaduol sa lokal nga Kristohanong mga magtatan-aw ug makapangayog espirituwal nga tabang ug pagtul-id. (Santiago 5:14, 15) Ang mga ginikanan nga may maayog moral nga mga prinsipyo mahimong usa usab ka tuboran sa tabang ug pagpaluyo. Kon ang kahiubos, kasakit, o yanong kalaay mao ang hinungdan sa daotan nga buhat, ang pagpakigsulti sa mga butang uban sa usa ka mabinationg tigpatalinghog makatabang kaayo.​—Proverbio 12:25.

Magbayad sa sala. Ilalom sa Kasugoan ni Moises, ang mga kawatan gipangayoan sa pagbayad sa mga kinawat nga may tubo. (Levitico 6:4, 5) Ang pagbuhat sa ingon dili lamang makatabang sa paghinlo sa konsensiya sa usa kondili usab magpasilsil sa usa sa kalisod nga ipahinabo sa pagpangawat sa uban. Ang Bibliya nagsaad nga kon ang usa ka tawo “magbayad sa mga butang nga iyang gikawat, ug sa pagkatinuod magalakaw sa mismong mga balaod sa kinabuhi . . . , siya gayod magpabiling buhi. Siya dili mamatay.”​—Ezekiel 33:15.

Sumpoa ang mga pagbati sa kaibog ug kadalo. Ang kataposan sa Napulo ka Sugo mao, “Dili ka maibog . . . sa bisan unsang butang nga gipanag-iya sa imong isigkatawo.” (Exodo 20:17) Kon adunay butang nga imong gikinahanglan gayod​—o nagustohan​—apan dili nimo maabot, tingali makakita ka ug paagi nga makakuwarta aron mapalit kana. Si apostol Pablo nagtambag: “Ayaw na papangawata ang kawatan, apan hinuon pahagoa siya, nga magabuhat pinaagi sa iyang mga kamot kon unsay maayong buluhaton.”​—Efeso 4:28.

Bantayi ang imong mga pakig-uban. “Kon ikaw kauban sa usa ka higala o usa ka grupo sa mga higala nga naghimog daotan o naghimog krimen,” nagpahinumdom ang magsusulat nga si Denise Lang, “ikaw usab pagaisipon nga sad-an tungod kay nakit-an ka nga kauban kanila.” Magmalig-on sa pag-ingong dili kon ang mga isigkaingon mosugyot sa pagbuhat ug usa ka butang nga gidili.​—Proverbio 1:10-19.

Palandonga ang kadaot nga ipahinabo sa pagpangawat sa uban. Ang kawatan naghunahuna lamang sa iyang kaugalingon. Apan si Jesus nagtambag kanato: “Busa, ang tanang butang nga buot ninyo nga buhaton sa mga tawo nganha kaninyo, kamo usab kinahanglang magbuhat sa ingon ngadto kanila.” (Mateo 7:12) Sa dihang ang usa makakat-on sa pagtagad sa ubang mga tawo, siya dili makiling sa pagbuhat sa butang nga mopahinabog kadaot sa uban.

Hunahunaa ang mga resulta niini diha kanimo. (Galacia 6:7) Imbes maghunahuna bahin sa pagkaanindot sa pagpanag-iya nianang sinaw nga butang o himan nga dili nimo maabot, hunahunaa kon unsa ka makauulaw unya nga madakpan ug masilotan; hunahunaa ang pasipala nga imong mahatag sa imong mga ginikanan ug sa Diyos mismo! Ikaw seguradong makaingon nga ang pagpangawat dili diay gayod usa ka maayong ideya.

[Mga footnote]

[Hulagway sa panid 18]

Ang mga kawatag mga baligya sagad mag-antos sa kaulaw dihang madakpan