Yakuba ye kiraya kuma minnu fɔ sani a ka sa, an bɛ kalansira minnu sɔrɔ olu la—Yɔrɔ fɔlɔ

1-2. Sani Yakuba ka sa, a ye mun de kɛ, ani mun na a ye o kɛ? (Ja fana lajɛ ɲɛ fɔlɔ kan.)

YAKUBA tun kɔrɔla kosɔbɛ tuma min na ale n’a somɔgɔw bɔra Kanaan ka taga sigi Ezipiti. A ye saan 17 lo kɛ o yɔrɔ la ani a tora ka Jehova bato kantigiya la (Zɛnɛzi 47:28). O wagati la, Yakuba ninsɔndiyara k’a dencɛ kanulen Yusufu ye kokura ani k’a ye ko a somɔgɔw bɛɛ lajɛnnin lo tugun. Nga sisan, Yakuba y’a faamu ko a satuma surunyana. O kama, a ye ɲɔgɔnye kɔrɔtanin dɔ kɛ n’a dencɛw ye.—Zɛnɛzi 49:28.

² Galen, sanni sotigi ka sa, a tun ka teli k’a denbayamɔgɔw bɛɛ lajɛn ani ka cikan labanw di u ma (Ezayi 38:1). O ɲɔgɔnye tuma na, a b’a fɔ tigi min bena kɛ denbaya kuntigi ye ale sanin kɔ.

3. Ka kɛɲɛ ni Jenɛse 49:​1, 2 ye, mun na an bɛ se ka fɔ ko Yakuba ka kumaw tun nafa ka bon kosɛbɛ?

³ Zɛnɛzi 49:1, 2 kalan. O ɲɔgɔnye tun be dan na ɲɔgɔnye tɔɔw la. Yakuba tun ye kira lo ye. O ɲɔgɔnye la, a ye koo kɔrɔtanin nata dɔw kofɔ a dencɛw ye Jehova ka hakili senu barika la. O koow tun bena nɔɔba to a kɔmɔgɔw kan. O kama, Yakuba ye kuma minw fɔ a dencɛw ye a satuma na, o be jati kiraya kumaw ye.

4. An bɛna mun de ye nin kalan in kɔnɔna na? (Yɔrɔ koorilen lajɛ “Yakuba ka denbaya.”)

⁴ Barokun nin na, an bena a ye Yakuba ye min fɔ a dencɛ naani nunu ye: Urubɛn, Simeyɔn, Levi ani Zuda. Barokun nata la, an bena a ye a ye min fɔ a dencɛ seegi tɔɔw ye. I ko an bena a ye cogo min na, Yakuba kumana a dencɛw koo la. Nga, a kumana fana a dencɛw kɔmɔgɔw koo la sabu olu lo tun bena na kɛ Israɛl siya ye. Min kɛra Israɛldenw ka wagati la, an k’o lajɛ. An bena a ye Yakuba ka kiraya kumaw dafara cogo min na. N’an y’a ka kumaw sɛgɛsɛgɛ, an bena kalan nafamanw sɔrɔ, minw bena an dɛmɛ an k’an koo diya an sankolola Faa Jehova ye.

RUBƐN

5. Rubɛn tun jigi b’a kan ko a tun bɛ se ka jɔyɔrɔ jumɛn de sɔrɔ a fa bolo a salen kɔ?

⁵ Yakuba kɔnna ka kuma a dencɛ Urubɛn lo fɛ. A y’a fɔ a ye ko: “I ye ne deen fɔlɔ ye.” (Zɛnɛzi 49:3). N’a sɔrɔ Urubɛn tun b’a miiri ko komi ale lo ye deen fɔlɔ ye, ale lo ka ɲi k’a facɛ ka cɛɛn sɔrɔ caaman ka tɛmɛ a dɔgɔw kan. N’a sɔrɔ a tun b’a miiri fana ko a facɛ sanin kɔ, ale lo bena kɛ sotigi ye ani ko sotigiya nin bena to ale kɔmɔgɔw dɔrɔn lo cɛma.

6. Ciyɛn min tun ka kan ka di denkɛ fɔlɔ ma, mun na Rubɛn ma o sɔrɔ? (Jenɛse 49:3, 4)

⁶ Nga cɛɛn min tun ka ɲi ka di deen fɔlɔ ma, Urubɛn m’o sɔrɔ (1 Til. Kib. 5:1). Mun na do? Sabu wagati damanin Arasɛli sanin kɔ, Urubɛn lara ni Arasɛli ka baaraden Bila ye (Zɛnɛzi 35:19, 22). Arasɛli tun ye Bila di Yakuba ma a ka kɛ a muso ye. Nga, mun na Urubɛn lara ni Bila ye do? Urubɛn tun ye Arasɛli kɔrɔmuso Leya dencɛ ye. O la, n’a sɔrɔ a lara ni Bila ye fanga la walisa a facɛ kana Bila kanu ka tɛmɛ ale bamuso kan. Wala, n’a sɔrɔ Urubɛn tun ɲɛbɔra Bila fɛ ani a ma se k’a yɛrɛ minɛ minkɛ, a lara n’a ye. A mana kɛ min o min ye, Urubɛn ye min kɛ, o ma diya Jehova ye fewu, o ma diya a facɛ fana ye.—Zɛnɛzi 49:3, 4 kalan.

