Pagbantay! Nahadiindiin ang mga Espiya!

SIYA nahibalo nga espiya ang iyang bana. Ang iyang bana nagapasag impormasyon ngadto sa langyawng gahom sa daghan nang nga tuig. Gipasiatab pa gani kini sa iyang bana kaniya. Moadto ba siya sa kapolisan o magpakahilom na lang? Unsay imong buhaton ilalom niini nga mga kahimtang? Ang pagkamaunongon ba sa prinsipyo o sa imong pamilya ang mangibabaw? Komosta ang kahadlok sa iskandalo? Sa kataposan, gipahibalo sa babaye ang mga awtoridad. Apan nakurat siya sa iyang nahibaloan.

Ang ibabaw maoy usa sa daghang mga sugilanon bahin sa espiya nga nahimong ulohan sa panahong dili pa dugay. Tingali ikaw makahinumdom sa mosunod:

Norway, Enero 1984: Usa ka iladong diplomatang taga Norway gidakop ug gipasakaag sumbong nga nagpasag talandugon kaayong mga dokumento ngadto sa langyawng gahom.

India, Enero 1985: Gidakop tungod sa sumbong ang mga opisyal sa kagamhanan ug mga negosyante tungod sa paglapas sa Official Secrets Act.

Federal Republic of Germany, ting-init sa 1985: Ubay-ubayng gikatahapang mga espiya, lakip sa hepe sa kontraespiya, mibalhin ngadto sa German Democratic Republic.

Russia ug Britanya, Septiyembre 1985: Ang matag nasod nakapalagpot ug 31 ka diplomata, mga magsusulat, ug komersiyal nga mga empliyado, ang kadaghanan giakusar nga nangespiya.

Switzerland, Disyembre 1986: Gikiha ang magtiayon nga nangespiya.

Pransiya, Marso 1987: Ang mga sakop sa sistema sa espiya gidakop kay gikatahapan nga naghatag ug sekretong impormasyon sa space center ngadto sa langyawng gahom.

Tinipong Bansa, Abril 1987: Ang mga Marine guard sa T.B. gipatawag gikan sa Russia, Austria, ug Brazil aron maimbestigar sa mga sumbong sa pagpangespiya.

Gibahaan sa mga report nga sama niini, tingali maglibog ka sa mga termino sama sa “moles” ug “kontraespiya.” Daghan ba gayod ang mga espiya karong mga panahona o daghan lang kanila ang nadakpan? Apektado ka ba niini? Ikaw tingali matingala sa pagkasayod kon unsang sukora natandog ang imong kinabuhi sa kalibotan sa pagpangespiya.

Balik sa mga Sistema sa Pangespiya

Ang pagsusi sa miagi motultol kanato sa dugay nang pagnagsagabay: politika ug ang militar. Gihubit sa diksiyonaryong Webster’s ang pangespiya ingong “pagpaniktik sa linaing mga espiya sa mga tawo sa langyawng nasod o sa ilang mga kalihokan ug mga kahimoan . . . ang pagtumpi sa [maong] impormasyon . . . alang sa kagamitan sa politika ug sa militar.”

Lakip sa labing una nga nakaorganisar sa pangespiya mao ang mga Ehiptohanon. Migamit si King Thutmose III ug mga espiya sa pagpayuhot ug mga 200 ka sundalo, nga gitahi diha sa mga sako sa harina ngadto sa siyudad sa Jaffa. Sa mga 400 W.K.P., misulat ang Instik nga si Sun Tzu ug libro nga gitawag Ping Fa (Ang Arte sa Gubat), nga niini iyang gipasiugda ang bili sa maayong organisasyon sa pagpaniktik. Sa ika-15ng siglo, misugod ang mga nasod sa Uropa sa paggamit sa ilang mga embahada sa langyawng mga kaulohan sa pagpangespiya. Ang diplomasiya ug pangespiya nagkaubang mikaylap tabok sa mga utlanan sa Uropa. Gipatahom sa ngalan sa nasyonalismo, ang diplomasiya ug pangespiya nahimong sagabay.

Misilhig ang nasyonalismo sa Uropa ug uban niini ang panginahanglan ug mga sundalo, mga diplomata, ug mga espiya. Natukod ang mga paagi sa paghimo ug sa pagbungkag sa mga kodigo. Ang pangespiya (paghipos ug pag-analisar sa impormasyon) ug kontraespiya (pagsanta sa uban sa pagkuha sa sekretrong impormasyon) nahimong bulag nga mga bahin sa sistema sa pangespiya. Si Cardinal de Richelieu (Pransiya) ug si Frederick the Great (Prussia) miorganisa ug iladong mga sistema sa pangespiya. Ang mga bahin sa pangespiya sa Britanya niadto giorganisar ni Daniel Defoe, awtor sa Robinson Crusoe.

