Watchtower INTANƐTƖ ZƲ AWUUKUZIYELƐDƖKA
Watchtower
INTANƐTƖ ZƲ AWUUKUZIYELƐDƖKA
Aɣɩnda
  • BAYƖBƲLƲ
  • AWUUKU NƖƖ NNINYENI MVƲLƆ
  • DƖYƐZUMANLƐ
  • w24 April owu. azʋ. 20-25
  • Áma Ɔzʋ̃ Sunzuma Ɔfʋã Nu Paladayɩsɩ Yɩ Nu Ɛyɩ Wʋ Nwʋ Kyɩ̃

Vidiyo bela íni ɔfʋã ɛkɩhyɩ.

Yɛpakyɛbɛ wʋ, dɩyɛ be ɩákɔ bʋwɔ wɔ vidiyo mɔɔ ɔtwɩ̃ɩ̃ yɩ nu.

  • Áma Ɔzʋ̃ Sunzuma Ɔfʋã Nu Paladayɩsɩ Yɩ Nu Ɛyɩ Wʋ Nwʋ Kyɩ̃
  • Ɔwɩɛnɩlɛ Aɣanɩ Ɩbɔ Gyehova Yɩ Bulombunlililɛ Nwʋ Ɛlawulo (Mɔɔ Yesuma)—2024
  • Odwokɔtile ngyɩkɩ̃ɩ̃ngyɩkɩ̃ɩ̃
  • Ndwokɔ mɔɔ ɩ nɩɩ yɩ di nsɛ́
  • MFASƲ MƆƆ BƐZABƐ MƆƆ BƆWƆ SUNZUMA ƆFƲÃ NU PALADAYƖSƖ YƖ NU BENYIA
  • KEZIMƆ YƐBƲWA MMENII MVƲLƆ MA BƐBA SUNZUMA ƆFƲÃ NU PALADAYƖSƖ YƖ NU
  • KƆ ZƲLƆ BƲWA SUNZUNMA ƆFƲÃ NU PALADAYƖSƖ YƖ NU
  • Kɔ Zʋlɔ Fa Wʋ Nwʋ Tiã “Nyamɩnlɩ Yɩ Ɔhʋanɩhilelɛ” Zʋ
    Ɔwɩɛnɩlɛ Aɣanɩ Ɩbɔ Gyehova Yɩ Bulombunlililɛ Nwʋ Ɛlawulo (Mɔɔ Yesuma)—2026
  • Kezimɔ Yenyia Gyehova Yɩ Ɔlɔlɛ Zʋ Mfasʋ
    Ɔwɩɛnɩlɛ Aɣanɩ Ɩbɔ Gyehova Yɩ Bulombunlililɛ Nwʋ Ɛlawulo (Mɔɔ Yesuma)—2025
  • Pɩbɛ Ndwokɔɣizialɛ Eyimmɔ Nwʋ Munwalɩyɛ
    2025-2026 Mansini Ayiyialɩyɛ Nhyɩhyɛlɩyɛ Kɛlɛta—Bɛ Nɩɩ Mansini Zʋ Ehilalɛvʋlɔ
  • Abɔkɔ Mɔɔ Ikile Kɛɛ Yɛfa Yɛ Nwʋ Yetiã Gyehova Zʋ
    Yɛ Kilisinyianɩ Ɛbɩlawɔlɛ Nɩɩ Dasɩlɛlilɛ—Dɩyɛzumanlɛ Kɛlɛta—2023
Kilá Sʋ̃maa
Ɔwɩɛnɩlɛ Aɣanɩ Ɩbɔ Gyehova Yɩ Bulombunlililɛ Nwʋ Ɛlawulo (Mɔɔ Yesuma)—2024
w24 April owu. azʋ. 20-25

DƖYƐZUMANLƐ ODWOKƆ 17

NDWOMI 111 Mɔɔ Ɩma Yɛ Anyɩ De

Áma Ɔzʋ̃ Sunzuma Ɔfʋã Nu Paladayɩsɩ Yɩ Nu Ɛyɩ Wʋ Nwʋ Kyɩ̃

“Meti belí fɛlɛkʋ̃ na bɛma bɛ anyɩ ile daabaa iluwa dɩyɛ mɔɔ mʋbɔɔ nɩ ti.”—AYƖ. 65:18.

BƲTAYƖ

Yekozuma kezimɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ nɩ bʋwa yɛ nɩɩ kezimɔ yɛkɔhʋla yɛkɔhwɩ̃ mmenii mvʋlɔ yɛkɛɣa numɔ.

1. Mɩnla yɛ lɛ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ a, na mɩnla yɛ ɩsɛ kɛɛ yesi yɛ kɛnɣa kɛɛ yɛkɛyɛ a?

PALADAYƖSƖ be wɔ azɩlɛ yɩ zʋ nnɛ mɔɔ mmenii mɔɔ bɛyɛ nninyeni baaba yɛ bɛhyɛ numɔ manlɩ a. Mmenii abʋmɩ abʋmɩ sʋ̃maa mɔɔ bɔwɔ azʋ̃nudwolɩyɛ baaba yɛ bɔwɔ numɔ a. Bɛzabɛ mɔɔ bɔwɔ paladayɩsɩ eyi nu daada nɩ, bezi bɛ kɛnɣa kɛɛ bɔzʋ̃ numɔ bɛlɛ́yɩ kyɩ̃. Na bɛzabɛ sʋ̃ bɛpɛ kɛɛ mmenii sʋ̃maa ba kɩnla bɔ nwʋ wɔ bʋwabɩlɛ sʋnʋnkʋ̃ eyi nu. Mɩnla paladayɩsɩ yɛ yɛkãã nwʋmɔ odwokɔ yɩ a? Ɩdɩ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ!a

