¿Achkë rma ri xbʼanatäj pa jardín de Edén kʼo ta chë njeʼ rqʼij chawäch rït?
Jun chkë ri nkiʼij ri eruditos chrij ri peraj rchë le Biblia ri nutzjoj rij ri jardín de Edén ya riʼ chë ri nkʼaj chik peraj rchë le Biblia majun ta chik nutzjoj rij ya riʼ. Paul Morris jun achï ri nunukʼuj kij ri religiones nuʼij: «Chpan nkʼaj chik peraj rchë le Biblia ma jun ta chik ntzjöx rij ri jardín de Edén». Rkʼë jbʼaʼ ye kʼïy ri yenukʼun riʼ ke riʼ chqä nkiquʼ. Ye kʼa kan kʼïy nkʼutü chë ma ke riʼ ta.
Le Biblia kan kʼïy mul nutzjoj rij Adán y Eva, ri kumätz chqä ri jardín de Edén.a Ye kʼa ri nkinmaj re achiʼaʼ reʼ ütz jbʼaʼ chwäch jojun ri yekʼwayon bʼey pa taq religiones chqä jojun eruditos rma ryeʼ nkiʼij chë ri Paraíso kan ma jun bʼëy xjeʼ ta. ¿Achkë rma kan itzel ri nkinmaj? Rma rkʼë ri nkiʼij najin nkiʼän chë le Biblia nqʼalajin chë ma tzij ta ntzjon.
Xa ta ma nqatamaj jontir ri xbʼanatäj pa jardín de Edén ma ta nqʼax chqawäch ri naʼoj ye kʼo chpan le Biblia. Achiʼel xtqatzʼët qa, le Biblia yerqʼalajsaj jojun chkë ri kʼutunïk ri kan kʼo kejqalen pa qakʼaslemal. Y ri rqʼalajsaxik ri taq kʼutunïk riʼ rkʼwan riʼ rkʼë ri xbʼanatäj chpan ri Paraíso.
● ¿Achkë rma nqrjïx chqä nqkäm? Xa ta Adán y Eva xkinmaj ta rtzij Jehová ma ta jun bʼey xekäm. Ye kʼa taq ma xkinmaj ta chik tzij xkanaj qa ri mak chkij y chrij riʼ xekäm (Génesis 2:16, 17; 3:19). Ryeʼ xkiyaʼ qa ri mak chqä ri kamïk chqij. Rma riʼ le Biblia nuʼij: «Rma, xa rma jun achï, ri mak xok chwäch le Rwachʼlew, y rma ri mak xpë ri kamïk. Ke riʼ xbʼanatäj rma riʼ jontir winäq yekäm, rma jontir xa kʼo qa mak chkij» (Romanos 5:12).
● ¿Achkë rma Dios nuyaʼ qʼij chë kʼo tijöj poqonal? Rkʼë ri xuʼij Satanás chpan ri jardín de Edén xkʼüt chë Jehová jun ajtzʼuküy tzij chqä chë kʼo ütz rewan chkiwäch Adán y Eva (Génesis 3:3-5). Achiʼel ta xuʼij che rä chë ma nkowin ta nchʼobʼonäj. Adán y Eva xkinmaj ri xuʼij ri Diablo chkë y ma xkajoʼ ta chik chë yë Jehová xqʼatö tzij pa kiwiʼ. Y taq xkiʼän riʼ xkikʼüt chë ryeʼ achiʼel ta yekowin nkichaʼ achkë riʼ ri ütz chqä ri ma ütz ta. ¿Achkë xuʼän Jehová? Rma ryä kowan rnaʼoj chqä pa rbʼeyal nuʼän che rä jontir, xyaʼ jun tiempo chkë ri winäq chë yë ryeʼ yeqʼatö tzij pa kiwiʼ. Kʼïy chkë itzelal ri kʼo komä chwäch le Rwachʼlew yë Satanás aj mak. Ri itzelal ri kʼo, nukʼüt chë ri winäq ma yekowin ta nkiqʼät tzij pa kiwiʼ, xa kan nkʼatzin Dios pa kikʼaslemal (Jeremías 10:23).