7. Mun de ye Rubɛn n’a bonsɔnw sɔrɔ? (Yɔrɔ koorilen fana lajɛ “Yakuba ye kiraya kuma minw fɔ a satuma na.”)

⁷ Yakuba y’a fɔ Urubɛn ye ko: “I tena to ɲafɛ tugu.” O kumaw dafara. A ma fɔ Bibulu kɔnɔ yɔrɔ si ko Urubɛn kɔmɔgɔ dɔ kɛra masacɛ, sarakalasebaga wala kira ye. O bɛɛ n’a ta, Yakuba ye cɛɛn dɔ di Urubɛn ma ani a kɔmɔgɔw kɛra Israɛl siya dɔ ye (Zozuwe 12:6). Wagati wɛrɛw la, Urubɛn y’a yira ko a be ni jogo ɲumanw ye ani a be komi a ma kakalaya kɛ tugun.—Zɛnɛzi 37:20-22; 42:37.

8. An bɛ kalansira jumɛn de sɔrɔ ka bɔ Rubɛn ka misali la?

⁸ An be kalan juman lo sɔrɔ o la? An ka ɲi k’an jija kosɔbɛ walisa k’an yɛrɛ minɛ ani ka ban kakalayakow la. Ni kojugukɛ nege donna an na, an ka ɲi ka miiri fɔlɔ an ka kɛwalew bena min kɛ Jehova, an somɔgɔw ani mɔgɔ wɛrɛw la. An ka ɲi k’a to an hakili la ko “mɔgɔ o mɔgɔ mana fɛɛn min dan, a bena o le tigɛ.” (Gal. 6:7). Nga, min ye Urubɛn sɔrɔ, o b’an hakili jigi Jehova ka makari koo la. Hali ni Jehova t’an ka koo juguw nɔfɛkow bali u k’an sɔrɔ, n’an b’an jija ka koo ɲuman kɛ, a b’an duga o kosɔn.

SIMEƆN ANI LEVI

9. Mun de y’a to Yakuba nisɔn tun man di Simeɔn ni Levi kɔrɔ? (Jenɛse 49:​5-7)

⁹ Zɛnɛzi 49:5-7 kalan. O kɔ, Yakuba kumana Simeyɔn ni Levi fɛ. A ye min fɔ u ye, o b’a yira ko a dusu tun man di u kɔrɔ fewu. Saan caaman ka kɔn o ɲɛ, Kananka dɔ tun lara ni Yakuba denmuso Dina ye fanga la. O cɛɛ tɔgɔ tun ko Sisɛmu. Sisɛmu ye min kɛ Dina na, o digira Yakuba dencɛw bɛɛ la. Nga Simeyɔn ni Levi lo ma se u dusu kɔrɔ. U ye Sisɛmu dugu cɛɛw nigɛ k’u bena hɛɛrɛ kɛ n’u ye n’u bɛɛ sɔnna k’u yɛrɛ kɛnɛkɛnɛ. O cɛɛw sɔnna. K’u to u ka kɛnɛkɛnɛko dimi na, Simeyɔn ni Levi “y’u ka murujanjanw ta ka taga dugu kɔnɔ. Dugu kɔnɔ mɔgɔw tun te foyi kala ma, u ye cɛɛw bɛɛ faga.”—Zɛnɛzi 34:25-29.

10. Yakuba ye kiraya kuma minnu fɔ Simeɔn ni Levi ko la, o dafara cogo di? (Nin yɔrɔ koorilen fana lajɛ “Yakuba ye kiraya kuma minw fɔ a satuma na.”)

¹⁰ Yakuba dimina kosɔbɛ Simeyɔn ni Levi kɔrɔ u ka kɛwalew kosɔn. A y’a fɔ ko u kɔmɔgɔw bena yɛrɛkɛ Israɛl jamana yɔrɔ bɛɛ la. O kiraya kuma dafara saan 200 ni kɔ, tuma min na Israɛldenw donna layidu jamana na. Simeyɔn kɔmɔgɔw ye dugukolo minw sɔrɔ cɛɛn ye, o tun be Zuda kɔmɔgɔw ka mara cɛma (Zozuwe 19:1). Levi kɔmɔgɔw ye dugu 48 lo sɔrɔ cɛɛn ye ani o duguw tun jɛnsɛnnin lo Israɛl mara la.—Zozuwe 21:41.

