Kɔ Zʋlɔ Twɩ Bike Gyehova Mmɩlɩ Mɔ Ɔtʋwaa Wu Sukuulu Zʋ Anzɛnyɩɩ Osumaa Egyima Nɩ

1-2. (a) Sɛ esi pɔkɔ kɛɛ ɔkɔdʋwa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ okozuma egyima a, mɩnla yɛ ɩsɛ kɛɛ ɔkɔ zʋlɔ ɛyɛ a? (b) Sɛ bɛkã kɛɛ “bɛmá yɛhɔ zʋ yeluwa ɔzɔ ɔhʋanɩ nɩ zʋ pɛpɛɛpɛ” a, kɛ yɩ tʋ kile a? (Fɩlɩpɩmaa 3:16)

GYEHOVA yɩ azʋ̃mɩvʋlɔ sʋ̃maa wɔ kɛnɩ mɔɔ sɛ bowie sukuulu mɔɔ aɣanɩ yɩ ikilaa ɔhʋanɩ kɛɛ bɔkɔhɔ nɩ a, besi pɔkɔ kɛɛ bɔkɔdʋwa zʋlɔ anzɛnyɩɩ bokozuma egyima. Ebiye a, bɛtɩ nɣanlɩ kɛɛ ɔzɔ mɔɔ bɛkɛyɛ nɩ kɛma bekenyia egyima mɔɔ ɩkɛma bekenyia ozukua bokodudua bɔ nwʋ na ama bɛahʋla bɛazʋ̃mɩ Gyehova bʋwɔ. Sɛ esi pɔkɔ kɛɛ ɔkɔdʋwa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ okozuma egyima a, mɩnla yɛ ɔkɔhʋla kɛyɛ na wʋahɔ zʋ wʋaɣike Gyehova a? (Gye. 4:8a) Pɩlazunɛ bela íni nwʋmɔ kɛɛ, eyiyialɩ wu dedi nwʋ odwohilalɛ wɔ alʋbɔ sʋ̃maa mɔɔ ɛva hɔlɩ sukuulu nɩ nu. Na sikalɛyɩ mɔɔ ɛpɛ kɛɛ ɔtʋwa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osuma egyima nɩ, nwʋmɔ kehyinyia paa kɛɛ ɔkɔ zʋlɔ ‘duwa ɔzɔ ɔhʋanɩ nɩ zʋ pɛpɛɛpɛ.’ Eyi kile kɛɛ, ɩsɛ kɛɛ ɔkɔ zʋlɔ fa nɔhʋanlɛlilɛ sʋ̃mɩ Gyehova dɩkɛɛ mɔɔ ɛyɛ daada nɩ.—Kɩnga Fɩlɩpɩmaa 3:16.

² Giliki dɩyɛyɛlɛ odwokɔ mɔɔ bekile yɩ tʋ “bɛmá yɛhɔ zʋ yeluwa ɔzɔ ɔhʋanɩ nɩ zʋ pɛpɛɛpɛ” nɩ, nɩ bɛta bɛfa bɛkã azogyiamaa nwʋ odwokɔ. Na ikile kezimɔ sɛ azogyiamaa bɛmakyɩɩ a, bo munwala botu bɛ agyia kʋ̃ na bɔkɔ pɛpɛɛpɛ nɩ. Meti sɛ sukuulu yɛ ɛpɛ kɛɛ ɔkɔ anzɛnyɩɩ egyima yɛ ɛpɛ kɛɛ osuma a, ɩsɛ kɛɛ ɔkɔ zʋlɔ ɛ nɩɩ wu mmeliyema bɔ numɔ makyɩ kɔ bɛ anyunu wɔ Gyehova yɩ ɔzʋ̃mɩnlɛ nu. Íni kɛɛ ɛkalɩ wʋ agyia nu anzɛnyɩɩ ɛtɩ da kʋlaa. Yekozunzu Bayɩbʋlʋ nu fʋlɔdulɛ anla be nwʋ wɔ dɩyɛzumanlɛ eyi nu, na ɩkɔwʋwa wʋ paa. Ɩdɩ ndwokɔ be mɔɔ ezi yi daada, na ebiye po a, ɛva numɔ be li egyima kyɩ̃. Na nwʋmɔ kehyinyia kɛɛ ɔkɔhɔ zʋlɔ kɛva keli egyima wɔ sikalɛyɩ nɩɩ mmɩlɩ mɔ owie sukuulu anzɛnyɩɩ egyima mɔɔ osumaa nɩ po.

KƆ ZƲLƆ YƐ NNINYENI MƆƆ ƖKƐMA Ɛ NƖƖ GYEHOVA BƆ ƆHƆNWƲVALƐ YƖ NU KƆHƆ ZƲLƆ KƐYƐ SƖ

3. Sɛ ɔtʋwaa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osumaa egyima a, mɩnla ndwokɔzɩzɩbɛ yɛ ɔkɔhʋla keyiyia a?

