TE FAATIARAA A LUKA
1 Mea rahi te taata tei tutava i te papai i te mau mea atoa i tupu e ta tatou e tiaturi atoa nei.+ 2 Ua faatia-atoa-hia mai te reira e te feia tei ite mata i teie mau mea mai te haamataraa+ e tei riro ei tavini no te poroi a te Atua.+ 3 No reira ua tuatapapa vau i teie mau mea atoa e ua faaoti atoa e papai i te reira ia au i te tupuraa mau ia oe e Teophilo faatura-rahi-hia.+ 4 Ua na reira vau ia papu ia oe e e parau mau iho â tei haapiihia ia oe.+
5 I te anotau o Heroda,*+ arii o Iudea, te vai ra te tahi tahuˈa no te pǔpǔ a Abia o Zekaria te iˈoa.+ No te utuafare o Aarona ta ˈna vahine faaipoipo o Elisabeta te iˈoa. 6 E taata parau-tia raua i te aro o te Atua, mea haapao roa hoi raua i te taatoaraa o te mau faaueraa e te mau ture a Iehova.* 7 Tera râ, aita ta raua e tamarii, eita hoi ta Elisabeta tamarii e noaa, e ua ruhiruhia raua.
8 Te tavini ra Zekaria ei tahuˈa i mua i te Atua i te taime i faataahia no ta ˈna pǔpǔ,+ 9 ia au i tei matauhia e te tahuˈa ia rave, tae maira te taime e tutui ai oia i te mea noˈanoˈa+ a tomo ai oia i roto i te nao* o Iehova.*+ 10 E te pure noa ra te nahoa i rapaeau i taua taime ra a tutuihia ˈi te mea noˈanoˈa. 11 Fa maira te melahi a Iehova* ia Zekaria, a tia noa ˈi oia i te pae atau o te fata o te mea noˈanoˈa. 12 Horuhoru ihora Zekaria i to ˈna hiˈoraa ˈtu e mehameha ihora. 13 Na ô maira râ te melahi ia ˈna: “Eiaha e mǎtaˈu Zekaria, ua faaroohia hoi ta oe taparuparuraa e e fanau mai ta oe vahine o Elisabeta i te hoê tamaiti na oe, e o Ioane te iˈoa ta oe e horoa no ˈna.+ 14 E oaoa roa oe, e oaoa atoa e rave rahi ia fanauhia mai oia,+ 15 e riro hoi oia ei taata faufaa i te aro o Iehova.*+ Tera râ, eiaha roa ˈtu oia e inu i te uaina e te ava,+ e î oia i te varua moˈa* hou oia e fanauhia mai ai.*+ 16 E faahoˈi mai oia e rave rahi tamarii a Iseraela ia Iehova* ra to ratou Atua.+ 17 E haere atoa oia na mua i te Atua ma te itoito e te mana mai to Elia,+ no te faafariu mai i te aau o te mau metua tane i te mau tamarii ra+ e no te tauturu i te feia faaroo ore ia ohipa ma te paari mai te feia parau-tia, ia ineine hoi te hoê nunaa ta Iehova* e au.”+
18 Na ô atura Zekaria i te melahi: “E nafea te reira e tupu ai? Ua paari roa hoi au, oia atoa ta ˈu vahine.” 19 Pahono maira te melahi: “O vau o Gaberiela+ o te tia i mua i te aro o te Atua,+ e ua tonohia mai au no te paraparau ia oe e no te faaite atu i teie parau apî oaoa. 20 Teie râ, e vavahia oe e tae noa ˈtu i te mahana e tupu ai teie mau mea, no te mea aita oe i tiaturi i ta ˈu mau parau, o te tupu i te tau faataahia.” 21 I taua taime ra, te tiai noa ra te taata ia Zekaria, e ua maere ratou no to ˈna maoro i roto i te nao. 22 I to ˈna haereraa mai i rapaeau, aita i haere ia ˈna ia paraparau, ua vavahia hoi oia, ua apǎ noa mai râ i te rima ia ratou. Taa ihora ia ratou e ua ite oia i te hoê ohipa maere roa* i roto i te nao. 23 I te hoperaa te mau mahana o ta ˈna taviniraa moˈa, hoˈi atura oia i to ˈna fare.
