Ru Azẹ Nọ Khẹke Vbe Nọ Dekaẹn Owebe Nọ Yo

1-2. (a) De azẹ ne avbe igbama gha ru? (b) Vbe a ya “owebe nọ yo” kha? (Ya ghee “Ẹmwẹ Na Rhan Otọ Re.”)

“DE ARO iwinna ne u gha hoo ne u ru vbe u gha waan nẹ?” Adeghẹ ọvbokhan ẹre u ye khin emwa gha wa mobọ gha nọ ruẹ ọta na. Iwinna nọ ghi maan sẹ ne u gha sẹtin ru ọre ne u rhiegbe ye iwinna ugamwẹ ẹghẹ hia. Vbọrhirhighayehẹ, te ọ khẹke ne u vbe gha mwẹ igho ne u khian ya gha gaga egbe. (2 Tẹs 3:10) Ẹ i mwẹ u ma he ka muẹn roro aro iwinna ne u hoo ne u gha ru vbe odaro.

² Igbama eso gha yo owebe ne ukpogieva fo nẹ, evbibiẹ iran sẹtin ru iyobọ ne iran ya la owebe nọ yo, ne iran mieke na miẹn iwinna vbe iran gha ladian nẹ.a Ẹ i mwẹ u ma he roro ẹre deghẹ ọ khẹke ne u yo owebe nọ yo. Adeghẹ erriọ ẹre nọ, de ne u gha yo vbọ? Vbe ako iruẹmwi na, ma gha guan kaẹn ilele ni rre Baibol nọ gha ru iyobọ nuẹn ya ru azẹ nọ khẹke vbe nọ dekaẹn owebe nọ yo. Agharhemiẹn wẹẹ, avbe igbama ẹre a gu gbẹn ako iruẹmwi na, ọ gha vbe ru iyobọ ne Ivbi Otu e Kristi hia ni hoo ne iran yo owebe nọ yo. Evbibiẹ emọ gha wa vbe miẹn emwi ruẹ vbọ ne iran mieke na sẹtin ru iyobọ ne ivbi iran.

Ọ KHẸKE NE U YO OWEBE NỌ YO RA?

3. Vbọzẹ ne Ivbi Otu e Kristi eso na hoo ne iran yo owebe nọ yo?

³ Vbe ihe eso, ọmwa gha sẹtin miẹn iwinna nọ khian ya gha gaga egbe ọ gha khọnrẹn wẹẹ, ọ ma yo owebe nọ yo. Sokpan, Ihe eso vbe rrọọ na na miẹn wẹẹ, ọmwa gha yo owebe nọ yo, ẹre ọ khian na miẹn iwinna agbọn kevbe iwinna nọ gha rhie ẹghẹ nẹẹn ya gha ru emwi ọvbehe. Egbe iwinna vbenian gha wa ru iyobọ ne Ovbi Otu e Kristi ya rhiegba ye iwinna ikporhu ra iwinna ugamwẹ ọvbehe. Ọrheyerriọ, ẹ i re ẹghẹ khere, ẹrhiọn kevbe igho ẹre ọ khian gbe adeghẹ ọmwa na wẹẹ irẹn gha yo owebe nọ yo, a sẹtin vbe miẹn wẹẹ, ẹ i ghi miẹn ẹghẹ ya rhiegba ye iwinna ugamwẹ vbene ọ khẹke.

4. De ọmwa nọ khian tae deghẹ Ovbi Otu e Kristi gha yo owebe nọ yo ra ẹ i khian yo? (Vbe ya ghee futnot.)

⁴ E Baibol khare wẹẹ, “dọmwadẹ ọghẹe ẹre ọ khian mu ihẹ ọre.” (Gal 6:​5, ya ghee study note.) Nọnaghiyerriọ, dọmwadẹ Ovbi Otu e Kristi nọ sẹ ukpo 18 nẹ, ẹre ọ khian tobọ ọre ru azẹ deghẹ irẹn gha yo owebe nọ yo ra irẹn i khian yo.b Sokpan, evbibiẹ emọ ẹre ọ khian ru azẹ vbenian ne ivbi iran ni ma he sẹ ukpo 18. (Ẹfis 6:1) Azẹ ne evbibiẹ emọ ru gha ru iyobọ ne ivbi iran ya ru azẹ nọ khẹke vbe odaro, vbọ gha de ọghe owebe nọ yo.​—Itan 22:6.