2. Mɩnla yɛ ɩyɛ nnwʋánlɩ wɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nwʋ a?

2 Gyehova luwa nnwʋánlɩ ɔhʋanɩ zʋ ɩhyɩhyɛ sɛnkyɩlɛdɩ ɔhʋanɩ zʋ dɩka be mɔɔ yi mmenii da wɔ azʋ̃nudwolɩyɛ nɩɩ ɔkʋ̃yɛlɛ nu, ɩávalɩ nwʋmɔ kɛɛ bɛda Setanɩ yi oyuwadɩ tanɩ mɔɔ numɔ yɛ ɛyɛlɛ, na mmenii bɛtanɩ bɔ nwʋ bɔ nwʋ nu nɩ. (1 Dwɔ. 5:19; Yik. 12:12) Yɛ Nyamɩnlɩ mɔɔ ɩwɔ ɔlɔlɛ nɩ, ɩnwʋ ɔhawʋ mɔɔ oyuwadɩ tanɩ eyi fa ba mmenii zʋ nɩ, na ɩbɔ yi mmenii nwʋ banɩ na ama bɛahɔ zʋ bɛava anyɩnlɩlelɛ bɛazʋ̃mɩ yɩ. Yi Odwokɔ yɩ kã sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nwʋ odwokɔ kɛɛ ɩdɩ “eɣiandinlɛhɔlɛdɩka” mɔɔ banɩwɔlɛ wɔ nɩɩ “toolo mɔɔ nzulo sʋ̃maa wɔ numɔ.” (Ayɩ. 4:6; 58:11) Iluwa Gyehova yɩ mmʋwalɩyɛ zʋ nɩ, bɛzabɛ mɔɔ bɔwɔ paladayɩsɩ eyi nu nɩ wɔ anyɩnlɩlelɛ nɩɩ banɩwɔlɛ wɔ oyuwadɩ yɩ awielɩyɛ mmɩlɩ mɔ nninyeni nu yɛ sɩ eyi nu.—Ayɩ. 54:14; 2 Tim. 3:1.

3. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ Ayɩzaya yi ti 65 ɣalɩ numɔ wɔ ɔwɔkɩ mmɩlɩ yɩ nu a?

3 Gyehova luwalɩ nkɔmɩhyɛnii Ayɩzaya zʋ hanlɩ kezimɔ bɛzabɛ mɔɔ bɔkɔwʋwa sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu nɩ bɔ bʋwabɩlɛ kɛyɛ nwʋ odwokɔ. Ɔkɔnwʋ ndwokɔ eyi wɔ Ayɩzaya yi ti 65, na ilili bɔmʋnlɩ ɩɣalɩ numɔ wɔ 537 A.Y.M. nu nɩ nu. Ɔzɔ mmɩlɩ yɩ nɩ, nɩ bodwula Dwuumaa mɔɔ bonlu bɔ nwʋ nɩ wɔ alɔngɔzʋ̃mɩnlɛ nu wɔ Babilɔnʋ ma bezia bɔhɔ bo twonwa zʋ. Gyehova yilalɩ yi mmenii na ɩwʋwalɩ bɛ ma bezia bɛyɩkyɩlɩ Gyelusalamɩ twonwa yɩ mɔɔ nɩ ɩzɩkɛ nɩ ma ɩyɛlɩ pɩkɛ dɔkʋ̃, na beziyeziyeli asɔlɩ aliyia yɩ ma ɩɣa ɩyɛlɩ dɩka titili mɔɔ nɔhʋanlɛ ɔzʋ̃mɩnlɛ kɔlɩ zʋlɔ wɔ Yizilaya.—Ayɩ. 51:11; Zak. 8:3.

4. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ Ayɩzaya yi ti 65 ɩɣa numɔ wɔ nnɛ a?

4 Ayɩzaya nkɔmɩhyɛ eyi nyianlɩ numɔɣalɛ mɔɔ ɩtɔ zʋlɔ anwɩ̃ wɔ ɔlʋbɔ 1919 Y.M. nu, mmɩlɩ mɔ Gyehova yɩ azʋ̃mɩvʋlɔ mɔɔ bɔwɔ kɛnɩ nnɛ nɩ leli bɔ nwʋ wɔ Babilɔnʋ Kezile yi nu nɩ. Mɛyɩ mɛda nɩ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ nɩ wɔlɩ yɩ tʋ kɛɛ ɩtɛlɛɛ wɔ azɩlɛ yɩ zʋ. Bulombunlililɛ odwokɔbahanlɛmaa mɔɔ bɔbɔ ɛhyɩmɛ nɩ bɛhyɩhyɛlɩ asafʋ azʋlɔtʋ sʋ̃maa na bɛlalɩ Kilisinyianɩ subanɩ ali. Mmenyia nɩɩ mmaalɛ mɔɔ mmɩlɩ be nɩ bɛyɛ bɛsabɛsa na bɔbɔ ɛbɩla tanɩ nɩ, kakɩ yɩ bɔbɔ “ɛbɩla fʋlɔ mɔɔ ikile kɛɛ bɛdɩ mmenii mvʋlɔ mɔɔ Nyamɩnlɩ yɩzayɩ munli ɩwɔ bɛ.” (Ɛfɩ. 4:24) Ɩwɔ numɔ, nyilalɛ mɔɔ Ayɩzaya hanlɩ nwʋmɔ odwokɔ nɩ, numɔ sʋ̃maa kɛɣa numɔ wɔ oyuwadɩ fʋlɔ yɩ nu dɩyɛ, naasʋ̃ kakɩ yɩ po yenyia nwʋmɔ mfasʋ sʋ̃maa. Bɛmá yehila kezimɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ nɩ kã yɛ ɛbɩlawɔlɛ nnɛ nɩɩ sianti mɔɔ íni kɛɛ yɛzʋ̃ numɔ yɛyɩ kyɩ̃ nɩ.

