Khai triển tài liệu hợp lý

TRƯỚC KHI có thể sắp xếp tài liệu một cách hợp lý, bạn cần lập sẵn mục tiêu trong trí. Có phải mục tiêu của bạn là chỉ nhằm truyền đạt sự hiểu biết về một đề tài cụ thể—một niềm tin, thái độ, đức tính, loại hạnh kiểm, hoặc một lối sống chăng? Bạn muốn chứng minh hay phản bác một ý kiến nào đó chăng? Mục đích của bạn có phải là nhằm xây dựng lòng trân trọng nơi cử tọa đối với điều gì đó hoặc thúc đẩy họ hành động chăng? Dù trình bày tài liệu cho một người hay trước một cử tọa đông đảo, muốn đạt được hiệu quả mong muốn, bạn cần xét xem người nghe đã biết gì về đề tài rồi và thái độ của họ đối với đề tài ấy. Sau khi đã xác định xong điều này, hãy sắp đặt tài liệu thế nào để nó giúp bạn đạt được mục tiêu.

Nói về thánh chức của Sau-lơ (Phao-lô) ở Đa-mách, Công-vụ 9:22 tường thuật rằng ông “bắt-bẻ những người Giu-đa ở tại thành Đa-mách, mà nói rõ [“chứng minh hợp lý”, NW] rằng Đức Chúa Jêsus là Đấng Christ”. Sự chứng minh hợp lý đó bao gồm những gì? Theo lời tường thuật về hoạt động rao giảng sau đó của Phao-lô ở An-ti-ốt và Tê-sa-lô-ni-ca, trước tiên ông xây dựng lập luận trên sự kiện người Do Thái chấp nhận phần Kinh Thánh tiếng Hê-bơ-rơ và họ nhận là tin những gì phần này nói về Đấng Mê-si. Kế đó, từ phần Kinh Thánh này, Phao-lô đã chọn những đoạn miêu tả đời sống và thánh chức của Đấng Mê-si. Ông trích dẫn và đối chiếu những câu này với những điều liên quan đến Chúa Giê-su đã thực sự xảy ra. Cuối cùng, ông rút ra kết luận rõ ràng: Chúa Giê-su là Đấng Christ, tức Đấng Mê-si. (Công 13:16-41; 17:2, 3) Nếu bạn cũng trình bày lẽ thật của Kinh Thánh một cách hợp lý, điều này có thể có tác dụng thuyết phục người khác.

Sắp xếp tài liệu. Tài liệu có thể được sắp xếp hợp lý bằng nhiều cách khác nhau. Có thể phối hợp sử dụng nhiều phương pháp, nếu bạn thấy điều ấy có lợi. Hãy xem xét vài trường hợp khả thi sau đây.

Sắp xếp theo đề tài. Cách này đòi hỏi phải chia tài liệu thành nhiều phần, mỗi phần giúp cho bạn đạt đến mục tiêu. Các phần này có thể là những điểm chính quan trọng giúp cử tọa hiểu đề tài của bạn, hoặc có thể là những lý lẽ cụ thể chứng minh hoặc phản bác điều gì đó. Tùy theo thành phần cử tọa hay mục tiêu của bạn, một số điểm, tuy liên quan đến đề tài, vẫn có thể được thêm vào hoặc loại ra.

Hãy xem xét một thí dụ về cách sắp xếp theo đề tài. Một bài giảng ngắn nói về danh Đức Chúa Trời có thể bao gồm (1) tại sao việc biết danh Đức Chúa Trời là quan trọng, (2) danh Đức Chúa Trời là gì, và (3) chúng ta có thể tôn vinh danh Ngài như thế nào.