24 Tau mahana i muri aˈe, hapû ihora Elisabeta te vahine a Zekaria, e faaea noa ˈtura i te fare e pae avaˈe, a na ô ai: 25 “O ta Iehova* ïa i rave no ˈu, a haamanaˈo mai ai ia ˈu ia ore te taata e hiˈo ino faahou mai ia ˈu.”+
26 I te onoraa o to ˈna avaˈe hapûraa, tono maira te Atua i te melahi Gaberiela i te hoê oire i Galilea+ o Nazareta te iˈoa, 27 i te hoê vahine apî*+ tei momoˈahia i te hoê tane no te utuafare o Davida o Iosepha te iˈoa, e o Maria te iˈoa o te vahine apî.*+ 28 I te tomoraa mai te melahi, na ô maira oia ia Maria: “Ia ora na. Ua mauruuru roa Iehova* ia oe, e te haamaitai nei oia ia oe.” 29 Horuhoru roa ihora râ Maria i ta ˈna mau parau e imi ihora i te auraa o teie huru aroha. 30 Na ô maira ïa te melahi ia ˈna: “Eiaha e mǎtaˈu Maria, ua farii-maitai-hia hoi oe e te Atua. 31 E inaha, e hapû* oe e e fanau oe i te hoê tamaiti+ ta oe e topa i te iˈoa o Iesu.+ 32 E riro oia ei taata faufaa+ e e parauhia oia Tamaiti a Tei Teitei Roa ˈˈe,+ e e horoa te Atua ra o Iehova* i te terono o Davida to ˈna metua no ˈna,+ 33 e faatere oia ei Arii i nia i te utuafare o Iakoba e a muri noa ˈtu e e ore roa ta ˈna Faatereraa arii* e mou.”+
34 Na ô atura râ Maria i te melahi: “E nafea te reira e tupu ai, aita hoi au i taoto aˈenei i te hoê tane?”+ 35 Pahono maira te melahi ia ˈna: “E vai mai te varua moˈa i nia ia oe+ e e tapoˈi mai te mana o Tei Teitei Roa ˈˈe ia oe. No reira atoa te aiû o te fanauhia mai e parauhia ˈi e moˈa+ e e Tamaiti na te Atua.+ 36 E inaha, ua hapû atoa o Elisabeta to fetii, e ono avaˈe to ˈna i teie nei, noa ˈtu ua paari roa oia e ua parauhia eita ta ˈna tamarii e noaa, 37 aita hoi e parau* e ore e tia i te Atua ia faatupu.”+ 38 Na ô atura Maria: “Inaha, e tavini au na Iehova!* Mai ta oe i parau, ia na reirahia mai ïa vau.” Reva ˈtura te melahi.
39 Faaineine ihora ïa Maria ia ˈna i taua mau mahana ra, haere oioi atura i te fenua mouˈa i te hoê oire no Iuda, 40 tomo atura oia i roto i te fare o Zekaria e aroha ˈtura ia Elisabeta. 41 A faaroo ai Elisabeta ia Maria i te aroharaa mai ia ˈna, hauti ihora te aiû i roto i to ˈna opu, î aˈera Elisabeta i te varua moˈa 42 e tuô ihora: “O oe te vahine haamaitai-roa-hia aˈe o te mau vahine atoa e ia haamaitai te Atua i te aiû i roto i to opu! 43 O vai hoi au e haere mai ai te metua vahine o to ˈu Fatu e hiˈo ia ˈu? 44 Inaha hoi, i to ˈu iho â faarooraa ia oe i te aroharaa mai, hauti ihora te aiû i roto i to ˈu opu no te oaoa. 45 Ia oaoa atoa oe tei tiaturi i tei parauhia ia oe, no te mea e tupu hope roa ta Iehova* i parau atu.”
46 Na ô atura Maria: “Te arue nei au* ia Iehova,*+ 47 e te oaoa roa nei to ˈu aau i te Atua to ˈu Faaora,+ 48 ua hiˈo mai hoi oia i ta ˈna tavini, noa ˈtu to ˈna riirii.+ Inaha hoi, mai teie atu nei e faaite haere ai te mau uˈi atoa e ua haamaitaihia vau,+ 49 e ohipa faahiahia hoi ta te Atua puai i rave no ˈu e e iˈoa moˈa to ˈna,+ 50 e e aroha hamani maitai oia i te feia e mǎtaˈu ra ia ˈna i tera uˈi e tera uˈi.+ 51 Ua haa oia ma to ˈna rima puai. Ua haapurara oia i te feia teoteo i roto i te mau opuaraa a to ratou aau.+ 52 Ua huri oia i te feia mana i raro i to ratou terono+ e ua faateitei i te feia riirii.+ 53 Ua horoa oia i te mau mea maitatai na tei poia+ e ua faahoˈi i te feia e faufaa ta ratou ma te taoˈa ore. 54 Ua tauturu oia ia Iseraela ta ˈna tavini, a haamanaˈo ai i to ˈna aroha hamani maitai+ 55 ia Aberahama e to ˈna huaai e a muri noa ˈtu, mai ta ˈna i parau i to tatou mau tupuna.”+ 56 Parahi ihora Maria i ǒ Elisabeta piri i te toru avaˈe e hoˈi atura i to ˈna iho fare.