5. De ẹghẹ nọ khẹke ne ọmwa ya suẹn gha muẹn roro deghẹ iran gha yo owebe nọ yo, kevbe wẹẹ, vbọzẹ? (Vbe ya ghee efoto.)

⁵ Vbe ẹghẹ ni bun, vbene avbe igbama te ladian vbe owebe ne ukpogieva, te ọ khẹke ne iran zẹ ne egbe iran deghẹ iran gha yo owebe nọ yo. Ẹmwata nọ rrọọ ọre wẹẹ, te ọ khẹke ne igbama ka gu evbibiẹ ọre guan nẹ, ọ ke ru azẹ rhọkpa. Ọna gha ru iyobọ ne uwa ya koko zẹ ọre vbe iro, adeghẹ u gha yo owebe nọ yo kevbe owebe ne u gha yo vbọ. Ẹghẹ nii, iran ghi sẹtin zẹ emwi ne ovbi iran gha tie vbe owebe ne ukpogieva nọ gha mu ẹre egbe ye otọ khẹ owebe nọ khian yo vbe odaro ra aro iwinna nọ khian gha ru. Esalẹbẹ nọ ne iran ru azẹ na vbene ọmọ nii te ladian vbe owebe ne ukpogieva ra? Ẹo. (Itan 21:5) Igbama eso zẹ ọre vbe iro nẹ wẹẹ, iran gha ladian vbe owebe ne ukpogieva, iran ghi ka gualọ iwinna ne iran khian gha ru, iran ghi vbe suẹn iwinna arọndẹ ọghe ẹghẹ hia, iyeke ọni, iran ghi do roro ẹre deghẹ iran gha yo owebe nọ yo. Uhiẹn, ọmwa sẹtin da agikpa fo nẹ, ọ ke zẹ ọre vbe iro deghẹ irẹn gha yo owebe nọ yo.

6. Vbọ khian ru iyobọ ne ọmwa ya ru azẹ nọ khẹke vbekpa owebe nọ yo?

⁶ Vbọ khian ru iyobọ nuẹn ya ru azẹ nọ khẹke vbe nọ dekaẹn owebe nọ yo? Muẹn ye erhunmwu. (Jems 1:5) Vbe deba ọni, u ghi hia ne u ru emwi na khian guan kaẹn na. Nokaro, muẹn roro evbọzẹe ne u na hoo ne u yo owebe nọ yo. (Psm 26:2) Nogieva, gele mu ukpa mu uwerhẹn ghee owebe ne u hoo ne u yo. (Itan 14:15) Gi ima guan kaẹn avbe emwi na sunu yi na ọkade ọkade.

