Các bạn trẻ—Hãy luyện tập khả năng nhận thức!

“Đồ-ăn đặc là để cho kẻ thành-nhân, cho kẻ hay dụng tâm-tư luyện-tập [“khả năng nhận thức”, “NW”] mà phân-biệt điều lành và dữ”.—HÊ-BƠ-RƠ 5:14.

1, 2. (a) Tình trạng của chúng ta ngày nay khác với tình trạng của các tín đồ Đấng Christ thời xưa ở Ê-phê-sô như thế nào? (b) Những khả năng nào có thể bảo vệ bạn khỏi nguy hiểm, và làm sao bạn có thể phát triển những khả năng đó?

“HÃY giữ cho khéo về sự ăn-ở của anh em, chớ xử mình như người dại-dột, nhưng như người khôn-ngoan. Hãy lợi-dụng thì-giờ, vì những ngày là xấu”. (Ê-phê-sô 5:15, 16) Từ khi sứ đồ Phao-lô viết những lời này cách đây hai ngàn năm, “những người hung-ác, kẻ giả-mạo thì càng chìm-đắm luôn trong điều dữ”. Chúng ta đang sống trong “những thời-kỳ khó-khăn” hay theo một bản dịch khác, những thời kỳ “đầy nguy hiểm”.—2 Ti-mô-thê 3:1-5, 13; Phillips.

² Tuy nhiên, bạn có thể tránh được tai hại mà những nguy hiểm ẩn nấp trong đường đời của bạn gây ra bằng cách phát triển “sự khôn ngoan,... sự hiểu biết và khả năng suy luận”. (Châm-ngôn 1:4, NW) Châm ngôn 2:10-12 nói: “Vì sự khôn-ngoan sẽ vào trong lòng con, và linh-hồn con sẽ lấy sự hiểu-biết làm vui-thích. Sự dẽ-dặt [“khả năng suy luận”, NW] sẽ coi-sóc con, sự thông-sáng sẽ gìn-giữ con, để cứu con khỏi đường dữ, khỏi kẻ nói việc gian-tà”. Nhưng làm thế nào bạn có thể phát triển những khả năng này? Hê-bơ-rơ 5:14 nói: “Đồ-ăn đặc là để cho kẻ thành-nhân, cho kẻ hay dụng tâm-tư luyện-tập [“khả năng nhận thức”, NW] mà phân-biệt điều lành và dữ”. Như bất cứ một kỹ năng nào khác, để có đầy đủ khả năng nhận thức, một người phải luyện tập. Từ Hy Lạp mà Phao-lô dùng có nghĩa đen là ‘được luyện tập giống như một huấn luyện viên thể dục’. Làm sao bạn có thể bắt đầu sự luyện tập như thế?

Luyện tập khả năng nhận thức

3. Khi quyết định, bạn có thể dùng đến khả năng nhận thức của bạn như thế nào?

³ Hãy để ý là khả năng nhận thức của bạn—tức khả năng phân biệt điều lành và điều dữ—được luyện tập qua việc ‘hay dùng’. Khi bạn phải quyết định thì sự phỏng đoán, hành động bộp chộp hay chỉ hùa theo đám đông ít khi đưa lại một quyết định khôn ngoan. Để quyết định khôn ngoan, bạn phải dùng khả năng nhận thức của bạn. Dùng như thế nào? Trước nhất, qua việc tra xét kỹ càng tình huống và thâu thập tất cả các dữ kiện. Nếu cần, bạn hãy đặt ra những câu hỏi. Hãy xác định xem bạn có những sự lựa chọn nào. Châm-ngôn 13:16 nói: “Phàm người khôn-khéo làm việc cứ theo sự hiểu-biết”. Tiếp theo, hãy xác định luật pháp hay nguyên tắc nào của Kinh Thánh chi phối vấn đề. (Châm-ngôn 3:5) Dĩ nhiên, để làm điều này, bạn phải có sự hiểu biết về Kinh Thánh. Đó là lý do tại sao Phao-lô khuyến khích chúng ta phải ăn “đồ-ăn đặc” để hiểu thấu “bề rộng, bề dài, bề cao, bề sâu” của lẽ thật.—Ê-phê-sô 3:18.