57 Tae maira te mahana e fanau ai Elisabeta e fanau ihora oia i te hoê tamaiti. 58 Faaroo aˈera te feia tapiri e to ˈna fetii e ua aroha hamani maitai Iehova* ia ˈna, oaoa ˈtura ratou e o ˈna atoa.+ 59 I te vaˈu o te mahana, haere maira ratou no te peritomeraa o te tamaiti,+ e manaˈo ihora ratou e topa ia ˈna i te iˈoa o Zekaria to ˈna metua tane. 60 Parau maira râ to ˈna metua vahine: “Eiaha! O Ioane râ to ˈna iˈoa.” 61 Na ô atura ratou ia ˈna: “Aita roa e taata i roto i to oe fetii tera to ˈna iˈoa.” 62 Ma te apǎ i te rima, ani atura ratou i to ˈna metua tane i te iˈoa ta ˈna e hinaaro e horoa. 63 Ani maira ïa oia i te hoê iri e papai ihora: “O Ioane to ˈna iˈoa.”+ Maere ihora ratou pauroa. 64 I reira iho, matara aˈera to ˈna vaha e to ˈna arero e paraparau atura+ ma te arue i te Atua. 65 Mǎtaˈu ihora te feia atoa e faaea ra na reira, e faatiahia ˈtura teie mau parau e ati aˈe te fenua o Iudea. 66 Tapea maite atura te feia atoa i faaroo i te reira i roto i to ratou aau, a na ô ai: “O vai hoi teie tamaiti?” Tei ia ˈna ra hoi te mana o Iehova.*
67 Î aˈera Zekaria to ˈna metua tane i te varua moˈa e tohu ihora: 68 “Ia aruehia Iehova* te Atua o Iseraela,+ no te mea ua aroha oia i to ˈna nunaa e ua faaora ia ratou.+ 69 I horoa na oia i te hoê tara* faaora*+ no tatou no roto mai i te fare o ta ˈna tavini ra o Davida,+ 70 mai ta ˈna i parau na roto i ta ˈna mau peropheta moˈa i tahito ra.+ 71 I fafau na oia e faaora ia tatou i te rima o to tatou mau enemi e o te feia atoa e hae ra ia tatou.+ 72 E aroha hamani maitai oia ia tatou mai ta ˈna i fafau i to tatou mau tupuna e e haamanaˈo oia i ta ˈna faufaa moˈa,+ 73 ta ˈna i tǎpǔ ia Aberahama to tatou tupuna.+ 74 I muri aˈe i to te Atua faaoraraa ia tatou i te rima o te mau enemi, e nehenehe tatou e pûpû ia ˈna i te hoê taviniraa moˈa ma te mǎtaˈu ore, 75 te taiva ore e te parau-tia i mua i to ˈna aro e hope noa ˈtu to tatou pue mahana. 76 Area oe, e tamaiti, e parauhia oe e peropheta na Tei Teitei Roa ˈˈe, e tono hoi Iehova* ia oe na mua ia ˈna no te faaineine i te eˈa no ˈna,+ 77 no te faaite i to ˈna nunaa e e faaora oia ia ratou ma te faaore i ta ratou mau hara+ 78 no to te Atua hoi aumihi î i te here. Mai te mahana e anaana mai i te aahiata teie aumihi î i te here no nia mai 79 no te turama i tei parahi ra i roto i te poiri e te maru pohe,+ e no te aratai i to tatou avae na te eˈa o te hau.”
80 Paari maira te tamaiti, itoito ihora i te pae varua e ora noa ˈtura i te medebara e tae atu i te mahana i faaite roa mai ai oia ia ˈna ia Iseraela.
2 I taua mau mahana ra, ua faaue Kaisara Auguso ia tapaohia te iˈoa o to te fenua atoa. 2 (I ravehia na tera tapaoraa iˈoa matamua a tavana ˈi Kurenio i Suria.) 3 Haere aˈera te taata atoa i to ratou iho oire fanauraa ia tapaohia to ratou iˈoa. 4 Ei mero no te utuafare e te fetii o Davida, ua haere atoa ïa o Iosepha+ mai te oire mai o Nazareta i Galilea, i te oire o Davida i Iudea tei parauhia Betelehema.+ 5 Haere aˈera Iosepha raua Maria ta ˈna vahine faaipoipo+ tei fatata i te fanau e tapao i to raua iˈoa.+ 6 A parahi noa ˈi raua i reira, tae maira te taime e fanau ai Maria. 7 Fanau ihora oia i ta ˈna tamaiti matahiapo,+ vehî ihora ia ˈna i te ahu e tuu atura i roto i te hoê vahi e paruhia ˈi te animara,+ aita hoi e piha faahou no te ratere.
8 E tiai mamoe atoa tei taua fenua ra e parahi ra i rapae e e haapao ra i ta ratou mau nǎnǎ i te po taatoa. 9 Fa maira ta Iehova* melahi, anaana maira to Iehova* hanahana e ati aˈe ia ratou, e mǎtaˈu roa ihora ratou. 10 Na ô maira râ te melahi: “Eiaha e mǎtaˈu, inaha hoi ua haere mai au e faaite atu i te tahi parau apî oaoa e oaoa roa ˈi te taata atoa. 11 I teie hoi mahana i te oire o Davida,+ ua fanauhia mai te hoê faaora,+ oia hoi te Mesia ra te Fatu.+ 12 Teie te tapao: E ite outou i te hoê aiû vehîhia i te ahu i roto i te hoê vahi e paruhia ˈi te animara.” 13 Fa atoa maira e rave rahi o te nuu o te raˈi e arue atura ratou taua melahi ra+ i te Atua a na ô ai: 14 “Ia faahanahanahia te Atua i te raˈi teitei e ia tupu te hau i te fenua nei no te taata ta te Atua e farii.”