³ Ndwokɔzɩzɩbɛ. Sɛ ɔbɔ sukuulu yi anzɛnyɩɩ egyimazumanlɛ yɩ tʋ a, ɔkɔnwʋ yɩ kɛɛ wʋányia alagyɩ na ɛta ɛfɛ sʋ̃, na mɛyɩ kɛhã kezimɔ ɛyɛ wʋ dɩyɛ eɣile bela nɩ. Eyi kɔhʋla kezi, iluwakɛɛ ɛpɛ kɛɛ ɔbɔ wʋ nwʋ mmɔdɩnɩ wɔ wu egyimazumanlɛ anzɛnyɩɩ sukuuluhɔlɛ yɩ nu. Sɛ wʋákila yɩ bʋwɔ a, ɔkɔwɔ yɩ tʋ kɛɛ enyiaa adwɩnɩ kɛɛ sukuulu mɔɔ ɔkɔɔ yɩ anzɛnyɩɩ egyima mɔɔ osumaa yɩ nwʋ hyinyia po tɛla ɔzʋ̃mɩnlɛ mɔɔ ɛlɛ ɛmaa Gyehova yɩ. Na ɔkɔwɔ yɩ tʋ kɛɛ eyiakii nninyeni mɔɔ ɩtwɩ̃ wʋ ibike Gyehova nɩ yɛlɛ, dɩkɛɛ dɩyɛzumanlɛhɔlɛ, dasɩlɛlilɛ, wʋzawʋ wʋ dɩyɛzumalɛ nɩɩ mpayɩwɔlɛ.—Yik. 2:4.

4. Sɛ bɛkã kɛɛ ‘yɛmá yɛ anyɩ ɩwʋlʋ Niibenyia yi egyima nɩ ɩyɛlɛ nwʋ’ a, ikile mɩnla a? (1 Kɔlɛntɩmaa 15:58)

⁴ Kɩnga 1 Kɔlɛntɩmaa 15:58. Sɛ abiye pɛ kɛɛ ɩfa baskɩlɩ ɩkɔ dɩka, na ɩkɔ ɩbʋwa zʋlɔ naasʋ̃ ɩápadɩlɩ a, ɩlɔ́kʋla ɩkɔhɔ yɩ anyunu. Ɔzɔ la yɛ sɛ ɔhɔnwʋvalɛ mɔɔ ɩwɔ ɛ nɩɩ Gyehova avinli nɩ nu kɔhɔ zʋlɔ kɛyɛ sɩ a, gyɩsɛ ɔkɔ wʋ anyunu wɔ Gyehova yɩ ɔzʋ̃mɩnlɛ nu, kile kɛɛ ɛkɛyɛ sʋ̃maa. Meti, Bayɩbʋlʋ yɩ kã kile yɛ kɛɛ ‘yɛmá yɛ anyɩ ɩwʋlʋ Niibenyia yi egyima nɩ ɩyɛlɛ nwʋ.’ Eyi iáhile kɛɛ ɛkɛyɛ nninyeni mɔɔ yɛyɛ wɔ Gyehova yɩ ɔzʋ̃mɩnlɛ nu nɩ be kɛkɛ la o, mfomi ɛkɛma Gyehova yɩ ɔzʋ̃mɩnlɛ nwʋ kehyinyia wʋ kɛdɛla dɩyɛ bela wɔ wʋ ɛbɩlawɔlɛ nu. Eɣile bela kakɛ wʋ nwʋ kɛɛ, Gyehova ba ansaana wu sukuulu anzɛnyɩɩ wu egyimazumanlɛ ɩaɣa. (Mt. 22:37) Eliyema baalɛ be mɔɔ bɔfʋlɔ yɩ Samantha nɩ kã kɛɛ, “Mɩhã mihileli mʋ nwʋ kɛɛ, sɛ sukuulu mɔɔ mʋkɔɔ yɩ bɔ yɩ tʋ kɛɛ itudualɩ ɔzʋ̃mɩnlɛ mɔɔ mɩfa mɩma Gyehova yɩ nu a, mɛyɩ sa miyiaki sukuulu yi.”

5. Mɩnla yɛ ɔkɔhʋla kɛyɛ na ama wʋaminyia wʋ nwʋ wɔ Gyehova yɩ ɔzʋ̃mɩnlɛ nu a?

⁵ Mɔɔ ɔkɔhʋla kɛyɛ ansaana wʋadʋwa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ wʋawɔ egyimazumanlɛ yɩ tʋ. Bɔ mmɔdɩnɩ kɛɛ ɔkɔhɔ zʋlɔ kɛva Gyehova keli bɔmʋnlɩ wɔ wʋ ɛbɩlawɔlɛ nu. Bizia wʋ nwʋ kɛɛ, ‘Mɩnla nhyɩhyɛlɩyɛ yɛ mʋkɔhʋla mɩkɛyɛ na ama mɩahʋla mɩahɔ dɩyɛzumanlɛ nɩɩ dasɩlɛlilɛ eɣile bela a? Na kɛ ɩkɛyɛ na mɩahʋla miaziyeziye mʋ nwʋ mɩama dɩyɛzumanlɛ na mɩaɣɩnga Bayɩbʋlʋ yɩ eɣile bela a?’ (Dwh. 1:8; Mt. 28:​19, 20, NWT; Hib. 10:25) Akʋ̃ sʋ̃, bizia wʋ nwʋ kɛɛ: Wɔ sukuulu mɔɔ mʋhɔ muwie daada yɩ nu nɩ, mɩnla yɛ mɩyɛlɩ mɔɔ nɩ ɩma mɩfa Gyehova midi bɔmʋnlɩ wɔ mɩ ɛbɩlawɔlɛ nu a? Sɛ ɛtɩ nɣanlɩ kɛɛ nninyeni be wɔ kɛnɩ mɔɔ wʋákʋla di nwʋmɔ egyima bʋwɔ wɔ ɔzɔ mmɩlɩ yɩ a, mɩnla nzɩnzanlɩyɛ yɛ ɔkɔhʋla kɛyɛ sikalɛyɩ a? Fa yɛ wʋ bʋtayɩ kɛɛ ekeminyia wʋ nwʋ wɔ Gyehova yɩ ɔzʋ̃mɩnlɛ nu mmɩlɩ po mɔɔ ɔtʋwaa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osumaa egyima nɩ. Ɩwɔ numɔ, ɩsɛ kɛɛ eminyia wʋ nwʋ wɔ sukuulu anzɛnyɩɩ egyima nu, naasʋ̃ íni kɛɛ ɔzɔ nninyeni yi ma ɩyɛ sɩ ma wʋ kɛɛ ɔkɔzʋ̃mɩ Gyehova.a—Mt. 6:24.

