RUTI

1 Kotembo eci olonganji+ via kala oku viala, vofeka mua kala onjala. Kuenje ulume umue wa tunda ko Beteleme+ yo ko Yuda, wa linga ocingendeleyi vovapia* o ko Moavi+ kumue lukãi waye kuenda omãla vaye vavali valume. 2 Onduko yulume waco Elimeleke,* ukãi waye eye Naomi,* olonduko viomãla vaye vavali valume Maheloni* kuenda Kiliyone.* Ovo va Farata vo ko Beteleme yo vo Yuda. Kuenje va enda kovapia o ko Moavi kuenda omo va kala.

3 Noke yotembo yimue, Elimeleke ulume wa Naomi, wa fa kuenda Naomi wa siala lomãla vaye vavali valume. 4 Omãla vaco valume va kuela akãi va Moavi; umue onduko yaye Arape, ukuavo Ruti.+ Ovo va kala vovapia aco ci soka ekũi kanyamo. 5 Noke omãla vaco vavali valume okuti Maheloni la Kiliyone, va favo kuenje Naomi wa siala okuti, ka kuete omãla ndaño ulume. 6 Noke wa tunda vimbo lio Moavi kuenje akãi vomãla vaye vo kuama, momo osimbu a kala ko Moavi wa yeva okuti, Yehova wa kuatisa omanu vaye poku va ĩha okulia.*

7 Eye wa siapo ocitumãlo cina a kala lakãi vomãla vaye. Osimbu va kala vonjila yoku tiukila kofeka yo Yuda, 8 Naomi wa sapuila akãi vomãla vaye hati: “Kuendi, tiukili omunu lomunu konjo ya inaye. Yehova a lekise ocisola ka ci pongoloka kokuene,+ ndeci ene wa ci lekisi kalume va fa kuenda kokuange. 9 Yehova a ecelele* okuti, omunu lomunu pokati kene, o sanga ocitumãlo cepuyuko kolonjo vialume vene.”+ Noke wa va sipula kuenje va fetika oku lila calua. 10 Ovo va popia laye vati: “Sio, ka tu tiukila, tu enda love kofeka yove.” 11 Pole, Naomi wa va sapuila hati: “Amãla vange, tiukili. Momo lie vu yonguili oku enda lame? Anga hẽ ndi cita vali omãla okuti, va linga alume vene?+ 12 Tiukili ño amãla vange. Kuendi, si kuela vali, momo nda kuka ale. Ndaño nda kuatele elavoko lioku sanga ulume umue uteke ulo okuti, ndi cita omãla valume, 13 anga hẽ nda wa keveleli toke eci ovo va kula? Nda wa likandangiyi hẽ oku kuela mekonda liavo? Sio, amãla vange, nda sumua calua, momo eka lia Yehova lia ndi ñualelapo oco li ndi yambule.”+

14 Noke ovo va lila vali calua kuenda Arape wa sipula ndatembo yaye kuenje wa enda. Pole, Ruti wa siala la ndatembo yaye. 15 Naomi wa popia hati: “Tala! Manjove kolohuela wa tiukila komanu vaye kuenda kolosuku viaye. Tiukilavo la manjove kolohuela.”

16 Pole, Ruti wa popia hati: “Ku ka ndi kisike oku ku yanduluka okuti, ndi liwekapo oku ku kuama; oku ove o ka enda, oko ndi ka endavo kuenda oku o ka lala, oko ndi ka lalavo. Omanu vove va lingavo omanu vange kuenda Suku yove o ka lingavo Suku yange.+ 17 Oku o ka fila, oko ndi ka filavo kuenda haiko va ka ndi kenda. Yehova a ndi fetuluinye eye, te lika oku fa okuti, okuo lika ku ndi tepa love.”

18 Eci Naomi a limbuka okuti Ruti wa lipilikila oku enda laye, wa liwekapo oku u kisika. 19 Kuenje kavali kavo va enda toke eci va pitĩla vo Beteleme.+ Eci va pitĩla vo Beteleme, omanu vosi volupale va komõha kuenda akãi va lipula vati: “U siti Naomi?” 20 Eye wa sapuila akãi hati: “Ko ka nukuli okuti Naomi.* Nukuli hati Mara,* momo Ukuonene Wosi wa ndingila ovina vi lula calua.+ 21 Eci nda enda, ndeyukile, pole, Yehova wa ndi tiuwiya ño ndoto. Momo lie vu nukuila hati Naomi, nda Yehova wa njanduluka kuenda Ukuonene Wosi wa ndi kokela ohali?”+

22 Kuenje Naomi wa tiukila kovapia o ko Moavi+ kumue la Ruti ukãi womõlaye ulume. Ovo va pitĩla vo Beteleme kotembo yoku ungula osevata.+

2 Naomi wa kuatele umue ukuepata liulume waye okuti, wa kala ohuasi; onduko yaye Boasi+ kuenda wa tiamẽlele kepata lia Elimeleke.

