Chú thích

a Tuy nhiên, Đức Giê-hô-va có xem xét các yếu tố khác khi quyết định nên tha thứ hay không. Thí dụ, nếu người phạm tội không biết gì về các tiêu chuẩn của Đức Chúa Trời, tình trạng này có thể giảm bớt tội nặng của người. Khi Giê-su xin Cha ngài tha thứ những kẻ hành quyết ngài, hiển nhiên Giê-su đang nói về các quân lính La Mã xử tử ngài. Họ ‘không biết mình làm điều gì’, vì không biết Giê-su thật sự là ai. Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo tôn giáo mưu mô giết Giê-su mắc tội nặng hơn rất nhiều—và đối với nhiều người trong họ, họ không thể nào được tha thứ. (Giăng 11:45-53; so sánh Công-vụ các Sứ-đồ 17:30).