Lima ka Kasagarang Kabakakan—Ayaw Pagpalimbong Kanila!

“AYAW ug palimbong kang bisan kinsa uban sa walay pulos nga mga pulong.”a Kining tambaga gihatag duolan na sa 2,000 ka tuig kanhi ug napamatud-ang tinuod gihapon. Karong adlawa, kita gidagsaan ug makahaylong mga tingog: mga artista sa pelikula nga namaligya ug kosmetika, mga politiko nga nagduso ug mga polisa, mga ahente nga namaligyag mga produkto, mga klerigo nga nagapatin-aw ug doktrina. Sa kasagaran ang madanihong mga pulong napamatud-ang malimbongon​—walay pulos nga mga pulong. Bisan pa niana, ang mga tawo sa katibuk-an dali kaayong malimbongan kanila.

Tungod kini kay ang mga tawo sagad mapakyas sa pag-ila sa tinuod gikan sa bakak. Ang mga estudyante sa lohika migamit sa pulong “fallacy” o bakak sa paghubit sa bisan unsang pagtipas gikan sa dalan sa maayong pangatarongan. Sa yanong pagkasulti, ang bakak maoy usa ka makapahisalaag o dili maayong pangatarongan, usa diin ang konklusyon dili subay gikan sa nag-unang mga pulong, o mga gihisgotan. Ang mga bakak mahimo, bisan pa niana, nga mahayloon kaayo tungod kay kini may kusganong pangdani sa mga emosyon​—dili sa pangatarongan.

Ang yawi sa paglikay sa panglimbong maoy sa pagkahibalo sa mga taktika sa bakak. Busa atong tan-awon ang lima ka kumong kabakakan, uban sa tinguhang pahaiton ang atong hinatag-Diyos nga “gahom sa pangatarongan.”​—Roma 12:1.

BAKAK NUMERO 1

Pag-atake sa Tawo Kining matanga sa bakak nagasulay sa pagpanghimakak o pagpasipala sa usa ka hingpit makataronganong argumento o pahayag pinaagi sa paghimog walay labot nga pag-atake sa tawong nagpresentar niana.

Tagda ang usa ka pananglitan gikan sa Bibliya. Si Jesu-Kristo kas-a naningkamot nga madan-agan ang uban bahin sa iyang umaabot nga kamatayon ug pagkabanhaw. Kini maoy bag-o ug lisod nga mga pagtulon-an alang sa iyang mga mamiminaw. Apan inay timbang-timbangon ang mga bili sa mga pagtulon-an ni Jesus, ang uban miatake kang Jesus mismo, sa pag-ingon: “Siya giyawaan ug nabuang. Nganong mamati man kamo kaniya?”​—Juan 10:20; itandi ang Buhat 26:24, 25.

Pagkasayon sa pagtawag sa tawo ug “hungog,” “buang,” o “walay hibangkaagan” kon siya mosulti ug usa ka butang nga dili kita gustong mamati. Ang susama nga taktika mao ang pag-atake sa tawo ug malalangon pinasumbingay nga pulong. Ang sagad nga mga pananglitan niini mao: “Kon tinuod kang nakasabot, dili unta ingon niana ang imong panglantaw” o, “Ikaw mituo lamang niana tungod kay giingnan ka sa pagtuo niana.”

Apan bisan ug ang personal nga mga pag-atake, malalangon o dili, makapahadlok ug makadani, sila dili gayod makapanghimakak sa gipamulong na. Busa magbantay niini nga bakak!

BAKAK NUMERO 2

Pagdangop sa Awtoridad Kining matanga sa binaba nga panghulga ginahimo pinaagi sa paggamit sa mga testimoniya sa gitawag mga eksperto o mga tawong ilado. Siyempre, alang sa tambag natural lamang ang pagdangop ngadto sa mga tawong labaw nga nasayod bahin sa usa ka butang kay kanato. Apan dili tanang pagdangop sa awtoridad gipasukad sa maayong pangatarongan.

Pananglitan ang imong doktor moingon kanimo: “Ikaw adunay malaria.” Ang imong tubag: “Nganong nahibalo ka man, doktor?” Pagkadili-makataronganon nga siya moingon: “Tan-awa, doktor ako. Labaw akong nasayod niining mga butanga kay kanimo. Tuohi ako, ikaw adunay malaria.” Samtang ang iyang pangagpas malagmit husto, ang pagpangatarongan nga ikaw adunay malaria tungod lang kay maoy iyang giingon maoy bakak gayod. Mas maayo unta nga iyang hisgotan ang mga kamatuoran: ang imong mga simtoma, mga resulta sa pagsusi sa dugo, ug uban pa.