MFASƲ MƆƆ BƐZABƐ MƆƆ BƆWƆ SUNZUMA ƆFƲÃ NU PALADAYƖSƖ YƖ NU BENYIA

5. Kɛmɔ bɔwɔ nwʋmɔ anʋhʋba wɔ Ayɩzaya 65:13 nɩ, mɩnla yɛ yenyia wɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu a?

5 Benyia sunzuma ɔfʋã nu alɩyɛ na bɔ nwʋ twe bɛ. Ayɩzaya nkɔmɩhyɛ yɩ ma yɛnwʋ sʋnʋnkʋ̃ kezile mɔɔ ɩla bɛzabɛ mɔɔ bɔwɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu nɩɩ bɛzabɛ mɔɔ béni numɔ nɩ bɛ avinli. (Kɩnga Ayɩzaya 65:13.) Gyehova fa yɩ azʋ̃mɩvʋlɔ bɛ ahyinyiadɩ ma bɛ ma ibulu zʋlɔ. Ɩva sunzuma nwanzanwanza, yi Odwokɔ yɩ, nɩɩ sunzuma ɔfʋã nu alɩyɛ sʋ̃maa mɔɔ yɛkɔhʋla ‘keli, yɛkɔnlʋ, na yɛali fɛlɛkʋ̃’ ɩma yɛ. (Fa tindiã Yikile 22:17 nwʋ.) Naasʋ̃ bɛzabɛ mɔɔ béni sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu mɛyɩ, ‘kɔmɩ kũ bɛ, ohobe kũ bɛ, na bɛ anyunu kua azɩ.’ Bɛ nɩɩ Nyamɩnlɩ béni abusunwawɔlɛ bela.—Em. 8:11.

6. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ Dwowɛlɩ 2:​21-24 kã sunzuma ɔfʋã nu nninyeni mɔɔ Gyehova fa ma yɛ nɩ nwʋ odwokɔ a, na kɛ yenyia zʋ mfasʋ yese a?

6 Wɔ Dwowɛlɩ yɩ nkɔmɩhyɛ yɩ nu nɩ, ɩvalɩ nninyeni be mɔɔ ɩma ɛbɩlawɔlɛ kɔlɩ zʋlɔ dɩkɛɛ alɩyɛ, nzã, nɩɩ olivi ngɔlɔ lili egyima va hileli kɛɛ Gyehova ɩzʋ̃ yɩ pɛ nu ɩfa yi mmenii bɛ ahyinyiadɩ ɩma bɛ, mɔɔ sunzuma ɔfʋã nu alɩyɛ kɩnla nwʋ. (Dwo. 2:​21-24) Iduwa Bayɩbʋlʋ, asafʋ awuuku, yɛ wɛbsayɩtɩ, asafʋ ayiyialɩyɛ azʋlɔtʋ, mansini nɩɩ manlɩ-avinli ayiyialɩyɛ zʋ ɩma yɛ sa kã sunzuma ɔfʋã nu alɩyɛ. Sa yɛkʋla yedi sunzuma ɔfʋã nu alɩyɛ eyimmɔ eɣile bela, na ɩkɛma yekenyia sunzuma ɔfʋã nu anwʋzɩzɩbɛ sʋ̃maa na yɛ nwʋ iadwe yɛ.

7. Mɩnla yɛ ɩma yenyia “ahʋnlɩnɩ nu anyɩnlɩlelɛ a”? (Ayɩzaya 65:14)

7 Bɛ anyɩ de. Nyamɩnlɩ mmenii kɔhʋla “keli fɛlɛkʋ̃” iluwakɛɛ bɛ anyɩ sɔ mɔɔ Gyehova ɩyɛ ɩma bɛ nɩ. (Kɩnga Ayɩzaya 65:14.) Nɔhʋanlɛ mɔɔ ɩhyɛ dedi ɛzɩzɩbɛ, anʋhʋba azʋlɔtʋ mɔɔ ɩkyɩkyɩ yɛ ɛɣɛɛlɛ mɔɔ ɩwɔ Nyamɩnlɩ Odwokɔ yɩ nu, nɩɩ yɛ anyɩnlɩlazʋ mɔɔ igyĩ Kɩlayɩsɩ yi elelɛdɩyɛ afɔlɩ yɩ zʋ nɩ, ɩma yenyia “ahʋnlɩnɩ nu anyɩnlɩlelɛ.” Sɛ yɛ nɩɩ yɛ ɔhɔnwʋmmɔ dedimaa bɔ eyimmɔ nwʋ nkɔmmɔ a, ɩma yɛ anyɩ de baaba!—Ndw. 34:8; 133:​1-3.

