Te haamaruaraa tamarii — Eaha te mau tiaraa ta te reira e faahiti mai?
UA FAATAE atu te mau taote ra o P. Nicholls e o Carlos del Campo, te rave i te ohipa i Halifax (Nouvelle-Écosse), i te Vea no te Taatiraa a te mau taote no Canada (beretane) ra, i te hoê rata e faaite nei i te mau tiaraa faahitihia e te haamaruaraa tamarii. Ua faataa na mua raua e, ia au i te tahi mau taata, “na te vahine anaˈe te faaotiraa e haamarua i te tamarii”, e, “te manaˈo nei e rave rahi mau vahine e hinaaro nei e haamarua i ta ratou tamarii, mai te rahiraa o te mau pupu e turu nei i te haamaruaraa tamarii, e tiaraa to te vahine no te faaoti i te ora o to ˈna iho ‘tino’, e no reira ˈtura e nehenehe te haamaruaraa tamarii e fariihia”. Teie râ, ua horoa atoa mai teie nau taote i te tahi mau faaiteraa o te haaferuri ia tatou.
“Noa ˈtu â ïa e e tia roa i te mau taote atoa ia ite maite i te reira, e mea varavara roa te mau parau i muri nei i te haapaohia e e tia roa ia faahaamanaˈohia: I muri aˈe i te taatiraa, e faatito te mau cellules haploïdes (tuhaa otahi) no te faatupu i te hoê cellule diploïde (e piti tuhaa). Mai te reira taime, te vai ra te aiû i roto i te opu ei taatoaraa taa ê maite i te pae tupuraa i te metua vahine, oia hoi te vai ra to ˈna tabula huru ihotaata taa ê maitai e te otahi roa. Te mea e haapapu roa i te reira, te mea ïa e, ahani aita te piharaa o te pû-fenua, e tupu te hoê haapaeraa ino roa.
“Inaha, nafea ïa e nehenehe ai e hiˈo atu i te haamaruaraa mai te hoê tâpûraa i te appendice, i te pute au aore ra i te tahi atu melo? (Parau mau, ua ite hoi te mau taata atoa, e faahopearaa rahi aˈe to te haamaruaraa i te pae feruriraa.) Te mea maamaa hoi, e mea ohie aˈe ia ite mai i te hoê taote haafanau te ineine i te faaore i te hoê aiû i roto i te opu oraora i te hoê taote tâpû te hinaaro e tâpû ê i te hoê pute au maˈi ore. Inaha, taa ê atu i te aiû i roto i te opu, e mea papu maitai e melo iho â te pute au no te tino o te taata maˈi. E nehenehe anei ïa e farii i te manaˈo faahiti-pinepine-hia e te feia turu i te haamaruaraa: ‘O to ˈu iho tino teie’, e e faˈi e tei te vahine e to ˈna taote te faaotiraa e faaore i te ora o te aiû i roto i te opu? I teie nei â, ia hiˈopoahia i teie tumu parau ma te tia roa, e tia ia fariihia e e ere te tino o te vahine te faahitihia ra, o te hoê râ ora taa ê maite e tei horoahia te hoê tabula huru ihotaata otahi.”
I te pae hopea, ua faaoto teie nau taote i te faaararaa i mua nei: “Ia farerei noa ˈtu tatou i teie tumu parau, e mea ohie ia haamoe i ta tatou e ite e e mea mau no te faaohie i te oraraa aore ra no te ‘aroha’. Teie râ, e tia roa i te mau taote atoa ia ore ia piˈo aore ra ia tapuni i muri mai i te mau manaˈo e te mau tiaturiraa a te hoê totaiete taata te vaiiho noa e te vaiiho noa ˈtu â i te mau mea atoa.”
[Faaiteraa i te fatu o te hohoˈa i te api 32]
S.J. Allen/Int’l Stock Photo Ltd.