6. Mɩnla nninyeni yɛ ɔkɔhʋla kozunzu nwʋmɔ mmɩlɩ mɔ ɛpɩbɛlɩɩ wu nu nɩ a? (Kila mfonyini yi sʋ̃.)

⁶ Sɛ ɔtʋwaa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osumaa egyima a, ɩáyɛ bʋwɔ kʋlaa nɩ, eziyianɩ bela pɩbɛlɩ wu nu kila kɛɛ sɛ ɛlanwʋ la ɛlɛ Gyehova edii bɔmʋnlɩ wɔ wʋ ɛbɩlawɔlɛ nu a. Sɛ ɔnwʋ kɛɛ nninyeni ɩáhɔ bʋwɔ a, áma obu wʋ anyɩ kua zʋlɔ kʋlaa. Kɛ ndianwʋ nɩ, ebiye a, etindiã dɩyɛzumanlɛ nu anzɛnyɩɩ wʋádwu kɛnɩ ndɛ. Ebiye sʋ̃ a, sɛ ɔwɔ dɩyɛzumanlɛ tʋ a, nɩ ɔdwɩnɩndwɩnɩɩ egyimalilɛ mɔɔ bɛva bɛma wʋ wɔ sukuulu anzɛnyɩɩ egyima nu nɩ nwʋ. Anzɛnyɩɩ ebiye a, nɩ ɛta tiye dɩyɛzumanlɛ yɩ wɔ foonu anzɛnyɩɩ vidiyo-kɔɔlʋ zʋ. Akʋ̃ sʋ̃, ebiye a, nɩ wʋ mpayɩwɔlɛ anzɛnyɩɩ wʋ Bayɩbʋlʋ ɛɣɩngalɛ ɩyɛɛ ɩkɔdɔ nzulo nu. Na dasɩlɛlilɛ sʋ̃ a, ɩwɔ numɔ la a, nɩ ɔvʋla mmeliyema yɩ bo nu hɔ ɔkʋ̃ be. Sɛ ɔnwʋ kɛɛ debe mɔɔ ɩdɩ zɔ kɔlɩɩ zʋlɔ a, bɔ mmɔdɩnɩ di nwʋmɔ egyima ndɛndɛ. Kila bʋwɔ na wʋámanlɩ sukuulu mɔɔ ɔkɔɔ yɩ anzɛnyɩɩ egyima mɔɔ osumaa yɩ iáleli wʋ adwɩnɩ nkʋ̃ʋ̃ ma wʋ ɛɣɛɛlɛ iávili Gyehova.

‘BƆ WƲ ADWƖNƖ NWƲ BANƖ’

7. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ sukuuluhɔlɛ anzɛnyɩɩ egyimazumanlɛ kɔhʋla kɛzɩnza adwɩnɩ mɔɔ ɛlɛ wɔ nninyeni nwʋ nɩ a?

⁷ Ndwokɔzɩzɩbɛ. Sɛ ɔtʋwaa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osumaa egyima a, ebiye a, mɔɔ ɔkɔhɔ kozuma nɩ kɛma ɛkɛva “nnahɩlɩbɛ nɩɩ awohwi nɣɛlɛbɛ mɔɔ boluwa oyuwadɩ amamu zʋ bɛhyɩhyɛ nɩ” kowula wu ti nu. Kɛ ndianwʋ nɩ, ebiye a, bɛkɛma ekele keli kɛɛ Nyamɩnlɩ anzɛnyɩɩ Dɩyɛwɔlɛvʋlɔ bela íni kɛnɩ. (Kol. 2:8) Ebiye sʋ̃ wɔ kɛnɩ a, ɩkɛma ekele wʋ nwʋ keli sʋ̃maa. Eliyema abɩlantɩyɛ be hanlɩ kɛɛ: “Nɩ bɛáhile dɩyɛ yɛ kɛkɛ o, mfomi nɩ bɔbɔ mmɔdɩnɩ kɛɛ bɛkɛzɩnza adwɩnɩ mɔɔ yɛlɛ wɔ nninyeni nwʋ nɩ kʋlaa. Na nɩ mɔɔ bɛkɩnhã nɩ sʋ̃ ɩ nɩɩ adwɩnɩ mɔɔ Gyehova lɛ yɩ wɔ nninyeni nwʋ nɩ iáyiyia kʋlaa. Kɛ ndianwʋ nɩ, nɩ bɛkã bekile yɛ kɛɛ sɛ ikezi yɛ bʋwɔ a, igyĩ yɛzayɛ yɛ zʋ. Na adwɩnɩ eyi sʋ̃ mɛyɩ, sɛ ɛfa wula abiye yi ti nu a, ɩkɔnwʋ kɛɛ iáhyinyia Gyehova kʋlaa. Eyi ti, nɩ ɩyɛ sɩ ɩma mɩ paa kɛɛ mɩkɛva mʋ nwʋ mikediã Gyehova zʋ.”

