Tqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij ri kʼo pa rwiʼ ronojel

1. ¿Achkë jojun kʼayewal xerqʼaxaj Job?

JOB kan kʼïy kʼayewal xqʼaxaj pa rkʼaslemal. Ryä xekäm ralkʼwal, xrïl jun itzel yabʼil chqä xkʼis jontir ri achkë kʼo rkʼë. Chqä kan ye kʼïy winäq ri xjeʼ rqʼij chkiwäch xkijäl kinaʼoj rkʼë. Y ma xa xuʼ ta riʼ, ri oxiʼ ramigos ri xeʼapon rkʼë rchë nkikʼuqbʼaʼ rkʼuʼx, xa más xkitzʼlaʼ rkʼë ri xkiʼij che rä. Y yajün rxjayil, ri kan poqän rnaʼon ran, xuʼij ya reʼ che rä: «¡Más ütz tayoqʼoʼ Dios y chrij riʼ kakäm!» (Job 2:9; 15:4, 5; 19:1-3). Jontir re kʼayewal reʼ rkʼë jbʼaʼ xkiʼän ta che rä Job chë ma ta xkʼuqbʼaʼ chik rkʼuʼx chë Jehová, ri kantzij Dios, yerchajij jontir ri nkajoʼ ryä chqä nkiyaʼ rqʼij.

2, 3. a) ¿Achkë rkʼë jbʼaʼ nqʼax pa qajolon taq nqatäj poqän? b) ¿Achkë xtqatamaj chpan ri wuj Job?

² Röj yoj kʼo pa jun tiempo akuchï «kan kwest» rbʼanon jontir (2 Tim. 3:1). Rma riʼ, achiʼel xbʼanatäj rkʼë Job, rkʼë jbʼaʼ yeqaqʼaxaj chqä kʼayewal ri xa nkiʼän chqë chë ma kan ta nqakʼuqbʼaʼ chik qakʼuʼx chrij Jehová. Kʼo mul, rma ri kʼayewal kan nkimöl pä kiʼ chqij, rkʼë jbʼaʼ nqanaʼ chë ma xtqkowin ta xkeqaköchʼ. Ye kʼo jojun qachʼalal qʼaxnäq pa kijolon si Jehová najin nutzʼët pä ri najin nkiqʼaxaj o manä.

³ Si rït kʼo jmul ke riʼ anaʼon, ma tuʼän ta kaʼiʼ akʼuʼx. Job xtamaj chë Jehová majun bʼëy yeryaʼ ta qa ri ma nkiyaʼ ta qa ryä. Y jontir ütz nqayaʼ chwäch qan chë ri Qatat kʼo chkaj ronojel mul xtjeʼ qkʼë. Rchë nqayaʼ más ya riʼ chwäch qan, xtqatzʼët kaʼiʼ naʼoj ri nqatamaj qa chpan ri wuj Job. Ri naʼäy ya riʼ chë xa xuʼ Jehová kʼo pa rwiʼ ronojel. Y Rkaʼn, ri qaDios ri kʼo ronojel uchqʼaʼ pa rqʼaʼ, nkowin nuʼän xa bʼa achkë ri nrajoʼ rchë nbʼanatäj ri rchʼobʼon chik chqä rchë rsamajelaʼ ronojel mul jnan nuʼän kiwäch rkʼë y ma nkïl ta jun kʼayewal ri ma ta jun rsolik.

SATANÁS KʼO WÄ CHKIKOJÖL RYEʼ

4. Rkʼë ri nuʼij ri wuj Job, ¿achkë riʼ ri xeʼapon chwäch Jehová chlaʼ chkaj?

⁴ Kʼo jun qʼij, «ri ralkʼwal Dios» xkimöl kiʼ chwäch Jehová chlaʼ chkaj. Le Biblia nuʼij chë «Satanás chqä kʼo wä chkikojöl ryeʼ» (Job 1:6). Ri xtzʼibʼan ri wuj Job ya riʼ ri naʼäy xbʼin Satanás che rä rkʼulel Dios. Ri bʼiʼaj riʼ ntel chë tzij «nupabʼaʼ riʼ chwäch Dios». Chpan ri tiempo riʼ, Satanás ma ralkʼwal ta chik Dios, xa kan rkʼulel chik Jehová, kikʼulel ri ángeles chqä jontir ri winäq ri nkinmaj rtzij Dios. Tnatäj chqë chë taq Jehová xuʼij ri tzij ri nqïl chpan Génesis 3:15, ryä kan chöj xkʼüt chë Satanás majun ta wä chik chpan rfamilia ri kʼo chkaj.a

5. ¿Achkë nqatamaj qa chrij ri xbʼanatäj chlaʼ chkaj?