8. Mɩnla subanɩ aditili anwɩ̃ yɛ ɩwɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu a?

8 Ɔlɔlɛ nɩɩ ɔkʋ̃yɛlɛ mɔɔ ɩwɔ Gyehova yi mmenii bo nu nɩ, ɩdɩ subanɩ aditili anwɩ̃ mɔɔ yɛnwʋ yɩ wɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu. Eyi ma yɛnwʋ kezimɔ oyuwadɩ fʋlɔ yɩ nu kɛyɛ, ɛkɛnɩ yɛ Gyehova azʋ̃mɩvʋlɔ kɛla ɔlɔlɛ nɩɩ ɔkʋ̃yɛlɛ kezile ali a. (Kol. 3:14) Mmɩlɩ mɔ eliyema baalɛ be ɩkãã mɔɔ ɩyɛlɩ yɩ ndwɩ wɔ Gyehova yi mmenii nwʋ wɔ mmɩlɩ mɔ ili bɔmʋnlɩ mɔɔ iyiyialɩ bɛ yɩ nwʋ odwokɔ nɩ, ɩhanlɩ kɛɛ: “Nɩ míni anyɩnlɩlelɛ kʋlaa, na mɩ abusunwa nu po nɩ anyɩnlɩlelɛ íni numɔ. Gyehova Dasɩvʋlɔmaa bɛ avinli yɛ lɛ mmɩlɩ mɔ ili bɔmʋnlɩ mɔɔ mʋnwʋnlɩ kezimɔ bɛda ɔlɔlɛ ankasa ali a.” Abiyela mɔɔ ɩpɛɛ anyɩnlɩlelɛ baaba nɩ, ɩsɛ kɛɛ ɩba ye sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu be. Ɩávalɩ nwʋmɔ kɛɛ oyuwadɩ nɩ iáwu Gyehova azʋ̃mɩvʋlɔ nɩ, bɔwɔ dimaba wɔ Gyehova nɩɩ bɛzabɛ mɔɔ bɔsʋ̃mɩ yɩ nɩ munwatĩĩ bɛ anyunu.—Ayɩ. 65:15.

9. Mɩnla anʋhʋba yɛ ɩwɔ Ayɩzaya 65:​16, 17 mɔɔ ɩfalɩ ɛyɛkɛ nɩɩ atɩɩtɩɩ mɔɔ yeyiyiaa wɔ nnɛ nɩ nwʋ a?

9 Yɛ ahʋnlɩnɩ tɔ ye kunlu. Ayɩzaya 65:14 kã kɛɛ, bɛzabɛ mɔɔ besi pɔkɔ kɛɛ bɛlɛ́ba sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu nɩ, “bokozũ iluwa ahʋnlɩnɩ nu ɛyɛkɛ ti na bokozũ sʋ̃maa iluwa bo sunzuma mɔɔ iwuwu nɩ ti.” Na nninyeni mɔɔ ɩma Nyamɩnlɩ mmenii tɩ ɛyɛkɛ na bɔnwʋ amanɩyɛ nɩ sʋ̃ ɛ? Mmɩlɩ be kɛɣa mɔɔ ‘bɛlɛ́kakɛ na Nyamɩnlɩ anyɩ ɩlɔ́nwʋ yɩ dɔkʋ̃.’ (Kɩnga Ayɩzaya 65:​16, 17.) Gyehova kɛyɩ yɛ atɩɩtɩɩ munwala wɔ kɛnɩ, na yɛlɛ́kakɛ ɛyɛkɛ mɔɔ yɛdɩlɩ nɩ dɔkʋ̃ kyɩ̃.

10. Mɩnla ti mɔɔ ɛtɩ nɣanlɩ kɛɛ ɩdɩ nyilalɛ kezile kɛɛ ɛ nɩɩ wu mmeliyema mmenyia nɩɩ mmaalɛ kɔwɔ a? (Kila mfonyini yi sʋ̃.)

10 Nnɛ po, sɛ yɛkɔ asafʋ ayiyialɩyɛ tʋ a yɛ ahʋnlɩnɩ tɔ ye kunlu, na yɛtʋ adwɩnɩndwɩnɩ mɔɔ Setanɩ oyuwadɩ tanɩ eyi fa kua yɛ zʋ nɩ yekua. Sɛ yɛda Nyamɩnlɩ sunzuma yɩ mma dɩkɛɛ ɔlɔlɛ, anyɩnlɩlelɛ, azʋ̃nudwolɩyɛ, baabayɛlɛ, nɩɩ kãnwʋazɩ ali a, nɩ yɛbʋwaa ma ye mmeliyema mmenyia nɩɩ mmaalɛ yɩ bɛ ahʋnlɩnɩ kɔdɔ bo kunlu. (Gal. 5:​22, 23) Ɩdɩ nyilalɛ kezile kɛɛ yɛkɩnla Nyamɩnlɩ yɩ ahyɩhyɛdɩ yɩ nwʋ! Bɛzabɛ mɔɔ bɔkɔhɔ zʋ bɔkɔwʋwa sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu nɩ, bɔkɔnwʋ Nyamɩnlɩ yɩ anʋhʋba mɔɔ ɩfalɩ “sʋlɔ fʋlɔ nɩɩ azɩlɛ fʋlɔ” yɩ nwʋ nɩ numɔɣalɛ.

Mmeliyema mmenyia nɩɩ mmaalɛ be bɔbɔɔ nkɔmmɔ ansaana dɩyɛzumanlɛ ɩawɔ yɩ tʋ. Eliyema benyia ɔkʋ̃ be mɛyɩ, yɩzayɩ nkʋ̃ ɩdɩ yɩ nwʋ na ikilaa yi foonu zʋ.

Ɩdɩ nyilalɛ kɛɛ yɛkɩnla Nyamɩnlɩ yɩ abusunwa mɔɔ bɔwɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nwʋ (Kila nkyɩkyɛmi 10)c


11. Kɛmɔ Ayɩzaya 65:​18, 19 kile nɩ, sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ mɔɔ Gyehova hyɩhyɛ nɩ, kɛ ɩsɛ kɛɛ ɩkã yɛ ise a?

