Bangebagaw​—A’ ye aw denw dɛmɛ ka u ka dannaya kologɛlɛya

1-2. Ni den bɛ ɲininkaliw kɛ Ala ni Bibulu ko la, bangebagaw ka kan ka o ko ta cogo di?

MƆGƆ caaman sɔnna a ma ko ka kɛ bangebaga ye, o tɛ kɔlɔkɔlɔko ye. I be baaraba min kɛra walisa k’i deen dɛmɛ a ka kɛ ni limaniya barikaman ye, an b’i tando o kosɔn (Deter. 6:6, 7). N’a sɔrɔ i deen kɔrɔbayatɔ, a bena a daminɛ ka ɲiningali dɔw kɛ an ka lannakow koo la i n’a fɔ mun na Jehova t’a fɛ an ka koo dɔw kɛ.

² N’a sɔrɔ i bena a miiri ko i deen b’o ɲiningaliw kɛra sabu a lanin tɛ Ala ani Bibulu la kosɔbɛ. Nka deenw bonyatɔ, u mako b’a la ka ɲiningaliw kɛ walisa k’u ka limaniya barika bonya (1 Kor. 13:11). O la, kuun t’a la i ka siran. N’i deen b’i ɲiningara koo dɔw la, i be se ka tɛmɛ o fɛ k’a dɛmɛ a ka miiri koɲuman. O cogo la, a bena se k’a ka limaniya barika bonya Ala ani Bibulu koo la.

3. An bɛna mun de ye nin kalansen in kɔnɔ?

³ Barokun nin na, an bena a ye bangebagaw be se k’u deenw dɛmɛ cogo min na 1) k’u ka limaniya barika bonya, 2) k’a faamu Bibulu ka sariyaw be u nafa cogo min na ani 3) k’u ka lannakow lafasa. O kɔ, an bena a ye fɛɛn min kama a ka ɲi denmisɛnw ka to ka ɲiningaliw kɛ. Koo minw be se k’aw dɛmɛ fana k’an ka lannakow ɲɛfɔ aw deenw ye, an bena ladili nafamanw lajɛ fana o koo la.

I DEN DƐMƐ KA A KA DANNAYA KOLOGƐLƐYA

4. I den bɛ se ka ɲininkali jumɛnw de kɛ, ani mun na?

⁴ Kerecɛn bangebagaw b’a lɔn ko deen tɛ se ka limaniya sɔrɔ cɛɛn ye. I ma wolo ni limaniya ye, o kelen lo fana n’i deen ye. Wagati tɛmɛtɔ, i deen be se ka ɲiningali nunu ɲɔgɔn kɛ: “N’ be se ka la a la cogo di ko Ala be yen? N’ be se ka la Bibulu ka fɔta la tiɲɛn na wa?” Bibulu yɛrɛ b’an jija ko an ka to ka jatiminɛ kɛ ani ka “koo bɛɛ sɛgɛsɛgɛ.” (Ɔrɔm. 12:1; 1 Tes. 5:21). N’o lo, i be se k’i deen dɛmɛ cogo di a k’a ka limaniya barika bonya?