15 Faarue maira te mau melahi no te hoˈi atu i te raˈi e na ô aˈera te mau tiai mamoe te tahi i te tahi: “Mai, haere anaˈe i Betelehema e hiˈo i te ohipa i tupu, ta Iehova* hoi i faaite mai ia tatou.” 16 Haere oioi atura ratou e ite atura ia Maria raua o Iosepha, e to roto te aiû i te vahi e paruhia ˈi te animara. 17 I to ratou iteraa i te aiû, faaite atura ratou ia raua i tei parauhia mai no nia i teie tamaiti. 18 Maere ihora te taata atoa tei faaroo i ta te mau tiai mamoe i parau atu, 19 o Maria râ, ua tapea maite ïa i teie mau parau atoa ma te feruriruri i te auraa i roto i to ˈna aau.+ 20 Hoˈi atura te mau tiai mamoe, a faahanahana ˈi e a arue ai i te Atua no ta ratou i faaroo e i ite, mai tei parauhia ˈtu ia ratou.
21 I te vaˈu o te mahana o to ˈna fanauraa, peritomehia ihora oia+ e topahia ˈtura i te iˈoa ra o Iesu. O te iˈoa ïa ta te melahi i horoa ˈtu hou Maria a hapû ai.+
22 Oia atoa i te mahana tamâraa ia raua ia au i te Ture a Mose,+ afai atoa aˈera raua i te aiû i Ierusalema e faaite ia Iehova,* 23 mai tei papaihia i roto i te Ture a Iehova:* “Ia moˈa te mau tamaroa matahiapo atoa no Iehova.”*+ 24 Pûpû atura raua i te hoê tusia ia au i tei parauhia i roto i te Ture a Iehova:* “e piti uupa aore ra e piti uuairao apî.”+
25 E inaha, te vai ra te hoê tane i Ierusalema o Simeona te iˈoa. E taata parau-tia oia e te mǎtaˈu i te Atua o te tiai ra i te taime e tamahanahana ˈi te Atua ia Iseraela.+ Tei nia iho atoa ia ˈna te varua moˈa. 26 Ua faaite atoa te Atua ia ˈna maoti te varua moˈa e e ite oia i te Mesia a Iehova* hou a pohe ai. 27 Arataihia e te varua o te Atua, haere ihora Simeona i roto i te hiero, e i te mea e te afai mai ra na metua i te tamaiti ra o Iesu no te rave i tei titauhia e te Ture no ˈna,+ 28 rave ihora oia i taua tama ra, arue atura i te Atua e na ô atura: 29 “I teie nei, e to ˈu Arii hau ê e Fatu, e nehenehe to tavini e pohe ma te hau+ ia au i ta oe parau, 30 no te mea ua ite to ˈu mata i ta oe ravea faaoraraa+ 31 ta oe i horoa mai ia ite te taata atoa,+ 32 e maramarama+ oia e ite ai te mata o te feia o te mau nunaa ěê,+ e hanahana atoa no to nunaa Iseraela.” 33 Maere noa ihora te metua tane e te metua vahine o te tamaiti i ta Simeona i parau no ˈna. 34 Haamaitai atoa ihora Simeona ia raua e na ô atura ia Maria te metua vahine o te tamaiti: “Inaha, ua maitihia teie tamaiti ia hiˈa+ e ia faateiteihia e rave rahi i Iseraela+ e ia riro ei tapao o te faainohia,+ 35 (oia mau, e mauiui roa oe mai te huru ra ua puta roa oe* i te ˈoˈe),+ a ite-maitai-hia ˈtu ai te manaˈo o te aau e rave rahi.”
36 Te vai ra te hoê peropheta vahine, o Ana te tamahine a Phanuela no te opu o Asera. E vahine paari roa teie e mai to ˈna faaipoiporaa mai, i ora na oia e ta ˈna tane e hitu matahiti, 37 e i teie nei e vahine ivi oia, e 84 matahiti to ˈna. I haere noa na oia i te hiero e pûpû i te Atua i te hoê taviniraa moˈa i te po e te ao, a haapae atoa ˈi i te maa e a pure ai ma te aau atoa. 38 I taua taime ra, tapiri maira oia, haamauruuru ihora i te Atua e faaite atura i te parau no te tamaiti i te feia atoa e tiai ra ia tiamâ mai Ierusalema.+
39 I te otiraa ia raua i te rave i te mau mea atoa ia au i te Ture a Iehova,*+ hoˈi atura raua i Galilea i to raua iho oire o Nazareta.+ 40 Rahi noa maira te tamaiti e itoito maira, a rahi noa ˈi to ˈna paari, e farii maitai noa maira te Atua ia ˈna.+
41 Ua matau hoi to Iesu na metua i te haere i te mau matahiti atoa i Ierusalema i te oroa Pasa.+ 42 I te 12raa o to ˈna matahiti, haere aˈera ratou i te oroa mai ta ratou i matau.+ 43 I te otiraa te oroa e a hoˈi ai ratou, faaea ihora te tamaiti ra o Iesu i Ierusalema e aita to ˈna na metua i ite. 44 Manaˈo ihora raua e tei rotopu Iesu i te feia ratere. Hoê mahana i muri iho, haamata ˈtura raua i te imi ia ˈna i rotopu i te fetii e te feia ta raua i matau. 45 Aita râ oia i itehia mai, hoˈi atura raua i Ierusalema e imi aˈera ia ˈna. 46 E toru mahana i muri iho to raua iteraa ia ˈna i roto i te hiero e parahi ra i rotopu i te mau orometua a faaroo ai e a uiui ai ia ratou. 47 Maere noa ihora râ te feia atoa e faaroo ra ia ˈna i to ˈna maramarama e ta ˈna mau pahonoraa.+ 48 I te iteraa ˈtu to ˈna na metua ia ˈna, maere ihora raua e na ô atura to ˈna metua vahine ia ˈna: “Ta ˈu tamaiti, eaha oe i na reira mai ai ia mâua? I ahoaho roa na mâua to metua tane i te imiraa ia oe.” 49 Na ô maira râ oia: “Eaha orua i imi ai ia ˈu? Aita orua i ite e ei roto vau i te fare o to ˈu Metua?”+ 50 Tera râ, aita i taa ia raua ta ˈna e parau ra.