11 Anyɩnlɩzɔlɛ nɩɩ fɛlɛkʋ̃lilɛ. Ayɩzaya hileli sianti mɔɔ ɩsɛ kɛɛ yɛma ‘yɛ anyɩ de na yedi fɛlɛkʋ̃’ wɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu nɩ. Gyehova yɛ ɩhyɩhyɛlɩ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ eyi a. (Kɩnga Ayɩzaya 65:​18, 19.) Ɩáyɛ nnwʋánlɩ kɛɛ Gyehova iduwaa yɛ zʋ ɩkɔwʋwa mmenii ma bɔzʋ̃ oyuwadɩ ahyɩhyɛdɩ azʋlɔtʋ mɔɔ bɛáhilehile Nyamɩnlɩ nwʋ nɔhʋanlɛ odwokɔ nɩ nu bɛkɛyɩ bɔ nwʋ na bɛaɣa sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ kɩnlɩma eyi nu! Iluwakɛɛ yɛwɔ nɔhʋanlɛ yɩ nu nɩ ti, yenyia nyilalɛ sʋ̃maa na eyi hyɛ yɛ ɛzɩzɩbɛ ma yɛkã nwʋmɔ odwokɔ yekile mmenii mvʋlɔ.—Gyɛ. 31:12.

12. Anʋhʋba azʋlɔtʋ mɔɔ bɛhã nwʋmɔ odwokɔ wɔ Ayɩzaya 65:​20-24 nɩ, kɛ ɩma ɛtɩ nɣanlɩ se a, na mɩnla ti a?

12 Ɔnwʋmɔ ɔhʋanɩ mɔɔ yɛwɔ kɛɛ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu maa nɩ, yɛ anyɩ sɔ na yedi nwʋmɔ fɛlɛkʋ̃. Mɔwʋ dwɩnɩ nninyeni mɔɔ yɛkɔnwʋ yɩ nɩɩ mɔɔ yɛkɛyɛ wɔ Nyamɩnlɩ yi oyuwadɩ fʋlɔ yi nu nɩ nwʋ kila! Bayɩbʋlʋ yɩ bɔ anʋhʋba kɛɛ: ‘Bɔlɔ́nwʋ abɔdɔma mɔɔ iányi ɩkyɛ ebiyekʋ̃ anzɛnyɩɩ alɩɣa mɔɔ iádi yi eɣile iwie. Sɛ abiye di alʋbɔ yaalɛ na iwu a, bokowu yi kɛɛ ɩdɩ kuakula.’ ‘Yekegyinangyina nniyia na yɛawʋwa numɔ na yɛayɛ nwanyɩ egyini yɛali numɔ mma.’ ‘Yɛlɛ́fɛ yɛkɛyɛ egyima mbʋanlɩ’ iluwakɛɛ ‘Gyehova keyila yɛ.’ Ɩbɔ anʋhʋba kɛɛ ɩkɛma yekenyia banɩwɔlɛ, nɩɩ ɛbɩlawɔlɛ mɔɔ ɩkɛma yɛ ahʋnlɩnɩ kɔdɔ ye kunlu. ‘Ansaana yɛkɔvʋlɔ po nɩ,’ nɩ ɩnwʋ abiyela yɩ ahyinyiadɩ na “ɩkɛma tɩyasɩvʋlɔ bela kenyia mɔɔ ihyinyia munwatĩĩ.”—Ayɩ. 65:​20-24; Ndw. 145:16.

13. Sɛ mmenii bɔ yɩ tʋ kɛɛ bɔsʋ̃mɩɩ Gyehova a, nzɩnzanlɩyɛ mɔɔ bɛyɛ yɩ wɔ bɛ ɛbɩlawɔlɛ nu nɩ, kɛ Ayɩzaya 65:25 kã nwʋmɔ odwokɔ se a?

13 Azʋ̃nudwolɩyɛ nɩɩ banɩwɔlɛ. Nyamɩnlɩ luwa yi sunzuma yɩ zʋ ɩwʋwa mmenii sʋ̃maa mɔɔ ankɩ mmɩlɩ be nɩ bɛyɛ bɛ dɩyɛ kɛɛ nnamɩ nɩ ma bɛyɛ nzɩnzanlɩyɛ kezile wɔ bɛ ɛbɩlawɔlɛ nu. (Kɩnga Ayɩzaya 65:25.) Bɔwɔ mmɔdɩnɩ beyiaki bo subanɩ ngyɛpɛlɛ ngyɛpɛlɛ yɩ. (Wul. 12:2; Ɛfɩ. 4:​22-24) Ɩdɩ nɔhʋanlɛ, Nyamɩnlɩ mmenii bɛlanwʋ la bɔtɔ sini, meti yɛkɔhɔ zʋ yekeli mfʋmɩ. Naasʋ̃ Gyehova ɩhã “abiyela” ɩwɔ numɔ wɔ ɔlɔlɛ nɩɩ azʋ̃nudwolɩyɛ nu. (Tay. 2:11) Eyi dɩ nnwʋánlɩ dɩyɛ mɔɔ dɩyɛ munwala zʋ tumivʋlɔ Nyamɩnlɩ yɩ yɩzayɩ nkʋ̃ la yɛ ɩkɔhʋla kɛyɛ a!