5. Bangebagaw bɛ se ka mun de kɛ walasa ka u denw dɛmɛ ka u ka dannaya kologɛlɛya? (Romɛkaw 12:2)

⁵ I deen jija a k’a ɲini k’a lɔn a yɛrɛ ma ko Bibulu kɔnɔnakumaw ye tiɲɛn ye (Ɔrɔmukaw 12:2 kalan). N’i deen ye ɲiningaliw kɛ, tɛmɛ o sababu fɛ k’a yira a la a be se k’o jaabiliw sɔrɔ cogo min na, a kɛtɔ ka baara kɛ n’an ka sɛgɛsɛgɛrikɛ minanw ye i n’a fɔ: Index des publications des Témoins de Jéhovah ani Guide de recherche pour les Témoins de Jéhovah. Walisa ka daliluw sɔrɔ minw b’a yira ko Bibulu ma bɔ adamadenw yɔrɔ, nka “Ala ka kuma” lo, a be se ka yɔrɔ nin lajɛ Guide de recherche kɔnɔ: “La Bible.” O kɔ, “Inspirée par Dieu.” (1 Tes. 2:13). Misali la, a be se ka sɛgɛsɛgɛri kɛ Asirikaw ka dugu Ninivu koo la. Fɔlɔ la, Bibulu sɛgɛsɛgɛrikɛla dɔw tun ko Ninivu dugu ma kɛ yen ka ye. Nka, saan 1850 fan fɛ, sɛgɛsɛgɛrikɛlaw ye dugukolo wɔgɔbi ka taga bɔ Ninivu dugukɔrɔ tɔmɔw kan, o min b’a yira ko Bibulu kɔnɔkumaw ye tiɲɛn ye (Sof. 2:13-15). Walisa k’a lɔn Ninivu dugu halakili ye Bibulu ka kiraya kuma dɔ dafa cogo min na, a be se ka barokun nin lajɛ: “I b’a lɔn wa?” A be sɔrɔ saan 2021, novanburukalo ka Kɔrɔsili Sangaso kɔnɔ. I deen be min kalan an ka gafew kɔnɔ, a jija a k’o suma ni min fɔra lɔnni gafew kɔnɔ. O bena a dɛmɛ ka la kosɔbɛ Bibulu kɔnɔkumaw na.

6. Bangebagaw bɛ se ka u denw dɛmɛ cogo di u ka da a la ko Bibulu bɛ min fɔ o ye tiɲɛ ye? Misali dɔ fɔ. (Ja fana lajɛ)

⁶ I deen dɛmɛ a ka jatiminɛ kɛ koɲuman. Sababu caaman be bangebagaw fɛ ka baro kɛ n’u deen ye Bibulu wala Ala koo la. U be se k’o sababuw sɔrɔ yɔrɔ nunu lajɛtɔ: mize, nankɔ cɛɲumanin dɔ wala Jehova Seerew ka tɔnbolo dɔ. Misali la, mize dɔ lajɛtɔ yɛrɛyɛrɛ la wala ɛntɛrɛnɛti kan, i be se ka fɔlɔfɔlɔ fɛɛn dɔ yira i deen na wala k’a hakili sama koo dɔ kan min kɛra galen ani Bibulu be kuma a koo la. O be se k’i deen dɛmɛ ka la a la ko Bibulu kɔnɔkumaw ye tiɲɛn ye. I be se ka stèle de Mesha kofɔ i deen ye. O ye kabakuru belebeleba dɔ ye Jehova tɔgɔ be min kan. O kabakuru be yen a saan 3000 ye nin ye ani be sɔrɔ Faransi, Pari ka mize dɔ kɔnɔ (Musée du Louvre). A ɲɔgɔn be sɔrɔ an ka sigiyɔrɔsoba ka mize kɔnɔ Wɔrwik yɔrɔ nin na: “La Bible et le nom divin.” O kabakuru kan, a yirala ko Mowabu masacɛ Mesa murutira Israɛldenw ma ani o bɛnnin lo ni Bibulu ka fɔta ye (2 Mas. 3:4, 5). Dalilu minw b’a yira ko Bibulu kɔnɔnakumaw ye tiɲɛn ye, n’i deen y’o ye a yɛrɛ ma, o bena a ka limaniya barika bonya.—2 Tilew Kibaru 9:6 lajɛ.

7-8. a) An bɛ se ka kalan jumɛn de sɔrɔ ka bɔ Jehova ka fɛnw dalen cɛɲiw na? Misali dɔ fɔ. (Ja fana lajɛ.) (b) Ɲininkali jumɛnw de bɛ se ka aw denw dɛmɛ ka u ka dannaya kologɛlɛya ka ɲɛsin Ala ma?

