Yala jigiya bɛ se ka an dɛmɛ tiɲɛ yɛrɛ la wa?

Ka Daniel to san 10 dɔrɔn na kansɛri bana tun bɛ k’a sɛgɛn. A ka dɔgɔtɔrɔw ani hali a bangebaaw jigi tun tɛ a kɛnɛyali kan bilen. Nka a yɛrɛ tun dalenba bɛ a la ko a tun bɛna kɛnɛya. A tun dalen bɛ a la ko a tun bɛna kɛ ɲininikɛla ye ani ka mɔgɔw dɛmɛ ka fura sɔrɔ kansɛri bana la. A tun bɛ ka dɔgɔtɔrɔ dɔ ka nali makɔnɔ dɔnniya tun bɛ min na ka ɲɛsin a ka kansɛri bana ma, o ka nali tun bɛ ka jigiya di a ma. Nka don min na o dɔgɔtɔrɔ tun ka kan ka na, a ka nali ma bɔ bilen bawo waati cogoya tun man ɲi. O kɛlen, Daniel jigi tigira, wa o tun ye a siɲɛ fɔlɔ ye a jigi ka tigɛ a ka bana ko la. Tile damadɔ o kɔ, a sara.

Jigiya ni jigitigɛ bɛ se ka nɔ minnu bila an ka kɛnɛya la, dɔgɔtɔrɔ dɔ ye o kalan kɛ, o dɔgɔtɔrɔ de kumana Daniel ka ko kan. Ko min ye Daniel sɔrɔ, a bɛ se ka kɛ ko i delila ka o ɲɔgɔn mɛn. An ka misali ta mɔgɔ dɔ kan min kɔrɔla, a b’a dɔn ko a sa tuma tɔ man jan nka kabini tuma jan a bɛ ka ko duman dɔ makɔnɔ min bɛna kɛ—a bɛ se ka kɛ ko, dɔ ko, k’a bɛna bɔ a ye walima a bɛ se ka kɛ ko a bɛ ka ɲɛnajɛ ko dɔ makɔnɔ. O ko duman in mana tɛmɛn, dɔɔnin o kɔ a tigi bɛ sa. Mun de y’a to a tigi ma sa fo ko duman in tɛmɛnnen kɔ? Yala jigiya ye fanga ye min bɛ se ka an dɛmɛ iko dɔw b’a miiri cogo min na wa?

Ɲininikɛla caman bɛ yen dɔgɔtɔrɔya sira fɛ minnu b’a miiri ko ni jigiya bɛ an bolo ani ni an bɛ kow ye cogo ɲuman na, o fɛn suguw bɛ se ka nɔba bila an ka ɲɛnamaya ni an ka kɛnɛya la. Nka mɔgɔ caman fana sɔnnen tɛ o kuma ma. Ɲininikɛla wɛrɛw b’a miiri ko o hakilina suguw ye mɔgɔw ka kuma de ye ten dalilu tɛ minnu na, wa u dalen b’a la ko ni mɔgɔ bana na, a tigi hakilina ɲumanw tɛ fosi ɲɛ ka ɲɛsin a ka bana ma.

Nafa min bɛ jigiya la, mɔgɔw bɛ siga min don o nafa la, o ma daminɛ bi. Nin y’a san kɛmɛ caman ye, Aristote ɲininkara jigiya kɔrɔ la, ale ye Grɛki philosophe dɔ ye. A ko: O kɔrɔ ye ko “ka sugo ka i ɲɛw yɛlɛnnen to”. A ma mɛn kosɛbɛ, Benjamin Franklin o min tun ye Ameriki politiki mɔgɔ dɔ ye, o ma duman yɛrɛ fɔ a ko la, a ko: “Mɔgɔ min balo bɛnnen don jigiya dɔrɔn ma, kɔngɔ bɛ laban ka o tigi faga.”

O la, an ka kan ka da hakilina jumɛn na? Yala jigiya ye ko fu de ye tuma bɛɛ min fɛ an b’a ɲini ka dusu saalo sɔrɔ wa? Walima yala kun jɔnjɔnw bɛ an bolo ka d’a la ko jigiya bɛ se ka an dɛmɛ tiɲɛ yɛrɛ la, ko an mago bɛ a la walasa ka kɛnɛya ni hɛrɛ sɔrɔ wa?