7-13 SEPTIEMBRE, 2026
ÜLCANTUN 88 Quimeltuen tami rüpü
Entuaiñ quimeltun pu Gabaón che mu
Pu Gabaón che feipicünui ñi quiñeucüleal pu Israel che engün ca ñi quiñentrür mongeleal (JOS. 10:1).
¿CHEM QUIMAIÑ?
Entuaiñ falinque quimeltun pu Gabaón che ñi rupan mu ca doi quimafiyiñ Chau Jehová ñi chumngen.
1, 2. ¿Chemu fente cümei inaduamal pu Gabaón che ñi rupan?
DEU rupai 40 tripantu pu Israel che ñi tripan Egipto mu, fei conpuingün ti mapu cheu ñi feipicünueteu Jehová. Chau Jehová quellufi pu Israel che ñi nüafiel Jericó ca Hai pingechi mapu. Quiñe antü acurumei quiñeque che ñi pepayafiel pu Israel che, fei feipifingün: “Alü camapu cüpaiñ, ayüniefuiñ taiñ hueniyehual”.
2 Feitachi troquiñche Gabaón mapu mu cüpai. Tüfa tati hunen rupa Biblia mu ñi üitungequen pu Gabaón che. Biblia feipi pu Gabaón che fentren tripantu trür mülequefuingün pu Israel che engün. Tüfachi troquiñ mu inaduamaiñ pu Gabaón che ñi femün ca tañi rupan, femngechi inayentuafiyiñ ca doi quimafiyiñ ta Chau Jehová.
ÑOM PIUQUENGEAIÑ CA MANELUHUAIÑ JEHOVÁ MU
3. 1) ¿Chem quimnieiñ Gabaón mu? 2) Pu Gabaón che, ¿chemu ayülaingün ñi quehuayafiel pu Israel che?
3 Pu Israel che eluhuingün ñi nüafiel Canaán mapu. Üye mu mülefui 7 troquiñche “doi alün-ngelu ca doi nehuen-ngelu” Israel mu (Deut. 7:1). Pu Gabaón che coneltulefui heveo troquiñche mu. Gabaón fütra huariangefui, huallmaeyu fütraque cura malal ca mülefui fentren hueichafe (Jos. 10:2). Pu Gabaón che trürlaingün caquelu troquiñche Canaán mu. Fei engün quimtucuingün Chau Jehová ñi quellumequefiel pu Israel che ñi nüafiel Canaán mapu, chumngechi tañi feipicünufiel engün. Feimu pu Gabaón che quimniefuingün ñi hueunoafel pu Israel che (Éx. 34:11; Jos. 9:24). Fei, ¿chumingün? Quimlu ñi hueungen Hai ca Jericó pingechi huaria, huercüingün quiñeque huentrua ñi amual cheu ñi mülen Josué, fei ñi füreneaeteu ca ñi quehuanoal.
4. 1) ¿Chumingün pu Gabaón che ñi hueniyehual pu Israel che engün? (Josué 9:8-13; ca inaduamnge ti adentun). 2) Pu Israel che quimlu ñi ngünencangen, ¿chumingün?
4 (Papeltunge Josué 9:8-13). Pu Gabaón che ngünencafingün ta Josué, “alü camapu cüpaiñ” pingün. Ca feipingün: “Quimnieiñ Chau Jehová tamün quellueteu tripayal Egipto mu, ca hueufimün pu lonco ülmen Sehón ca Og”. Pu Gabaón che quimniefulu rume ñi hueungen Hai ca Jericó, huelu feipilafingün. ¿Chemu? Cüme raquiduamingün tañi chem pial. Feipifule engün, Josué quimtucuafui ñi alü camapu cüpanon, fei raquiduamafui tañi ngünencamequengen. ¿Chumi cai pu Israel che? Josué ca pu loncolequelu ramtulafingün ta Chau Jehová chem chumal, feyentufemfingün pu Gabaón che, fei eldungucünuingün ñi hueniyehual (Jos. 9:14, 15). Rupalu 3 antü, quimtucuingün ñi ngünencaeteu pu Gabaón che. Huelu deu eldungucünuingün “Jehová ñi üi mu”, feimu femingün tañi feipicünuel (Jos. 9:16-19). Pu Gabaón che elungeingün ñi trür müleal pu Israel che engün ca femal falintungenochi cüdau: ñimituquefuingün mamüll ca quintuquefuingün co ñi nieal tati pu che ca Chau Jehová tañi ruca (Jos. 9:27).
Pu Gabaón che ngünencafingün Josué ñi hueniyehual. (Inaduamnge parrafo 4).