8. Mɩnla ti mɔɔ nwʋmɔ hyinyia kɛɛ ‘ɔbɔ wʋ adwɩnɩ nwʋ banɩ’ a? (Ɛɣɛlɛwulɛ 5:​1, 2)

⁸ Kɩnga Ɛɣɛlɛwulɛ 5:​1, 2. Bayɩbʋlʋ yɩ bɔ yɛ kɔkɔ kɛɛ ‘yɛwɔ́ yɛ adwɩnɩ nwʋ banɩ.’ Sɛ dɩyɛ be ɩyɛɛ ɩkɛzɩkɛ anzɛnyɩɩ abiye pɛ kɛɛ ide debe wɔ yɛ sa nu a, yɛ yɛbɔ nwʋmɔ banɩ a. Setanɩ nɩɩ yi oyuwadɩ yɩ bɔ mmɔdɩnɩ eɣile bela kɛɛ bɛkɛzɩkɛ wʋ adwɩnɩ anzɛnyɩɩ bɛkɛzɩnza yɩ. (1 Pit. 5:8) Dedi mɔɔ yɛlɛ kɛɛ Nyamɩnlɩ wɔ kɛnɩ na mɛyɩ yɛ ɩwɔlɩ nninyeni munwatĩĩ nɩ, Setanɩ yɩ oyuwadɩ yɩ pɛ kɛɛ bɛsɩkɛ yɩ. Akʋ̃ sʋ̃, bɛpɛ kɛɛ yenyia adwɩnɩ kɛɛ iáhyinyia kɛɛ yɛma Gyehova kile yɛ kezimɔ yɛwɔ́ yɛ ɛbɩla. Tikyiamaa nɩɩ mmenii mvʋlɔ kɛma ekenyia adwɩnɩ kɛɛ nninyeni mɔɔ bɛlɛ bekilehilee wʋ nɩ nu dɔ paa. Naasʋ̃ nɔhʋanlɛ odwokɔ yɛ lɛ kɛɛ, “mɔɔ oyuwadɩmaa bɔdwɩnɩ kɛɛ ɩdɩ nɣɛlɛbɛ nɩ, ɩdɩ nkwasɩyadwokɔ wɔ Nyamɩnlɩ yɩ anyunu.”—1 Kɔl. 3:​18-20.

9. Kɛ ɛkɛyɛ na wʋawɔ wʋ adwɩnɩ nwʋ banɩ a?

⁹ Mɔɔ ɔkɔhʋla kɛyɛ ansaana wʋadʋwa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ wʋawɔ egyimazumanlɛ yɩ tʋ. Sɛ ɔkɔhʋla kɔwɔ wʋ adwɩnɩ nwʋ banɩ a, ɩsɛ kɛɛ ekila kɛɛ ede mɔɔ Bayɩbʋlʋ kilehile nɩ di paa ansaana wʋawɔ wu sukuuluhɔlɛ yɩ anzɛnyɩɩ wu egyimazumanlɛ yɩ tʋ. Bizia wʋ nwʋ ndwokɔ be dɩkɛɛ: ‘Mɩnla ti mɔɔ mide Nyamɩnlɩ midi a? Kɛ ɩyɛ mɔɔ mʋnwʋ kɛɛ Bayɩbʋlʋ yɩ dɩ Nyamɩnlɩ yɩ odwokɔ a? Mɩnla yɛ ɩma mide midi paa kɛɛ Bayɩbʋlʋ nu ndwokɔ mɔɔ ɩfalɩ kezimɔ yɛwɔ́ yɛ ɛbɩla nwʋ nɩ dɩ baaba kʋlaa tɛla oyuwadɩ yɩ dɩyɛ yɩ a?’ Akʋ̃ sʋ̃, sɛ otua wʋ anyɩ kila wʋ mɛda a, mmɩlɩ mɔ nɩ ɔkɔ sukuulu nɩ, kɛ nninyeni hɔlɩ zeli a? Bizia wʋ nwʋ kɛɛ: Asʋ̃ mi dedi wɔlɩ yɩ tʋ kɛɛ ɩyɛɛ mɛlɛkɛ mmɩlɩ mɔ mbiyemmɔ hanlɩ kɛɛ bede bedi kɛɛ ɛlanɩlanɩlɛ dɩ nɔhʋanlɛ nɩ a? Asʋ̃ nɩ ɩyɛ sɩ ɩma mɩ kɛɛ mʋkɔhwɩ̃ mʋ nwʋ wɔ mu sukuulumaa bɛ nyɛlɩyɛ tanɩ yɩ nwʋ a? Sɛ ɛtɩ nɣanlɩ kɛɛ nninyeni ɩákɔ bʋwɔ a, kɛ ɛkɛyɛ na wʋahʋla wʋahyɛ anwʋlazʋ mɔɔ ɛlɛ kɛɛ mɔɔ Bayɩbʋlʋ kilehile nɩ dɩ nɔhʋanlɛ nɩ nu ɛzɩzɩbɛ a? Fa yɛ wʋ bʋtayɩ kɛɛ ɔkɔwɔ wʋ adwɩnɩ nwʋ banɩ mmɩlɩ mɔ ɔtʋwaa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osumaa egyima nɩ.—2 Tim. 2:​16-18.b

