Enọ rẹ Ihwo ri se Ẹbe Avwanre Nọre
Ono yen “aye” re djunute vwẹ Aizaya 60:1 na, kẹ idjerhe vọ yen o vwo “vrẹn” je “vwẹ elo phia”?
Aizaya 60:1 de se: “Vrẹn, E aye, vwẹ elo phia, kidie urhukpẹ wẹn rhire. Urinrin ri Jihova lo mu we” [NW ]. Eta re riariẹ owọrota na phiyọ djerephia nẹ “aye” na yen Zayọn, yẹrẹ Jerusalẹm, rọ dia otorere ri Juda vwẹ ọke yena.a (Aiz 60:14; 62:1, 2) Jerusalẹm mudia kẹ ẹgborho na eje. Eta rẹ Aizaya na nẹrhẹ enọ ivẹ vwomaphia: Ẹsosuọ, ọke vọ kugbe mavọ yen Jerusalẹm vwo “vrẹn” je vwẹ elo phia? Ọrivẹ, eta rẹ Aizaya na ji ruẹgba vwẹ ọke rẹ avwanre na?
Ọke vọ kugbe mavọ yen Jerusalẹm vwo “vrẹn” je vwẹ elo phia? A ghwọrọ Jerusalẹm kugbe uwevwin rẹ ẹga na totọ ọke rẹ ihwo ri Ju vwọ hẹ ighuvwu vwẹ Babilọn ẹgbukpe 70 soso. Ẹkẹvuọvo, ọke rẹ ihwo ri Mid vẹ Pẹsha vwo phi Babilọn kwa nu, uphẹn rẹ ihwo rẹ Izrẹl vwo rhivwin kpo Jerusalẹm je vwẹ ẹga rẹ uyota vwo mu de rhi rhiephiyọ. (Ẹzr 1:1-4) Vwẹ ọtonphiyọ rẹ ukpe ri 537 B.C.E., uchekotọ rẹ ihwo re fuevun vwẹ uvwiẹ 12 na eje de rhivwin kpo. (Aiz 60:4) Ayen da ton izobo e ze phiyọ vwọ kẹ Jihova, re erẹ, je rhoma bọn uwevwin rẹ ẹga na. (Ẹzr 3:1-4, 7-11; 6:16-22) Vwẹ ọke ọfa, urinrin ri Jihova da rhoma lo mu Jerusalẹm—kọyen, o lo mu ihwo ri rhivwin rhe na. Ayen komobọ da rhe dia urhukpẹ vwọ kẹ ẹgborho rẹ ihwo ri jẹ Ọghẹnẹ ẹriẹn.
Ẹkẹkuọvo, ọ dia arọẹmrẹ rẹ Aizaya na eje yen rugba vwẹ Jerusalẹm rẹ awanree. Ọ dia ẹgborho rẹ Izrẹl eje yen nyupho ri Jihovaa. (Ne 13:27; Mal 1:6-8; 2:13, 14; Mt 15:7-9) Ọke vwọ yanran na, ayen tobọ sen Jesu Kristi rọ dia Mesaya na. (Mt 27:1, 2) Vwẹ ukpe ri 70 C.E., a da rhoma ghwọrọ Jerusalẹm vẹ uwevwin rẹ ẹga na abọ rivẹ.
Jihova tarọ phiyotọ jovwo nẹ emu tiọyen cha phia. (Da 9:24-27) O phẹnre dẹn nẹ ọ dia ọhọre rọyen ri Jerusalẹm rẹ awanre na vwo ru orugba rẹ aroẹmrẹ eje rẹ Aizaya uyovwin 60 ta ota kpaheen.
Kẹ eta rẹ Aizaya na ji vwo orugba rode vwẹ ọke rẹ avwanre na? E, ẹkẹvuọvo o shekpahen aye rudje ọfa—“Jerusalẹm rọhẹ obenu na.” Ọyinkọn Pọl de si kpahọn nẹ: “Ọyen yen oni rẹ avwanre.” (Ga 4:26) Jerusalẹm rọhẹ obenu na ọyen ẹbẹre ọvo rẹ ukoko rẹ Ọghẹnẹ rọhẹ odjuvwu, rẹ emekashe re fuevun hepha. “Emọ” rọyen yen Jesu kugbe ihwo 144,000 ra vwẹ ẹwẹn ọfuanfon-jẹreyọ, ri ji vwo iphiẹrophiyọ ri vwo kpo odjuvwu kerẹ Pọl. Inenikristi ra jẹreyọ na yen “ẹgborho ọfuanfon” rọ dia “Izrẹl rẹ Ọghẹnẹ” na.—1Pi 2:9; Ga 6:16.
Idjerhe vọ yen Jerusalẹm rọhẹ obenu na vwo “vrẹn” je “vwẹ elo phia”? O ru ọtiọyen womarẹ emọ rọyen ra vwẹ ẹwẹn ọfuanfon jẹreyọ rehẹ otọrakpọ na. Vwẹ oborẹ ayen rhiẹromrẹ vwọ vwanvwen aroẹmrẹ rọhẹ Aizaya uyovwin 60.