⁵ Jehová xuʼän chë xtzʼibʼäx qa chpan le Biblia ri xbʼanatäj ri qʼij riʼ chlaʼ chkaj rchë nukʼüt jojun naʼoj chqawäch. Jun chkë ri naʼoj riʼ, ya riʼ chë ri xeruʼij Satanás xkʼüt chë kan ma nkʼïx ta nutzʼük tzij chqä kan itzel rnaʼoj (Job 1:9; tajnamaj rkʼë Apocalipsis 12:10). Jun chik, ya riʼ chë re relato reʼ nukʼüt qa re naʼoj reʼ chqawäch ri kan nukʼuqbʼaʼ qakʼuʼx: Jehová kan pa rbʼeyal nuksaj ri uchqʼaʼ kʼo pa rqʼaʼ. Chqä, nukʼüt qa chqawäch chë Dios, ri kʼo pa rwiʼ ronojel, kʼo nuqʼät chkiwäch nkʼaj chik rchë ma nkiʼän ta.

JEHOVÁ KʼO NUQʼÄT CHWÄCH SATANÁS

6. ¿Achkë rbʼanik xkʼüt Jehová chë pa rqʼaʼ ryä kʼo wä jontir? (Job 1:7, 8).

⁶ (Taskʼij Job 1:7, 8). Chpan ri moloj xbʼan chlaʼ chkaj, Jehová xkʼüt chë pa rqʼaʼ ryä kʼo wä jontir. Ryä rtaman wä chë Satanás rtzʼeton chik Job chqä chë nrajoʼ nuyaʼ kʼayewal pa rwiʼ. Rma riʼ xkʼutuj che rä: «¿Atzʼeton rït Job ri nsamajel?». Tqatzʼetaʼ achkë rbʼanik xksaj Jehová ri uchqʼaʼ kʼo pa rqʼaʼ rchë xtoʼ Job.

7. Rkʼë ri nuʼij Job 1:10, 11, ¿achkë xrajoʼ xuʼij Satanás chkij ri winäq?

⁷ (Taskʼij Job 1:10, 11). Jehová kʼo pa rwiʼ ronojel, y yë ryä ntzʼetö achkë rbʼanik nuksaj ri uchqʼaʼ kʼo pa rqʼaʼ (Jer. 32:17; Dan. 4:35). Ye kʼa Satanás xuʼij chë Jehová ma pa rbʼeyal ta najin nuksaj ri uchqʼaʼ kʼo pa rqʼaʼ, rma xuʼij chë kʼo ütz najin nuyaʼ chkë ri winäq, achiʼel Job, xa xuʼ rchë nkiyaʼ rqʼij. Chqä xrajoʼ xuʼij chë ri winäq xa xuʼ nkiyaʼ rqʼij Dios rma kʼo ütz ryaʼon pä chkë. ¿Achkë xuʼän Jehová?

8, 9. ¿Achkë xqʼät Jehová chwäch Satanás, y achkë rma? (Job 1:12; tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

⁸ (Taskʼij Job 1:12). Jehová xyaʼ qʼij che rä Satanás rchë nukʼüt si kantzij ri xuʼij chrij Job o manä. Ye kʼa chkiwäch jontir ri kimolon kiʼ, xuʼij ya reʼ che rä: «Majun ta taʼän che rä ryä». Satanás ma nkowin ta wä nqʼax rtzij chwäch Jehová, rma riʼ kʼo chë xnmaj rtzij. Y komä chqä, Satanás ma nqʼax ta rtzij chwäch Jehová. Achiʼel nqatzʼët, Jehová xksaj ri uchqʼaʼ kʼo pa rqʼaʼ rchë xchajij Job chqä rchë xkʼüt chë ryä kan pa rbʼeyal nuʼän che rä jontir.

⁹ Tapeʼ Satanás kan kʼïy kʼayewal xyaʼ chrij Job, ma xkowin ta chrij, rma Job ma xyaʼ ta qa Jehová (Job 1:22). Ye kʼa Satanás ma xqʼetej ta qa rqʼaʼ, ryä kʼo wä chik jun rchʼobʼon nuʼän.

10. ¿Achkë rma Jehová xyaʼ chik jmul qʼij che rä Satanás rchë nuyaʼ kʼayewal pa rwiʼ Job? (Job 2:2-6).