Ang laing pananglitan sa mahulgaon nga pagdangop sa awtoridad gibatbat diha sa Juan 7:32-49. Didto atong nahibaloan nga ang mga polis gipadala aron sa pagdakop kang Jesu-Kristo. Sila nakadayeg kaayo sa iyang pagpanudlo, apan, inay nga dakpon siya, ilang gisultihan ang ilang mga labaw: “Wala pa gayoy tawo nga nakasultig sama niining tawhana.” Sa pagtubag, ang mga kaaway ni Jesus miingon: “Nagpahisalaag ba usab diay kamo? Duna bay usa sa mga magmamando o sa mga Pariseo ang mituo kaniya?” Matikdi nga wala gayod susiha una ang pagtulon-an ni Jesus. Hinunoa, ang Hudiyohanong mga lider midangop sa ilang kaugalingong awtoridad ingong “mga eksperto” sa Kasugoan ni Moises ingong katarongan sa pagsalikway sa gipamulong ni Jesus.

Makaiikag, ang kaklerohan karong adlawa nabantog sa pagdangop sa susamang mga taktika kon dili makapamatuod gikan sa Bibliya sa mga pagtulon-an nga sama sa Trinidad, walay kamatayon nga kalag, ug impiyernong-kalayo.

Ang walay kapuslanang pagdangop sa awtoridad kaylap usab diha sa paanunsiyo, diin ang mga tawong ilado mohatag ug mga kalig-onan diha sa mga natad nga halayo kaayo gikan sa natad nga ilang naantigohan. Ang usa ka malamposong magdudula sa golf modasig kanimo sa pagpalit ug photocopying machine. Ang usa ka propesyonal nga magdudula sa potbol nagdusog mga reprigirator. Ang usa ka gymnast sa Olimpik nagarekomendar ug usa ka cereal alang sa pamahaw. Daghan ang dili mohunong ug maghunahuna nga kana nga “mga awtoridad” malagmit diyutay lamang ang nahibaloan o walay nahibaloan bahin sa mga produkto nga ilang gibaligya.

Amgoha, usab, nga bisan ang tinuod nga mga eksperto​—sama kang bisan kinsa​—tingalig mapihigon. Ang gibantog kaayong tigdukiduki hayan moangkon nga ang pagtabako dili makadaot. Apan kon siya nagtrabaho pa sa industriya sa tabako, dili ba kadudahan ang pangangkon niana nga “eksperto”?

BAKAK NUMERO 3

‘Duyog sa Panon’ Aniay pangdani sa popular nga mga emosyon, pagpihig, ug mga pagtuo. Ang mga tawo sa katibuk-an gusto nga mopahiuyon. Kita may tendensiya nga mahadlok sa pagsulti batok sa naglabi nga mga opinyon. Kini nga tendensiya sa paglantaw sa opinyon sa kadaghanan ingong husto maoy gigamit nga may kusganong epekto diha sa ‘duyog sa panon’ nga kabakakan.

Pananglitan, ang paanunsiyo diha sa usa ka popular nga magasin sa U.S. nagpakitag daghang mapahiyomong mga tawo, gikalipayan sa matag usa ang usa ka basong rum. Nag-uban sa hulagway mao ang islogan: “Mao kini ang Nagakahitabo. Sa tibuok Amerika, ang mga tawo mibali . . . sa rum.” Kini maoy usa ka maandakong pangdani sa ‘pagduyog sa panon.’

Apan samtang ang uban tingali mohunahuna o mobuhat ug usa ka butang, kana ba nagpasabot nga kinahanglan ikaw usab ingon niana? Gawas pa, ang popular nga opinyon lamang dili maoy usa ka kasaligang sukdanan sa kamatuoran. Sa daghang kasiglohan ang tanang matang sa mga ideya popular nga ginadawat, nga napamatud-an sa ulahi nga bakak diay. Apan, ang bakak nga ‘duyog sa panon’ nagapadayon. Ang singgit sa daghan, ‘Ang tanan nagabuhat niana!’ nagpalihok sa mga tawo sa paggamit ug mga droga, manapaw, mangawat gikan sa mga amo, ug manglimbong sa buluhisan.

Ang kamatuoran mao, dili ang tanan nagabuhat niadtong mga butanga. Ug bisan kon sila nagabuhat, kana dili katarongan nga ikaw mosundog. Busa ang tambag nga gihatag sa Exodo 23:2 nagsilbing usa ka maayo katibuk-ang lagda sa paggawi: “Ayaw pagsundog sa panon alang sa daotan nga katuyoan.”