Apan, ang tanang mga kauswagan napugngan, sa usa ka dakong kababagan: komunikasyon. Ang mga espiya nagsalig sa barko, kabayo, o mga salampati sa pagpasag mga mensahe. Ang kakontrang mga sundalo makapundok gihapon sa haduol nga distansiya sa usag usa nga wala lamang masayod niana. Sa 1815 sayop ang konklusyong nahimo ni Napoleon bahin sa mga kalihokan sa mga kasundalohan sa pila ka kilometrong gilay-on. Nawala niya ang Waterloo ug ang imperyo. Gibag-o ang pangespiya sa daghang katuigan sa ulahi pinaagi sa teknolohiya sa atong siglo.

Gawas sa Panahon sa Pangespiya

Gipasiugda niining siglo sa panag-away ang bag-ong mga hagit sa pagpangespiya. Ang mga sanga sa pangespiya milambo diha sa klima sa pagkawalay pagsalig. “Ang kahadlok mao ang mismong kalag sa negosyo sa pangespiya,” miingon ang senemanang basahong Aleman nga Der Spiegel. “Kon mas magubot ang kahimtang sa kalibotan, mas malig-on ang propesyon sa [pangespiya].” Ingong resulta, “walay nasod sa yuta nga nagtuo nga kini makalahutay kon walay espiya.” Ang pangespiya nabuhi sa katahap ug nagapakaylap niini; busa mitungha ang daghang natad sa paniktik: estratehiya (gikinahanglan sa dagkong mga tigplano), militar (army, navy, ug sa air force), ekonomikanhon, siyentipikanhon, geograpikanhon, ug uban pa. Ang tagsatagsa nakadugang sa piraso diha sa jigsaw.

Misangkad tinuod ang pagpaniktik. Niadto, ang sekretong impormasyon makita lamang sa mga pasilyo sa politikal nga mga gahom o sa sulod sa mga kampong militar. Apan, karon ang tuboran sa mga sekreto sa nasod, mas kaylap ug gibasehan. Ngano?

Ang dakong pundo sa mga armamento sukad sa Gubat sa Kalibotan II nagpasabot nga daghang mga nasod ang naghimog modernong mga hinagiban. Apan ang nasod nga dunay teknolohiya sa paghimo dayon ug desisyon o sa pagpunting sa bomba sa tukmang direksiyon sa dayag mao ang makadaog. Kining impormasyona anaa sa mga kamot sa mga pabrika sa tanang butang gikan sa bolitas ngadto sa dulang video.

Gatosgatos ka kompaniya ug libolibong mga empliyado nahimong mga puntariya sa industriyal nga pangespiya. Sa Tinipong Bansa lamang, kapin sa kuwatro milyones ka tawo ang nahibalo sa hapit 20 milyones ka sekretong mga dokumento. Nagtrabaho ka ba sa gitawag nga talandugong impormasyon o ang usa sa membro sa pamilya? Kanang impormasyona bililhon alang sa usa ka tawong nagapangitag sekretong impormasyon.

Mao kana ang premyo sa gubat sa pagpaniktik. Ang sistema sa pangespiya nga gigastohan ug dako nga batid kaayong nakapalusot ug impormasyon sa laing dapit may dakong ganti. Oo, ang sistema sa pagpaniktik makadaginot ug dagkong kantidad sa salapi. Apan nagkinahanglan usab kinig dakong badyet. Ang The Sunday Times nga rebista sa libro nagbanabana nga ang paniktik sa tibuok-yuta mokantidad ug makalipong nga $29 bilyones sa usa ka tuig. Ginaingon nga kini dunay kapin sa usa ka milyong mga empliyado. Bisan ang badyet sa Hiniusang Kanasoran wala ra sa kumingking kon itandi niining kantidara. Gilista diha sa Weltalmanach ni Fischer ang gasto niini nga kubos sa $1 bilyones ug may 40,000 ang ginasuweldohan. Ang dakong gasto sa pangespiya gikuha gikan sa mga pundo sa publiko, mga buhis nga imong ginabayad.

Kahakog sa Salapi

Gihimo sa mga espiya niadto ang trabaho tungod sa prinsipyo, alang sa nasod o ideolohiya. Pananglitan, si Oleg Penkovsky, iladong espiya sa katuigang 1960, gituohang nakapayuhot ngadto sa Kasadpan ug mga impormasyon sa situwasyon sa militar sa Russia sa panahon sa kagubot sa missile sa Cuba. Ang Der Spiegel niadto misulat nga iyang gihimo kadto tungod sa iyang mga ginamithi sa politika ug mipadayon: “Kausa ra siyang midawat ug salapi. Siya gihatagan ug 3,000 ka rubles [niadto mikantidad ug mga $3,330] alang sa mga gastos, 2,000 niini iyang giuli.”

Ang mga espiya karon dili maayog mga motibo. Ang Time misulat: “Ang bag-ong mga kinabig sa pangespiya walay pagtagad sa politika, ug dili sila malit-agan sa blackmail. Sa katibuk-an, mahimong nagkalisodlisod o hakog sila sa salapi.”

