Mɩnla Ti Mɔɔ Gyehova Dasɩvʋlɔmaa Bɛázema Fɩlagɩ, Bɛáhã Pɩlɛɛgyɩ Anzɛnyɩɩ Bɛádʋ National Anthem a?
Gyehova Dasɩvʋlɔmaa bɛfa annidi bɛma aɣanɩ yɩ nɩɩ bɔ ndwɩyɛlɛ azʋlɔtʋ nɩ mmɔ. Na pɔkɔ mɔɔ abiyemmɔ besi kɛɛ bekezema fɩlagɩ yɩ, bɛkɛhã pɩlɛɛgyɩ anzɛnyɩɩ bɔkɔdʋ national anthem nɩ, iálile yɛ.
Naasʋ̃, Gyehova Dasɩvʋlɔmaa bezi pɔkɔ kɛɛ bɛlɛ́fa bɔ nwʋ bokowulawula nninyeni mɔɔ ɩdɩ zɔ nu iluwakɛɛ bede bedi kɛɛ ɩ nɩɩ mɔɔ Bayɩbʋlʋ kã nɩ iáyiyia. Kɛmɔ yɛádɩndɛ yetiyia abiyemmɔ be dedi nɩ, yekilaa ɔhʋanɩ kɛɛ abiyela sʋ̃ lɛ́tɩndɛ kediyia ye dedi.
Yekozunzu ndwokɔ eyimmɔ nwʋ wɔ ɔfʋã eyi nu
Mɩnla yɛ Bayɩbʋlʋ yɩ kã wɔ odwokɔ eyi nwʋ a?
Ndwokɔ anwɩ̃ eyimmɔ mɔɔ Bayɩbʋlʋ yɩ kã nɩ ti, yɛáva yɛ nwʋ yewulawula nninyeni mɔɔ ɩdɩdɩ zɔ nu:
Nyamɩnlɩ nkʋ̃ la yɛ ɩsɛ kɛɛ yɛsʋ̃mɩ yɩ a. Bayɩbʋlʋ yɩ kã kɛɛ: “Ɩsɛ kɛɛ ɔkʋtʋ wʋ Niibenyia wʋ Nyamɩnlɩ nɩ, na mɛyɩ nkʋ̃ la yɛ ɩwɔ kɛɛ ɔsʋ̃mɩ yɩ a.” (Luuku 4:8) Ndwokɔ mɔɔ ɩwɔ pɩlɛɛgyɩ nɩɩ national anthem nu nɩ falɩ anʋhʋba mɔɔ abiye bɔ kɛɛ ɩkɔlɔ yɩ manlɩ ɩkɛdɛla dɩyɛ fʋlɔ bela nɩ nwʋ. Meti Gyehova Dasɩvʋlɔmaa be dedi kile bɛ kɛɛ, ɩáyɛ baaba kɛɛ bɛkɛva bɔ nwʋ bokowula nyɛlɩyɛ mɔɔ ɩdɩ zɔ nu.
Akʋ̃ sʋ̃, Gyehova Dasɩvʋlɔmaa tɩ nɣanlɩ kɛɛ, sɛ abiye sema fɩlagɩ yɩ a, nɩ ɩdɩ kɛɛ mɔɔ ɩsʋ̃mɩ yɩ anzɛnyɩɩ ɩlɛ yɩ nwʋ iwula awʋzʋmɩzʋ̃mɩnlɛ nu. Na Bayɩbʋlʋ yɩ sʋ̃ tɩndɛ tiyia nyɛlɩyɛ mɔɔ ɩdɩ zɔ. (1 Kɔlɛntɩmaa 10:14) Abakɔsɛmɩ ɛhɛlɛlɛmaa be kile kɛɛ fɩlagɩ azʋlɔtʋ nɩ gyĩ kɛnɩ ma ɔzʋ̃mɩnlɛ nu ndwɩyɛlɛdɩyɛ. Abakɔsɛmɩ ɛhɛlɛlɛvʋlɔ Carlton J. H. Hayes hanlɩ kɛɛ, “Manlɩ nwʋ ɔlɔlɛ dɩ kɛɛ ɔzʋ̃mɩnlɛ be mɔɔ dɩyɛ titili mɔɔ bɔsʋ̃mɩ yɩ yɛ lɛ fɩlagɩ.a Ɛhɛlɛlɛvʋlɔ Daniel P. Mannix hanlɩ ɔwɔkɩ Kilisinyiamaa bɔ nwʋ odwokɔ kɛɛ: “Kilisinyiamaa bʋlɩ kɛɛ . . . bɛkɛyɛ nninyeni be mɔɔ ikile kɛɛ bɔbɔɔ afɔlɩ bɛkɛma [Wulomi] adumivʋlɔ nɩ. Na ɔzɔ la sʋ̃ yɛ nnɛ bɔpʋ kɛɛ bekezema fɩlagɩ a.”b
Ɩwɔ nu mɔɔ kɛɛ Gyehova Dasɩvʋlɔmaa bɛázema fɩlagɩ dɩyɛ, naasʋ̃ bɛázɩkɛ yɩ, bɛáyɩba yɩ yɛɛ bɛáyɛ debe mɔɔ ikile kɛɛ bɛáwu manlɩ mɔɔ bɛda nu bɔ ndwɩyɛlɛ sʋ̃.