4. Tại sao sự hiểu biết về nguyên tắc của Đức Chúa Trời là thiết yếu?

⁴ Làm như vậy là thiết yếu, bởi vì chúng ta bất toàn, và dễ phạm tội. (Sáng-thế Ký 8:21; Rô-ma 5:12) Giê-rê-mi 17:9 nói: “Lòng người ta là dối-trá hơn mọi vật và rất là xấu-xa”. Nếu không có nguyên tắc của Đức Chúa Trời hướng dẫn, chúng ta có thể đánh lừa chính mình, rơi vào lối suy nghĩ cho điều xấu là tốt—chỉ vì xác thịt ham muốn điều ấy. (So sánh Ê-sai 5:20). Người viết Thi-thiên nói: “Người trẻ tuổi phải làm sao cho đường-lối mình được trong-sạch? Phải cẩn-thận theo lời Chúa. Nhờ giềng-mối Chúa tôi được sự thông-sáng; vì vậy, tôi ghét mọi đường giả-dối”.—Thi-thiên 119:9, 104.

5. (a) Tại sao một số người trẻ theo đường lối sai lầm? (b) Một chị trẻ chọn lẽ thật cho chính mình như thế nào?

⁵ Tại sao một số người trẻ dù lớn lên trong gia đình đạo Đấng Christ lại theo đường lối sai lầm? Có phải những em ấy chưa bao giờ “thử cho biết [“chứng tỏ cho chính mình”, NW] ý-muốn tốt-lành, đẹp lòng và trọn-vẹn của Đức Chúa Trời” chăng?” (Rô-ma 12:2, chúng tôi viết nghiêng) Một số em có thể đi nhóm họp với cha mẹ và có thể nhắc lại một số dạy dỗ căn bản của Kinh Thánh. Nhưng khi được bảo đưa ra bằng chứng của đức tin hoặc giải thích một vài điều sâu nhiệm trong Lời Đức Chúa Trời thì sự hiểu biết của họ tỏ ra nông cạn, làm chúng ta thất vọng. Những người trẻ như thế bị đánh lừa dễ dàng. (Ê-phê-sô 4:14). Nếu đây là trường hợp của bạn thì tại sao bạn không cương quyết thay đổi? Một chị trẻ nhớ lại: “Tôi đã nghiên cứu và tự hỏi: ‘Làm sao tôi biết đây là đạo thật? Làm sao tôi biết có một Đức Chúa Trời danh là Đức Giê-hô-va?’ ”a Việc xem xét Kinh Thánh cẩn thận đã thuyết phục chị là những điều cha mẹ dạy từ hồi còn nhỏ là đúng!—So sánh Công-vụ các Sứ-đồ 17:11.

6. Làm thế nào bạn có thể “xét điều chi vừa lòng Chúa”, Đức Giê-hô-va?

⁶ Được trang bị bằng sự hiểu biết về các nguyên tắc của Đức Giê-hô-va, bạn sẽ dễ dàng hơn trong việc “xét điều chi vừa lòng Chúa”. (Ê-phê-sô 5:10) Nói sao nếu trong một hoàn cảnh đặc biệt, bạn không chắc chắn đâu là đường lối khôn ngoan phải theo? Bạn hãy cầu xin Đức Giê-hô-va hướng dẫn. (Thi-thiên 119:144) Hãy thử đem vấn đề bàn với cha mẹ hoặc với một anh chị thành thục. (Châm-ngôn 15:22; 27:17) Bạn cũng có thể tìm được sự hướng dẫn hữu ích bằng cách nghiên cứu Kinh Thánh và các ấn phẩm của Hội Tháp Canh. (Châm-ngôn 2:3-5) Bạn càng dùng khả năng nhận thức bao nhiêu thì khả năng này càng sắc bén bấy nhiêu.

Tỏ ra khôn ngoan trong việc giải trí

7, 8. (a) Bạn có thể dùng khả năng nhận thức của bạn như thế nào trong việc quyết định có nên dự một cuộc họp mặt hay không? (b) Kinh Thánh có quan điểm gì về việc giải trí?