⁷ I deen jija a ka miiri danfɛnw koo la. N’ele n’i deen be tagamana zaradɛn dɔ la wala n’aw be aw ka nankɔ ladonna, a dɛmɛ a ka miiri danfɛnw labɛnkoɲuman koo la. Mun na do? Sabu u labɛnna cogo ɲuman min na, o b’a yira ka gwɛ ko hakilitigi dɔ lo y’u kɛ. Misali la, danfɛn caaman i n’a fɔ lolokuluw, kɔgɔji kɔnɔfɛn dɔw, yirifuraburuw ani turnesɔl filɛruw labɛncogo bɔnin be ɲɔgɔn ma. Lɔnnikɛlaw ye o labɛncogo sɛgɛsɛgɛ saan caaman kɔnɔ. Lɔnnikɛla Nicola Fameli y’a ɲɛfɔ ko n’i y’o danfɛnw labɛncogo sɛgɛsɛgɛ, i b’a ye ko u hakɛ be farafara ɲɔgɔn kan cogo tigitigi dɔ la. O lo be weele ko suite de Fibonacci.a

⁸ I deen kɛtɔ ka koo caaman kalan lɔnnikow koo la lakɔliso la, a bena a faamu ko danfɛn caaman labɛnna ka kɛɲɛ ni sariya tigitigi dɔw ye. Misali la, yiriw fanba labɛnna cogo tigitigi dɔ la. Yiriju be tilantilan ka kɛ yiribolow ye ani yiribolow be tilantilan ka kɛ yiribolo misɛnw ye. O labɛncogo lo be weele ko fractals. Fɛɛn wɛrɛw fana labɛnnin lo o cogo kelen na. Nka, o fɛɛnw labɛnna ka kɛɲɛ ni sariya tigitigi minw ye, jɔn lo y’u sigi do? Jɔn lo y’o fɛɛnw labɛn cogo ɲuman na ten do? I deen kɛtɔ ka miiri o ɲiningaliw ɲɔgɔn kan, o bena a dɛmɛ ka la a la kosɔbɛ ko Ala lo ye fɛɛn bɛɛ dan (Eburuw 3:4). N’a y’o faamu, i be se k’a ɲininga ko: “Komi Ala lo y’an dan, yala a bɛnnin tɛ a ka sariya dɔw sigi minw b’an dɛmɛ ka ninsɔndiya sɔrɔ wa?” O kɔ, i be se k’a ɲɛfɔ a ye ko Ala ye Bibulu di an ma walisa ka ninsɔndiya sɔrɔcogo yira an na.

NASA, ESA, and the Hubble Heritage (STScl/AURA)-ESA/Hubble Collaboration

NAFA MIN BƐ BIBULU KA SARIYAW LA JOGO KO TA FAN FƐ, I DEN DƐMƐ A KA O DƆN

9. Mun de bɛ se ka denmisɛnnin dɛmɛ a ka Bibulu ka sariyaw labato jogo ko ta fan fɛ?

⁹ N’i deen ye ɲiningaliw kɛ Bibulu ka sariya dɔw koo la, a ɲini k’a lɔn fɛɛn min kama a y’o ɲiningaliw kɛ. Yala a lanin tɛ Bibulu ka fɔta lo la waa, wala a t’a lɔn le a be se k’a ka lannakow ɲɛfɔ cogo min na? A mana kɛ min o min ye, i be se k’a dɛmɛ a k’a faamu ko Bibulu ka sariyaw b’an nafa. O la, i be se ka gafe Ɲɛnamaya kɛ hɛɛrɛ la fɔɔ abada! lajɛ n’a ye.b