2 Ruti u Moavi wa sapuila Naomi hati: “Linga ngende kovapia okuti ndi sanga umue o ñuatela ohenda, oco ndi pupulule+ olomema vimue.” Naomi wa sapuila Ruti hati: “Kuende amõlange.” 3 Ruti vepuluvi liaco, haico a enda kuenje wa fetika oku pupulula konyima ya vakuakungula. Eye wa enda toke vepia lia Boasi,+ ukuepata lia Elimeleke.+ 4 Eci Boasi a tunda ko Beteleme, wa sapuila vakuakungula hati: “Yehova a kale lene.” Ovo va tambulula vati: “Yehova a ku sumũlũise.”

5 Kuenje Boasi wa pula kusongui wa vakuakungula hati: “Ufeko o-o wa tiamẽla kepata lielie?” 6 Usongui wa vakuakungula wa tambulula hati: “Ufeko o-o, u Moavi,+ eye una wa tiuka la Naomi kovapia o ko Moavi.+ 7 Eye wa minga hati: ‘Citava hẽ okuti, ndi pupulula+ loku ongolola olomema via siwa konyima?’ Eye wa kala oku talavaya tunde eci eya komẽle yilo kuenda cilo lika a tumãla vocipundo, oco a puyukepo kamue.”

8 Noke Boasi wa popia la Ruti hati: “Amõlange yevelela. Ku ka ende oku ka pupulula vepia likuavo kuenda ku ka ende kocitumãlo ciñi; pole, kala ocipepi lafeko vange.+ 9 Lavulula vepia ovo va ko ungula, va kuama. Nda handeleka akuenje vange oco ka va ka ku lambe.* Eci o kala lenyona, ka nyue ovava a kasi vasanga ana akuenje va tapa.”

10 Omo liaco, Ruti wa petamẽla posi loku kekama kolongolo kuenje wo pula hati: “Momo lie nda sangela ohenda kokuove kuenda momo lie wa ndingila ohenda nda ame ndicingendeleyi?”+ 11 Boasi wo tambulula hati: “Ovina viosi wa lingila ndatembo yove noke yolofa viulume wove va vi ndi sapuila kuenda ndomo wa siapo isiove la ina yove, lofeka ya vangandiove oco o kale lomanu kua kũlĩhĩle.+ 12 Yehova a sumũlũise eci wa siata oku linga+ kuenda Yehova Suku ya Isareli, a ku muise onima ya velapo, una ove weya oku vunda vavava aye.”+ 13 Eye wa tambulula hati: “A ñala yange, ndi sange ohenda kovaso ove, momo wa ndembeleka kuenda wa vangula lupika wove locisola,* ndaño ame siupika woveko.”

14 Kepuluvi lioku lia, Boasi wo sapuila hati: “Enju kulo, ndolie ombolo kuenda miña vindangele.” Omo liaco, Ruti wa tumãla ponele ya vakuakungula. Boasi wa eca kukãi olukango, yu wa lia toke eci ekuta kuenda wa siapo olomema vimue. 15 Osimbu eye a kala oku enda oku ka pupulula,+ Boasi wa handeleka akuenje vaye hati: “Eceleli okuti eye o pupululavo pokati kapunga a tetiwa kuenda ko ko sakalaisi.+ 16 Handi vali, u lowili apunga amue loku a sia konyima oco eye a pupulule kuenda ko ka popi cimue coku u tateka.”

17 Ruti wa pupulula toke koñolosi.+ Eci a mala oku sasa ovina a pupulula, ca tẽla o efa* yimosi yosevata. 18 Noke wa viambata kuenje wa iñila lavio volupale kuenda ndatembo yaye wa mola eci eye a pupulula. Ruti wambatavo okulia kua supapo+ kuenje wa ku eca ku ndatembo yaye.

19 Ndatembo yaye wo pula hati: “Pi wa pupulula etaili? Pi wa ka talavayele? Omunu wa ku kuatela ohenda wa sumũlũha.”+ Kuenje Ruti wa sapuila ndatembo yaye catiamẽla komunu a talavaya laye poku popia hati: “Ulume nda talavaya laye etaili Boasi.” 20 Naomi wa popia lukãi womõlaye ulume hati: “Yehova a sumũlũise ulume waco, momo wa lekisa ocisola ka ci pongoloka kuava va kasi lomuenyo kuenda ku vana va fa.”+ Naomi wamisako hati: “Ulume waco ukuepata lietu.+ Umue pokati komunu o kuete omoko yoku tu yovola.”+ 21 Kuenje Ruti u Moavi wa popia hati: “Eye wa ndi sapuilavo hati: ‘Kala ocipepi lafeko vange toke va mala oku ungula.’”+ 22 Naomi wa popia lukãi womõlaye ulume Ruti hati: “Amõlange, ciwa nda wendaenda lafeko vaye okuti, ku sakalaisua vepia likuavo.”