⁷ Bây giờ chúng ta hãy xem xét làm thế nào bạn có thể dùng khả năng nhận thức của bạn trong một số hoàn cảnh đặc biệt. Thí dụ, hãy tưởng tượng là bạn được mời đến một buổi họp mặt. Thậm chí bạn nhận được tờ quảng cáo buổi họp mặt nữa. Bạn được biết là có rất nhiều Nhân Chứng trẻ sẽ tham dự. Nhưng bạn phải đóng một khoản tiền để trang trải chi phí. Bạn có nên tham dự không?

⁸ Hãy dùng khả năng nhận thức của bạn. Trước nhất, bạn hãy thâu thập dữ kiện. Cuộc họp mặt lớn cỡ nào? Những ai sẽ có mặt ở đó? Cuộc họp mặt bắt đầu khi nào? Chấm dứt khi nào? Những hoạt động nào được dự trù? Được giám sát như thế nào? Kế tiếp, bạn nghiên cứu bằng cách tra xem sách Watch Tower Publications Index dưới đề tài “Social Gatherings” (Họp mặt vui chơi) và “Entertainment” (Giải trí).b Cuộc nghiên cứu có thể cho thấy gì? Một điều là Đức Giê-hô-va không lên án việc họp lại vui chơi. Thật ra, Truyền-đạo 8:15 nói là cùng với sự làm việc khó nhọc, “dưới mặt trời chẳng có điều gì tốt cho loài người hơn là ăn, uống, và vui-sướng”. Chính Chúa Giê-su Christ dự những bữa tiệc đặc biệt và ít nhất một đám cưới. (Lu-ca 5:27-29; Giăng 2:1-10) Nếu giữ thăng bằng, họp nhau vui chơi có thể đem lại lợi ích.

9, 10. (a) Một vài cuộc họp mặt có thể có những nguy hiểm nào? (b) Bạn có thể đặt ra những câu hỏi nào trước khi quyết định có nên tham dự một cuộc họp mặt hay không?

⁹ Tuy nhiên, các cuộc họp mặt không được tổ chức đàng hoàng có thể gây ra khó khăn. Nơi 1 Cô-rinh-tô 10:8, chúng ta đọc thấy việc kết hợp thiếu khôn ngoan đã dẫn đến sự vô luân và cuộc hành quyết “hai vạn ba ngàn [người Y-sơ-ra-ên bất trung] trong một ngày” như thế nào. Một sự cảnh cáo nghiêm trọng khác được thấy nơi Rô-ma 13:13 như sau: “Hãy bước đi cách hẳn-hoi như giữa ban ngày. Chớ nộp mình vào sự quá-độ và say-sưa, buông-tuồng và bậy-bạ, rầy-rà và ghen-ghét”. (So sánh 1 Phi-e-rơ 4:3). Đành rằng chúng ta không thể ấn định dứt khoát số người có thể dự cuộc họp mặt là bao nhiêu, nhưng kinh nghiệm cho thấy cuộc họp mặt càng lớn thì việc giám sát càng khó. Những cuộc họp mặt nhỏ hơn, được tổ chức chu đáo, ít khi trở thành “những cuộc vui chơi cuồng loạn”.—Ga-la-ti 5:21, Byington.

¹⁰ Cuộc nghiên cứu của bạn hiển nhiên sẽ nảy ra những câu hỏi khác như: “Có tín đồ Đấng Christ lớn và thành thục dự cuộc họp mặt đó không? Thật ra, ai đứng ra tổ chức? Cuộc họp mặt có mục đích khuyến khích sự kết hợp lành mạnh hay nhằm vụ lợi cho một người nào đó? Có sự hạn chế như chỉ những ai mới được tham dự không? Nếu tổ chức vào cuối tuần thì cuộc họp mặt có chấm dứt vào giờ giấc vừa phải để mọi người có thể tham gia thánh chức vào ngày hôm sau không? Nếu có âm nhạc và khiêu vũ thì tiêu chuẩn của tín đồ Đấng Christ có được tôn trọng không? (2 Cô-rinh-tô 6:3) Đặt ra những câu hỏi như thế có thể không dễ gì. Nhưng Châm-ngôn 22:3 cảnh cáo: “Người khôn-ngoan thấy điều tai-vạ, và ẩn mình; nhưng kẻ ngu-muội cứ đi luôn, và mắc phải vạ”. Đúng vậy, bạn có thể tránh được những hoàn cảnh nguy hiểm bằng cách dùng khả năng nhận thức của mình.