BAKAK NUMERO 4

Bisan Hain sa Duha nga Pangatarongan Kini nga bakak nagpakunhod sa daghang kapilian ngadto sa duha lamang. Pananglitan, ang usa ka tawo tingali giingnan: ‘Dawata ang pag-abuno sa dugo o ikaw mamatay.’ Ang mga Saksi ni Jehova kanunay makasugat niana nga pangatarongan tungod sa ilang pinasukad sa Bibliya nga desisyon sa ‘paglikay gikan sa dugo’ sa bisan unsang matang. (Buhat 15:29) Unsa ang kahuyangan niining pangatarongana? Gisalikway niini ang ubang makataronganong mga posibilidad. Ang mga kamatuoran nagpakita nga adunay kapilian nga mga pagtambal, ug daghang mga operasyon ang mahimong himoon nga malamposon nga walay dugo. Ang espesyalistang mga doktor makaopera nga diyutay lamang ang mawalang dugo. Ang laing posibilidad mao ang paggamit ug dili-dugo nga mga pluwido, plasma volume expanders.b Bisan pa, daghan ang nagpadugang ug dugo ug namatay. Pinaagi sa sama nga pasikaranan, daghan ang midumili sa pag-abuno sa dugo ug nabuhi. Busa ang lungag diha sa pangatarongan nga bisan hain sa duha nagnganga.

Busa kon makaatubang ka ug pangatarongan nga bisan hain sa duha, pangutan-a ang imong kaugalingon, ‘Duha ba lamang gayod ang posible nga kapilian? Basin ug aduna pay lain?’

BAKAK NUMERO 5

Sobrang-pagpayano Aniay pulong o argumento nga nagasalikway sa hinungdanong mga pagtimbang-timbang, ang sobrang-pagpayano sa malisod nga isyu.

Ingnon ta, nga walay daotan sa pagpayano sa usa ka malisod nga ulohan​—kasagarang ginahimo kini sa hawod nga mga magtutudlo. Apan usahay ang butang himoong yano hangtod sa punto nga matuis na hinoon ang kamatuoran. Pananglitan, tingali ikaw makabasa: ‘Ang kusog nga pag-uswag sa populasyon maoy hinungdan sa kakabos diha sa nagakaugmad nga kanasoran.’ Adunay kamatuoran kana, apan wala tagda niini ang hinungdanong mga butang, sama sa dili maayong politikanhong pagdumala, pagpahimulos sa negosyo, ug ang mga sumbanan sa klima.

Ang sobrang-pagpayano miresultag daghang pagkawala sa pagsinabtanay kon bahin sa Pulong sa Diyos, ang Bibliya. Palandonga, pananglitan, ang asoy sa Buhat 16:30, 31. Didto ang usa ka magbalantay sa bilanggoan mibangon ug pangutana bahin sa kaluwasan. Si Pablo mitubag: “Tumoo ka sa Ginoong Jesus ug maluwas ka.” Daghan ang mihinapos gikan niini nga ang yanong pagdawat sa hunahuna kang Jesus igo na alang sa kaluwasan!

Kini maoy sobrang-pagpayano. Tinuod, ang pagtuo kang Jesus ingong atong Manunubos gikinahanglan. Apan gikinahanglan usab ang pagtuo sa gitudlo ug gisugo ni Jesus, sa pagbaton ug bug-os nga pagsabot sa mga kamatuoran sa Bibliya. Kini gipakita sa kamatuoran nga si Pablo ug Silas human niana “misulti sa pulong ni Jehova ngadto [sa magbalantay sa bilanggoan] uban sa tanan nga diha sa iyang panimalay.” (Buhat 16:32) Ang kaluwasan usab naglakip ug pagkamasinugtanon. Gipakita kini ni Pablo sa ulahi sa dihang siya misulat nga si Jesus “nahimong tuboran sa dayong kaluwasan alang sa tanang magasugot kaniya.”​—Hebreohanon 5:9.

Ang karaang sanglitanan nag-ingon: “Ang walay kasinatian motuo sa tagsatagsa ka pulong, apan ang maalamong tawo nagabantay sa iyang mga lakang.” (Proverbio 14:15) Busa ayaw ug palimbong sa kabakakan. Pagtuon sa pag-ila sa kalainan tali sa makataronganong mga pag-atake bahin sa gipamulong ug walay-hinungdang mga pag-atake sa mga personalidad. Ayaw ug palingla sa walay-pulos nga pagdangop sa “awtoridad,” mga pangagda sa ‘pagduyog sa panon’, bisan hain sa duha nga pangatarongan, o sobrang-pagpayano​—ilabina kon nalangkit na ang hinungdanong butang sama sa relihiyosong kamatuoran. Susiha ang tanang kamatuoran, o sama sa gipamulong sa Bibliya, “tinoa ang tanang mga butang.”​—1 Tesalonica 5:21.

[Mga footnote]