10. Kɛ ɛkɛyɛ na wʋahɔ zʋlɔ wʋawɔ wʋ adwɩnɩ nwʋ banɩ a?

¹⁰ Kɔ zʋlɔ pɩbɛlɩ wu nu mmɩlɩ mɔ ɔtʋwaa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osumaa egyima nɩ. Bizia wʋ nwʋ kɛɛ: ‘Asʋ̃ mmenii mɔɔ bodua mʋ nwʋ beyiyia bɛ nyɛlɩyɛ tanɩ nɩ inyiaa mʋ zʋ tumi a? Mɔɔ mɩ tikyiamaa kilehile mɩ nɩ, asʋ̃ mʋkʋla mʋnwʋ kɛɛ ɩdɩ nɔhʋanlɛ anzɛnyɩɩ enii yɩ nɣɛlɛbɛ a?’ Sɛ ɔkɔhʋla kɔwɔ wʋ adwɩnɩ nwʋ banɩ a, gyɩsɛ ɔkɔ zʋlɔ suma Nyamɩnlɩ yɩ Odwokɔ yɩ. Bayɩbʋlʋ mɔɔ ɛkɛɣɩnga na wʋadwɩnɩndwɩnɩ nwʋmɔ nɩ kɔwʋwa wʋ ma ekenyia anwʋlazʋ kɛɛ numɔ ndwokɔ dɩ nɔhʋanlɛ.—1 Tim. 4:15.

FA WƲ MMƖLƖ DI EGYIMA BƲWƆ

11. Sɛ ɔtʋwaa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osumaa egyima a, mɩnla ti mɔɔ ɩkɔhʋla kɛyɛ sɩ kɛɛ ɛkɛva wʋ mmɩlɩ keli egyima bʋwɔ a?

¹¹ Ndwokɔzɩzɩbɛ. Sukuuluhɔlɛ anzɛnyɩɩ egyimazumanlɛ mɛyɩ, sɛ edi nwɔwɩ a, sa ide wʋ mmɩlɩ munwala. Titili mmɩlɩ mɔ esiyeziyee wʋ nwʋ kɛma exams anzɛnyɩɩ bɛva mmɩlɩ pɔkyɩɩ be bɛma wʋ kɛɛ ɛvá wie egyimalilɛ be nɩ. Sɛ wʋáyɛ wʋ mmɩlɩ nhyɩhyɛlɩyɛ bʋwɔ a, ɛkɛdɩ nɣanlɩ kɛɛ adwɩnɩndwɩnɩ hyɛ wʋ zʋ, na sa wʋ nwʋ kʋla pa wʋ po. Meti, nwʋmɔ hyinyia paa kɛɛ enyia mmɩlɩ ma wʋ nwʋ na ama wʋ anyɩ ɩahɔ wʋ pɔkɔdɩlɛ zʋ bʋwɔ.

12. Mɩnla nninyeni yɛ nwʋmɔ kehyinyia kɛɛ ɛyɛ na ama ‘wʋava wʋ mmɩlɩ wʋali egyima bʋwɔ’ a? (Ɛfɩsɛsɩmaa 5:​15, 16)

¹² Kɩnga Ɛfɩsɛsɩmaa 5:​15, 16. Ɩkɔhʋla ɩkɛyɛ sɩ paa kɛɛ ‘ɛkɛva wʋ mmɩlɩ keli egyima bʋwɔ,’ iluwakɛɛ nninyeni sʋ̃maa gua wʋ zʋ mɔɔ ɩsɛ kɛɛ edi nwʋmɔ egyima. Kɛ ndianwʋ nɩ, ɩwɔ numɔ kɛɛ wu sukuuluhɔlɛ anzɛnyɩɩ wʋ egyimazumanlɛ yɩ ɩáma enyia alagyɩ dɩyɛ, naasʋ̃ ɩsɛ kɛɛ enyia mmɩlɩ ma wu mmusunwamaa na ɛ nɩɩ wʋ asafʋ nu maa sʋ̃ bɔ. (Ndw. 133:1; Ɛɣɛ. 18:1) Na mɔɔ nwʋmɔ hyinyia paa yɛ lɛ kɛɛ ɔkɔhɔ zʋlɔ kɛyɛ nninyeni mɔɔ ɩma ɔtwɩ̃ bike Gyehova nɩ. (Mt. 6:33) Akʋ̃ sʋ̃, ebiye a, ɩsɛ kɛɛ ɛyɛ nninyeni be fa bʋwa wu mmusunwamaa anzɛnyɩɩ ɛyɛ egyima. Biyekʋ̃ sʋ̃, ɩsɛ kɛɛ enyia mmɩlɩ da bʋwɔ na ɛtɩnɣɛdɩnɣɛ wʋ abɔkɔ nu na ama wʋanyia pɔkɔdɩlɛ baaba. (Odw. 4:6; 1 Tim. 4:8) Naasʋ̃ sɛ ɔkɔhʋla kɛyɛ nninyeni eyimmɔ munwala a, gyɩsɛ ɛyɛ wʋ mmɩlɩ nhyɩhyɛlɩyɛ bʋwɔ.