51 Hoˈi ihora oia na muri ia raua i Nazareta e auraro noa ˈtura oia ia raua.+ Tapea maite atoa ˈtura to ˈna metua vahine i teie mau parau atoa i roto i to ˈna aau.+ 52 A rahi mai ai Iesu, rahi atoa ˈtura to ˈna paari. Noaa atoa maira ïa ia ˈna te farii maitai o te Atua e te taata.
3 I te 15raa o te matahiti faatereraa a Tiberio Kaisara, o Ponotio Pilato te tavana i Iudea, o Heroda*+ te tavana* i Galilea, area to ˈna taeae o Philipa, e tavana ïa i Ituraia e i Terahoniti, o Lousanio te tavana i Abilene, 2 o Ana te tahuˈa tiaau e o Kaiapha+ te tahuˈa rahi. I taua tau ra, tae maira ta te Atua parau ia Ioane+ te tamaiti a Zekaria i te medebara.+
3 Haere atura ïa Ioane na te mau vahi tapiri atoa ia Ioridana e poro i te taata ia bapetizohia ratou ei faaiteraa i to ratou tatarahapa ia faaorehia ta ratou mau hara,+ 4 mai tei papaihia i roto i te buka a Isaia te peropheta: “E taata teie e tuô haere nei na te medebara: ‘A faaineine i te eˈa no Iehova!* A haamanina i te purumu no ˈna.+ 5 Ia faaîhia te mau peho atoa, ia haaparahurahuhia te mau mouˈa e aivi atoa, ia faaafarohia te mau eˈa tioioi e ia haamaninahia te mau vahi apoopoo e tia ˈi. 6 E ite te taata atoa i te faaoraraa* a te Atua.’”+
7 Parau atura ïa Ioane i te nahoa e haere mai ra ia bapetizohia ratou e ana: “Fanauˈa ophi taero ma, na vai i faaara ia outou e e ora ˈtu outou i te mahana o te riri rahi tahoo o te Atua e piri mai ra?+ 8 A rave ïa i te mau ohipa o te faaite i to outou tatarahapa. Eiaha e parau i roto ia outou iho: ‘O Aberahama to matou metua.’ Te parau atu nei hoi au e e nehenehe te Atua e faariro i teie mau ofai ei tamarii na Aberahama. 9 Ua ineine hoi te opahi* no te tâpû i te mau tumu raau i te aˈa. Te tumu raau atoa e ore e faahotu mai i te maa maitai, e tâpûhia ïa a hurihia ˈtu ai i roto i te auahi.”+
10 Ui maira te nahoa ia ˈna: “E nafea ïa matou?” 11 Pahono atura Ioane: “Te taata e piti ahu to ˈna, a horoa ˈtu ïa i te tahi na tei ere, e te taata e maa ta ˈna, ia na reira atoa ïa.”+ 12 Haere atoa maira te tahi mau titau tute ia bapetizohia+ ratou, e na ô maira ia ˈna: “Orometua, e nafea matou?” 13 Na ô atura oia: “A titau* noa i te tute faataahia e te ture, eiaha ia hau atu.”+ 14 Ui atoa maira te tahi mau faehau ia ˈna: “E nafea matou?” Na ô atura oia: “Eiaha e haru i ta vetahi ê moni,* eiaha atoa e pari haavare,+ ia mauruuru râ outou i tei horoahia mai.”*
15 Te tiai noa ra hoi te taata i te Mesia e te feruri ra ratou paatoa i roto i to ratou aau no nia ia Ioane: “E ere anei o ˈna te Mesia?”+ 16 Pahono atura Ioane ia ratou pauroa: “O vau nei, te bapetizo nei au ia outou i te pape, te haere mai nei râ te taata e mana rahi aˈe to ˈna i to ˈu, e ore hoi e tia ia ˈu ia tatara i te taamu o to ˈna tiaa.+ E bapetizo oia ia outou i te varua moˈa e i te auahi.+ 17 Tei roto ta ˈna ope no te sitona i to ˈna rima no te tamâ roa i ta ˈna vahi tairiiriraa sitona* e no te haaputu i te sitona i roto i ta ˈna fare vairaa maa. Area te ota, e tanina ïa oia i te auahi o te ore e pohe.”