● ¿Achkë rma Dios xuʼän le Rwachʼlew? Taq Dios xuʼän ri jardín de Edén xkʼüt chë nrajoʼ chë le Rwachʼlew kan jaʼäl nqʼalajin. Chqä xuʼij chkë Adán y Eva chë kejeʼ kalkʼwal chqä tkinujsaj le Rwachʼlew, y chë tkibʼanaʼ jun jardín che rä jontir le Rwachʼlew (Génesis 1:28). Nqʼalajin chë ri rchʼobʼoj Dios pa rwiʼ le Rwachʼlew ya riʼ chë xttok jun Paraíso. Chqä chë ri kalkʼwal Adán y Eva jun q’ij ntel ri mak chkij, chqä chë jnan nuʼän kiwäch y kiʼ kikʼuʼx yejeʼ chwäch le Rwachʼlew. Kïy chkë ri kʼo chpan le Biblia nutzjoj achkë rbʼanik xtbʼerbʼanaʼ Dios ri rchʼobʼon pa rwiʼ le Rwachʼlew.
● ¿Achkë rma xpë Jesús chwäch le Rwachʼlew? Taq, Adán y Eva ma xkinmaj ta tzij pa jardín de Edén ryeʼ chqä ri kalkʼwal xkanaj qa ri kamïk chkij. Ye kʼa rma Dios kan kowan nqrajoʼ xtäq pa rkʼajol chë Rwachʼlew «rchë xbʼeryaʼ rkʼaslemal pa kamïk» qmä röj rchë kʼo ütz nqayoʼej apü (Mateo 20:28). ¿Achkë ntel chë tzij riʼ? Chpan le Biblia nuʼij chë Jesús ya riʼ «ri rkʼisbʼäl Adán» y ryä ronojel mul xnmaj rtzij Jehová y ma jnan ta rkʼë ri naʼäy achï. Rma riʼ ryä majun bʼey xmakun ta. Jesús xyaʼ rkʼaslemal pa kamïk rchë xerköl ri winäq pa rqʼaʼ ri mak. Rkʼë ri xuʼän xyaʼ qʼij chkë ri winäq ri nkinmaj rtzij, nkuy kimak rma Dios. Chqä rkʼë ya reʼ nuʼän chë ri winäq xtkïl ri kʼaslemal achiʼel xyaʼöx chkë Adán y Eva taq majanä kemakun (1 Corintios 15:22, 45; Juan 3:16). Ri xuʼän Jesús xkʼüt chë xtbʼetzʼaqät ri rchʼobʼon nuʼän Dios pa rwiʼ le Rwachʼlew.b
Achiʼel wä nqatzʼët, ri rchʼobʼon Dios che rä le Rwachʼlew kantzij xtbʼanatäj y ma kwest ta nqʼax pan ajolon chqä majun ta rewan chqawäch. Achiʼel wä ri jardín de Edén, ri winäq chqä ri chköp ri xejeʼ chpan kantzij xejeʼ, ke riʼ chqä ri rtzjun Dios chqawäch apü kantzij xtbʼanatäj. Dios nrajoʼ chë jontir ta winäq nkïl ri kʼaslemal rtzjun yajün ri ma kikʼwan ta jun jïk kʼaslemal (1 Timoteo 2:3, 4). ¿Achkë rma nqaʼij ya riʼ?
Taq xa jbʼaʼ chik nrajoʼ chë Jesús nkäm xtzjon rkʼë jun aleqʼon ri xjeʼ chuxkïn. Tapeʼ ri achï riʼ rtaman chë taqäl chrij rchë nkamsäx xtzjon apü rkʼë Jesús rchë nkʼuqbʼäx rkʼuʼx chqä rchë kʼo ütz nyoʼej apü. Y Cristo xuʼij reʼ che rä: «xkajeʼ wkʼë chwäch ri Kotzʼijaläj Ilew» (Lucas 23:43). Si Jesús nrajoʼ chë re achï reʼ xtjeʼ chwäch jun Paraíso, ¿ma xtrajoʼ ta komä ryä chë rït xkajeʼ chriʼ? Jaʼ, nrajoʼ. Ya riʼ chqä nrajoʼ rtataʼ. Si rït nawajoʼ nakʼül ri utzil ri xtyaʼ Dios, tabʼanaʼ jontir ri kʼo pan aqʼaʼ rchë natamaj más rwäch Jehová, ri xbʼanö ri jardín de Edén.