23 Kuenje Ruti wa kala ocipepi lafeko va Boasi kuenda wa pupulula toke eci oku ungula kuosevata+ lotiliku kua sulila. Eye wamamako oku kala la ndatembo yaye.+

3 Kuenje ndatembo yaye Naomi wa sapuila Ruti hati: “Amõlange, ku yongola hẽ okuti ndu ku sandela onjo*+ oco o kale ciwa? 2 Boasi siti ukuepata lietu?+ Ove wa kala lafeko vaye. Etaili koñolosi, eye o ka sasa osevata pocimbandi. 3 Omo liaco, lisukula, lisieketa ulela welemba liwa, wala uwalo wove wa velapo, kuende pocimbandi. Pole, ku ka limolẽhise kulume waco osimbu ka malele oku lia loku nyua. 4 Eci eye a ka pekela, kũlĩhĩsa apa eye a pekela; noke kuende toke ponele yaye, sikũlũla kolomãhi viaye kuenje pekela. Kuenje eye o ka ku sapuila eci o sukila oku linga.”

5 Ruti wa tambulula hati: “Ndi linga cosi wa numa.” 6 Eye wa enda toke pocimbandi kuenje wa linga cosi ndatembo yaye o handelekele. 7 Noke Boasi wa lia, wa nyua kuenda wa sanjuka. Kuenje wa pekela ponele yondunda yosevata. Noke Ruti weya kuenje wo sikũlũla kolomãhi viaye, yu wa pekela. 8 Vokati kuteke, ulume wa fetika oku luluma kuenje eci a lisenga wa mola ukãi wa pekela kovolu aye. 9 Noke wa pula hati: “Ove helie?” Ukãi wa tambulula hati: “Ame Ruti, upika wove. Nyanyumuĩla onanga* yove kupika wove, momo ove unjovoli.”+ 10 Kuenje Boasi wa popia hati: “Yehova a ku sumũlũise, amõlange. Ocisola calua ka ci pongoloka wa lekisa kesulilo ca velapo okuti, eci wa lekisa kefetikilo ci sule.+ Momo kua sandiliyile ulume umalẽhe, ci kaile ohukũi ale ohuasi. 11 Amõlange ku ka yokoke. Cosi wa popia, ndu ku ci lingila,+ momo vosi volupale* va kũlĩha okuti, ove wukãi umue uwa. 12 Ocili ame ndukuepata liove muẽle,+ pole, kuli umue o kuetepo vali omoko yoku kala onjovoli okuti ame ci sule.+ 13 Kala palo uteke ulo okuti, nda eye wa panga oku ku yovola komẽle, ciwa! Ecelela okuti oku yovola.+ Pole, nda ka yonguile oku ku yovola, ndeci Yehova a kasi lomuenyo, ndu ku yovola ame muẽle. Pekela palo toke komẽle.”

14 Eye wa pekela kolomãhi viaye toke komẽle kuenje wa pasuka kociteketeke okuti, lomue wo limbuka. Noke Boasi wa popia hati: “Ka ci ka yevale okuti, ukãi umue weyile pocimbandi.” 15 Boasi wamisako hati: “Nena ocikutu wa lisikĩlĩla laco kuenda ci nyanyumũla.” Ruti wa ci nyanyumũla kuenje Boasi wo yongela olonjongo* epandu viosevata, yu wo tuikako. Noke Boasi wa enda vimbo.

16 Ruti eci a pitĩla, ndatembo yaye wo pula hati: “Ovina via enda ndati amõlange?”* Eye wo sapuila ovina viosi ulume o lingila. 17 Ruti wamisako hati: “Eye wa nyĩhavo olonjongo epandu viosevata kuenda wa ndi sapuila hati: ‘Ku ka ende ño ovoko ku ndatembo yove.’” 18 Kuenje, Naomi wa popia hati: “Tumãla palo, amõlange, toke eci o limbuka okuti, cosi ca potoluiwa, momo ulume u, ka ka puyukapo osimbu ka tetuluile ocitangi caco etaili.”