18 Horoa atoa ˈtura Ioane e rave rahi atu â faaitoitoraa a faaite noa ˈi i te parau apî oaoa i te taata. 19 Faahapa ˈtura râ oia ia Heroda te tavana, no Herodia te vahine faaipoipo a to ˈna taeae e no te mau ohipa ino atoa a Heroda. 20 Rave atura Heroda i te tahi mea ino roa ˈtu â: Ua huri oia ia Ioane i roto i te fare tapearaa.+
21 E teie nei, i te bapetizoraahia te taata atoa, ua bapetizo-atoa-hia o Iesu.+ E a pure ai oia, matara aˈera te raˈi,+ 22 pou maira te varua moˈa mai te uupa ra i nia ia ˈna e faaroohia maira te hoê reo mai te raˈi mai: “O ta ˈu Tamaiti oe, tei herehia. Ua mauruuru roa vau ia oe.”+
23 I to Iesu+ haamataraa i te haapii i te taata, e 30 matahiti to ˈna,+ e i ta te taata parauraa, e tamaiti oia
na Iosepha,+
tamaiti na Heli,
24 tamaiti na Mata,
tamaiti na Levi,
tamaiti na Melehi,
tamaiti na Ianana,
tamaiti na Iosepha,
25 tamaiti na Matasia,
tamaiti na Amosa,
tamaiti na Nahuma,
tamaiti na Eseli,
tamaiti na Nage,
26 tamaiti na Maata,
tamaiti na Matasia,
tamaiti na Semei,
tamaiti na Ioseha,
tamaiti na Ioda,
27 tamaiti na Ioanana,
tamaiti na Resa,
tamaiti na Zerubabela,+
tamaiti na Sealatiela,+
tamaiti na Neri,
28 tamaiti na Melehi,
tamaiti na Adi,
tamaiti na Kosama,
tamaiti na Elemodama,
tamaiti na Era,
29 tamaiti na Iesu,
tamaiti na Eliezera,
tamaiti na Iorima,
tamaiti na Mata,
tamaiti na Levi,
30 tamaiti na Timeona,
tamaiti na Iuda,
tamaiti na Iosepha,
tamaiti na Ionana,
tamaiti na Eliakima,
31 tamaiti na Melea,
tamaiti na Menana,
tamaiti na Matata,
tamaiti na Natana,+
tamaiti na Davida,+
tamaiti na Obeda,+
tamaiti na Boaza,+
tamaiti na Salamona,+
tamaiti na Naasona,+
33 tamaiti na Aminadaba,
tamaiti na Arani,
tamaiti na Hezerona,
tamaiti na Pereza,+
tamaiti na Iuda,+
tamaiti na Isaaka,+
tamaiti na Aberahama,+
tamaiti na Tera,+
tamaiti na Nahora,+
tamaiti na Reu,+
tamaiti na Pelega,+
tamaiti na Ebera,+
tamaiti na Sela,+
36 tamaiti na Kainana,
tamaiti na Araphakesada,+
tamaiti na Sema,+
tamaiti na Noa,+
tamaiti na Lameha,+
tamaiti na Enoha,
tamaiti na Iareda,+
tamaiti na Mahalaleela,+
tamaiti na Kainana,+
tamaiti na Seta,+
tamaiti na Adamu,+
tamaiti na te Atua.
4 Faarue atura Iesu tei î i te varua moˈa ia Ioridana e arataihia ˈtura oia e te varua moˈa i te medebara+ 2 e 40 mahana. Aita atoa oia i tamaa e i te hoperaa taua mau mahana ra, poia ihora oia. I reira, faahema ihora te Diabolo ia ˈna.+ 3 Na ô maira te Diabolo: “Mai te peu e tamaiti oe na te Atua, a parau i teie mau ofai ia riro ei faraoa.” 4 Pahono atura râ Iesu: “Ua papaihia: ‘Eita te taata e ora i te maa anaˈe.’”+
5 Afai aˈera te Diabolo ia Iesu i nia i te hoê vahi teitei e faaite maira maa taime noa i te mau faatereraa arii atoa o te ao nei.+ 6 Na ô maira ïa te Diabolo: “E horoa ˈtu vau i te mana i nia i teie mau faatereraa atoa e to ratou hanahana, no te mea ua tuuhia mai te reira ia ˈu ra+ e e horoa ˈtu vau no te taata ta ˈu e hinaaro. 7 No reira, ia haamori mai oe ia ˈu, na oe ïa teie mau mea atoa.” 8 Pahono atura Iesu: “Ua papaihia: ‘O Iehova* to oe Atua ta oe e haamori, e ia ˈna anaˈe e pûpû ai oe i te hoê taviniraa moˈa.’”+
9 Afai atura te Diabolo ia Iesu i Ierusalema, tuu ihora ia ˈna i te vahi teitei roa o te hiero e na ô ihora: “Mai te peu e tamaiti oe na te Atua, a ouˈa i raro,+ 10 ua papaihia hoi: ‘E faaue oia i ta ˈna mau melahi e paruru ia oe,’ 11 e ‘Na ratou e amo ia oe i to ratou rima ia ore to oe avae e tano i nia i te ofai.’”+ 12 Pahono atura Iesu: “Ua parauhia: ‘Eiaha oe e aa ia Iehova* to oe Atua.’”+ 13 I muri aˈe i to ˈna faahemaraa ia Iesu, vaiiho maira te Diabolo ia ˈna, a tiai ai i te tahi atu taime tano.+
14 Hoˈi maira Iesu ma te î i te mana o te varua moˈa i Galilea.+ Atutu atura te parau maitai no nia ia ˈna na te mau vahi tapiri mai. 15 Haapii atoa ˈtura oia i te taata i roto i te mau sunago, e arue maira te taata atoa ia ˈna.