5. Pu Gabaón che, ¿chumngechi pengelingün ñi maneluuquen Chau Jehová mu?
5 Quechu lonco ülmen quimlu ñi quiñehun pu Gabaón che ca pu Israel che, lefcontufingün Gabaón huaria. Pu Gabaón che llicalefuingün, feipifingün ta Josué tañi quelluaeteu (Jos. 10:3-7). Feimu, Josué ca pu Israel che incañpefingün, fei Chau Jehová quellueyu ñi huehual, ütrüfnacümelfi fütraque cura reque. Ca quiñe afmatun dungu femi: ti Antü nengümuulai, fei doi alüñmai ti antü ñi huehual pu Israel che (Jos. 10:9-14). Pu Gabaón che ayüniefuingün ñi hueniyehual pu Israel che engün ca feipifingün ta Josué ñi quelluaeteu, femngechi pengelingün tañi maneluuquen Chau Jehová mu. Rüf maneluuquefuingün ñi femtripayal Jehová ñi feipicünuel ca ñi cuñiutucuaeteu.
6. Ñi rupan pu Gabaón che, ¿chem quimeltuqueiñmu Chau Jehová mu?
6 ¿Chumngei Chau Jehová? Ñom piuquengei ca cutranpiuqueyechequei. Chau Jehová feipifi pu Israel che: “Huemünentuafimün com pu che mülelu tüfachi mapu mu”, feimu ca mülefui ñi huemünentungeal pu Gabaón che (Núm. 33:51, 52). Femfulu rume, Chau Jehová quelluntucufi pu Israel che ñi femürpual tañi eldungucünuel pu Gabaón che engün, fei ñi montulafiel. Pu Israel che ramtulafingün rume tañi femal, huelu Jehová ca quelluntucufi (Jos. 9:26; 11:19).
7. Pu Gabaón che ñom piuquengefui ca maneluuquefuingün Jehová mu, ¿chumngechi inayentuafuiñ? (Ca inaduamnge ti adentun).
7 ¿Chumngechi inayentuafuiñ pu Gabaón che? Rüf maneluucüleaiñ Chau Jehová mu. Iñchiñ doi quimniefiyiñ ta Jehová pu Gabaón che mu, fei doi mülei taiñ maneluucüleal quisu mu (Sal. 40:4, 5). Cafei inayentuafuiñ pu Gabaón che, eluucüleaiñ taiñ femal falintungequenochi cüdau taiñ serfinieafiel Chau Jehová (Jos. 9:23, 27). Quiñe hueche Lucas pingelu afmatulehuei pefilu ñi ñom piuquengen quiñe peñi deu füchalelu cüdauquelu Betel mu. Quimniengequefui tañi nien fentren cüdau Betel mu, huelu petu ñi deumangen quiñe Trahunhue Ruca, fei eluhui ñi guardiangeal quiñe pun. Lucas feipi: “Quimürpun ‘iñche ñom piuquengen’ piafun, huelu feica müten no. Tati ñom piuquengelu pengelquei tañi femün mu ca tañi femnon mu”. Feimu llemai, rupaliyiñ huesaque dungu mu, rüf maneluucüleaiñ Chau Jehová mu fill antü ca ñom piuque mu femaiñ chem cüdau rume elungeliyiñ Jehová tañi troquiñche mu.
Inayentuafiyiñ pu Gabaón che ñi ñom piuquengen, fei femaiñ fillque cüdau. (Inaduamnge parrafo 7).
ESPERALEAIÑ JEHOVÁ ÑI NORÜMTUAL COM DUNGU
8. Saúl, ¿chem huesa dungu femfi pu Gabaón che?
8 Fentren tripantu rupalu, Saúl lonco ülmencülerpui Israel mu. Fei inalai tañi feipicünuel cuifi mu pu Israel che, “ayüfui ñi apümcayafiel pu Gabaón che” mülelu Israel ca Judá mu (2 Sam. 21:2, 5, 6).b ¡Müna huesa dungu! Langümngeingün fentren Gabaón che.
9. ¿Tunteñmai Jehová ñi norümtuafiel pu Israel che?
9 Chau Jehová norümtufemlafi ñi huesa femün pu Israel che. Huelu rupalu quiñeque tripantu, reyngerpulu David, Chau Jehová eli ñi müleal quiñe fütra filla Israel mu 3 tripantu mu. David ramtufi ta Jehová chemu tañi fente mülen ta filla. Chau Jehová feipieyu Saúl ca tañi pu che culpaingün tañi langümfiel fentren Gabaón che, feimu lladcülefui (2 Sam. 21:1).