¹⁰ (Taskʼij Job 2:2-6). Satanás kʼo chik jun xrajoʼ xuʼän ri kan más na chik itzel. Ryä xuʼij chë Job xtyaʼ qa rij chwäch Dios si xttzʼët rwäch rkamik. Rchë Jehová xkʼüt chë Satanás xa sachnäq, xyaʼ qa Job pa rqʼaʼ. Ye kʼa xuʼij ya reʼ che rä: «Ma takamsaj ta». Jmul chik, Jehová kʼo xqʼät chwäch Satanás y ryä kʼo chë xnmaj rtzij. Achiʼel nqatzʼët, Jehová xkʼüt chik jmul chë pa rqʼaʼ ryä kʼo wä jontir, rma taq xyaʼöx kʼayewal chrij Job, ryä ma xyaʼ ta qʼij chë Satanás nqʼax rtzij chwäch. Jehová ronojel mul kʼo xqʼät chwäch.

JEHOVÁ NRESAJ RI KʼAYEWAL CHRIJ JOB

11. Rkʼë ri nuʼij Job 42:10-13, ¿achkë utzil xyaʼ Jehová pa rwiʼ Job taq xresaj yän ri kʼayewal chrij?

¹¹ (Taskʼij Job 42:10-13). Taq Job xkʼüt yän chë majun bʼëy xtyaʼ ta qa Jehová, Jehová ma xyaʼ ta chik qʼij che rä Satanás rchë nuyaʼ kʼayewal chrij. Chqä xresaj jontir ri kʼayewal chrij Job, y Satanás ma xkowin ta xqʼät Jehová rchë nuʼän ri nrajoʼ. Ryä ma xkowin ta chik xyaʼ kʼayewal chrij Job, ri kowan xajowäx rma Dios.

12. ¿Achkë rbʼanik yertoʼon Jehová jojun rsamajelaʼ ri kikʼuqbʼan kikʼuʼx chrij ri uchqʼaʼ kʼo pa rqʼaʼ?

¹² Pa rkʼisbʼäl taq qʼij reʼ, ye kʼïy qachʼalal kitzʼeton achkë rbʼanik Jehová rksan ri uchqʼaʼ kʼo pa rqʼaʼ rchë yerköl. Tqaquʼ rij reʼ. Pa 1945, jun 230 testigos de Jehová, ri xejeʼ pa jun lugar akuchï xyaʼöx kuw taq samaj chkij kimä ri nazis, xekʼwäx kʼa chuchiʼ mar rchë yekamsäx. Ryeʼ xkʼatzin xebʼiyïn 250 kilómetros, ye kʼa majun ta jun xkamsäx. Jbʼaʼ chrij riʼ, ryeʼ xkitzʼibʼaj ya reʼ chrij ri xkiqʼaxaj ri qʼij riʼ: «Xqaqʼaxaj jun nüm kʼayewal ri kowan xyalöj[,] y ri achkë xekolotäj, achiʼel ta xeʼelesäx pä chpan ri horno ri nbʼrö pa qʼaqʼ; nixta xjeʼ rxlaʼ sübʼ chkij. [...] Pa rkʼexel riʼ, ryeʼ xkikʼuqbʼaʼ más kikʼuʼx chrij Jehová, ri xyaʼö kichqʼaʼ». Ri qachʼalal riʼ xkinaʼ chë Jehová xerköl kan achiʼel xköl Daniel chkiwäch ri köj, y xkiʼij ya reʼ: «Xa xuʼ kʼo jun ri nqajoʼ, [...] y ya riʼ chë nyaʼöx qʼij chqë rchë nqayaʼ rqʼij Jehová [...] komä chqä chqawäch apü. Ya riʼ ri más nüm utzil ri nqkowin nqïl» (tajnamaj rkʼë Daniel 3:27; 6:22).

13. Taq rït najin naqʼaxaj kʼayewal, ¿achkë ütz nayaʼ chwäch awan? (Keʼatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹³ Röj chqä rkʼë jbʼaʼ yeqaqʼaxaj kʼayewal ri nkiʼän chqë chë nqanaʼ chë achiʼel ta xqkʼaq pa jun jül akuchï ye kʼo köj (1 Ped. 5:8-10). Rkʼë jbʼaʼ nqbʼison y nqaquʼ chë ri kʼayewal riʼ majun bʼëy xkekʼis ta. Si ke riʼ nqanaʼ, ütz nqaquʼ rij ri xbʼanatäj rkʼë Job. Ütz nqayaʼ chwäch qan chë Jehová kʼo rchqʼaʼ rchë nresaj jontir ri nbʼanö chqë chë nqatäj poqän, rkʼë jbʼaʼ chpan re tiempo reʼ o kʼa chwäch ri kʼakʼakʼ Rwachʼlew. Ryä rchaʼon chik ri qʼij taq xtchüp rwäch ri itzelal, y ma xtyaʼ ta qʼij chë xtqʼax más tiempo.