10. Aw bɛ se ka aw denw dɛmɛ cogo di u ka kɛ Jehova teriw ye?

¹⁰ I deen be teriya min kɛra ni Jehova ye, a jija a k’o jati fɛɛn nafamanba ye. N’i be bibulukalan kɛra n’i deen ye gafe Ɲɛnamaya kɛ hɛɛrɛ la fɔɔ abada! kɔnɔ, baara kɛ n’o gafe ka ɲiningaliw ni jaaw ye walisa k’a ka miiriya lɔn (Talenw 20:5). Misali la, kalansen 8nan be Jehova suma ni teri sɔbɛ ye, min ka ladiliw b’an nafa ani k’an latanga. 1 Zan 5:3 lajɛnin kɔ n’i deen ye, a ɲininga ko: “I kɛtɔ k’a lɔn ko Jehova y’o teri ɲuman ɲɔgɔn ye, a be min ɲini an fɛ i ka ɲi k’o jati cogo di?” A be komi o ɲiningali jaabili ka nɔgɔ. Nka, n’i y’o ɲiningali kɛ, n’a sɔrɔ o bena i deen dɛmɛ k’a jati ko Jehova ka sariyaw b’a yira ko a b’an kanu.—Ezayi 48:17, 18.

11. Aw bɛ se ka aw denw dɛmɛ cogo di u ka Bibulu ka sariyakolow labato? (Ntalenw 2:​10, 11)

¹¹ Baro kɛ n’i deen ye k’a yira a la n’an be Bibulu ka sariyakolow sira tagama, o b’an nafa cogo min na. N’aw be Bibulu kalanna wala n’aw be tilera kalan kɛra ɲɔgɔn fɛ, Bibulu ka sariyakolow y’aw ka denbaya nafa cogo min na a’ ye baro kɛ o kan. Misali la, yala i deen b’a jati ko nafa b’a la ka kɛ baarakɛla ani hɔɔrɔn ye wa? (Eburuw 13:18). I be se k’a ɲɛfɔ a ye fana cogo min na Bibulu ka sariyakolow b’an dɛmɛ ka kɛ kɛnɛya ani ninsɔndiya la (Talenw 14:29, 30). N’i deen b’a faamu ko nafa b’a la ka tugu Bibulu ka ladiliw kɔ, n’a sɔrɔ a bena diya a ye k’u sira tagama a ka ɲɛnamaya kɔnɔ.—Talenw 2:10, 11 kalan.

12. Denfa dɔ ye a denkɛ dɛmɛ cogo di walasa a k’a dɔn nafa min bɛ Bibulu ka sariyakolow labatoli la?

¹² Steve n’a muso be Faransi ani u dencɛ Ethan be ni saan 16 ye. Steve y’a ɲɛfɔ u b’u dencɛ dɛmɛ cogo min na k’a faamu ko Jehova ka sariyaw b’a yira ko a b’an kanu. A ko: “Misali la, an b’a ɲininga ko: ‘Mun na Jehova b’a ɲini an fɛ an ka sariyakolo nin labato? O b’a yira cogo di ko a b’an kanu? Mun lo bena kɛ n’i m’o sariyakolo sira tagama?’” O barow ɲɔgɔn ye Ethan dɛmɛ ka sɔn Jehova ka sariyaw ma ani k’u labato. Steve y’a fɔ fana ko: “An ka laɲinita ye ka Ethan dɛmɛ a k’a ye ko hakilitigiya kuma minw be sɔrɔ Bibulu kɔnɔ, u ka fisa ni adamadenw ka hakilitigiya ye, fɔɔ ka taga ka na.”