10. Pu Gabaón che, ¿chumngechi pengelingün ñi inaquefiel Chau Dios tañi ley? (2 Samuel 21:3-6).
10 (Papeltunge 2 Samuel 21:3-6). David ramtufi pu Gabaón che: “¿Chumngechi cullihuaiñ ñi huesa femün Saúl?”. Pu Gabaón che, ¿allmalltupeingün mai ñi elungeal fentren plata? Femlaingün, quimniefuingün ñi feipin Jehová tañi ley: langümngele quiñe che, cullingelayafui tañi mongen plata mu. Doi mai, tati langümchelu mülefui ñi langümngeal (Núm. 35:30, 31). Feimu pu Gabaón che feipingün: “Ti plata ca ti oro no rume cullilayafui ñi femün Saúl ca tañi pu che”. Ca quimniefuingün quiñe no rume langümngelayafui feipinole ti rey. Feimu David feipifi pu Gabaón che ñi langümafiel 7 huentru Saúl ñi pu cüpanche, fei engün quelluntucupelaingün ñi langümngeal pu Gabaón che. Deu rupalu tüfa, mahuni, fei afi ti filla. Femngechi quimfali Chau Jehová tañi lladcülehuenon pu Israel che mu (2 Sam. 21:9, 10, 14).
11. Ñi rupan pu Gabaón che, ¿chem quimeltuqueiñmu Chau Jehová mu?
11 ¿Chumngei Chau Jehová? Norngei (Sal. 37:28). Fentren che illamcangequei tañi ca tuhun-ngen mu. Huelu Chau Jehová ayüniei com che ñi cüme troquingeal. Ca femngechi, Jehová tañi pu che caiñetungequei quiñeque mu. Huelu Chau Jehová norcünutuafi ti dungu, fei ñi com cüme feleal cüpalechi antü mu. Ca quiñe dungu quimürpuafuiñ Chau Jehová mu. Fei ayüniefui pu Israel che ñi cüme troquiafiel pu Gabaón che chumngechi tañi feipicünuel. Ca femngechi Chau Jehová ayüquei iñchiñ taiñ femal chem taiñ feipicünuel (ca ngüneduamafuimi Amós 1:9).
12. Huesa femngeliyiñ, ¿chumngechi inayentuafuiñ pu Gabaón che?
12 ¿Chumngechi inayentuafuiñ pu Gabaón che? Huesa femngeliyiñ, ñom piuque mu esperayaiñ Chau Jehová tañi femal. Femngechi maneluhuaiñ Chau Jehová mu ñi cüme norümtual ti dungu puule ti antü. Femngechi femi taiñ lamngen Laura French. Canadá mu, coni ñi cüdahual Betel mu 1926 tripantu mu. Huelu rupalu 10 tripantu, huesa dungu rupai. Coila dalluntucungei ñi coneltulen apostata troquiñche mu. Feimu feipingei ñi tripayal Betel mu. ¿Chumi taiñ lamngen? Hueñancülefui, huelu chem huesa dungu no rume feipilai. Doi mai, eluhui ñi fentren amuldungual tañi precursorangen mu. Rupalu 4 tripantu, feipingei ñi huiñotual Betel mu, fei 50 tripantu cüdahui com piuque mu aflu hula tañi mongen mapu mu. Inayentufali ñi cüme femün taiñ lamngen Laura. Fentecünulayaiñ taiñ cüme femal ca esperaleaiñ Jehová ñi norcünutual ti dungu puule ti antü (Is. 26:3, 4).
COM PIUQUE MU CÜDAHUELNIEAFIYIÑ JEHOVÁ
13. 1) ¿Chem cüdau femquefui pu netineo ca chem tuhun-ngepelafui? 2) Elungelu ñi tripayal Babilonia mu, ¿cheu amuingün pu netineo?
13 Lalu David, rupai 500 tripantu, fei ca huiño üitungei pu Gabaón che Biblia mu. Pu Israel che yeniefuingün 70 tripantu Babilonia mu. Fei conlu ti 537 tripantu, quiñeque judio quiñentrür huiñotui ti gobernador Zorobabel engu (Esd. 2:1, 2, 58). Fei hula, 468 tripantu mu, cangelu troquiñ judio quiñentrür huiñotui Esdras engu (Esd. 7:1-7). Feichi 2 troquiñche mu coneltuingün quiñeque “netineo che” (inaduamnge ti nota Esdras 2:58 ca 7:7 mu). Pu netineo Israel chengelafui, huelu cüdauquefuingün Chau Dios tañi ruca mu ca fentren engün parienteyepelafui pu Gabaón che.