JEHOVÁ KOWAN YERAJOʼ RI NKIYAʼ RQʼIJ

14, 15. ¿Achkë xtuʼän Jehová pa kiwiʼ jontir ri nkiyaʼ rqʼij, y achkë rma? (Job 14:15; tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹⁴ (Taskʼij Job 14:15). Ri Qatat kʼo chkaj kowan yerajoʼ jontir ri nkiyaʼ rqʼij. Rma riʼ si kʼo jun qʼij xkekäm, ryä xtyaʼ chik jmul kikʼaslemal. Jehová xtuʼän chë ma xtkitäj ta chik poqän rma ri kamïk, pa rkʼexel riʼ, ryä xtuʼän chë kan kiʼ kikʼuʼx xtkiʼän rma xkekʼasöx pä (Is. 65:17).

¹⁵ Tapeʼ Job kʼa xjeʼ na chpan jun tiempo akuchï yë Satanás najin nqʼatö tzij, le Biblia nuʼij chë Jehová xresaj ryabʼil chqä xyaʼ más utzil pa rwiʼ chwäch ri kʼo wä rkʼë rbʼanon qa. Ri utzil riʼ xa xuʼ jun retal rchë jontir ri xtuʼän pa rwiʼ ryä chqawäch apü. Jehová xkʼüt chë nrajoʼ chë rsamajelaʼ kiʼ kikʼuʼx nkiʼän pa kikʼaslemal. Y ma xa xuʼ ta riʼ, ryä xtuʼän chë jontir ri nkinmaj rtzij xttel qa ri mak chkij chqä xtkïl kikʼaslemal ri ma xtkʼis ta chwäch ri kʼakʼakʼ Rwachʼlew (Apoc. 21:3, 4). Ri Qatat kʼo chkaj kan nurayij nuʼän riʼ. Kantzij na wä chë ri nqatamaj riʼ kan nukʼuqbʼaʼ qakʼuʼx taq nqaqʼaxaj jun kʼayewal.

16. ¿Achkë chik jun nbʼanö chqë chë ütz nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij Jehová?

¹⁶ Tapeʼ Job kan kʼïy jnaʼ xkʼaseʼ, ryä xkäm. Ye kʼa rma Jehová kʼo pa rwiʼ ronojel chqä kʼo ronojel uchqʼaʼ pa rqʼaʼ, ryä xtkowin xtkʼasoj pä chkikojöl ri kamnaqiʼ (Deut. 32:39). Majun ta jun nkowin nqʼatö rchë Jehová rchë ma ta xkerkʼasoj pä rsamajelaʼ ri kowan yerajoʼ. Y ryä xtuʼän riʼ ri qʼij ri rchaʼon chik (Rom. 8:38, 39).

KAN RKʼË RONOJEL QAN TQAKʼUQBʼAʼ QAKʼUʼX CHRIJ JEHOVÁ

17. ¿Achkë rma nqkowin nqaʼij chë Satanás ma kowinäq ta chrij rtinamit Jehová?

¹⁷ Ri wuj Job nqrtoʼ rchë kan rkʼë ronojel qan nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij Jehová. Kan kowan nqtyoxin che rä Qatat kʼo chkaj rma ma ryaʼon ta qʼij chë Satanás nuchüp rwäch rtinamit. Nqkowin nqaʼij riʼ rma pa qaqʼij komä jbʼaʼ ma 9 millones winäq najin nkiyaʼ rqʼij Dios, y ya riʼ nukʼüt chë pa rqʼaʼ Jehová kʼo wä jontir chqä chë kʼo ronojel uchqʼaʼ pa rqʼaʼ. Kan kʼïy mul qatzʼeton achkë rbʼanik ri winäq ye katajnäq pä chrij rtinamit Dios ye kʼa ma ye kowinäq ta chrij (Is. 54:17). Ye kʼïy qʼatbʼäl taq tzij chqä kʼamöl taq bʼey pa taq religiones nkajoʼ yojkiqʼät rchë ma nqayaʼ ta chik rqʼij Dios. Ye kʼa ma ye kowinäq ta chqij rma Jehová yojurtoʼon pä. Y majun ta jun nkowin nqʼatö qchë rchë ma ta nqatzjoj chë Jehová ya riʼ ri kantzij Dios chqä chë Satanás xa jun ajtzʼuküy tzij y jun kamsanel. Nixta ri kamïk nkowin nqqʼatö, rma Jehová kan xkerkʼasoj pä jontir ri nkinmaj rtzij (Os. 13:14).