13. Mɩnla yɛ ɔkɔhʋla kɛyɛ na ama wʋava wʋ mmɩlɩ wʋali egyima bʋwɔ a?

¹³ Mɔɔ ɔkɔhʋla kɛyɛ ansaana wʋadʋwa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ wʋawɔ egyimazumanlɛ yɩ tʋ. Bayɩbʋlʋ yɩ kã kɛɛ sɛ yɛyɛ ye nninyeni nwʋ nhyɩhyɛlɩyɛ baaba a, ikezi yɛ bʋwɔ. (Ɛɣɛ. 21:5) Meti, yɛ wʋ mmɩlɩ nhyɩhyɛlɩyɛ bʋwɔ ansaana wʋawɔ wu sukuuluhɔlɛ yɩ anzɛnyɩɩ wu egyimazumanlɛ yɩ tʋ. Mɔɔ ɩkɛyɛ na wʋahʋla wʋayɛ zɔ nɩ, bizia wʋ nwʋ kɛɛ: Mmɩlɩ mɔ nɩ mʋkɔ sukuulu nɩ, asʋ̃ nɩ minyia mmɩlɩ mɩyɛ nninyeni mɔɔ nwʋmɔ hyinyia paa nɩ a? Sɛ ɛtɩ nɣanlɩ kɛɛ nninyeni be wɔ kɛnɩ mɔɔ wʋákʋla di nwʋmɔ egyima bʋwɔ a, mɩnla nzɩnzanlɩyɛ yɛ ɔkɔhʋla kɛyɛ sikalɛyɩ a? Bɔ mmɔdɩnɩ kɛɛ ɛkɛyɛ wʋ mmɩlɩ nhyɩhyɛlɩyɛ bʋwɔ na ama wʋanyia mmɩlɩ wʋayɛ nninyeni mɔɔ nwʋmɔ hyinyia paa nɩ.c

14. Mɩnla ndwokɔɣizialɛ yɛ ɩkɔhʋla kɔwʋwa wʋ ma ɛkɛbɩbɛlɩ wu nu a?

¹⁴ Sɛ ɔtʋwaa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osumaa egyima a, kɔ zʋlɔ pɩbɛlɩ wu nu kila kɛɛ sɛ ɛlɛ wʋ mmɩlɩ edii egyima bʋwɔ a? Bizia wʋ nwʋ kɛɛ: ‘Asʋ̃ minyia mmɩlɩ mɩda bʋwɔ na mɩtɩnɣɛdɩnɣɛ mɩ abɔkɔ nu a? Asʋ̃ mɩlanwʋ la minyia mmɩlɩ mɩ nɩɩ mmeliyema bɔ a? Mmɩlɩ mɔ bɛva bɛma mɩ kɛɛ mɩvá mɩyɛ homework nɩ, asʋ̃ mʋkʋla muwie yi wɔ ɔzɔ mmɩlɩ yɩ nu la a? Asʋ̃ mɩ mmɩlɩ nhyɩhyɛlɩyɛ mɔɔ mɩáyɛ yɩ bʋwɔ ti yɛ mɩáhʋla mɩyɛ zɔ yɩ a, anzɛnyɩɩ debe fʋlɔ be ti a? Asʋ̃ mʋ ɔhɔnwʋmmɔ nɩɩ mu mmusunwamaa tɩ nɣanlɩ kɛɛ ɩsɛ kɛɛ mɩyɛ nzɩnzanlɩyɛ azʋlɔtʋ be a?’ Sɛ ɛbanwʋ kɛɛ ɩsɛ kɛɛ ɛyɛ nzɩnzanlɩyɛ wɔ wʋ mmɩlɩ nhyɩhyɛlɩyɛ nu anzɛnyɩɩ edidi mmɩlɩ nhyɩhyɛlɩyɛ mɔɔ ɛyɛ nɩ zʋ a, di nwʋmɔ egyima ndɛndɛ. Sa ɔkʋla sʋ̃ ɛ nɩɩ bɛzabɛ mɔɔ ɔnwʋ kɛɛ bɛfa bɛ mmɩlɩ bedi egyima bʋwɔ nɩ bɔ nkɔmmɔ.—Ɛɣɛ. 11:14.

KƆ ZƲLƆ ‘Ɛ NƖƖ NƔƐLƐBƐMAA LUWA’

15. Sɛ ɔtʋwaa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osumaa egyima a, mɩnla ndwokɔzɩzɩbɛ yɛ ɔkɔhʋla keyiyia a?

¹⁵ Ndwokɔzɩzɩbɛ. Sɛ ɔtʋwaa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osumaa egyima a, ɔkɔnwʋ kɛɛ wu sukuulumaa anzɛnyɩɩ mmenii mɔɔ ɛ nɩɩ bɛ suma egyima nɩ pɛ kɛɛ ɛ nɩɩ bɛ bɔ. Na ebiye a, wʋzawʋ sʋ̃ ekele kediã nu. Sa eyi kʋla si, iluwakɛɛ eɣile bela ɛ nɩɩ bɛ la yɛ bɔwɔ sukuulu anzɛnyɩɩ egyima yɩ nu a. Na ebiye a, iluwakɛɛ ɛ nɩɩ wu sukuulumaa anzɛnyɩɩ wu egyima nu maa bɔ numɔ yɛ dɩyɛ nɩ ti, ɩwɔ numɔ la sa ɔkʋla nyia adwɩnɩ po kɛɛ sɛ ɛ nɩɩ bɛ bɔ a, wʋ anyɩ de tɛla mmeliyema yɩ. Naasʋ̃ ɩsɛ kɛɛ ɛma wʋ anyɩ da kɛnɩ paa. Kakɛ kɛɛ mmenii eyimmɔ mɛyɩ, sukuulu la yɛ ɛ nɩɩ bɛ kɔ anzɛnyɩɩ egyima la yɛ ɛ nɩɩ bɛ suma a, ɛ nɩɩ bɛ ázʋ̃mɩ Gyehova. Meti mbɔmɩ sʋ̃maa mɔɔ ɛ nɩɩ bɛ bɔ nɩ, nɩ ɔbɔɔ wʋ ɛbɩla kɛɛ bɛzabɛ la. (1 Kɔl. 15:33) Michael mɔɔ ɩvalɩ alʋbɔ anla ɩhɔ izumanlɩ layɩtɩ nwʋ egyima yi odwokɔ yɩ ma yɛnwʋ kɛɛ eyi dɩ nɔhʋanlɛ paa. Ɩkã kɛɛ, “Nɩ mɩ nɩɩ mɩ egyima nu maa fa dɔnɩhwɩlɩ 40 bɔ numɔ yɛ egyima dapɛnɩ bela. Na mmenii eyimmɔ sʋ̃, nɩ bɛáwu mmaalɛ, bo munwa ndwokɔ ɩáyɛ fɛ, na betiye ndwomi mɔɔ numɔ ndwokɔ ɩdɩbɛ kʋlaa. Ngyɩkɩ̃ɩ̃ ngyɩkɩ̃ɩ̃ la, bo subanɩ nɩɩ bɛ nyɛlɩyɛ tanɩ nɩ wɔlɩ yɩ tʋ kɛɛ inyiaa mʋ zʋ tumi.”

