Wọ Riẹnre Jovwo?

Idjerhe vọ yen irherẹn na vwo kuẹ ebara rẹ eranvwe re vwo ze izobo kuẹfia vwẹ ẹgbukpe ujorin rẹsosuọ?

KUKPE kukpe, yen irherẹn rẹ Izrẹl awanre vwọ reyọ eranvwe uriorin buebun vwo ze izobo vwẹ agbada-izobo rọhẹ uwevwin ẹga na. Kirobo rẹ ogbikuegbe ọvo, ohwo ri Ju vwẹ ẹgbukpe ujorin rẹsosuọ re se Josephus tare, ẹdẹ Orẹ rẹ Ọwanvrẹ na, igodẹ re vrẹ 250,000 yen e vwo ze izobo, ọ dia ọmọrhiẹ ọbara yen e kuẹ kuẹfiaa. (Liv. 1:10, 11; Ukeri 28:16, 19) Die yen phia kẹ ebara yena eje?

Ihwo re tọn otọ guọnọ ekuakua, mrẹ ugbo rẹ ame djẹ wan vwẹ uwevwin ẹga ri Hẹrọd ra reyọ vwo ruiruo tavwen a ke ghwọrọ uwevwin ẹga na vwẹ 70 C.E. Vwọrẹ uyota, ugbo yena yen ebara na djẹ wan vwo nẹ ugbenu rẹ uwevwin ẹga na hepha.

Jẹ a fuẹrẹn erọnvwọn ivẹ rehẹ ugbo yena:

• Inu rehẹ obotọ agbada na: E djisẹ rẹ ugbo rẹ ame tiọyena rọhẹ obotọ rẹ agbada na vwẹ ọbe re se Mishnah rẹ ihwo ri Ju siri, a ghwa vwọ ro ẹgbukpe ujorin rerha rẹ C.E nu. Ọ da ta: “Inu ivẹ yehẹ akọkọ rẹ ẹbẹre ọnre shera vẹ obọrhen ọnre, . . . ebara ri nẹ ẹbẹre ivẹ nana cha djẹ rua ugbo rẹ ame na, ọ me rha djẹ nẹ etiyin ra ro iyara ri Kidron.”

  Eka rẹ “inu” re kerẹ agbada na vẹ oborẹ ihwo re tọn guọnọ ekuakua tare rhọnvwephiyọ ohwohwo. Ọbe na Cambridge History of Judaism tare nẹ a mrẹ “ugbo rẹ ame rọ pha rhuarho” rọ kerẹ uwevwin rẹ ẹga na. Ọ da ta: “Ọ sa dianẹ ọnana yen a reyọ vwo se ame vẹ ebara re vwo ze izobo re djẹ nẹ Ugbenu rẹ Uwevwin Ẹga na hepha cha.”

• Ame buebun herọ: Irherẹn na guọnọ ame buebun ayen vwọ hworhẹ agbada vẹ ugbo rẹ ame na fon. Ọtiọyena, ayen se vwo ruiruo ọghanghanre nana, irherẹn na cha guọnọ ame rọ djẹ nẹ orere na cha ọkieje. Ame na se vwo te asan rẹ agbada na hepha, ka reyọ ẹtẹrhe ame, ugbo rẹ ame, egọdọ ra tọnre rẹ ame djẹ wan kugbe ukpotọ ra vwọ sẹro rẹ ame vwo ruiruo. Ọgbaerianriẹn ọvo re se Joseph Patrich da ta: “A mrẹ ọkpọ rẹ ona re vwo muẹ ame buebun ra vwọ hworhẹ asan re de hwe eranvwe na vẹ agbada-izobo rọhẹ uwevwin rẹ ẹga naa, ona nana ọ rẹ oghẹresan.