Globonhong Kalaglagan—Nagatubong Kabalaka Bahin sa Kaluwasan
SA NOBYEMBRE 20, 1983, usa ka tagsaong rekord sa usa ka gatos ka milyong nga Amerikano nanan-aw sa pasundayag sa TV nga may titulong “The Day After.” Sa matin-aw—ug usahay makalilisang—nga paagi, mapugos ang daghang tumatan-aw sa pelikula sa pagpalandong sa mangilngig nga resulta sa nukleyar nga gubat. Ang makahahadlok nga mga nawong mobalikbalik sa panumdoman sa daghang mga tumatan-aw: puno sa kalayong mga panganod nga pormag uhong, sunog nga mga lawas, ang mga lalaki ug mga babaye nangatunaw ug nangahimong mga X-ray nga mga hulagway, nabuta ang usa ka bata sa nukleyar nga bola sa kalayo, usa ka matahom kanhi nga babaye naupaw ug naputos sa paso ang lawas gumikan sa radyasyon.
Apan, walay kaylap batok-nukleyar nga protestang kalihokan, ang mitungha gumikan ning pelikulaha. Ni may pagluag sa tensiyon sa taliwala sa dagkong mga gahom. Apan, ang kabalaka bahin sa paglabang-buhi sa nukleyar nga kalaglagan daw nagatubo. Ang mga tawo andam sa paghisgot—ug sa pagpalandong—niining makuyaw nga palaabuton.
Apan, sa milabay nga katuigan, usa ka wala piliang grupo sa 50 ka tawo sa Tinipong Bansa gipangutana sama sa: “Naghunahuna ka ba nga mahitabo ang nukleyar nga gubat?” ug “Unsay imong buhaton kon mahitabo man ugaling kana?” Ang mga tig-interbiyo nakaatubang sa katingalahang pagpanuko sa mga tawo sa paghisgot sa maong butang. Ang hulagway ‘niini mao ang tubag sa usa ka tigpangopyor: “Walay labot kami niining mga butanga; bahala na ang mga politiko nga mabalaka niini.” Sa kinatibok-an, ginaatubang sa mga tawo ang hulga sa globonhong kalaglagan pinaagi sa gitawag sa mga tigpanukiduki nga “pagtak-op sa hunahuna,” nga “nagadumili sa paghunahuna niana!”
Apan, sa nagauswag ang tensiyon sa kalibotan, mas nagakalisod ang pagpugong sa emosyon ug sa dili pagpanumbaling sa hulga. Miingon si Jerome Frank, retiradong propesor sa sikyatriya: “Ang posibilidad nga malaglag ang kalibotan pinaagi sa nukleyar nga mga hinagiban sa literal nagputol sa kaugmaon sa daghang tawo. Adunay makuyawng pag-uswag sa mga paghikog taliwala sa mga batan-on, diin ang kadaghanan mibati nga dili sila makalaom nga makaamot sa katilingban.”
Apan, adunay nagauswag nga gidaghanon sa mga tawo, nga midumili sa paglingkod lamang ug magpadaog sa pagbati sa pagkawalay kahimoan; Kombinsido nga dili malikayan ang globonhong katalagman, sila miingong adunay usa ka makataronganong butang nga himoon: Ang pagpangandam sa kaluwasan! Busa gianggaan silang mga mabalak-on sa kaluwasan. Apan kinsa kini sila? May gitanyag ba silang kapilian sa pagkalaglag?