Mmenii munwala dɩ ɔkʋ̃ wɔ Nyamɩnlɩ yɩ anyɩ zʋ. (Egyima 10:34, 35) Bayɩbʋlʋ yɩ kã kɛɛ, “mmenii mɔɔ bɔwɔ amanlɩ munwala nu boluwalɩ enii ɔkʋ̃ zʋ bɛɣalɩ” a. (Egyima 17:26) Eyi ti, Gyehova Dasɩvʋlɔmaa de di kɛɛ ɩáyɛ baaba kɛɛ bɛkɛva annidi sʋnʋnkʋ̃ bɛkɛma abiye, bokowu manlɩ be kɛɛ ɩdɩ baaba ɩtɛla manlɩ fʋlɔ be anzɛnyɩɩ abiye nwʋ hyinyia tɛla abiye. Yɛda annidi kezile ali yekile abiyela, ɩávalɩ nwʋ dɩka mɔɔ bɔzʋ̃ anzɛnyɩɩ dɩka mɔɔ bɛdɩdɩlɩ bɛ nɩ.—1 Pita 2:17.
Na sɛ mmɛla pɩbɛ kɛɛ yɛkɛva yɛ nwʋ yekowula nninyeni mɔɔ ɩdɩ zɔ nu sʋ̃ ɛ?
Gyehova Dasɩvʋlɔmaa bɛádɩndɛ betiyia aɣanɩ. Yede yedi kɛɛ aɣanɩ mɔɔ bɔwɔ kɛ nnɛ nɩ dɩ “Nyamɩnlɩ nhyɩhyɛlɩyɛ” mɔɔ ɩma ɔhʋanɩ ma ɩwʋwa kɛnɩ. (Wulomimaa 13:1-7) Yede yedi sʋ̃ kɛɛ ɩsɛ kɛɛ Kilisinyiamaa da annidi kezile ali kile adumivʋlɔ nɩ mmɔ.—Luuku 20:25.
Fa yɩ kɛɛ, aɣanɩ mmɛla kã kɛɛ yɛyɛ debe mɔɔ Nyamɩnlɩ tɩndɛ tiyia sʋ̃ ɛ? Ɩyɛ a, yeduwa mmɛla ɔhʋanɩ zʋ yɛkɛlɛ kɛlɛta yɛfa yebizia nwʋmɔ ɔhʋanɩ wɔ aɣanɩ kɛɛ ɩyɛ nwʋmɔ debe.c Sɛ bɛáyɛ nwʋmɔ debe a, Gyehova Dasɩvʋlɔmaa si pɔkɔ kɛɛ bekediye “Nyamɩnlɩ kɛɛ tumivʋlɔ na kɛ enii yi a.”—Egyima 5:29.
Asʋ̃ Gyehova Dasɩvʋlɔmaa bɔbɔɔ mmɔdɩnɩ kɛɛ bekegyina ɔfʋã be wɔ oyuwadɩ anzɛnyɩɩ manlɩwulɛ ndwokɔ nu a?
Anhã. Gyehova Dasɩvʋlɔmaa bɛágyina ɔfʋã bela wɔ oyuwadɩ nɩɩ manlɩwulɛ ndwokɔ nu. Sɛ yɛákã pɩlɛɛgyɩ, yɛásema fɩlagɩ anzɛnyɩɩ yɛátʋ national anthem yɩ a, mɛyɩ iáhile kɛɛ yetwodwuu yekediyia manlɩwulɛ nhyɩhyɛlɩyɛ. Mfomi, mɔɔ Bayɩbʋlʋ yɩ kilehile falɩ ɔzɔ nninyeni yɩ nwʋ nɩ yɛ yedidii zʋlɔ a.
a Essays on Nationalism, owukolɛ 107-108.
b The Way of the Gladiator, owukolɛ 212.
c Kɛ ndianwʋ nɩ, kila odwokɔ mɔɔ ise “Akokoduru a Wɔde Tiee Wɔn Ahonim Nti, Asɛnnibea Kunini No Sii Gyinae Bi Mfe 75 Ni, Na Abɛyɛ Sɛnnahɔ.”