¿Nrajoʼ komä Dios yeʼachajij ateʼ atat taq ya xbʼä kijnaʼ?

Ri nuʼij le Biblia

Ri ixoqiʼ chqä ri achiʼaʼ yaʼon qa pa kiqʼaʼ rchë kan pa rbʼeyal yekichajij ri kiteʼ kitat. Le Biblia nuʼij chë ri qʼopojiʼ kʼojolaʼ «nkʼatzin nkitamaj nkiʼän ri nrajoʼ Dios pa kifamilia chqä nkiyaʼ chkë kiteʼ kitat chqä katiʼt kimamaʼ ri taqäl chkij, rma ya reʼ kan nqä chwäch Dios» (1 Timoteo 5:4 New International Version). Taq kan pa rbʼeyal yeqatzʼët ri qateʼ qatat najin nqanmaj tzij chwäch ri pixaʼ nuyaʼ le Biblia (Efesios 6:2,3).

Le Biblia ma kan ta nuʼij chqë achkë rbʼanik nqaʼän che rä kitzʼetik ri teʼej tataʼaj ri ya xbʼä kijnaʼ, ye kʼa nutzjoj kij jojun ixoqiʼ chqä achiʼaʼ ri xejeʼ ojer chrij ri achkë rbʼanik xekichajij kiteʼ kitat. Chqä nuyaʼ jojun naʼoj ri yertoʼ ri najin nkichajij jun winäq ri ya xbʼä rjnaʼ.

• ¿Achkë rbʼanik xekichajij kiteʼ kitat jojun winäq ri yertzjoj le Biblia?

• ¿Achkë naʼoj nuyaʼ le Biblia?

• ¿Nuʼij komä le Biblia chë kan chkachoch nkʼatzin yechajïx wä ri teʼej tataʼaj?

¿Achkë rbʼanik xekichajij kiteʼ kitat jojun winäq ri yertzjoj le Biblia?

Jojun wä rbʼanik xkiʼän che rä rma ri rbʼanik kikʼaslemal.

• José kʼa näj kʼo wä taq rtat xrjïx. Ri rtat José ya riʼ Jacob. Taq José ütz xuʼän chwäch xkanuj rbʼanik rchë chë rtat xbʼejeʼ chunaqaj ryä. José xkanuj akuchï xyaʼ wä rtat rchë chë ma kan ta xtäj poqän chqä ma xrïl ta wayjal (Génesis 45:9-11; 47:11, 12).

• Rut kan xbʼejeʼ rkʼë ralteʼ pa rtinamit chqä xuʼän kuw taq samaj rchë xchajij (Rut 1:16; 2:2, 17, 18, 23).

• Jesús, taq xa jbʼaʼ wä chik nrajoʼ rchë nkäm, xkanuj qa jun winäq rchë nuʼän kwent rteʼ. Xuʼän riʼ rma María achiʼel ta malkaʼn wä chik (Juan 19:26, 27).a

¿Achkë naʼoj nuyaʼ le Biblia?

Kan kowan yakos chqä yaqʼitäj chkitzʼetik ri teʼej tataʼaj taq ya xbʼä kijnaʼ. Le Biblia nuyaʼ jojun naʼoj ri kowan xkatkitoʼ.

• Ma taqasaj ta kiqʼij ri ateʼ atat.

  Ri nuʼij le Biblia: «Tayaʼ kiqʼij ateʼ atataʼ» (Éxodo 20:12).

  Ri rbʼanik nasmajij: Tayaʼ qʼij chkë ri ateʼ atataʼ rchë nkiʼän ri kʼa yekowin na nkiʼän ryeʼ. Chqä tayaʼ qʼij chkë chë ye ryeʼ yechʼobʼö achkë rbʼanik nkajoʼ yechajïx. Ma keʼachaqtiʼij ta chubʼanik ri ma yekowin ta chik nkiʼän, pa rkʼexel riʼ xa keʼatoʼ rkʼë jontir ri yakowin naʼän rït. Ronojel mul keʼaloqʼoqʼej chqä ma taqasaj ta kiqʼij.

• Tanaʼ ri nkinaʼ ryeʼ chqä kakyun.

  Ri nuʼij le Biblia: «Ri winäq ri kan kʼo rnaʼoj nuqʼät rchqʼaʼ ryowal, y kan jaʼäl chë ryä ma nukʼöl ta pa ran ri xbʼan che rä» (Proverbios 19:11).