16 Haere atura oia i Nazareta,+ i reira to ˈna paariraa mai, tomo ihora i roto i te sunago mai ta ˈna i matau i te mahana Sabati,+ e tia aˈera no te taio. 17 Horoahia maira ïa te otaro a te peropheta Isaia ia ˈna, hohora ihora oia i te otaro e itehia ˈtura ia ˈna te vahi i papaihia ˈi: 18 “Tei nia iho ia ˈu te varua o Iehova,* ua faatavai hoi oia ia ˈu no te faaite i te parau apî oaoa i te feia veve. Ua tono mai oia ia ˈu no te faaite i te mau tîtî e tiamâ ratou e e ite faahou te matapo, no te tuu i te feia i haavîhia,+ 19 no te poro i te tau e haamaitai faahou ai Iehova* ia ratou.”+ 20 Oviri atura oia i te otaro, faahoˈi atura oia i te reira i te tavini e parahi ihora. Hiˈo noa maira to te sunago atoa ia ˈna. 21 Na ô atura oia: “Teie parau i papaihia ta outou i faaroo mai nei, ua tupu ïa i teie mahana.”+
22 Faahiti aˈera ratou paatoa i te parau maitai no nia ia ˈna e to ratou maere i te au rahi o ta ˈna mau parau,+ a na ô ai: “E tamaiti na Iosepha teie, e ere anei?”+ 23 Na ô atura oia: “E faaau mai paha outou ia ˈu i teie parau e na ô ra: ‘Taote, a faaora ia oe iho. Ua faaroo matou i ta oe i rave i Kaperenaumi,+ a na reira atoa ïa i ǒ nei, i to oe nei fenua.’” 24 Na ô atura ïa oia: “Oia mau ta ˈu e parau atu, aita e peropheta e auhia i to ˈna iho fenua.+ 25 E parau mau ta ˈu e parau atu: Mea rahi te vahine ivi i Iseraela i te tau o Elia i te mauraa te ûa e toru matahiti e te afa e i te tupuraa te oˈe rahi e ati aˈe te fenua.+ 26 Teie râ, aita o Elia i tonohia i taua mau vahine ra, ua tonohia râ oia i te hoê noa vahine ivi i Zarephate i te fenua o Sidona.+ 27 Mea rahi atoa te taata lepera i Iseraela i te tau o Elisaia te peropheta, aita râ ratou i tamâhia,* o Naamana anaˈe râ no Suria.”+ 28 Riri roa aˈera to te sunago atoa tei faaroo i teie mau parau,+ 29 tia aˈera ratou, afai ru ihora ia ˈna i rapae i te oire, e hopoi atura ia ˈna i te vahi topa tarere o te mouˈa to reira to ratou oire, no te turai ia ˈna i raro. 30 Na roto atura râ Iesu ia ratou i te haere e reva ˈtura.+
31 Pou ihora oia i Kaperenaumi, e oire no Galilea. Haapii atura oia i te taata i te Sabati,+ 32 e maere ihora ratou i ta ˈna huru haapiiraa,+ no te mea te paraparau ra oia ma te mana. 33 E taata râ tei uruhia e te hoê varua, te hoê demoni viivii, to roto i te sunago e te tuô ra:+ 34 “Eaha ta oe ohipa i ǒ nei, Iesu no Nazareta?+ Ua haere mai oe e haamou ia matou? Ua ite maitai au o vai oe, te tavini Moˈa a te Atua.”+ 35 Tamaˈi ihora râ Iesu ia ˈna, a na ô ai: “Mamû, haere i rapae ia ˈna.” Taora ihora te demoni i taua taata ra i raro i ropu ia ratou e haere atura i rapae ma te ore e rave ino ia ˈna. 36 Maere ihora ratou pauroa e na ô aˈera te tahi i te tahi: “Eaha teie? E faaue oia i te mau varua viivii ma te mana e te puai e haere mai ratou i rapae!” 37 Atutu atura ïa to ˈna parau na te mau vahi tapiri atoa.
38 Faarue atura Iesu i te sunago, e tomo ihora i roto i te fare o Simona. E fiva rahi to te metua vahine hoovai o Simona e ani maira to reira mau taata ia Iesu ia faaora ia ˈna.+ 39 Tia ihora Iesu i pihai iho ia ˈna, tamaˈi aˈera i te fiva e pee atura ïa. I reira iho, tia maira taua vahine ra e faaineine atura i te maa na ratou.