MUẸN RORO EVBỌZẸE NE U NA HOO NE U YO OWEBE NỌ YO

7. Adeghẹ Ivbi Otu e Kristi hoo ne iran yo owebe nọ yo, de emwi nọ khẹke ne iran mu roro?

⁷ Adeghẹ u hoo ne u yo owebe nọ yo, inọta ne kpataki nọ khẹke ne u nọ egbuẹ ọre wẹẹ, ‘Vbọzẹ ne I na hoo ne I yo owebe na?’ Emwa ni bun keghi yo owebe nọ yo ne iran mieke na miẹn iwinna nọ yẹẹ iran ra na na miẹn igho agbọn. Emwi dan te na khin ra? Ẹo, ẹ i re emwi dan. (1 Tim 5:8) Vbọrhirhighayehẹ, e Baibol gi ima rẹn wẹẹ, ọ ma khẹke ne ima mu emwi ewe karo vbe ẹdagbọn ima rhunmwuda, ẹ i khian sẹtin gbogba ga ima. (Itan 23:​4, 5; 1 Tim 6:​8-10; 1 Jọn 2:17) Ẹmwata nọ rrọọ ọre wẹẹ, u i khian gha mwẹ ọyẹnmwẹ nọ sẹ otọ ẹko deghẹ te u khian yo owebe nọ yo ne u mieke na fe ya obọ mu iso, ra te u khian yo ne emwa mieke na gha rhie ọghọ nuẹn, uhiẹn ọ sẹtin kue ya ruẹ khian rree ne Jehova.

8-9. (a) De aro nọ khẹke ne u ya gha ghee owebe na yo? (Matiu 6:33) (b) De emwi ne u miẹn ruẹ vbe obọ e Josefina, Morine, kevbe Iris?

⁸ De aro nọ ghi khẹke ne u ya gha ghee owebe na yo? Ugamwẹ e Jehova ẹre ọ khẹke ne ima mu karo vbe ẹdagbọn ima, ẹ i re emwi ọvbehe. (Mat 22:​37, 38; Fil 3:8) Nọnaghiyerriọ, emwi nọ khẹke ne u gha mwẹ vbe ekhọe vbe u gha khian yo owebe nọ yo ọre wẹẹ, te u khian yo ne u mieke na miẹn iwinna ne u khian ya gha gaga egbe zẹvbe ne u ya ya ekhọe hia ga e Jehova.​—Tie Matiu 6:33.

⁹ Gi ima guan kaẹn emwi nọ ru iyobọ ne etẹn eso ya gha ya aro nọ khẹke ghee owebe nọ yo. Ọtẹn Nokhuo Josefina nọ ke Chile rre khare wẹẹ: “Te I yo owebe nọ yo ne I mieke na miẹn iwinna nọ gha kie ẹkpotọ mẹ ya rhiegba ye ugamwẹ e Jehova. Uhiẹn vbe I rre owebe, ugamwẹ e Jehova ẹre I mu karo vbe ẹdagbọn mwẹ.” Ọtẹn nokhuo ọkpa na tie ẹre Morine keghi yo owebe na na ma ọmwa vbene a ya mọ eto hẹ, ukpo ọkpa ẹre ọ gbe vba. Vbọzẹ nọ na yo owebe na? Ọ khare wẹẹ: “Te I wa gha hoo ne I ya ga vbe eke na na gualọ iyobọ etẹn. Rhunmwuda ọni, I keghi hia ne I ruẹ emwi nọ gha ru iyobọ mẹ ya musọe. Vbe I ghi ladian nẹ vbe owebe nii, I na suẹn gha mọ emwa eto, ne I mieke na koko igho ne I khian ya gha rrie eke na na gualọ iyobọ etẹn. Vbe I ghi sẹ evba, emwi ne I ruẹ re keghi ru iyobọ mẹ ya miẹn iwinna.” Ọ vbe mwẹ ọtẹn nokhuo ọkpa na tie ẹre Iris nọ yo owebe nọ yo nọ mieke na do gha re ọbo ebo nọ gbaroghe akọn. Ukpo ne ọtẹn na gbe vbe owebe sẹ ọghe ọtẹn nokhuo ne ima ka guan kaẹn ban, ọ khare wẹẹ: “Ọ wa maan adeghẹ u na yo owebe ya ruẹ emwi ba emwi, sokpan, ẹ i khian sẹtin ya ruẹ gha mwẹ ọyẹnmwẹ nọ sẹ otọ ẹko kevbe isọkẹn. Uhunmwu ẹmwẹ nọ rrọọ ọre wẹẹ: U gha mu e Jehova karo vbe ẹdagbọn ruẹ, ọyẹnmwẹ ọyẹnmwẹ ẹre ọ khian gha sẹ ruẹ, u ghi vbe gha mwẹ isọkẹn vbe ẹdagbọn ruẹ.” Ọghe ne ẹmwata, adeghẹ ima na hia ne ima gha ru emwi nọ gha ya ima sikẹ e Jehova sayọ, ma ghi sẹtin gha ru azẹ nọ gha ya ima sọyẹnmwẹ vbe etẹbitẹ.