  Ri rbʼanik nasmajij: Rkʼë jbʼaʼ ri ateʼ atat kan poqän taq tzij nkiksaj taq yetzjon awkʼë, o rkʼë jbʼaʼ rït nanaʼ chë ryeʼ ma kan ta yetyoxin rkʼë ri naʼän pa kiwiʼ. Si ya riʼ tajin nbʼanatäj, taquʼ qa rij reʼ: «¿Achkë ta komä nnaʼ xa ta rïn najin yiqʼaxan ri achkë najin nkiqʼaxaj ryeʼ? ¿Ma xtkatäj ta komä nyowal?» Si nqʼax chawäch ri najin nkiqʼaxaj ryeʼ chqä yeʼaküy, ya riʼ xkatoʼö rchë ma xtaʼän ta chʼaʼoj kikʼë.

• Takanuj más naʼoj.

  Ri nuʼij le Biblia: «Taq ri winäq ma nkikʼulbʼej ta kiʼ, kan ma ütz ta xttel apü jontir chkiwäch, ye kʼa taq ye kʼo ye kʼïy rchë nkikʼulbʼej kiʼ, kan ütz xttel apü jontir chkiwäch» (Proverbios 15:22).

  Ri rbʼanik nasmajij: Takanuj anaʼoj chrij achkë rbʼanik xkeʼachajij ri ateʼ atat taq xkeyawäj. Takanuj achkë toʼïk nyaʼöx chkë ri yawaʼiʼ pan atinamit. Katzjon kikʼë nkʼaj chik ri najin chqä nkichajij kiteʼ kitat ri ya xbʼä kijnaʼ. Si ye kʼo awachʼalal, ¿ütz nimöl iwiʼ kikʼë rchë nitzjoj rij achkë rbʼanik xkeʼichajij taq xtbʼä más kijnaʼ chqä ri rbʼanik xtijäch ri samaj chiwäch?

  

• Ma tayaʼ ta awiʼ chuxeʼ jontir ri samaj.

  Ri nuʼij le Biblia: «Ri winäq ri nqʼax chwäch chë ma jontir ta nkowin nuʼän nukʼüt chë kan kʼo rnaʼoj» (Proverbios 11:2).

  Ri rbʼanik nasmajij: Tatzʼetaʼ xa xuʼ ri yakowin naʼän. Tqʼax chawäch chë xa jontir nqqʼitäj chqä ma nqrqʼiʼ ta ri tiempo rchë nqaʼän jontir ri nqajoʼ pa kiwiʼ qateʼ qatat. We nanaʼ chë xa najin yakos kitzʼetik ateʼ atat, takʼutuj atoʼik chkë nkʼaj chik afamiliares o chkë winäq ri kan ya riʼ kisamaj.

• Tachajij awiʼ.

  Ri nuʼij le Biblia: «Majun ta jun winäq ri kan itzel nunaʼ che rä ri rchʼakul; pa rkʼexel riʼ, xa nutzüq chqä nuchajij» (Efesios 5:29).

  Ri rbʼanik nasmajij: Tapeʼ pan aqʼaʼ rït kʼo wä yeʼachajij ateʼ atat, ma tamestaj ta chë rït chqä nkʼatzin nachajij awiʼ. Y si rït yït kʼlan, nkʼatzin chqä nachajij afamilia. Nkʼatzin pa rbʼeyal yawaʼ, yatuxlan chqä yawär ri horas ri nkʼatzin (Eclesiastés 4:6). Chqä kʼo mul nkʼatzin yatel äl jbʼaʼ pa bʼyajen. We xtaʼän riʼ, xkaturtoʼ rchë ma kan ta kʼayewal chik xtuʼän chawäch xkeʼatzʼët ateʼ atat.

¿Nuʼij komä le Biblia chë kan chkachoch nkʼatzin yechajïx wä ri teʼej tataʼaj?

Le Biblia ma kan ta ntzjon chrij reʼ. Ye kʼo jojun familias nkichʼöbʼ chë ri kiteʼ kitat más ütz kan chkachoch yejeʼ wä. Ye kʼa taq nqʼax ri tiempo, rkʼë jbʼaʼ nkiquʼ chë nkʼatzin yekʼwäx akuchï yechajïx wä ri winäq ri xbʼä kijnaʼ. Nkʼatzin chë ri familia nkimöl kiʼ rchë nkichʼöbʼ achkë ri más ütz chkë jontir (Gálatas 6:4, 5).