14. Pu Gabaón che, ¿chumngechi pengelingün ñi piuqueyeniefiel ta Jehová? (1 Crónicas 9:2 ca tati nota).
14 Elungelu rume ñi huiñotual ta Jerusalén, quiñeque judio mülenagingün Babilonia mu. Üye mu niefuingün cüme mongen, fei eluulaingün ñi huiñotual ta Jerusalén ñi huiño deumangetual ti huaria. Huelu pu netineo fente ñi maneluuquen Chau Jehová mu, coneltuingün feichi hunen troquiñche huiñotulu ta Jerusalén (papeltunge 1 Crónicas 9:2 ca tati nota). Pu judio piuqueyefilu ta Jehová ca pu netineo rume ayüniefuingün ñi huiño deumangetual ti templo, fei ñi cüme poyengetual Chau Jehová Jerusalén mu. Alün cüdau mülefui rume, amuingün ñi quelluntucual. Pu judio huiñotuingün tañi mapu mu, huelu pu Gabaón che nielafuingün mapu Israel mu. Femlu rume, huiñotuingün ñi cüdahual Chau Dios tañi ruca mu ca quelluntucuingün ñi deumangetual Jerusalén ñi cura malal (Neh. 3:26).
15. Ñi rupan pu Gabaón che, ¿chem quimeltuqueiñmu Chau Jehová mu?
15 ¿Chumngei Chau Jehová? Rume falintuquefi ca cuidaniequefi tañi pu poyequeteu. Josué ñi antü mu, Jehová montulfi pu Gabaón che. Feula rupauyefui epe mil tripantu, Jehová fentecünulai ñi cümelcaniefiel. Babilonia apümcafi Jerusalén 607 tripantu mu, huelu Jehová montulfi pu Gabaón che. Ca huiñotulu engün ta Jerusalén, Chau Jehová amulei ñi elfalcünufiel tañi cüdahuelaeteu quiñentrür pu Leví che engün. Quiñeque Gabaón che mülepelaingün inafül Chau Dios tañi ruca mu (Esd. 2:70; Neh. 11:21). Cafei, tañi cüdau ñi duam mu, cofrangequelafui chem impuesto ca peaje no rume (Esd. 7:24).
16. Pu Gabaón che com piuque mu cüdahuelfingün Jehová, ¿chumngechi inayentuafuiñ?
16 ¿Chumngechi inayentuafuiñ pu Gabaón che? Com taiñ piuque mu cüdahuelafiyiñ Jehová. Cüdaungeafui cüme adcünual taiñ fillque duam, fei taiñ cüdahuelafiel Jehová. Huelu, fente taiñ piuqueyeniefiel, ayühunquechi femqueiñ. Femngechi femi taiñ peñi Alwin, Filipinas mu mülelu. Fei niefui cüme cüdau, fentren plata cullingequefui. Huelu ayüniefui ñi doi cüdahuelafiel Jehová. Cüpan mu ti huitran-ngepaquechi loncolelu, müte cüdaulafui, fei ñi doi amuldungual feichi semana. Femün mu tüfa, rume ayüucülefui. Feimu taiñ peñi llellipufi Jehová ñi peal ca cüdau, fei tañi precursorngerpual. Doi pichin plata cullingelu rume, ayühunquechi femi. Fei tañi domo engu precursorngerpuingu, quellufingu 21 che ñi testigongerpual. Chau Jehová falintufi llemai tañi femün engu. Ca femngechi falintuquei taiñ cüdauquen com piuque mu, fei duamtunieaiñmu llemai (Mat. 6:33).
17. Ñi rupan pu Gabaón che, ¿chem quimeltun entuiñ?
17 Ñi rupan pu Gabaón che quimeltueiñmu ñi chumngen Chau Jehová: tañi ñom piuquengen, cutranpiuqueyechen, tañi norngen ca tañi cümelcaniefiel tañi pu poyequeteu. Ca entuiñ fentren falinque quimeltun tañi femün pu Gabaón che. Inayentuafiyiñ tañi maneluuquen Jehová mu rupan mu huesaque dungu. Ñom piuquengeaiñ, fei eluucüleaiñ taiñ femal chem cüdau rume tañi troquiñche mu. Huesa femngeliyiñ, ñom piuque mu esperaleaiñ Chau Jehová ñi norümtual ti dungu. Cafei, com piuque mu cüdahuelafiyiñ Chau Jehová. ¡Piuquentucuaiñ com tüfachi cümeque dungu taiñ quimeltueteu pu Gabaón che!
ÜLCANTUN 148 Jehová taiñ montulqueteu
a Gabaón mu cüpaingün quiñeque huentru amulu cheu ñi mülen Josué, caquelu cüpaingün Kefirá huaria, Beerot huaria ca Quiryat-Jearim huaria mu (Jos. 9:17).
b Biblia feipilai chemu Saúl ayüfui ñi langümafiel pu Gabaón che. Quiñeque adümuhun-ngechi che feipiquei Saúl ayülafui ñi müleal ca tuhunche Israel mu.