GELE MU UKPA MU UWERHẸN GHEE OWEBE NE U HOO NE U YO

10. De vbene ilele nọ rre ebe Diuteronomi 32:29 gha ya sẹtin ru iyobọ ne ima ya ru azẹ nọ dekaẹn owebe nọ yo?

¹⁰ A sẹtin miẹn wẹẹ, ọ mwẹ emwi ne u wa hoo ne u ya ruẹ vbe owebe, sokpan, vbọ gberra emwi ne u hoo ne u ya ruẹ, u sẹtin vbe mu ukpa mu uwerhẹn ghee emwi ọvbehe ne u gha sẹtin ruẹ, ọ sẹtin vbe gha re egbe emwi ne u te hoo ne u ruẹ. (Yae taa Itan 18:17.) Emwi ni bun rrọọ nai te ka ruẹ vbe owebe vbe ẹghẹ nẹdẹ na ghi ruẹ vbe ẹghẹ na, vbe igiemwi, u gha sẹtin gha ya intanẹt yo owebe. Ọ vbe khẹke ne u muẹn roro deghẹ u gha sẹtin gha gbaroghe egbuẹ, ọ gha khọnrẹn wẹẹ u ma yo owebe nọ yo. Vbe igiemwi, ọ mwẹ ọtẹn nokhuo ọkpa na tie ẹre Johanna, nọ ke Finland rre, ọtẹn na ma yo owebe nọ yo. Ọ khare wẹẹ: “Vbe I ghi ladian nẹ vbe owebe ne ukpogieva, I na suẹn gha ru iwinna ọghe ovbi ẹghẹ kherhe, I na vbe suẹn gha ru iwinna arọndẹ. I ru iwinna ughughan nẹ, I wa vbe bẹghe vbene Jehova ya kpemehe emwi ne ima gualọ zẹvbe nọ yan rẹn.” Adeghẹ u hoo ne u yo owebe nọ yo, ra te u muẹn roro ne u gha yo vbọ, te ọ khẹke ne u kọe ye orhiọn wẹẹ, ere rrọọ, sokpan, ẹbe vbe rrọọ. Rhunmwuda ọni, te ọ khẹke ne u nọ egbuẹ wẹẹ: ‘Ere nọ rrọọ ẹre ọ bun sẹ ẹbe nọ rrọọ ra?’ (Tie Diuteronomi 32:29; 1 Kọr 10:23) Nian gi ima guan kaẹn emwi eso nọ gha ru iyobọ nuẹn ya zẹ ewanniẹn ye ọta na.