[Notas]
a Nawïl jojun chkë ri chpan Génesis 13:10; Deuteronomio 32:8; 2 Samuel 7:14; 1 Crónicas 1:1; Isaías 51:3; Ezequiel 28:13; 31:8, 9; Lucas 3:38; Romanos 5:12-14; 1 Corintios 15:22, 45; 2 Corintios 11:3; 1 Timoteo 2:13, 14; Judas 14, y Apocalipsis 12:9.
b Xtawïl más naʼoj chrij ri xuʼän Jesús pa qawiʼ chpan ri capítulo 5 rchë ri libro ¿Qué enseña realmente la Biblia?, ri bʼanon kimä testigos de Jehová.
[Recuadro]
RI RKʼWAN RIʼ RKʼË JONTIR RI NUʼIJ LE BIBLIA
«Y xtinbʼän chë xtjeʼ chʼaʼoj chikojöl rïx, rït [ri kumätz] chqä ri ixöq, y chukojöl ri ajatzul rït chqä ri rjatzul ri ixöq. Ryä xtpaʼeʼ pa rwiʼ ri ajolon, y rït xtasök pa rtxil» (Génesis 3:15).
Ya reʼ ri naʼäy profecía nqïl chpan le Biblia y yë Dios xbʼin rchë pa jardín de Edén. Ye kʼa ¿achkë riʼ ri ixöq, ri kumätz y ri kijatzul? ¿y achkë rma kʼo chʼaʼoj chkiwäch?
RI KUMÄTZ
Ya riʼ Satanás (Apocalipsis 12:9).
RI IXÖQ
Ri peraj rchë rtinamit Jehová ri kʼo chkaj, ri ye kʼo utziläj taq ángeles chpan (Gálatas 4:26, 27).Ri profeta Isaías xuʼij chë «ri ixöq» reʼ xkejeʼ ral ri nkʼambʼej tzij rtinamit Jehová ri kʼo chkaj (Isaías 54:1; 66:8).
RI RUJATZUL RI KUMÄTZ
Ri yebʼanö ri nqä chwäch ri Diablo (Juan 8:44).
RI RUJATZUL RI IXÖQ
Ri rjatzul ri ixöq ya riʼ Jesucristo chqä ri 144,000 ri yechaʼon rchë yebʼä chkaj. Ri rchʼalal Jesús yechaʼon rchë xkechʼobʼonäj rkʼë chlaʼ chkaj y xkebʼeʼok ri «Israel rchë Dios» (Gálatas 3:16, 29; 6:16; Génesis 22:18).
RI SOKOTAJÏK PA RTXIL
Taq ri rkʼajol Dios xjeʼ chwäch le Rwachʼlew, Satanás xuʼän chë xkamsäx. Tapeʼ kan ya riʼ xbʼan che rä ma xyalöj ta, rma xa jbʼaʼ chrij riʼ xkʼasöx.
RI SOKOTAJÏK CHUJOLON
Jesús xtsök rjolon Satanás, ntel chë tzij, jurayil xtchüp rwäch. Ye kʼa naʼäy, xtchojmij na jontir ri itzelal ri xkʼän pa ri Diablo pa jardín de Edén (1 Juan 3:8; Revelación 20:10).
Chpan ri folleto La Biblia y su mensaje, ri bʼanon kimä ri testigos de Jehová, xtawïl rqʼalajsaxik achkë naʼoj más nutzjoj le Biblia.
[Achbʼäl]
Adán y Eva xkïl kʼïy kʼayewal rma ma xkinmaj ta tzij