18. Xa bʼa achkë na xtbʼanatäj chqawäch apü, ¿achkë rma kʼo chë ma nqaxiʼij ta qiʼ?

¹⁸ Ri nqaquʼ rij ri xbʼanatäj rkʼë Job nqrtoʼ rchë nqayaʼ chwäch qan chë Jehová xtjeʼ qkʼë tapeʼ xa bʼa achkë na xtbʼanatäj chqawäch apü. Rma riʼ majun rma nqaxiʼij qiʼ. Taq xtchapatäj ri nimaläj tijöj poqonal, Satanás chqä rwinaq xtkiquʼ chë rtinamit Dios majun ntoʼö ta kichë y xkekatäj pä chkij. Ye kʼa achiʼel xbʼanatäj pa rqʼij qa Job, Jehová xtkʼüt chik jmul chë pa rqʼaʼ ryä kʼo wä jontir y ma xtyaʼ ta qʼij chë Satanás kʼo jun xtuʼän chqë ri ma ta jun rsolik. Xa jbʼaʼ chik apü, Jehová xtresaj jontir ri tijöj poqonal qlon rma Satanás. Jesús 1,000 jnaʼ xttzʼapij ri Diablo chqä rdemonios pa jun jül (Luc. 8:31; Apoc. 20:1-3). Taq xtqʼax ri tiempo, Satanás chqä jontir ri yetoʼö rchë xtchup kiwäch (Apoc. 20:10). Achiʼel rbʼin qa chik Jehová, Satanás xtkipät o xtkipalbʼej rjolon, ntel chë tzij, xtchup rwäch (Gén. 3:15; Rom. 16:20).

19. ¿Achkë utzil xtyaʼ Jehová pa kiwiʼ ri winäq ri kan rkʼë ronojel kan nkikʼuqbʼaʼ kikʼuʼx chrij? (Tatzʼetaʼ chqä ri achbʼäl).

¹⁹ Kan nqarayij chë napon yän ri qʼij taq xtqjeʼ chwäch ri kʼakʼakʼ Rwachʼlew, ri akuchï xttel qa ri mak chqij chqä kan kiʼ qakʼuʼx xtqaʼän. Taq xtbʼeqä ri qʼij riʼ, ri qakʼaslemal kan jaʼäl xtuʼän, más chwäch ri qachʼobʼon röj. Jehová rbʼin ya reʼ: «¡Tatzʼetaʼ! Najin nbʼän kʼakʼakʼ che rä jontir» (Apoc. 21:5). ¿Achkë ntel chë tzij riʼ? Ntel chë tzij chë kʼa ya riʼ chik jmul taq ri winäq ma xketzʼil·öx ta chik rma Satanás chqä rdemonios. Kantzij na wä chë ri qʼij riʼ kan jaʼäl xtqanaʼ. Majun ta chik jun xtbʼanö chqë chë xtchʼpü qakʼuʼx. Ri xkekolotäj qa chpan ri Armagedón xtkitzʼët kʼïy milagros ri majun bʼey kitzʼeton ta; ri ye yawaʼ xkekʼachöj, y ri qachʼalal chqä qamigos ri ye kamnäq äl xkekʼastäj pä. Jontir kan kiʼ qakʼuʼx xtqaʼän pa qakʼaslemal, kan achiʼel xrajoʼ Jehová pa naʼäy.

20. ¿Achkë ayaʼon chawäch rït naʼän?

²⁰ Xa bʼa achkë na kʼayewal xtqaqʼaxaj chpan re rkʼisbʼäl taq qʼij reʼ, ma tqaxiʼij ta qiʼ y tqayaʼ chwäch qan nqakʼuqbʼaʼ qakʼuʼx chrij Jehová chqä nqatoʼ Rqʼatbʼäl Tzij. Nqajoʼ nqakʼüt chë kowan nqajoʼ Qatat kʼo chkaj chqä chë jontir ri xuʼij Satanás chrij, xa tzʼukün tzij. Röj qataman chë kʼo jun ütz kʼaslemal xtqïl chqawäch apü, rma Jehová, ri kʼo pa rwiʼ ronojel, kan nurayij nuksaj rchqʼaʼ rchë nuyaʼ utzil pa kiwiʼ jontir ri nkiyaʼ rqʼij.