Khôn ngoan trong việc hoạch định học vấn của bạn

11. Những người trẻ có thể dùng khả năng nhận thức để hoạch định tương lai như thế nào?

¹¹ Kinh Thánh nói hoạch định cho tương lai là điều khôn ngoan. (Châm-ngôn 21:5, NW) Bạn và cha mẹ bạn đã thảo luận về tương lai của bạn chưa? Có lẽ bạn dự định làm tiên phong trọn thời gian. Thật sự thì không có nghề nào có thể đem lại sự thỏa mãn bằng. Nếu bạn đang vun trồng thói quen tốt trong việc học hỏi và đang phát triển kỹ năng trong thánh chức thì bạn đang chuẩn bị cho nghề nghiệp đầy hào hứng này đó. Bạn có nghĩ đến cách để tự túc về tài chánh trong khi làm thánh chức chưa? Nếu bạn định lập gia đình trong tương lai, bạn có thể chu toàn thêm trách nhiệm này không? Để có thể quyết định một cách thực tế và thăng bằng về những việc này, bạn cần dùng đến khả năng nhận thức của bạn.

12. (a) Một số gia đình đã thích ứng với tình trạng kinh tế thay đổi như thế nào? (b) Việc học thêm có xung khắc với mục tiêu làm tiên phong không? Hãy giải thích.

¹² Tại một vài nơi, vẫn có thể tìm ra công việc vừa làm vừa được học nghề chuyên môn hay thông dụng. Có những người trẻ học nghề buôn bán của gia đình hay được những anh chị lớn tuổi có cơ sở làm ăn huấn luyện cho. Những người trẻ khác đi học các lớp hữu ích để kiếm sống sau này. Những nơi không có các cơ hội này thì các bậc cha mẹ, sau khi suy nghĩ cẩn thận, có thể sắp đặt để con cái họ học thêm sau khi học xong bậc trung học. Khi hoạch định trước theo cách này để tự lập khi trưởng thành và đặc biệt để có thể làm tiên phong lâu dài thì không có gì xung khắc với việc đặt Nước Trời lên hàng đầu. (Ma-thi-ơ 6:33) Việc học thêm không có nghĩa là dẹp bỏ công việc tiên phong. Chẳng hạn, một chị Nhân Chứng trẻ đã từ lâu muốn làm tiên phong. Sau khi chị học xong trung học, cha mẹ của chị—cũng là người tiên phong đều đều—sắp xếp cho chị học thêm. Chị đã có thể tiên phong trong thời gian đi học, và nay chị có một kỹ năng giúp chị tự túc và tiếp tục tiên phong.