Ta có thể học được nhiều điều về cách sắp xếp tài liệu theo đề tài bằng cách nghiên cứu những ấn phẩm do “đầy-tớ trung-tín và khôn-ngoan” biên soạn, dùng để điều khiển học hỏi Kinh Thánh tại nhà. (Mat 24:45) Những ấn phẩm này thường bao gồm một số đề tài có thể giúp người học có cái nhìn bao quát về những lẽ thật cơ bản của Kinh Thánh. Những sách dày hơn dùng các tiểu đề để phân chia mỗi chương. Mỗi đề tài giúp người học hiểu tài liệu theo sau và góp phần làm sáng tỏ toàn bộ vấn đề.

Nguyên nhân và kết quả. Lý luận từ nguyên nhân đến kết quả là một phương pháp khác để trình bày tài liệu theo trình tự hợp lý.

Phương pháp này có thể hữu hiệu, nếu bạn nói với một nhóm người hoặc những người cần cân nhắc cẩn thận hơn hậu quả của việc họ đang hoặc định làm. Chương 7 sách Châm-ngôn cho một thí dụ rất hay về phương pháp này. Chương này diễn tả sống động trường hợp một thanh niên thiếu kinh nghiệm, “không trí hiểu” (nguyên nhân) dan díu với một cô gái mãi dâm, nên phải gánh chịu hậu quả cay đắng (kết quả).—Châm 7:7.

Để nhấn mạnh thêm, bạn có thể đưa ra sự tương phản giữa hậu quả xấu mà những người không theo đường lối của Đức Giê-hô-va phải gánh chịu với kết quả tốt mà những người vâng theo lời Đức Giê-hô-va hưởng. Được thánh linh Đức Giê-hô-va thúc đẩy, Môi-se đã đưa ra sự tương phản như thế khi nói với dân Y-sơ-ra-ên trước khi họ vào Đất Hứa.—Phục, chương 28.

Trong một số trường hợp, tốt nhất là mở đầu cuộc thảo luận bằng cách đưa ra một tình huống (kết quả), rồi trình bày bằng chứng cho thấy những yếu tố gây ra tình huống đó (nguyên nhân). Phương pháp này thường đòi hỏi trình bày theo lối vấn đề và giải pháp.

Vấn đề và giải pháp. Trong công việc rao giảng, khi thảo luận một vấn đề mà người ta quan tâm và cho thấy có một giải pháp thỏa đáng, điều này có thể khuyến khích người đối thoại lắng nghe. Vấn đề có thể do bạn hoặc người nghe nêu lên.

Một vấn đề như thế có thể là việc người ta già đi và chết, tội ác lan tràn, hoặc tình trạng bất công đầy dẫy. Không nhất thiết phải thảo luận nhiều để chứng minh một vấn đề như vậy, vì đó là điều hiển nhiên. Khi mở đầu, chỉ cần nhắc đến vấn đề, rồi trình bày giải pháp trong Kinh Thánh.

Mặt khác, vấn đề có thể hoàn toàn riêng tư, liên quan đến những thử thách mà cha hoặc mẹ đơn chiếc phải đối diện, nản lòng vì bệnh tật trầm trọng, hoặc trải qua khó khăn vì bị người khác đối xử thiếu yêu thương. Để đạt được lợi ích tối đa, trước tiên bạn phải biết lắng nghe. Kinh Thánh cung cấp những thông tin rất hữu ích về tất cả những vấn đề trên. Nhưng cần phải dùng các thông tin ấy một cách sáng suốt. Nếu muốn cuộc thảo luận thực sự giúp ích người khác, bạn cần phải thực tế. Hãy nói rõ bạn đang thảo luận một giải pháp lâu dài hoặc tạm thời, hoặc đó chỉ là cách đối phó với một tình huống không thể thay đổi được trong hệ thống này. Nói cách khác, hãy chắc chắn rằng bạn đưa ra đầy đủ lập luận dựa trên Kinh Thánh để chứng minh kết luận mà bạn rút ra. Bằng không, giải pháp mà bạn vạch ra có thể không hợp lý chút nào đối với người nghe.