13. Bangebagaw bɛ se ka u denw dɛmɛ cogo di walasa u ka Bibulu ka sariyakolow waleya? Misali dɔ fɔ.

¹³ I deen dɛmɛ a ka Bibulu ka sariyakolow sira tagama. Misali la, i deen ka kalanfa be se k’a ɲini a fɛ a ka gafe dɔ kalan. Mɔgɔ minw kofɔra o gafe kɔnɔ, n’a sɔrɔ u be koo dɔw kɛ minw man di Jehova ye, i n’a fɔ kakalayakow ni fariyakow. Ani o gafe sɛbɛcogo b’a yira k’o koow tɛ koo jugu ye. I be se k’i deen jija a ka miiri k’a filɛ Jehova be o koow jati cogo min na (Talenw 22:24, 25; 1 Kor. 15:33; Filip. 4:8). O be se k’a dɛmɛ a k’a faamu fɛɛn min kama hakilitigiyako lo a ka mɛnni kɛ Jehova fɛ. N’a ka kalanfa wala a ka lakɔli filankuruw y’a ɲini k’a ka miiriya lɔn o gafe koo la, a bena se k’a ka lannakow ɲɛfɔ.

AW DENW DƐMƐ WALASA U KA SE K’U KA DANNAYAKOW LAFASA

14. Baro jumɛnw de bɛ se ka krecɛn funankɛ lasiran ani mun na?

¹⁴ Tuma dɔw la, kanbelew ni sunguruw be se ka siran k’u ka lannakow ɲɛfɔ tɔɔw ye. Misali la, klasi kɔnɔ, u be se ka siran k’a ɲɛfɔ fɛɛn min kama u lanin t’a la ko bɛgɛnw lo yɛlɛma yɛlɛmana ka kɛ mɔgɔw ye. Mun na do? N’a sɔrɔ u ka kalanfaw y’a fɔ u ye ko o ye tiɲɛnko lo ye. Mun lo be se k’i deen dɛmɛ a ka la a la kosɔbɛ ko a ka lannakow ye tiɲɛn ye?

15. Mun de bɛ se ka krecɛn funankɛ dɛmɛ walasa a ka dannaya kologɛlɛya?

¹⁵ I deen dɛmɛ a ka la a la kosɔbɛ ko a ka lannakow ye tiɲɛn ye. A man ɲi ka maloya sabu a lanin b’a la ko Danbaga be yen (2 Tim. 1:8). Hali lɔnnikɛla caaman lanin b’a la ko duniɲa kɔnɔfɛnw ma bari ka kɛ u yɛrɛ ma wala u kunfɛ. U b’a faamu ko ninmanfɛnw labɛnna cogo kabakoman min na, o b’a yira ko hakilitigi dɔ lo y’o kɛ. O kama, kalanfaw be lakɔlidenw kalan min na ko fɛɛnw lo yɛlɛma yɛlɛmana ka kɛ u yɛrɛ ma, lɔnnikɛla caaman lanin t’o la. I deen be se ka la a la kosɔbɛ ko Danbaga be yen, a kɛtɔ ka miiri daliluw kan minw y’a to balima wɛrɛw lanin b’a la ko Danbaga be yen.c

16. Bangebagaw bɛ se ka u denw dɛmɛ cogo di walasa u ka u ka dannayakow lafasa ka ɲɛsin Dabaga ma? (1 Piɛrɛ 3:​15) (Ja fana lajɛ.)

¹⁶ I deen dɛmɛ a ka se k’a ɲɛfɔ tɔɔw ye fɛɛn min kama a lanin b’a la ko Danbaga be yen (1 Piyɛri 3:15 kalan). I n’i deen be se ka barokunw lajɛ jw.org kan minw be to ka bɔ yɔrɔ nin na: “Les jeunes s’interrogent: Création ou évolution?” O kɔ, i deen b’a miiri ko ɲɛfɔli min be se k’a dɛmɛ k’a yira tɔɔw la ko Danbaga be yen, baro kɛ n’ a ye o koo la. A fɔ a ye ko kuun t’a la a ka sɔsɔli kɛ n’a ka klasidenw ye. Nka ni u dɔ b’a fɛ k’a lɔn ni Danbaga be yen, a jija a k’a ka miiriyaw ɲɛfɔ ka tugutugu ɲɔgɔn kɔ cogo nɔgɔman na. A ka klasiden dɔ be se k’a fɔ ko: “N’ ɲɛɛ tɛ min na n’ tɛ se ka la o la. N’ do ma deli ka Ala ye ka ye.” A be se k’a ka klasiden jaabi ko: “Miiri k’a filɛ ko i be tagamana kongo dɔ kɔnɔ min yɔrɔ ka jan dugu la ani i ye kɔlɔn dɔ ye min daa lɔra ka ɲɛ. I bena mun lo miiri do? Siga t’a la mɔgɔ dɔ lo y’o kɔlɔn sogi ani k’a daa lɔ ka ɲɛ. O kelen lo fana ni dugukolo ani ninmanfɛnw ye.”