13. Các gia đình nên tính phí tổn về việc học thêm như thế nào?

¹³ Về vấn đề học thêm, mỗi gia đình có quyền và có trách nhiệm quyết định riêng cho gia đình mình. Khi được lựa chọn một cách khôn ngoan, việc học thêm có thể đem lại lợi ích. Tuy vậy, nó có thể là cái bẫy. Nếu bạn đang suy nghĩ về việc học thêm thì mục tiêu của bạn là gì? Có phải để chuẩn bị cho bạn khi lớn lên gánh trách nhiệm một cách đàng hoàng không? Hay bạn đang “tìm việc lớn cho mình”? (Giê-rê-mi 45:5; 2 Tê-sa-lô-ni-ca 3:10; 1 Ti-mô-thê 5:8; 6:9) Nói gì nếu phải xa nhà để học thêm, có lẽ phải sống trong ký túc xá? Có khôn ngoan không khi đối chiếu với lời cảnh cáo của Phao-lô là “bạn-bè xấu làm hư thói-nết tốt”? (1 Cô-rinh-tô 15:33; 2 Ti-mô-thê 2:22) Bạn cũng hãy nhớ là “thì-giờ ngắn-ngủi”. (1 Cô-rinh-tô 7:29) Bạn sẽ dành bao nhiêu thời giờ cho việc học thêm đó? Việc học thêm có lấy đi hầu hết tuổi thanh xuân của bạn không? Nếu thế thì bạn sẽ áp dụng thế nào sự khuyến khích của Kinh Thánh là “trong buổi còn thơ-ấu hãy tưởng-nhớ Đấng Tạo-Hóa ngươi”? (Truyền-đạo 12:1) Hơn nữa, những lớp mà bạn học có chiếm thời giờ mà bạn phải dành cho các hoạt động của tín đồ Đấng Christ như đi nhóm họp, rao giảng, và học hỏi cá nhân không? (Ma-thi-ơ 24:14; Hê-bơ-rơ 10:24, 25) Nếu khả năng nhận thức của bạn bén nhạy, bạn sẽ không bao giờ quên những mục tiêu thiêng liêng khi bạn và cha mẹ bạn hoạch định cho tương lai.

Giữ giai đoạn tìm hiểu cho được cao quí

14. (a) Trong giai đoạn tìm hiểu nhau, cặp nam nữ nên theo các nguyên tắc nào trong việc bày tỏ yêu thương? (b) Một số cặp đã tỏ ra thiếu khôn ngoan về lãnh vực này như thế nào?

¹⁴ Một lãnh vực khác mà bạn cần đến khả năng nhận thức là giai đoạn tìm hiểu nhau. Biểu lộ sự yêu thương đối với một người mà mình quan tâm là điều tự nhiên. Cặp nam nữ trinh trắng trong Nhã-ca hiển nhiên đã trao đổi nhau một vài cử chỉ yêu thương trước khi họ cưới nhau. (Nhã-ca 1:2; 2:6; 8:5) Cũng vậy, ngày nay một số cặp trong thời gian tìm hiểu cảm thấy việc nắm tay, hôn, và ôm nhau là thích đáng, đặc biệt khi họ sắp cưới. Nhưng cần nhớ: “Kẻ nào tin-cậy nơi lòng mình là kẻ ngu-muội”. (Châm-ngôn 28:26) Thảm khốc thay, một số cặp đã tỏ ra thiếu khôn ngoan khi tự để mình rơi vào những tình cảnh khiến dễ bị cám dỗ. Khi việc bày tỏ yêu thương trở nên mãnh liệt và không kiểm soát nổi thì sẽ đưa đến những hành vi ô uế, thậm chí tới mức vô luân nữa.

15, 16. Những sự đề phòng hợp lý nào mà các cặp nam nữ nên theo để bảo đảm giai đoạn tìm hiểu nhau được cao quí?

¹⁵ Nếu đang hẹn hò, bạn nên khôn ngoan tránh ở một mình với người hôn phối tương lai trong những hoàn cảnh không thích đáng. Tốt nhất, có lẽ nên hưởng tình tương giao khi đi chung với cả nhóm hoặc tại những nơi công cộng. Một số cặp sắp đặt để có người đi kèm. Bạn cũng hãy xem xét lời của Ô-sê 4:11: “Rượu cũ và rượu mới cất lấy hết trí-khôn chúng nó”. Rượu có thể làm tê liệt sự phán xét sáng suốt và dẫn một cặp tới những hành động mà họ sẽ ân hận sau này.

¹⁶ Châm-ngôn 13:10 nói: “Sự kiêu-ngạo chỉ sanh ra điều cãi-lộn; còn sự khôn-ngoan ở với người chịu lời khuyên-dạy [“bàn luận với nhau”, NW]”. Đúng vậy, “bàn luận với nhau” và thảo luận về cách hai bên xử sự. Bạn hãy đặt ra giới hạn trong việc bày tỏ yêu thương, mỗi bên tôn trọng cảm nghĩ và lương tâm của nhau. (1 Cô-rinh-tô 13:5; 1 Tê-sa-lô-ni-ca 4:3-7; 1 Phi-e-rơ 3:16) Việc nói về những đề tài tế nhị này có lẽ khó lúc đầu, nhưng có thể ngăn ngừa được những vấn đề nghiêm trọng xảy ra sau này.