14. Mɩnla ɔhʋanɩ zʋ yɛ Ayɩzaya 65:25 ɣalɩ numɔ wɔ eliyema be yɩ ɔfʋã nu a?

14 Asʋ̃ ɩdɩ amba kɛɛ mmenii kɔhʋla kɛzɩnza bo subanɩ a? Bɛmá yehila ozumalɛnwʋnlɛ eyi. Abɩlantɩyɛ be valɩ yɩ nwʋ wulalɩ ɛbɩlazɩkɛlɛ nɩɩ bɛsabɛsayɛlɛ nu hɔlɩ aɣinzi, meti ilili alʋbɔ 20 nɩ, nɩ ɩhɔ ɩla fiyiadɩ mbɔmɩ sʋ̃maa. Bedianlɩ yɩ fiyiadɩ iluwakɛɛ nɩ iwuwa kaalɩ, ibu mmenii bɛ anyɩnkɛ iwuwa be nninyeni, na ilili tanɩ nɣezile mvʋlɔ sʋ̃. Eɣile bela nɩ ɩpɛɛ kʋnɛ ɩkɔhʋ̃. Naasʋ̃ mmɩlɩ mɔ ili bɔmʋnlɩ mɔɔ ɩdɩlɩ nɔhʋanlɛ yɩ nwʋ odwokɔ wɔ Bayɩbʋlʋ nu na ɩwɔlɩ yɩ tʋ kɛɛ ɩkɔɔ Gyehova Dasɩvʋlɔmaa bɛ ayiyialɩyɛ nɩ, ɩɣa ileli ilili kɛɛ inyia debe baaba be mɔɔ sa ɩkʋla ɩfa yɩ nnwʋanlɩ ɩyɛ, mɛyɩ yɛ lɛ kɛɛ ɩkɔzʋ̃mɩ Gyehova wɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu. Inlumanlɩ ɩɣa ɩyɛlɩ Dasɩvʋlɔ mɛda nɩ, nɩ ɩta ɩdwɩnɩndwɩnɩ kezimɔ odwokɔ mɔɔ ɩwɔ Ayɩzaya 65:25 falɩ yɩ nwʋ nɩ nwʋ. Ɩzɩnza yi subanɩ bɛsabɛsa mɔɔ nɩ ɩdɩ kɛɛ gyata nɩ, na ɩɣa ɩyɛ enii mɔɔ ɩpɛ azʋ̃nudwolɩyɛ dɩkɛɛ owuanɩ.

15. Mɩnla ti mɔɔ yɛpɛ kɛɛ yɛbʋwa mmenii mvʋlɔ ma bɛba bɛkɩnla yɛ nwʋ wɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu a?

15 Ayɩzaya 65:13 bɔ yɩ tʋ kɛɛ: “Mɔɔ Niibenyia Tumivʋlɔ Gyehova ɩhã yɛ dɩ.” Nkyɩkyɛmi 25 yi sʋ̃ fa ba awielɩyɛ kɛɛ: “Gyehova yɛ ise a.” Amba, Gyehova yi odwokɔ ba numɔ mmɩlɩ munwala. (Ayɩ. 55:​10, 11) Yɛtɩndɛɛ yɩ, sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ wɔ kɛnɩ ankasa. Gyehova hyɩhyɛ mmeliyemayɛlɛ okuwu be mɔɔ ɩdɩ sʋnʋnkʋ̃ amba. Iluwakɛɛ yɛkɩnla ɔzɔ abusunwa yɩ nwʋ ti, yɛtɩ nɣanlɩ kɛɛ yɛwɔ azʋ̃nudwolɩyɛ sʋ̃maa na yenyia banɩwɔlɛ wɔ oyuwadɩ mɔɔ bɛsabɛsayɛlɛ hyɛ numɔ manlɩ eyi nu. (Ndw. 72:7) Eyi ti yɛ yɛpɛ kɛɛ yɛyɛ mɔɔ yɛkɔhʋla bela yɛbʋwa mmenii sʋ̃maa ma bɛba bɛkɩnla Kilisinyiamaa abusunwa eyi nwʋ yɩ a. Yɛyɛ zɔ iluwa adʋwavʋlɔyɛlɛ egyima mɔɔ yɛfa yɛ adwɩnɩ yesiye zʋlɔ nɩ.—Mt. 28:​19, 20.

KEZIMƆ YƐBƲWA MMENII MVƲLƆ MA BƐBA SUNZUMA ƆFƲÃ NU PALADAYƖSƖ YƖ NU

16. Mɩnla yɛ ɩkɛma mmenii kɛbɛ yɩ kɛɛ bɛkɛɣa sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu a?

16 Ye nu ɔkʋ̃ bela kɔhʋla kɛyɛ debe mɔɔ ɩkɛma sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ nɩ kɛyɛ akɔnɔ. Sɛ yɛkɔhʋla kɛyɛ zɔ a, ɩsɛ kɛɛ yesumazuma Gyehova. Gyehova ɩáva nhyɛ ɩtwɩ̃ mmenii ba yɩ ahyɩhyɛdɩ yɩ nu, mfomi ɩdɩdagyɩ “ɩtwɩ̃” bɛ ibike yɩ nwʋ. (Dwɔ. 6:44; Gyɛ. 31:3) Bɛzabɛ mɔɔ bɛlɛ ahʋnlɩnɩba mɔɔ bosuma Gyehova yɩ ɔlɔlɛ nɩ yi subanɩ ngɩnlɩma nwʋ dɩyɛ nɩ, bɛzabɛ po yɛ bɔzʋ̃ bɛ pɛ nu bɔtwɩ̃ bebike Gyehova a. Kɛ ɩkɛyɛ na yealuwa ye subanɩ nɩɩ yɛ nyɛlɩyɛba zʋ yɛahwɩ̃ mmenii yɛaɣa sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu a?