“Ang publiko wala nay interes sa mga tinagong butang,” misulat ang The Sunday Times, “nagtuo sila nga dugay na kining nahatag.” Nganong nawala ang pagtahod sa publiko sa tinagong mga butang? Tungod kay ang iladong mga politiko nagapalusot ug mga sekreto ngadto sa palumagian sa balita alang sa iyang kaugalingong kaayohan. Ug gisuhid kini sa daghan pang uban. Sa panag-away dili pa dugay sa duha ka ministro sa kagamhanan sa Britanya, mipatik ang usa ug mga impormasyon gikan sa usa ka kompidensiyal nga sulat aron sa pagpakaulaw sa kaaway.

Sa kaso nga gihisgotan sa sinugdan, gibudhian sa bana dili lang ang iyang amo kondili ang iyang pamilya. Walay kalibotan ang iyang asawa, iyang nadala ang iyang kaugalingong anak nga lalaki sa pagpangespiya. Ang amahan ug anak napriso.

Gilarawan sa mga libro ug mga pelikula ang kalibotan sa espiya ingong tabonon nga bayani, may gagmayng mga kamera, ug dunay tagong mga tagboanan. Ibalita sa mga mantalaan ang nadiskobrehang labing ulahing mole, sa ato pa, usa ka espiya nga nakasulod sa sistema sa pangespiya sa kontra ug nakalusot ngadto sa mga dagkong mga puwesto. Kining larawan nga gihimo sa palumagian sa balita layo kaayo sa kamatuoran. Ang mga mole ug ang gagmayng mga kamera gigamit apan panagsa ra. Ang paghipos ug impormasyon mao ang labing malisod nga kalihokan. Nalangkit niini ang pagsusi sa mga basahon sa negosyo ug pamuhonan o siyentipikanhong mga magasin aron makuha ang daw gagmayng mga detalye nga kon usahon bililhon diayng impormasyon. Ug bisan pa, ang ubang mga tawo madani gihapon sa kalibotan sa pangespiya sa pagpangitag kulba-hinam.

Wala nay mga Kabakakan, Walay nay mga Espiya

Ang sistema sa pangespiya nakahatag ug dakong landong, nagapangitngit usab sa mga kinabuhi sa tagagawas. Ilang gibayran kini. Sila nagakinabuhi sa katahap nga gipakaylap ug gipahimuslan niini. Naningkamot sila sa pagkinabuhi sa matahom nga larawan niini. Ang maalamong dalan alang sa mga Kristohanon mao ang pagsalikway sa bug-os hakog, limbongan, ug imoral nga kalibotan sa pangespiya.—Itandi sa 1 Timoteo 6:7-10; Colosas 3:5-10.

Pagkalahi sa mga butang kon usa pa lang unta ang atong kagamhanan nga magawala sa nasyonalismo aron sa paghiusa sa mga lungsoranon, dili sa pagbahinbahin kanila! Pagkamaayo unta kon ang mga opisyal magpakitag maayong sulondan sa pagkakasaligan ug kadungganan ug kon maglabi ang gugma, dili kahadlok! Kanang tanan mao gayoy kab-oton sa Gingharian sa Diyos.—Pinadayag 7:9, 10, 16, 17; 2 Pedro 3:13.

[Kahon sa panid 12]

Unsay Ikasulti Bahin sa mga Espiya sa Bibliya?

Ang terminong “pangespiya” nailhan sa Ehipto ug Canaan sa ika-18ng siglo W.K.P. Si Jose, nga mao niadto ang hepeng administrador sa pagkaon sa Ehipto, migamit ug lit-ag aron masuta ang mga motibo sa iyang napulo ka igsoon sa amahan, miinister nga sila mga espiya.—Genesis, kapitulo 42.

Kapin sa duha ka gatos ka tuig sa ulahi, misugot si Moises sa hangyo sa mga Israelitas ug mipadalag 12 ka tawo sa pagpangespiya sa yuta sa Canaan.—Numeros, kapitulo 13; Deuteronomio 1:2; 7:2.

Nagpadala si Josue ug mga Israelitas sa pagsusi sa mga siyudad sa Jericho ug Ai sa wala pa makiggubat.—Josue 2:1; 7:2.

Gilaoman nga susihon pag-ayo sa espiya ang yuta aron makakuhag impormasyon bahin niana. Ang Hebreohanong pulong nga gihubad “espiya” naglarawan sa usa ka tawong naglibodlibod sa yuta nga nagalakaw, naniid pag-ayo sa iyang nakita.

Matikdi nga sa dihang gustong mahibalo ang banay ni Jose bahin sa siyudad sa Bethel sa wala pa kini iloga, migamit sila ug mga espiya. (Maghuhukom 1:22, 23) Ang nagkalainlaing mga hubad sa Bibliya nagtug-an kanato nga sila “nagpadalag mga manunuhid” (The Living Bible), “nanuop” (The Jerusalem Bible), kun “nagpadalag mga tawo aron sa pagpaniid” (Moffatt).

Busa, ang pangespiya nga gihisgotan sa Bibliya lahi kaayo gikan sa imoral kaayong kalibotan sa pangespiya karon.

[Letrato sa panid 11]

Sayop ang mga konklusyong nahimo ni Napoleon. Nawala niya ang Waterloo ug ang imperyo