Được dạy “từ buổi thơ-ấu”

17. Đa-vít ‘tin-cậy Đức Giê-hô-va từ buổi thơ-ấu’ như thế nào, và điều này cho những người trẻ ngày nay bài học gì?

¹⁷ Việc tránh cạm bẫy của Sa-tan đòi hỏi bạn phải gắng sức liên tục—và đôi khi phải can trường. Thỉnh thoảng bạn thấy mình khác biệt, chẳng phải với bạn đồng lứa mà thôi nhưng với cả thế gian nữa. Người viết Thi-thiên là Đa-vít cầu nguyện: “Chúa Giê-hô-va ôi, Chúa là sự trông-đợi tôi, và là sự tin-cậy tôi từ buổi thơ-ấu. Hỡi Đức Chúa Trời, Chúa đã dạy tôi từ buổi thơ-ấu; cho đến bây giờ tôi đã rao-truyền các công-việc lạ-lùng của Chúa”. (Thi-thiên 71:5, 17)c Đa-vít nổi tiếng là can trường. Nhưng ông phát triển đức tính này từ khi nào? Từ khi còn thơ ấu! Thậm chí trước khi đối đầu với Gô-li-át, một cuộc đối đầu nổi tiếng, Đa-vít đã chứng tỏ can đảm phi thường khi bảo vệ bầy chiên của cha—giết cả sư tử lẫn gấu. (1 Sa-mu-ên 17:34-37) Tuy nhiên, Đa-vít hoàn toàn qui công trạng cho Đức Giê-hô-va về sự can đảm mà ông biểu lộ. Ông gọi Ngài là “sự tin-cậy tôi từ buổi thơ-ấu”. Việc Đa-vít tin cậy nơi Đức Giê-hô-va khiến ông có thể đối phó với mọi thử thách mà ông gặp phải. Bạn cũng sẽ thấy là nếu tin cậy nơi Đức Giê-hô-va, Ngài sẽ ban cho bạn lòng can đảm và sức mạnh để “thắng hơn thế-gian”.—1 Giăng 5:4.

18. Những người trẻ kính sợ Đức Chúa Trời ngày nay nhận được lời khuyên nào?

¹⁸ Hàng ngàn người trẻ giống như bạn đã lựa chọn lập trường can đảm. Họ hiện là người công bố tin mừng đã làm báp têm. Hỡi các bạn trẻ, chúng tôi cám ơn Đức Chúa Trời về đức tin và lòng can đảm của các bạn! Các bạn hãy tiếp tục cương quyết thoát khỏi sự suy đồi của thế gian này. (2 Phi-e-rơ 1:4) Hãy tiếp tục sử dụng khả năng nhận thức được Kinh Thánh huấn luyện. Làm như thế, bạn sẽ được bảo vệ khỏi tai họa bây giờ, và cuối cùng bạn chắc chắn sẽ được cứu rỗi. Thật vậy, như bài cuối cùng cho thấy, bạn sẽ làm cho đời mình thành công.

[Chú thích]

Câu hỏi ôn lại

◻ Một người trẻ có thể luyện tập khả năng nhận thức của mình như thế nào?

◻ Một người trẻ có thể dùng khả năng nhận thức của mình như thế nào về việc tham dự cuộc họp mặt của các tín đồ Đấng Christ?

◻ Các yếu tố nào mà một người nên xem xét khi hoạch định về học vấn?

◻ Các cặp nam nữ đang tìm hiểu nhau có thể tránh bẫy vô luân như thế nào?

[Hình nơi trang 15]

Tập nghiên cứu sẽ giúp bạn luyện tập khả năng nhận thức

[Hình nơi trang 16]

Những cuộc họp mặt ít người dễ giám sát hơn và ít khi trở thành cuộc chè chén vô độ

[Hình nơi trang 16]

Các bậc cha mẹ nên giúp đỡ con cái trong việc hoạch định học vấn của chúng

[Hình nơi trang 17]

Hẹn hò trong khi có mặt chung với một nhóm người là một sự che chở