11. Vbọzẹ nọ na khẹke ne ima gha muẹn roro inu ẹghẹ ne owebe ne ima khian yo gha rhie ima re? (Vbe ya ghee avbe efoto.)

¹¹ Ẹghẹ ne u khian ya gha ruẹ emwi. Ọ khẹke ne u muẹn roro inu ẹghẹ ne u khian gha gbe vbe esuku kevbe ẹghẹ ne iwinna esuku ruẹ khian gha rhie ruẹ re. U gha ye miẹn ẹghẹ ya gha ru emwi nọ ya ruẹ sikẹ e Jehova ra, kevbe iwinna nọ bi yọ ruẹ egbe vbe uwu ẹgbẹe ra? (Fil 1:10) Owebe ne u yo gha wiẹn ruẹ egbe sẹrriọ wẹẹ, ọ ghi gha lọghọ ne u sẹtin mu egbe iko kevbe ne u sẹtin tie Baibol ne egbuẹ ra? Erriọ ẹre ọ wa gha ye ne Ọtẹn Nokpia Jeroz nọ ke India rre. Ọ khare wẹẹ: “Te ọ wa gha lọghọ mwẹ ne I sẹtin rhiegba ye iwinna ugamwẹ. I wa vbe gha gbe ẹdẹ iko re vbe ugbẹnso. Vbe okiekie, I keghi do bẹghe ẹre wẹẹ, te I wa mu ẹghẹ rhia ya yo nene owebe.” Sokpan, ọ wa vbe mwẹ emwi eso ne emwa ruẹ vbe owebe nẹi vbe gbe ọmwa ẹghẹ; ọ mwẹ eso nai na yo eklasi vbe ẹghẹ hia, a i vbe ru iwinna nọ bun vbe eso. Vbe igiemwi, Ọtẹn Nokhuo Rabeca nọ ke Mozambique rre wa gha ghọghọ rhunmwuda azẹ nọ ru nọ kaẹn owebe nọ yo. Ọ khare wẹẹ: “Ughaẹdẹ eva vbe ẹdẹ ẹre I ya gha yo owebe na. Rhunmwuda ọni, I na ye sẹtin gha ru iwinna arọndẹ ọghe ẹghẹ hia.”

12. Ọ gha de ọghe owebe na yo, de vbene ọmwa khian ya rhie ẹre ma wẹẹ, irẹn loo ẹghẹ ọre ẹse? (Asan-Ibo 12:1)

¹² Inu ẹghẹ ne u khian ya ruẹ emwi fo vbe owebe. Ọ khẹke ne u muẹn roro inu uki ra ukpo nọ gha gbe u ke ruẹ emwi fo vbe nene owebe. U gha yo owebe nii, ọ gha rhie ẹre ma wẹẹ, u loo ẹghẹ ruẹ ẹse ra? (Ẹfis 5:​15-17) Adeghẹ igbama ẹre u khin, owebe na gha kie ẹkpotọ nuẹn ya loo ẹghẹ igbama ruẹ ya ru sayọ vbe ugamwẹ e Jehova ra, vbe igiemwi, u gha sẹtin rhiegbe ye iwinna ugamwẹ ẹghẹ hia ra? (Tie Asan-Ibo 12:1.) Ọ mwẹ emwi ne u gha sẹtin ruẹ vbe owebe vbe ovbi ẹghẹ kherhe nọ gha ye ru iyobọ nuẹn ya ru iwinna ne u hoo ne u ru ra? Vbe igiemwi, owebe eso rrọọ na na ruẹ iwinna obọ, ẹ i rhie ẹghẹ a ke ruẹ avbe iwinna na fo, ẹ i vbe gbe igho vbe na ghee avbe owebe nọ yo. Ọtẹn Nokpia Mario nọ ke Chile rre khare wẹẹ: “I keghi ya ruẹ iwinna vbe owebe na na ruẹ iwinna obọ, ukpo eva ẹre I gbe vba, akpawẹ owebe nọ yo ẹre I na ya ruẹ iwinna na igho ọrhẹnrhẹn ẹre I gha te hae. Ikpẹdẹ enẹ vbe uzọla ẹre I ya gha yo eklasi, ọna keghi kie ẹkpotọ mẹ ya gha ru iwinna arọndẹ.”