17. Kɛ ɩkɛyɛ na yɛama sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ ɩayɛ mmenii akɔnɔ a?

17 Ɔhʋanɩ ɔkʋ̃ mɔɔ yekoluwa zʋ yɛkɛma sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ kɛyɛ mmenii mvʋlɔ akɔnɔ yɛ lɛ kɛɛ, yɛ nɩɩ yɛ ɔhɔnwʋmmɔ dedimaa keli yi wɔ ɔlɔlɛ nɩɩ kunlumiba zʋ. Sɛ mmenii ba yɛ dɩyɛzumanlɛ tʋ wɔ mmɩlɩ mɔ ili bɔmʋnlɩ a, ɩsɛ kɛɛ yɛma bɛtɩ nɣanlɩ dɩkɛɛ mmenii be mɔɔ bɔhɔlɩ bɛ dɩyɛzumanlɛ mɔɔ ili bɔmʋnlɩ wɔ ɔwɔkɩ Kɔlɛntɩ asafʋ yi nu nɩ. Bɛhanlɩ kɛɛ: “Amba kɛɛ Nyamɩnlɩ ɩ nɩɩ mʋnlʋmmɔ bɔwɔ ɛkɩhyɩ!” (1 Kɔl. 14:​24, 25; Zak. 8:23) Meti ɩsɛ kɛɛ yɛkɔ zʋ yɛfa fʋlɔdulɛ mɔɔ mɛyɩ yɛ lɛ kɛɛ, ‘yɛ nɩɩ yɛ nwʋ yɛ nwʋ yɛwʋwá azʋ̃nudwolɩyɛ nu’ nɩ yɛyɛ egyima.—1 Tɛs. 5:13.

18. Mɩnla yɛ ɩkɔhwɩ̃ mmenii kɛɣa yɛ ahyɩhyɛdɩ yɩ nu a?

18 Ɩsɛ kɛɛ yɛbɔ mmɔdɩnɩ yebu ye mmeliyema Kilisinyiamaa kɛmɔ Gyehova bu bɛ nɩ. Sɛ yɛkɔhʋla yɛkɛyɛ zɔ a, ɩsɛ kɛɛ yɛfa yɛ adwɩnɩ yesiye bo subanɩba yɩ zʋ na kɛ bɛ sinidɔlɛ zʋ a, iluwakɛɛ mmɩlɩ ɩkɔlɩɩ zʋlɔ nɩ, bɛ sinidɔlɛ yɩ ɩzʋ̃ kɛnɩ kɛyɩ yɩ nwʋ. ‘Sɛ yɛyɛ baaba, yɛnwʋ yɛ nwʋ yɛ nwʋ nwɔkɛ, na yɛfa yɛ ɔhɔnwʋmmɔ bɛ tanɩ yɛkyɛ bɛ’ a, ɩkɛma mmɩlɩ munwala yekeziyeziye yɛ avinli ndwokɔ wɔ ɔlɔlɛ ɔhʋanɩ zʋ. (Ɛfɩ. 4:32) Sɛ yɛyɛ zɔ a, ɩkɔhwɩ̃ mmenii mɔɔ bɛpɛ kɛɛ bɛ nɩɩ bɛ di yi wɔ ɔzɔ ɔhʋanɩ yɩ zʋ ma bɛkɛɣa sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu.b

KƆ ZƲLƆ BƲWA SUNZUNMA ƆFƲÃ NU PALADAYƖSƖ YƖ NU

19. (a) Kɛmɔ alɩka mɔɔ ise “Bɔhɔlɩ, Naasʋ̃ Bezia Bɛɣalɩ” kile nɩ, mɩnla yɛ mmenii be mɔɔ bezia bɛɣalɩ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu nɩ bɛhã a? (b) Mɩnla yɛ ɩsɛ kɛɛ yesi yɛ kɛnɣa kɛɛ yɛkɛyɛ a? (Kila mfonyini yi sʋ̃.)

19 Ye sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ la yɛ ahʋnlɩnɩ zʋ baaba! Kakɩ yɩ, ɩɣa ɩyɛ pɩkɛ ɩdɛla mmɩlɩ bela, na mmenii mɔɔ bɔsʋ̃mɩ Gyehova sʋ̃ hyɛ numɔ manlɩ dɛla mmɩlɩ bela. Bɛmá yehile anyɩnlɩzɔlɛ yɛma paladayɩsɩ eyi mɔɔ Gyehova hyɩhyɛ ɩma yɛ nɩ daabaa. Abiyela mɔɔ ɩpɛ kɛɛ yɩ nwʋ twe yi, yɩ ahʋnlɩnɩ tɔ yi kunlu, na inyia banɩwɔlɛ nɩ ɩsɛ kɛɛ ɩba sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu, na íni kɛɛ ɩzʋ̃ numɔ ɩyɩ yɩ nwʋ kyɩ̃! Naasʋ̃ kila wʋ nwʋ bʋwɔ, iluwakɛɛ Setanɩ ɩyɛɛ mɔɔ ɩkɔhʋla bela kɛɛ ɩkɛlahɩlɩ yɛ ma yɛzʋ̃ numɔ yɛkɛyɩ yɛ nwʋ. (1 Pit. 5:8; Yik. 12:9) Íni kɛɛ yɛma yɩ sa kã yɛ kyɩ̃. Bɛmá yɛyɛ mɔɔ yɛkɔhʋla bela kɛɛ yɛkɔwɔ ye sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ mɔɔ ɩyɛ pɩkɛ, nwʋmɔ tɩ, na azʋ̃nudwolɩyɛ wɔ numɔ nɩ nwʋ banɩ.

Mmeliyema mmenyia nɩɩ mmaalɛ kʋ̃ yɩ la bedii alɩyɛ bɔbɔ numɔ wɔ Paladayɩsɩ, naasʋ̃ eliyema benyia yɩ mɔɔ nɩ ɩdɩ yɩ nwʋ nɩ ɩáhɩnla nwʋ. Kuakula benyia be ɩlɛ alɩyɛ ɩmaa sʋmʋlɔ ɛɣalɛ be.

