Ua vaiiho mai te mau oroa mahana fanauraa i te tapao o te pohe
UA FARIIHIA te oroa o te mau mahana fanauraa e te rahiraa o te mau taata i teie tau, mai te hoê noa peu atâta ore. Aita râ te Bibilia e faaite ra e te farii ra oia i taua peu tutuu ra. No te hoê tumu, aita e faaiteraa e vai ra i roto i te mau Papai e ua faatupu te tahi noa ˈˈe tavini haapao maitai a te Atua i te oroa o te mau mahana fanauraa.
E piti noa oroa mahana fanauraa ta te Bibilia e faahiti ra, no na taata faatere ïa tei riro ei enemi no te Atua. Ua tupu te hoê taparahiraa taata i roto i na oroa e piti, e ua arearea ïa te feia i titau-manihini-hia i te taparahi-pohe-raahia te hoê taata tei au-ore-hia e te arii. I roto i te hiˈoraa matamua, o Pharao ïa, te arii no Aiphiti, tei taparahi haapohe i to ˈna raatira hamani faraoa. (Genese 40:2, 3, 20, 22) Ua faatupu te taata faatere no Aiphiti i te reira i roto i te oroa no te mea ua rahi roa to ˈna riri i ta ˈna tavini. Te piti o te hiˈoraa, o Heroda ïa, te taata faatere peu faufau no Galilea, tei tâpû i te arapoa o Ioane Bapetizo na nia i te aniraa a te hoê potii o tei ori i taua oroa ra e o ta ˈna i au roa. Auê hoi mau ohipa hairiiri e!—Mataio 14:6-11.
Teie nei râ, aita anei te Bibilia i faahiti noa e piti mahana fanauraa taa ê mau? Aita roa ˈtu. Te faaite ra te taata ati Iuda papai aamu tahito ra o Josèphe e e ere taua huru ohipa i te mea varavara. Te faatia ra oia i te tahi atu hiˈoraa o te mau taparahiraa taata i faatupuhia i te oroa o te mahana fanauraa no te faaarearea.
Ei hiˈoraa, te haamanaˈo ra vetahi i te ohipa i tupu i muri aˈe i te haamouraahia o Ierusalema i te matahiti 70 o to tatou nei tau, a pohe ai e 1 000 000 ati Iuda e 97 000 tei ora mai e tei afaihia i roto i te fare tapearaa. I nia i te eˈa no Roma, ua afai te tenerara no Roma ra o Titus i te mau taata ati Iuda o ta ˈna i haru mai i pihai iho i te uahu no Kaisarea.
Te papai ra o Josèphe e: “A faaea ˈi o Titus i Kaisarea, ua faatupu oia i te oroa o te mahana fanauraa o to ˈna taeae ra o Domitian na roto i te hoê hanahana rahi, ma te haapohe hau atu i te 2 500 feia i tapeahia na roto i te tahi mau hautiraa e te animala taehae e te ihe auahi. I muri aˈe i te reira, ua haere atura oia i Beyrouth [Beirut], te hoê fenua aihuaraau no Roma i Phenicia, i reira to ˈna faatupuraa i te oroa o te mahana fanauraa o to ˈna metua tane na roto i te haapoheraa e rave rahi atu â feia i haruhia ei faaiteiteraa i faaineine-maite-hia.”—The Jewish War, VII, 37, i hurihia e Paul i roto i te Josephus: The Essential Writings.
E ere ïa i te mea maere ia faataa anaˈe te The Imperial Bible-Dictionary e: “Ua riro te oroa o te mahana fanauraa no te mau mau Hebera o te tau tahito ra ei tuhaa o te haamoriraa idolo, te hoê hiˈoraa tei haapapu-rahi-hia e te mea ta ratou i ite na roto i te mau oroa matauhia tei amui-atoa-hia e taua mau mahana ra.”
Aita roa ˈtu te mau kerisetiano haapao maitai no te senekele matamua i hinaaro e amui i roto i te hoê oroa tei faataahia ma te hairiiri e te au ore i roto i te hoê peu ino roa i faaitehia i roto i te Bibilia e ta te mau Roma i faatupu i te oroa ma te riaria. I teie nei mahana, te taa ra i te mau kerisetiano aau rotahi e te faatiaraa a te Bibilia no nia i te oroa o te mahana fanauraa e mau mea ïa tei papaihia ei haapiiraa no ratou. (Roma 15:4) Te patoi nei ratou i te faatupu i te oroa o te mahana fanauraa no te mea te faahanahana rahi nei taua huru oroa ra i te hoê taata. Hau atu â, te haapao maite nei te mau tavini a Iehova ma te paari i te faatiaraa au ore o te oroa o te mau mahana fanauraa e vai ra i roto i te Bibilia.
[Hohoˈa i te api 25]
Tahua taputôraa i Kaisarea