13. De emwi nọ gha sẹtin sunu adeghẹ ọmwa na rhunmwuda owebe nọ yo kpa sẹ ẹgbẹe ọre rae?

¹³ Ehe ne owebe nii ye. A sẹtin miẹn wẹẹ, owebe rrọọ nọ sikẹ owa ruẹ na na ma emwa emwi ne u hoo ne u ruẹ. Sokpan, adeghẹ a na miẹn wẹẹ owebe nọ rre ehe nọ rree ẹre a na ma emwa emwi ne u hoo ne u ruẹ ghi vbo? Adeghẹ a na vbe miẹn wẹẹ te ọ khẹke ne u kpa hin eke ne u ye rre gha rrie ọkpẹn esuku ra uwu esuku nii ghi vbo? U ghi yerre wẹẹ, adeghẹ u na kpa sẹ ẹgbẹe ruẹ rae, katekate deghẹ a na miẹn wẹẹ, wẹ vbe emwa nẹi ga e Jehova ẹre ọ ghi gba rre ughugha ọkpa, ọ sẹtin ya ruẹ khian rree ne Jehova. (Itan 22:3; 1 Kọr 15:33) Ọ mwẹ ọtẹn nokpia ọkpa na tie ẹre Matias nọ ke Mozambique rre, igho kherhe ẹre ọ ya ruẹ emwi vbe owebe vbe ukpo ọkpa. Sokpan, ọ na do gha gbe I ma rẹn vbe okiekie. Vbọzẹ? Ọ khare wẹẹ: “Vbe ọwara ukpo ọkpa nii, uwu esuku ẹre I ghaa ye. Ẹdẹgbegbe ẹre I ya gha werriẹ aro daa edanmwẹ ughughan. I gha zẹ ọre vbe iro wẹẹ, adeghẹ ọmwa khian yo owebe, ọ ma khẹke nọ kpa sẹ ẹgbẹe ọre rae.” Ọtẹn nokhuo ọkpa nọ ke Russia rre khare wẹẹ: “Rhunmwuda ne I na gha ke owa yo esuku, I keghi sẹtin lẹẹ ne edanmwẹ ni bun ne I gha te werriẹ aro daa akpawẹ uwu esuku ẹre I ghaa ye.” U gha vbe sẹtin yo owebe vbe intanẹt.

14. De vbene ilele nọ rre ebe Luk 14:28 gha ya sẹtin ru iyobọ ne ima ya ru azẹ nọ kaẹn owebe nọ yo?

¹⁴ Igho nọ gha gbe. Emwi eso rrọọ na ruẹ vbe owebe nẹi mobọ gbe ọmwa igho, eso vbe rrọọ ne arriọba wa ha osa yi. Ọ ghaa yerriọ vbe eke ne u ye, ọni rhie ma wẹẹ, u gha sẹtin ya igho kherhe ruẹ emwi nọ gha ya ruẹ miẹn iwinna ne u khian ya gha gaga egbe. Sokpan vbe ẹvbo ni bun, igho ọrhẹnrhẹn ẹre a ya yo owebe nọ yo. Emwi ọvbehe vbe rrọọ nọ gha sẹtin vbe gbe ruẹ igho, vbe igiemwi, u sẹtin wẹẹ ne ọmwa do gha ma ruẹ emwi vbe owa ne u mieke na gbegba nọ gha la owebe nọ yo. Igho na hae vbe owebe eso ghaan sẹrriọ wẹẹ, emwa eso ghi de ye osa ne iran khian gha hae uhiẹn vbe iran gha ladian vbe owebe nẹ. Ọ mwẹ ọtẹn nokpia ọkpa na tie ẹre Adilson nọ ke Mozambique rre, ọ khare wẹẹ: “Te I wa gha gbe I ma rẹn ne I na yo owebe nọ yo, rhunmwuda ẹgbẹe mwẹ ma ghi miẹn igho ya gha dẹ evbare agbọn re kevbe avbe emwi ọvbehe, rhunmwuda ne iran na gha zẹ igho esuku mẹ vbe ọwara ukpo enẹ.” Zẹvbe ne ima ya muẹn roro owebe ne ima khian yo, ra emwi ne ima khian ruẹ, te ọ khẹke ne ima nọ egbe ima wẹẹ: ‘Inu igho ẹre ọ khian gbe ima re? Mẹ ra ẹgbẹe mwẹ gha sẹtin ha osa ra? Owebe ọvbehe rrọọ ne igho ẹre ma kpọlọ gbe ne I gha sẹtin yo ra?’ (Tie Luk 14:28.) ‘Adeghẹ I na de ye osa, vbọ khian kpẹẹ sẹ hẹ I ke sẹtin ha ẹre fo? Igho ne I khian gha miẹn vbe iwinna vbe I gha ladian nẹ vbe owebe gha sẹ mwẹ ya gha gaga egbe zẹvbe ne I ya ha osa nọ rrọ mwẹ urhu ra?’​—Itan 22:7.