4 Boasi wa enda toke pombundi yolupale.+ Kuenje una Boasi a tukuile okuti, o kuete omoko yoku yovola,+ wa kala oku pita. Boasi wo sapuila hati: “Angandi, enju kulo kuenda tumãla.” Eye wa enda, yu wa tumãla. 2 Kuenje Boasi wa vilikiya ekũi kakulu vo volupale+ kuenda wa va sapuila hati: “Tumãli palo.” Kuenje ovo va tumãla.

3 Noke Boasi wa sapuila una o kuete omoko yoku yovola hati:+ “Naomi una wa tiuka kovapia o ko Moavi,+ o sukila oku landisa epia lia manjetu Elimeleke.+ 4 Ndi sima siti, ciwa oku ku sapuila loku ku vetiya okuti, ‘Landa epia liaco kovaso yolonungi kuenda kakulu vomanu vange.+ Nda o yongola oku li yovola, li yovola. Pole, nda ku yongola oku li yovola, sapuileko oco ndi ci kũlĩhe. Momo tete ove o kuete omoko yoku li yovola, ame ndi kuãi vekosi liove.’” Eye wa tambulula hati: “Ndi yongola oku li yovola.”+ 5 Boasi wa popia hati: “Eteke o landa epia liaco peka lia Naomi, o sukilavo oku li landa ku Ruti u Moavi, ukãi wulume wa fa, oco o tumbulule onduko yocipiñalo caye.”+ 6 Una o kuete omoko yoku yovola wa popia hati: “Si pondola oku li yovola, oco si ka nyõle ocipiñalo cange. Li yovola ove muẽle lomoko yange yoku yovola, momo si pondola oku li yovola.”

7 Kosimbu ocituwa ca va Isareli catiamẽla komoko yoku yovola kuenda oku landa cimue, ca kala ndoco: Omunu wa sukilile oku lula olohaku viaye+ loku vi eca komunu ukuavo. Oco ca kala ocituwa ca va Isareli poku linga ohuminyo. 8 Noke una o kuete omoko yoku yovola, wa popia la Boasi hati: “Li landa ove muẽle,” kuenje wa lula olohaku viaye. 9 Boasi wa sapuila akulu lomanu vosi hati: “Etaili ene wa lingi olombangi+ okuti, nda landa ku Naomi cosi ca tiamẽlele ku Elimeleke, ku Kiliyone kuenda ku Maheloni. 10 Handi vali, ndi ka kuela ocimbumba ca Maheloni okuti, Ruti u Moavi. Lonjila eyi, epia lia tiamẽlele ku Maheloni yi kamamako oku tiamẽla kovitumbulukila viaye.+ Oco onduko yulume wa fa, ka yi ka take pokati komanu vo volupale* luaye. Etaili wa lingi olombangi.”+

11 Noke omanu vosi va kala pombundi yolupale lakulu va popia vati: “Tulombangi! Yehova a sokise ukãi iñila vonjo yove la Rahele kuenda Lea vana okuti, kavali kavo va tunga onjo ya Isareli.+ Lovevo amamako oku kala ciwa vo Efarata+ kuenda oku li lingila onduko yimue yiwa* vo Beteleme.+ 12 Onjo yove yi linge ndeyi ya Peresi,+ una Tamare a cita la Yuda, momo oco ocitumbulukila Yehova a ka ku ĩha vonduko yukãi u-u.”+

13 Boasi wa tambula Ruti kuenda wa linga ukãi waye. Kuenje wa pekela laye kuenda Yehova wa ecelela okuti, o mina kuenje o cita omõla umue ulume. 14 Noke akãi va sapuila Naomi vati: “Yehova a sivayiwe, una wa ecelela okuti, etaili ove o kuata onjovoli. Onduko yaye yi kemãliwe vo Isareli! 15 Eye* wa tumbulula omuenyo wove kuenda o ka ku tekula eci o kuka. Momo eye wa citiwa lukãi womõlove ulume una o ku sole calua,+ haeye wa velapo okuti, omãla epanduvali valume va sule.” 16 Naomi wa tambula omõlaco, wo kapa ponete yaye kuenje wo tata.* 17 Akãi va lisungue laye vo luka onduko. Ovo va popia vati, “Ku Naomi kua citiwa omõla ulume,” kuenje vo luka hati, Ovede.+ Eye isia ya Jese,+ isia ya Daviti.

18 Ocikoti* ca Peresi ceci:+ Peresi wa linga isia ya Hesirone;+ 19 Hesirone wa linga isia ya Ramu; Ramu wa linga isia ya Aminadava;+ 20 Aminadava+ wa linga isia ya Nasone; Nasone wa linga isia ya Salimone; 21 Salimone wa linga isia ya Boasi; Boasi wa linga isia ya Ovede; 22 Ovede wa linga isia ya Jese;+ kuenda Jese wa linga isia ya Daviti.+