16. Mɩnla yɛ Ɛɣɛlɛwulɛ 13:20 kã kɛɛ yɛyɛ́ a?

¹⁶ Kɩnga Ɛɣɛlɛwulɛ 13:20. Bayɩbʋlʋ yɩ bɔ yɛ kɔkɔ wɔ ɔhɔnwʋmmɔ tanɩ nwʋ. Naasʋ̃ sɛ yɛ nɩɩ ‘nɣɛlɛbɛmaa bɔ a, yɛkɛyɛ nɣɛlɛbɛmaa.’ Ozumalɛdɩyɛ mɔɔ ɩwɔ odwokɔ eyi nu nɩ la kɛnɩ petee. Bɛzabɛ mɔɔ yɛ nɩɩ bɛ bɔ nɩ bo subanɩ kɔhʋla kenyia yɛ zʋ tumi wɔ ɔhʋanɩba anzɛnyɩɩ ɔhʋanɩ tanɩ zʋ. Meti fa bɛzabɛ mɔɔ bɔdɔ Gyehova dɩkɛɛ wʋzawʋ la na bɔdwɩnɩ wʋ nwʋ nɩ ɔhɔnwʋ.—Ndw. 101:​6, 7; 119:63.

17. Mɩnla yɛ ɔkɔhʋla kɛyɛ kɛva kɔwɔ wʋ nwʋ banɩ wɔ ɔhɔnwʋmmɔ tanɩ nwʋ a?

¹⁷ Mɔɔ ɔkɔhʋla kɛyɛ ansaana wʋadʋwa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ wʋawɔ egyimazumanlɛ yɩ tʋ. Ɩsɛ kɛɛ esi mmɩlɩ dʋdʋ mɔɔ ɛ nɩɩ wu sukuulumaa anzɛnyɩɩ egyima yɩ nu maa kɔwɔ nɩ nwʋ pɔkɔ. Eliyema be mɔɔ bɔfʋlɔ yɩ Trenton nɩ kã kɛɛ: “Mɩtɩ mɩ anyunu mɩma mɩ kɩlasɩmaa paa, naasʋ̃ sɛ yɛpɔ sukuulu a, mɩ nɩɩ bɛ áwɔ dɔkʋ̃. Mʋnwʋ bɛ kɛɛ bɛdɩ mɩ kɩlasɩmaa la, bɛ́dɩ mʋ ɔhɔnwʋmmɔ.” Mɩnla yɛ ɔkɔhʋla kɛyɛ na ama ɛ nɩɩ bɛ áwɔlɩ sʋ̃maa a? Mɔɔ ɩkɛyɛ na wʋahʋla wʋawuwa odwokɔɣizialɛ eyi nɩ, bizia wʋ nwʋ kɛɛ: ‘Mmɩlɩ mɔ nɩ mʋkɔ sukuulu nɩ, kezimɔ nɩ mɩ nɩɩ mɩ kɩlasɩmaa bɔ nɩ, nɩ kɛ ɩdɩ ise a? Sɛ ɛtɩ nɣanlɩ kɛɛ nninyeni ɩáhyɛda kɔ bʋwɔ a, mɩnla nzɩnzanlɩyɛ yɛ ɔkɔhʋla kɛyɛ sikalɛyɩ a? Fa yɛ wʋ bʋtayɩ kɛɛ ɔkɔhɔ zʋlɔ ɛ nɩɩ ‘nɣɛlɛbɛmaa kɔwɔ,’ na ɛ nɩɩ bɛzabɛ mɔɔ bɛálɔ Gyehova nɩ lɔ́bɔ sʋ̃maa.d

18. Mɩnla ndwokɔ yɛ ɔkɔhʋla keɣizia wʋ nwʋ a? (Kila mfonyini yi sʋ̃.)

¹⁸ Ta bizia wʋ nwʋ ndwokɔ be fa pɩbɛlɩ wu nu. Sa ɔkʋla bizia wʋ nwʋ kɛɛ: ‘Asʋ̃ mɩ nɩɩ mmenii mɔɔ bɔwɔ mɩ kɩlasɩ anzɛnyɩɩ egyima nu nɩ ta bɔ a? Asʋ̃ bo subanɩ nɩɩ bɛ nyɛlɩyɛ tanɩ nɩ inyiaa mʋ zʋ tumi a? Kezimɔ mɩ nɩɩ bɛ bɔ nɩ, kɛ Gyehova tɩ nɣanlɩ wɔ nwʋmɔ se a?’ (Ndw. 1:1) Sɛ ɔnwʋ kɛɛ ɩsɛ kɛɛ ɛyɛ nzɩnzanlɩyɛ be a, di nwʋmɔ egyima ndɛndɛ zʋ la. Bɔ mmɔdɩnɩ kɛɛ ɛkɛva bɛzabɛ mɔɔ bɔdɔ Gyehova nkʋ̃ la ɔhɔnwʋ. Áma ɔtwɩnhwɩ̃ wʋ agyia azɩ kɛɛ ekeli wʋ kɩlasɩmaa anzɛnyɩɩ egyima nu maa dasɩlɛ kʋlaa. Iluwakɛɛ eɣile bela ɛ nɩɩ bɛ la yɛ bɔwɔ sukuulu anzɛnyɩɩ egyima nu nɩ ti, ɛlɛ nwʋmɔ ɔhʋanɩ mɔɔ ɛkɛva keli bɛ dasɩlɛ.