17. Bangebagaw bɛ se ka dusu don u denw kɔnɔ cogo di walasa u ka sababu ɲini ka Bibulu ka tiɲɛ kalanw kofɔ tɔw ye ? Misali dɔ fɔ.

¹⁷ I deen jija a ka sababuw ɲini ka Bibulu ka tiɲɛnkalanw kofɔ tɔɔw ye (Ɔrɔm. 10:10). A fɔ a ye ko a be jijali minw kɛ walisa k’a ka lannakow fɔ tɔɔw ye, o be komi a be jijali minw kɛ walisa ka fɔlifɛn dɔ degi. A daminɛ na, a be dɔnkili nɔgɔmanw lo fɔ n’o fɔlifɛn ye. Nka n’a tora k’o kɛ, a bena laban ka se o fɔlifɛn na koɲuman. O cogo kelen na, kanbele wala sunguru be se k’a daminɛ k’a ka lannakow ɲɛfɔ tɔɔw ye cogo nɔgɔman na. A be se k’a ka klasiden dɔ ɲininga ko: “I b’a lɔn ko lɔnnikɛlaw be duniɲa kɔnɔfɛnw lo filɛ tuma caaman na ka fɛɛnw dilan wa? A to n’ ka videwo diiman dɔ yira i la.” Videwo minw be sɔrɔ jw.org kan yɔrɔ nin na, a b’u dɔ yira: A danna le wa? A be se k’a fɔ ko: “Lɔnnikɛlaw ye duniɲa kɔnɔfɛnw filɛ ka fɛɛn dɔw dilan ani an b’u tando o kosɔn. Nka u ye minw filɛ, an ka ɲi ka jɔn lo tando o kosɔn?” N’a sɔrɔ o bena a ka klasiden dɛmɛ a k’a ɲini ka koo wɛrɛw lɔn Jehova koo la.

A’YE TA’A FƐ KA AW DENW DƐMƐ WALASA U KA U KA DANNAYA KOLOGƐLƐYA

18. Bangebagaw bɛ se ka ta’a fɛ cogo di ka u denw ka dannaya kologɛlɛya ka ɲɛsin Ala ma?

¹⁸ Duniɲamɔgɔw fanba lanin tɛ Jehova la (2 Piyɛri 3:3). O la, bangebagaw, n’aw be bibulukalan kɛra n’aw deen ye, barokun minw bena a dɛmɛ a ka la kosɔbɛ Ala ka Kuma na ani k’a ka sariyaw labato, aw k’a jija a k’o sɛgɛsɛgɛ. Baro kɛ n’i deen ye Jehova ka danfɛnw koo la walisa k’a dɛmɛ a ka miiri koɲuman ani k’a ka limaniya barika bonya Jehova koo la. Bibulu ka kiraya kuma kabakoman minw dafara ka ban, a dɛmɛ fana a k’u faamu. Min yɛrɛ kɔrɔtanin lo kosɔbɛ, o ye ka to ka delili kɛ n’a ye ani k’a kofɔ delili la. N’i b’o kɛ, la a la ko i be jijali minw kɛra walisa k’i deen dɛmɛ a k’a ka limaniya barika bonya, Jehova bena i duga o kosɔn.—2 Til. Kib. 15:7.