15. Vbọzẹ nọ na khẹke ne u muẹn roro aro iwinna na ru vbe ẹdogbo ne u ye vbene u te ya ruẹ iwinna nọ rhirhi gha khin vbe owebe?

¹⁵ Iwinna ne u khian gha ru vbe u gha ladian nẹ vbe owebe. Te ọ khẹke ne u muẹn roro aro iwinna na ru vbe ẹvbo ne u ye ra ẹvbo ne u hoo ne u si gha rrie. Nọ egbuẹ wẹẹ, ‘A ru iwinna ne u hoo ne u ya ruẹ vbe owebe vbe evba ra?’ Ebe ọkpa ẹre owebe eso ma ọmwa re, iran i ma ọmwa iwinna obọ. (Kọl 2:8) Ọtẹn nokhuo ọkpa nọ ke India rre khare wẹẹ: “Ebe ọkpa ẹre a wa ma mwẹ re vbe owebe, iran ma ma mwẹ iwinna obọ. Rhunmwuda ọni, I ma miẹn iwinna.” A sẹtin miẹn wẹẹ, rhunmwuda emwi ne emwa eso ruẹ re vbe owebe iran i khian rherhe miẹn iwinna. Ọtẹn nokpia Sublime nọ ke Central African Republic rre keghi ya ruẹ vbene a ya dọlọ air condition yi hẹ. Sokpan, ọ keghi kha wẹẹ: “Vbe ẹvbo ne I ye, emwa ẹre ọ mobọ tobọ iran dọlọ emwi yi, rhunmwuda ọni, I ma gha miẹn iwinna.”

16. Vbọzẹ nọ na khẹke ne ima muẹn roro aro iwinna ne ima gha ru vbe ima gha yo owebe ladian nẹ?

¹⁶ Vbe muẹn roro aro iwinna ne u khian gha ru vbe u gha ladian nẹ vbe owebe. Iwinna ne u khian gha sọyẹnmwẹ ọnrẹn nọ ra? (Asan 3:​12, 13) De vbene eke ne u khian na gha winna khian gha ye hẹ? Isi iwinna na na suan, na na winna wiẹn egbe rua ra nọ gha mu arrọọ ruẹ ye ikpadede ẹre nọ ra? Inu igho ẹre mobọ hae emwa ni ru egbe iwinna vbenian? Nene igho gha sẹ ruẹ ya gha gaga egbe ra? Te u khian ye gha ruẹ emwi ba emwi ne u mieke na sẹtin ye gha ru iwinna nii ra? Nọ ghi wa sẹ ehia, ọ gha kie ẹkpotọ nuẹn ya mu ugamwẹ e Jehova karo ra? (Asan 12:13) Ẹghẹ ni bun, adeghẹ iwinna i mobọ rrọọ vberriọ, a i ghi hannọ gbe. Sokpan, te ọ khẹke ne u rẹn wẹẹ, emwi ne u rhirhi ruẹ vbe owebe ẹre ọ khian tae aro iwinna ne u khian sẹtin gha ru vbe odaro. Ọtẹn Nokhuo Tabitha nọ ke India rre keghi yo owebe na na ma ẹre vbene a ya se ukpọn hẹ, vbe ọwara uki ehan. E Tabitha khare wẹẹ: “I rẹnrẹn wẹẹ, I ghaa se ukpọn ne emwa, ọ gha ru iyobọ mẹ ya gha ru iwinna arọndẹ. Vbe deba ọni, ẹghẹ hia ẹre emwa ya se ukpọn, mẹ ẹre ọ khian vbe mwamwa ẹghẹ ne I khian ya gha winna, kevbe wẹẹ, a i vbe ya igho ọrhẹnrhẹn suẹn iwinna na.” Emwi ne Tabitha ya ruẹ vbe owebe ẹre ọ ru iyobọ nẹẹn ya miẹn iwinna nọ kie ẹkpotọ nẹẹn ya gha ru iwinna arọndẹ.