SIYEZIYE WƲ NWƲ

19. Sɛ ɔtʋwaa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osumaa egyima a, mɩnla yɛ ɔkɔhʋla kɛyɛ kɛva keziyeziye wʋ nwʋ a? Ma nwʋmɔ ndianwʋ.

¹⁹ Ma yezunzu ndindianwʋ eyi nwʋ. Sɛ kuwuavʋlɔ ɩkɔɔ ɔwʋlɔtʋ a, kɛ ɔhawʋ mɔɔ ikeyiyia wɔ ɔhʋanɩ yɩ zʋ munwala yɛ izi a, naasʋ̃ isiyeziye yɩ nwʋ. Kɛ ndianwʋ nɩ, iwula atalɩ nɩɩ mpabʋwa mɔɔ ɩfata na ɩfa yɩ afɩna anzɛnyɩɩ debela mɔɔ ikehyinyia ansaana ɩzʋ̃ awudo ɩayɩ yɩ nwʋ. Ɔzɔ la yɛ sɛ ɔtʋwaa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osumaa egyima a, ɩsɛ kɛɛ esiyeziye wʋ nwʋ a. Kɔ zʋlɔ hyɛ ɛ nɩɩ Gyehova bɔ ɔhɔnwʋvalɛ nu ɛzɩzɩbɛ na ‘wulá Nyamɩnlɩ yɩ kʋnɛ ntalɩ nɩ munwatĩĩ.’ Bɔ mmɔdɩnɩ kɛɛ ɛlɛ́fa wu sukuuluhɔlɛ anzɛnyɩɩ wʋ egyimazumanlɛ yɩ kɛbɛ ozukua na mfomi ɛkɛva kɛhyɛ Gyehova animinyiamɩ.—Ɛfɩ. 6:​11-13; 1 Kɔl. 9:​26, 27; 10:31.

20. Kɛ ɛkɛyɛ na wʋahɔ zʋlɔ ‘wʋahilahila wʋ ahʋnlɩnɩ nu wʋahila kɛɛ ɛlanwʋ ɛlɛ dedi nɩ nu’ a?

²⁰ Bayɩbʋlʋ yɩ tu yɛ fʋlɔ kɛɛ yɛhɔ́ zʋlɔ ‘yehilahila yɛ ahʋnlɩnɩ nu yehila kɛɛ yɛlanwʋ yɛlɛ dedi nɩ nu a.’ (2 Kɔl. 13:5) Na sa ɔkʋla fa fʋlɔdulɛ eyi ɛyɛ egyima mmɩlɩ mɔ ɔtʋwaa wu sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ osumaa egyima nɩ. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ a? Bɔ mmɔdɩnɩ kɛɛ ɛkɛda kɛva nninyeni mɔɔ yezunzu nwʋmɔ wɔ dɩyɛzumanlɛ eyi nu nɩ kɛbɩbɛlɩ wʋ nwʋ nu. Sa ɔkʋla sunzu ndwokɔɣizialɛ eyimmɔ nwʋ. Asʋ̃ ɛlanwʋ la ɛyɛɛ nninyeni mɔɔ ɩkɛma ɔkɔhwɩ̃ keɣike Gyehova a? Asʋ̃ ɔbɔɔ wʋ adwɩnɩ nwʋ banɩ wɔ oyuwadɩ yɩ nɣɛlɛbɛ nwʋ a? Asʋ̃ ɛlɛ wʋ mmɩlɩ edii egyima bʋwɔ a? Asʋ̃ ɔtwɩ̃ɩ̃ wʋ nwʋ wɔ ɔhɔnwʋmmɔ tanɩ nwʋ na wʋ mmeliyema Kilisinyiamaa yɛ bɛdɩ wʋ ɔhɔnwʋmmɔ a? Naasʋ̃ ndwokɔɣizialɛ eyi ɩávalɩ bɛzabɛ mɔɔ bɔtʋwaa bo sukuulu zʋ anzɛnyɩɩ bosumaa egyima nkʋ̃ bɔ nwʋ. Gyehova yɩ sʋ̃mɩvʋlɔ bela sʋ̃ kɔhʋla keɣizia yɩ nwʋ ɔzɔ ndwokɔ yɩ. Ɩávalɩ nwʋmɔ bʋwabɩlɛ bela mɔɔ ɔwɔ numɔ nɩ, bɔ mmɔdɩnɩ kɛɛ ɛkɛyɛ mɔɔ ɔkɔhʋla bela kɛhyɛ wu dedi nu ɛzɩzɩbɛ. Sɛ ɔbɔ mmɔdɩnɩ kɛɛ ɔkɔhwɩ̃ keɣike Gyehova a, yɩzayɩ sʋ̃ ikeyila wʋ mmɔdɩnɩwɔlɛ yɩ zʋ.—Ɛɣɛ. 3:​5, 6.