11. Simeɔn ni Levi bɔnsɔnw ye ko ɲuman jumɛnw de kɛ?

¹¹ Simeyɔn ni Levi ye koo jugu minw kɛ, u kɔmɔgɔw m’o ɲɔgɔn kɛ. Levi kɔmɔgɔ caaman ye Jehova bato kantigiya la. Tuma min na Musa yɛlɛla Sinayi kulu kan ani Jehova ye sariya tan di a ma, Israɛlden caaman ye misiden jaa bato. Nga Levi kɔmɔgɔw m’o kɛ. U yɛrɛ farala Musa kan k’o jaa batobagaw faga (Ɛkiz. 32:26-29). Jehova ye Levi kɔmɔgɔw bila dan na ani ka nɛɛmaba kɛ u ye: A y’u kɛ sarakalasebagaw ye (Ɛkiz. 40:12-15; Nɔnb. 3:11, 12). Kɔfɛ, layidu jamana minɛtuma na, Simeyɔn kɔmɔgɔw farala Zuda kɔmɔgɔw kan ani u y’u jaa gwɛlɛya ka Kanankaw kɛlɛ ka kɛɲɛ ni Jehova sagonata ye.—Kirit. 1:3, 17.

12. An bɛ se ka kalansira jumɛnw de sɔrɔ ka bɔ Simeɔn ani Levi ka misali la?

¹² An be kalan juman lo sɔrɔ o la? Kana desizɔnw ta ani kana koow kɛ tuma min na i diminin lo. Ni dɔ ye koo jugu kɛ ele wala i ka mɔgɔ kanulen dɔ la, o be se k’i dusu gwan ani o be faamu (Zab. 4:5). Nga, n’i tara o ma ka kuma dɔw fɔ wala ka koo dɔw kɛ minw bɛnnin tɛ, o tɛna diya Jehova ye (Zaki 1:20). Ni dɔ ye tilenbaliyako kɛ an na, a mana kɛ Jehova Seere wala mɔgɔ wɛrɛ ye, an be koow kɛ ka kɛɲɛ ni Bibulu ka sariyakolow ye. O la, an tɛna kuma dɔ fɔ wala ka koo dɔ kɛ min bena digi tɔɔw la (Ɔrɔm. 12:17, 19; 1 Piyɛri 3:9). Hali n’i bangebagaw be koo dɔw kɛ minw man di Jehova ye, a to i hakili la ko waajibi tɛ i ka kɛ komi olu. Kana a miiri ko i tɛ se k’i koo diya Jehova ye. I be jijali minw kɛra ka se ka koo ɲuman kɛ, Jehova bena i dɛmɛ ani a bena i duga o kosɔn.

JUDA

13. Juda ka dubaw waati fɔli selen, a bɛ se ka kɛ ko a tun jɔrɔla mun de la?

¹³ Tuma min na Yakuba kumana ka ban Simeyɔn ni Levi koo la, a y’a ɲɛsin Zuda lo ma sisan. Yakuba ye min fɔ u ye, n’a sɔrɔ o ye siranya bila Zuda la. Ale fana tun ye kojuguba dɔw kɛ. A gwɛnin lo ko a tugura a balima tɔɔw kɔ ka taga Sisɛmu dugu nafolow bɛɛ cɛ (Zɛnɛzi 34:27). Ka fara o kan, ale n’a balimaw ye Yusufu feere jɔnya la ani u tagara ngalon tigɛ u facɛ ye (Zɛnɛzi 37:31-33). Kɔfɛ, a lara n’a buranmuso Tamari ye sabu a tun b’a miiri ko kakalamuso lo.—Zɛnɛzi 38:15-18.

14. Juda ye ko ɲuman jumɛnw de kɛ? (Jenɛse 49:​8, 9)

¹⁴ Hakili senu barika la, Yakuba ye Zuda tando ani k’a duga (Zɛnɛzi 49:8, 9 kalan). Zuda y’a janto kosɔbɛ a facɛ dusukunnakow la. Ka fara o kan, a hinɛna a dɔgɔcɛ Bɛnzamɛn na.—Zɛnɛzi 44:18, 30-34.