Bɛzabɛ mɔɔ bɔkɔ zʋ bɔbʋwa sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu nɩ, bekezia bekenyia paladayɩsɩ azɩlɛ yɩ mɔɔ ɩkɛɣa eɣile be nɩ bɔkɔwʋwa zʋ (Kila nkyɩkyɛmi 19)


Bɔhɔlɩ, Naasʋ̃ Bezia Bɛɣalɩ

  • June yiakili dɩyɛzumanlɛ nɩɩ dasɩlɛlilɛhɔlɛ, na aɣinzi yi izia ɩɣalɩ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu. Ɩkã kɛɛ: ‘Ɩyɛ mɩ fɛ paa kɛɛ mizia mɩɣa mɩhɩnla Gyehova yi mmenii nwʋ! Kakɩ yɩ, mɩɣa mʋnwʋ yɩ paa kɛɛ mihyinyia mi mmeliyema yɩ na ama mɩahɔ zʋ miali Gyehova nɔhʋanlɛ. Ɩyɛ mɩ fɛ paa kɛɛ, nɩ mmɩlɩ lanwʋ la wɔ kɛnɩ kɛɛ mikezia mɩkɛɣa.’

  • Boduli Kimberly nɩ, ilili kɛyɛ alʋbɔ 40 ansaana isia ɩkɛɣa. Ɩkã kɛɛ: “Nɩ míni ɔhɔnwʋmmɔ mɔɔ bɔsʋ̃mɩ Gyehova, na miányia sunzuma ɔfʋã nu alɩyɛ sʋ̃. Adwɩnɩndwɩnɩ hyɛlɩ mʋ zʋ na mɩyɛlɩ ankʋnamɩ.” Naasʋ̃ Kimberly nlunli yɩ nwʋ na bezia beleli yi wɔ 2021. Ɩkã kɛɛ: “Kakɩ yɩ mɩɣa mʋnwʋ kɛɛ Gyehova tiye mɩ mpayɩwɔlɛ, na mmenii mɔɔ mʋkɔhʋla mikele bɛ mikeli yɛ bodua mʋ nwʋ beyiyia dɔkʋ̃ a.” Iluwa Nyamɩnlɩ yɩ sunzuma nɩɩ Bayɩbʋlʋ mɔɔ isuma yɩ eɣile bela nɩ zʋ nɩ, ɩma sikalɛyɩ yɩ anyɩ le na ɩtɩ nɣanlɩ kɛɛ iɣike Gyehova.

  • Boduli John nɩ, alʋbɔ 20 mɛda yɛ izia ɩɣalɩ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu dɔkʋ̃ a. Ɩkã kɛɛ, “Nɩ muwu mɩ anyɩ mugua nɔhʋanlɛ yɩ nɩɩ mfasʋ mɔɔ mɩzamɩ mizi kɛɛ mikenyia yɩ wɔ zʋlɔ nɩ zʋ.” Kakɩ yɩ mɔɔ ɩ nɩɩ yi mmeliyema mmenyia nɩɩ mmaalɛ bezia bɔwɔ numɔ na bedii sunzuma ɔfʋã nu alɩyɛ wɔ Gyehova yɩ ɔbʋnlɩ zʋ dɔkʋ̃ nɩ, ɩkã kɛɛ, “Dɩyɛ bela íni kɛnɩ mɔɔ ɩyɛ fɛ ɩtɛla kɛɛ ɛkɛhɩnla Gyehova yɩ abusunwa yɩ nwʋ wɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu!”

KƐ OKOWUWA EKEZE A?

  • Mɩnla yɛ lɛ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ a?

  • Mɩnla nyilalɛ yɛ yenyia wɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu a?

  • Kɛ ɩkɛyɛ na yɛama ye sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ ɩayɛ mmenii akɔnɔ a?

NDWOMI 144 Fa Wʋ Anyɩ Siye Bʋtayɩ Nɩ Zʋ!

a ODWOKƆ BE MƆƆ BEHILEHILE NU: Odwokɔ “sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ” nɩ kile sɛnkyɩlɛdɩ ɔhʋanɩ zʋ dɩka mɔɔ yɛsʋ̃mɩ Gyehova. Wɔ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu nɩ, yɛ nɩɩ Gyehova nɩɩ mmenii mvʋlɔ nyia abusunwawɔlɛ mɔɔ azʋ̃nudwolɩyɛ wɔ nu.

b Kila jw.org vidiyo mɔɔ ise, Kakɩ Yɩ, Bɔwɔ Ɛhɩnla a? Alena Žitníková: Kezimɔ Mɩ Sa Hanlɩ Mɔɔ Nɩ Igyĩ Mɩ Anyɩ Zʋ Nɩ, na kila nyilalɛ mɔɔ eliyema baalɛ be nyianlɩ mmɩlɩ mɔ ɩhɔlɩ zʋlɔ ɩwʋwalɩ sunzuma ɔfʋã nu paladayɩsɩ yɩ nu nɩ.

c MFONYINI NWƲ ODWOKƆ: Mmɩlɩ mɔ abiyemmɔ benyiaa mmeliyema bɔ nkɔmmɔwɔlɛ zʋ mfasʋ nɩ, eliyema benyia be yɩzayɩ nkʋ̃ ɩdɩ yɩ nwʋ.

    Ahanta Buuku (2015-2026)
    Numá Yɩ
    Kɔ́ Numɔ
    • Aɣɩnda
    • Kyɛ́
    • Yɛ́ nzɩnzanlɩyɛ mɔɔ ɛpɛ yɩ wɔ ɛkɩhyɩ
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Mmɛla Mɔɔ Ɩwɔ Nwʋmɔ
    • Nwʋmɔ Nhyɩhyɛlɩyɛ
    • Nwʋmɔ Nninyeni
    • JW.ORG
    • Kɔ́ Numɔ
    Kyɛ́