17. (a) De vbene Ovbi Otu e Kristi khian ya miẹn emwi nọ gha ru iyobọ nẹẹn ya ru azẹ nọ khẹke nọ dekaẹn aro iwinna nọ hoo nọ ru? (b) De ilele eso nọ rre Baibol nọ gha sẹtin ru iyobọ nẹẹn ya ru azẹ na? (Ya ghee ẹkpẹti nọ khare wẹẹ, “Ilele Ni Rre Baibol Nọ Khẹke Ne U Mu Roro.”)

¹⁷ Ma guan kaẹn emwi ni bun nẹ nọ khẹke ne ima mu roro vbene ima te ru azẹ nọ dekaẹn owebe nọ yo. Vbua khian na miẹn emwi nọ gha ru iyobọ nuẹn ya ru azẹ nọ khẹke? Hia ne u gualọ otọ emwi ne u gha sẹtin ruẹ vbe owebe, u ghi gha rrie nene esuku ra e wẹbsait ọghe iran. Hia ne u rẹn deghẹ a ru egbe iwinna ne u hoo ne u ya ruẹ vbe owebe vbe ẹdogbo ne u ye. U sẹtin vbe nọ emwa ni ka yo owebe nii ra ni ru egbe iwinna ne u hoo ne u ruẹ vbekpa vbene iwinna nii ye hẹ. (Itan 13:10) Nọ iran ere nọ rrọọ kevbe ẹbe nọ rrọọ. Vbe gu emwa ni ya ọyẹnmwẹ ga e Jehova guan. (Itan 15:22) U ghi nọ iran deghẹ iran rẹn esuku nọ maan ne u gha sẹtin yo ra iwinna nọ maan ne u gha sẹtin ru. Iran sẹtin kue gu ruẹ rẹn iwinna nọ maan ne u ma he ka rẹn vbekpa ẹre.

18. Vbọ khẹke ne ima kọ ye orhiọn?

¹⁸ Zẹvbe ne ima he guan kaẹn rẹn sin, ehẹn rhiẹnrhiẹn ọ mwẹ igban ẹre ẹmwẹ owebe nọ yo khin. Nọnaghiyerriọ, na erhunmwu ne Jehova ru iyobọ nuẹn ya ru azẹ nọ maan. Ẹmwata nọ wẹẹ, u gha yo owebe nọ yo, u sẹtin miẹn iwinna ne u khian na gha miẹn igho ya gha gaga egbe. Sokpan emwi nọ khian gele ya ruẹ gha mwẹ ọyẹnmwẹ nọ sẹ otọ ẹko ọre deghẹ u na kakabọ sikẹ e Jehova. (Psm 16:​9, 11) E Jehova i sẹ nọ re ọghẹe rae, ọ gha khọnrẹn ne iran yo owebe ra iran ma yo. (Hib 13:5) Adeghẹ u na zẹ ne egbuẹ nẹ wẹẹ u gha yo owebe nọ yo ghi vbo? Vbọ khian ru iyobọ nuẹn ne u mieke na ye rhikhan mu e Jehova zẹvbe ne u ya yo owebe nii? Ma gha zẹ iro yan ọna vbe ako iruẹmwi nọ lelẹe.