15. Sira jumɛnw fɛ duba minnu kɛra Juda ye, olu dafara?

¹⁵ Yakuba y’a fɔ ko Zuda bena kuntigiya kɛ a dɔgɔw n’a kɔrɔw kun na. Saan caaman o kɔ, o kiraya kuma y’a daminɛ ka dafa. Saan 200 ɲɔgɔn tɛmɛnin kɔ, tuma min na Israɛldenw ye kongokolon cɛtigɛ walisa ka taga don layidu jamana na, Zuda kɔmɔgɔw jɛnkulu lo tun be ɲɛfɛ (Nɔnb. 10:14). Saan caaman o kɔ, Jehova kɔnna ka Zuda kɔmɔgɔw lo bila ka taga Kanankaw kɛlɛ walisa ka layidu jamana minɛ (Kirit. 1:1, 2). Ani fana, Zuda kɔmɔgɔ caaman minw kɛra masacɛw ye, Dawuda lo kɛra u la fɔlɔ ye. Kiraya kuma minw fɔra Zuda koo la, o dafara cogo caaman wɛrɛw la.

16. Jenɛse 49:10 ka kiraya kuma dafara cogo di? (Nin yɔrɔ koorilen fana lajɛ “Yakuba ye kiraya kuma minw fɔ a satuma na.”)

¹⁶ Yakuba y’a yira ko Kuntigi min bena adamadenw mara kudayi, a bena bɔ Zuda kɔmɔgɔw le cɛma (Zɛnɛzi 49:10 kalan). O Kuntigi ye Yezu Krista lo ye ani mɛlɛkɛ dɔ y’a fɔ a koo la ko: “Matigi Ala na a bɛnba Dawuda ka masasigilan di a ma.” (Luka 1:32, 33, Bible senuma). Yezu weelela fana ko: “Zuda kɔmɔgɔw ka jara.”—Yir. 5:5.

17. Jehova bɛ mɔgɔ tɔw jate cogo min na, an bɛ se ka o ladege cogo di?

¹⁷ An be kalan juman lo sɔrɔ o la? Jehova ye Zuda duga hali k’a sɔrɔ a ye kojuguba dɔw kɛ. N’a sɔrɔ Zuda balimaw y’u yɛrɛ ɲininga Jehova ye min ye a la. A mana kɛ min o min ye, Jehova ye jogo ɲumanw lo ye Zuda la ani a y’a duga o kosɔn. An be se ka Jehova ladegi cogo di? N’u ye nɛɛma baara dɔ kalifa an balima dɔ ma, n’a sɔrɔ an ka teli ka sinsin a tigi ka dafabaliyakow lo kan. Nga, a ka ɲi an k’a to an hakili la ko a tigi ka jogo ɲumanw lo diyara Jehova ye. Jehova b’a sagokɛlaw ka jogo ɲumanw lo filɛ. An fana k’an jija k’o kɛ.

18. Mun de kama an ka kan ka muɲuli kɛ?

¹⁸ An be se ka kalan wɛrɛ min sɔrɔ Zuda ka koo la, o ye ko an ka ɲi ka muɲu. Jehova b’a ka layiduw dafa tuma bɛɛ. Nga a t’o kɛ tuma bɛɛ i ko an b’a fɛ cogo min na ani wagati min k’an diya. Zuda kɔmɔgɔw lo ma sin ka Ala ka jama ɲɛminɛ. Nga Jehova ye minw sugandi k’o kɛ, Zuda kɔmɔgɔw tora k’u dɛmɛ kantigiya la. O ɲɛminɛbaga dɔw ye Musa ye, min ye Levi kɔmɔgɔ dɔ ye, Zozuwe, min ye Efarayimu kɔmɔgɔ dɔ ye ani masacɛ Sayuli, min ye Bɛnzamɛn kɔmɔgɔ dɔ ye. Bi bi nin na, Jehova mana mɔgɔ o mɔgɔ sugandi ka kɛ an ɲɛminɛbaga ye, an fana ka ɲi ka mɛnni kɛ a fɛ.—Eburuw 6:12.

19. Sani Yakuba ka sa, a ye kiraya kuma minnu fɔ, o bɛ an kalan mun de la Jehova ko la?

¹⁹ Yakuba ye kiraya kuma minw fɔ a satuma na, an ye kalan jumanw lo sɔrɔ o la? A gwɛnin lo ko ‘mɔgɔ be fɛɛn min jati, Jehova tɛ o jati.’ (1 Sam. 16:7). Jehova be muɲu koɲuman ani a be yafa. Tiɲɛn lo ko a t’a ɲɛɛ tugu a sagokɛlaw ka koo juguw kan, nga a t’a ɲini u fɛ fana u ka kɛ mɔgɔ dafaninw ye. Hali minw ye kojugubaw kɛ fɔlɔ la, n’u nimisara sɔbɛ la ka kɔsegi Jehova ma ani ka koo ɲuman kɛ, a b’u duga. Barokun nata la, an bena a ye Yakuba ye min fɔ a dencɛ seegi tɔɔw ye.