Anga hẽ Yoano Upapatisi wa Kalako Muẽle?

Avanjeliu a tukula ulume umue londuko Yoano Upapatisi una wa kundila vo Yudea catiamẽla Kusoma wa Suku. Anga hẽ vakuavolandu va tava kueci Embimbiliya li popia catiamẽla kulume waco? Kũlĩhĩsa ulandu umue:

• Embimbiliya li popia ndoco: “Yoano Upapatisi wa fetika oku kundila vekalasoko lio Yudea, loku popia hati: ‘Likekembeli, momo Usoma wovailu u kasi ocipepi.’” (Mateo 3:1, 2) Anga hẽ olondaka evi vi taviwa lolono ovolandu? Oco.

  Flavio Josefo ulume umue ukuavolandu wa kala kocita catete, wa soneha eci catiamẽla ku “Yoano Upapatisi” una wa enda oku “vetiya va Yudea oco va kuate ovituwa viwa, oku lekisa esunga loku papatisiwa okuti va taviwa la Suku.”—Antiguidades Judaicas, Elivulu XVIII.

• Embimbiliya li lekisa okuti, Yoano Upapatisi, wa pisa Herode Antipasi una wa kala nguluvulu yo ko Yudea kuenda yo ko Perea. Ndomo ca tukuiwa vocihandeleko ca eciwile ku Mose, Herode wa enda oku litukula okuti wa kala u Yudea kuenda wa enda oku kuama ocihandeleko caco. Yoano wa pisa Herode Antipasi omo lioku likuela la Herodiya wa kala ukãi wamanjaye. (Marko 6:18) Ulandu waco wa tukuiwavo vono yikuavo okuti Havembimbiliyako lika.

  Ukuavolandu Flavio Josefo wa popiavo okuti, Antipasi “[wa kuatela] ocisola caco Herodiya” kuenda “lutõi walua wo sapuila oco a likuele laye.” Herodiya wa tava kuenje wa siapo ulume waye oco a likuele la Antipasi.

• Embimbiliya li lekisa okuti “omanu vo vo Yerusalãi la vosi vo vo Yudea kuenda vovaimbo osi a ñuala o Yordão, va endaenda kokuaye, [Yoano], kuenje wa va papatisa Volui Yordão, loku litavela lutima wosi akandu avo.”—Mateo 3:5, 6.

  Josefo wa tavavo kocisimĩlo caco eci a soneha okuti omanu va enda “owiñi” oco va ka mole Yoano “ eye wa lavuluiwa [ale oku ambatiwa] kovitumãlo vioku pãla omo liolohundo a enda oku linga.”

Ci komõhisa ceci okuti, Josefo ukuavolandu wa tendele Yoano Upapatisi okuti wa kalako muelẽ. Etu tu pondolavo oku tava kocisimĩlo caco.