Trình tự thời gian. Đối với một số tài liệu, thì lối trình bày theo thứ tự thời gian là tự nhiên nhất. Thí dụ, sách Xuất Ê-díp-tô Ký kể lại Mười Tai Vạ theo thứ tự xảy ra. Trong chương 11 sách Hê-bơ-rơ, sứ đồ Phao-lô liệt kê những người có đức tin gương mẫu theo trình tự thời gian.

Nếu bạn thuật lại những biến cố trong quá khứ theo trình tự thời gian, điều này có thể giúp cử tọa hiểu một số tình huống đã phát triển như thế nào. Điều này áp dụng cho cả lịch sử hiện đại cũng như những biến cố trong thời Kinh Thánh. Qua cách này, bạn có thể phối hợp trình tự thời gian và phương pháp lập luận nguyên nhân và kết quả. Nếu bạn dự định phác ra những biến cố mà Kinh Thánh cho biết sẽ xảy ra trong tương lai, thì trình bày theo trình tự thời gian có lẽ là phương pháp dễ nhất cho cử tọa theo dõi và nhớ.

Trình bày theo trình tự thời gian không có nghĩa là luôn luôn phải bắt đầu từ đầu câu chuyện. Trong một số trường hợp, có thể hữu hiệu hơn nếu giới thiệu câu chuyện từ một điểm gay cấn. Thí dụ, khi thuật lại một kinh nghiệm, bạn có thể quyết định mở đầu bằng cách nói về một dịp lòng trung kiên của người nào đó đối với Đức Chúa Trời bị thử thách. Khi đã gây được sự chú ý bằng phần tường thuật ấy, bạn có thể kể những chi tiết dẫn đến sự thử thách ấy theo trình tự thời gian.

Chỉ dùng tài liệu thích hợp. Bất luận bạn sắp xếp tài liệu cách nào, hãy thận trọng chỉ dùng những điểm thích hợp mà thôi. Chủ đề của bài giảng phải ảnh hưởng phần nào đến sự lựa chọn ấy. Bạn cũng cần phải xem xét thành phần cử tọa nữa. Một điểm nào đó có thể quan trọng đối với một cử tọa, nhưng có thể là thừa đối với một nhóm cử tọa khác. Bạn cũng phải chắc chắn rằng toàn bộ tài liệu đều góp phần đạt tới mục tiêu của bạn. Bằng không, sự trình bày của bạn tuy có lẽ thú vị, nhưng có thể không hiệu quả.

Khi nghiên cứu, bạn có thể tìm được nhiều tài liệu thú vị liên quan đến đề tài. Bạn nên dùng tài liệu đó như thế nào? Nếu làm cử tọa choáng ngợp vì quá nhiều tài liệu, bạn có thể không đạt được mục tiêu. Vài ý chính được khai triển đầy đủ, sẽ dễ nhớ hơn là nhiều ý mà trình bày dồn dập. Điều này không có nghĩa là không bao giờ nên có những chi tiết phụ lý thú. Nhưng đừng để chúng che khuất mục tiêu của bạn. Hãy để ý xem những chi tiết phụ được khéo léo ghi trong Kinh Thánh như thế nào nơi Mác 7:3, 4 và Giăng 4:1-3, 7-9.

Khi chuyển ý, hãy cẩn thận, đừng chuyển quá đột ngột đến nỗi cử tọa mất đi dòng tư tưởng. Muốn các ý tưởng bổ sung lẫn nhau một cách hiệu quả, có thể bạn cần cung cấp một lời nối kết giữa hai ý tưởng. Lời nối kết này có thể là một mệnh đề hoặc nguyên một câu cho thấy mối quan hệ giữa hai ý tưởng. Trong nhiều ngôn ngữ, có thể dùng những từ nối đơn giản để cho thấy mối quan hệ giữa ý tưởng mới với ý tưởng trước đó.

Chỉ dùng những tài liệu thích hợp và sắp xếp theo trình tự hợp lý sẽ giúp bạn đạt được mục tiêu.