Ofori nẹ Inenikristi ra jẹreyọ na “vrẹn” kidie ayen hẹ ẹdia rẹ ebri, ọke rẹ iyono rẹ efian vwọ hrahra nene asan eje vwẹ ẹgbukpe ujurin ivẹ rẹ ọke rẹ avwanre na. (Mt 13:37-43) Ayen da rhe dia eviẹn vwọ kẹ Babilọn Rode, rọ dia okugbe rẹ ẹga rẹ efian rẹ akpọ na eje. Ayen hẹ ẹdia yena rhi te “okuphiyọ rẹ eyeren na,” rọ tonphiyọ vwẹ ukpe ri 1914. (Mt 13:39, 40) O kririi, vwẹ 1919 ayen da rhe dia emuvwiẹ, ugege yena kẹ ayen lo womarẹ ayen vwo muomaphiyọ iruo rẹ aghwoghwo na.b Nẹ ọke yena rhe, ihwo ki nẹ ẹgborho na eje cha vwọ ruẹ urhukpẹ yena, ọtiọyen ji te Izrẹl rẹ Ọghẹnẹ ri chekọ re dia “ivie” re djunute vwẹ Aizaya 60:3.—Ẹvw 5:9, 10.
Vwẹ obaro na, Inenikristi ra jẹreyọ che lo vrẹ obo ri jovwo. Vwẹ idjerhe vọ? Ayen de ku akpeyeren rayen phiyotọ vwẹ otọrakpọ nu, kẹ ayen cha dia usun ri “Jerusalẹm Kpokpọ” yẹrẹ ihwo 144,000, ọpha ri Kristi re vẹ ọyen cha dia ivie kugbe irherẹn.—Ẹvw 14:1; 21:1, 2, 24; 22:3-5.
Jerusalẹm kpokpọ na che ru orugba kiriguo rẹ aroẹmrẹ rọhẹ Aizaya 60:1. (Ni Aizaya 60:1, 3, 5, 11, 19, 20 vẹ Ẹvwọphia 21:2, 9-11, 22-26.) Kirobo rẹ Jerusalẹm dia odjigbo rẹ usuon rẹ Izrẹl awanre ye, ọtiọyen Jerusalẹm Kpokpọ na vẹ Kristi je cha dia usuon rẹ eyeren ọkpokpọ na. Idjerhe vọ yen Jerusalẹm Kpokpọ na vwo “[wontọ nẹ]” obodjuvwu, nẹ obọ rẹ Ọghẹnẹ rhe? Womarẹ erhuvwu ro ru vwẹ akpọ na. Ihwo re djoshọ rẹ Ọghẹnẹ vwẹ ẹgborho na eje “cha yan womarẹ elo rọyen.” Ayen rha cha dia ọviẹn kẹ umwemwu vẹ ughwuu. (Ẹvw 21:3, 4, 24) Ukuotọ rọyen, kirobo rẹ Aizaya vẹ emraro efa tare, ke che “ru erọnvwọn eje phiyọ ọkpokpọ.” (Iru 3:21) Ọnana tonphiyọ vwẹ ọke ra vwọ vwẹ Kristi vwo mu Ovie, o che kuphiyọ oba rẹ Usuon rẹ Ẹgbukpe Uriorin rọyen na.
a Vwẹ Aizaya 60:1, New World Translation reyọ “aye” vwo ruiruo ukperẹ “Zayọn,” yẹrẹ “Jerusalẹm,” kidie a reyọ eta ri Hibru “vrẹn” kugbe “vwẹ elo phia” vwo djisẹ rẹ aye, kirobo ra reyerọ vwo ruiruo vwẹ ẹkpo ri Baibol na “we.”
b Izikiẹl 37:1-14 vẹ Ẹvwọphia 11:7-12 djisẹ rẹ oborẹ a rhoma vwẹ ẹga rẹ uyota vwo mu vwẹ ukpe ri 1919. Izikiẹl tarọ phiyotọ nẹ Inenikristi eje ra jẹreyọ na vrẹn nẹ ebri rẹ ayen hepha vwẹ ọke grongron rhire. Aroẹmrẹ rọhẹ Ẹvwọphia ta ota kpahen ẹrhomavwiẹ rudje rẹ ẹmẹko rẹ iniọvo eshare ra vwẹ ẹwẹn ọfuanfon jẹreyọ re kobaro vwẹ ohri rẹ avwanre, re mu phiyọ uwodi ekueku rọ nẹrhẹ ayen dobọ rẹ ẹga ri Jihova ji ọmọke. Vwẹ 1919, a da vwẹ ayen mu kerẹ “odibo rọ fuevun rọ je ghwanre na.”—Mt 24:45; ni Pure Worship of Jehovah—Restored At Last!, aruọbe 118.