40 Tera râ, i te toparaa te mahana, arataihia maira te taata ua rau to ratou maˈi ia Iesu ra. Faaora ihora oia i to ratou maˈi ma te tuu i to ˈna rima i nia iho ia ratou tataitahi.+ 41 Haere atoa ˈtura te mau demoni i rapae e rave rahi taata, ma te tuô e te na ô: “O te Tamaiti a te Atua oe.”+ Tamaˈi atura râ oia ia ratou ma te faaue atu ia mamû,+ ua ite hoi ratou e o ˈna te Mesia.+
42 E ao aˈera, haere ihora Iesu i te hoê vahi moˈemoˈe.+ Imi aˈera râ te nahoa ia ˈna, haere maira i te vahi to reira oia e taparuparu aˈera ia ˈna ia faaea mai. 43 Na ô atura râ oia: “Ia faaite atoa vau i te parau apî oaoa o te Faatereraa arii a* te Atua i te tahi atu mau oire e tia ˈi, no reira hoi au i tonohia mai ai.”+ 44 Haere atura ïa oia e poro i roto i te mau sunago i Iudea.
5 I te hoê mahana, ua piri roa mai te nahoa ia Iesu. Te faaroo ra ratou i te parau a te Atua a tia ˈi oia i te hiti roto o Genesareta.*+ 2 Ite atura oia e piti poti i tatahi e tei uta te mau ravaai e tamâ ra i ta ratou mau upeˈa.+ 3 Haere ihora oia i nia hoê o taua na poti ra, to Simona, e ani atura ia ˈna ia turai rii atu i te poti i tai. Parahi ihora oia e haapii atura i te nahoa mai nia ˈtu i te poti. 4 I te otiraa ta ˈna paraparauraa, na ô ihora oia ia Simona: “A hôe atu i te vahi hohonu, e a tuu i ta outou mau upeˈa.” 5 Na ô maira râ Simona: “Orometua, ua taiˈa matou e ao noa ˈtura e aita hoê aˈe iˈa.+ No ta oe râ parau, e tuu vau i te upeˈa.” 6 I te na reiraraa ratou, mea rahi ta ratou iˈa i noaa mai, a mutumutu atu ai ta ratou mau upeˈa.+ 7 Tarape atura ratou i to ratou mau hoa ravaai i roto i te tahi atu poti ia haere mai e tauturu ia ratou, tapiri maira ratou e faaî ihora i na poti e piti tei fatata roa i te tomo. 8 A ite ai oia i te reira, tuturi ihora Simona Petero i mua ia Iesu, a na ô ai: “E te Fatu, eiaha e tapiri mai ia ˈu, e taata hara hoi au.” 9 No tera rahiraa iˈa tei noaa mai, maere roa ihora oia e te mau hoa ravaai atoa, 10 oia atoa Iakobo raua Ioane na tamaiti a Zebedaio,+ na hoa ohipa o Simona. Na ô atura râ Iesu ia Simona: “Eiaha e mǎtaˈu faahou. Mai teie atu nei, te taata te noaa mai ia outou+ eiaha râ te iˈa.” 11 Faahoˈi maira ratou i na poti i tatahi, vaiiho pauroa ˈtura e pee maira ia Iesu.+
12 I te tahi atu mahana tei te hoê oire oia, inaha te vai ra te hoê taata ua î roa to ˈna tino i te lepera! I to ˈna iteraa ia Iesu, tipapa ihora oia e taparu maira ia ˈna: “E te Fatu, ia tia ia oe, e nehenehe oe e tamâ ia ˈu.”+ 13 Toro ihora ïa Iesu i to ˈna rima, e tapea ˈtura ia ˈna a na ô ai: “E tia ia ˈu! Ia mâ oe.” Pee ihora te lepera.+ 14 Faaue ihora oia ia ˈna eiaha e faaite i te taata e na ô atura: “A haere râ e faaite ia oe i te tahuˈa, e a pûpû i te ô ta Mose i faaue+ ei haapapuraa e ua mâ to oe lepera, ia ite ratou.”+ 15 Teie râ, atutu noa ˈtura te parau no Iesu e haere maira te nahoa e faaroo ia ˈna e ia ora to ratou mau maˈi.+ 16 Pinepine râ oia i te haere i te mau vahi aita e taata, no te pure.
17 I te hoê mahana, a haapii ai Iesu i te taata i roto i te hoê fare, parahi atoa maira te mau Pharisea e te feia haapii i te Ture no te mau oire rii atoa o Galilea e to Iudea e no Ierusalema mai. E tei ia ˈna ra te mana o Iehova* e faaora i te maˈi.+ 18 E inaha, amo maira te tahi mau taata i te hoê hapepa i nia i te hoê roˈi, e imi aˈera i te ravea no te afai roa ˈtu ia ˈna i mua ia Iesu.+ 19 Aita râ i tae ia ratou no te rahi o te taata. Pauma aˈera ratou i nia i te tapoˈi fare, faaapoo aˈera i te reira e haapou maira i te hapepa i nia i te roˈi i rotopu i te feia i mua ia Iesu. 20 I to Iesu iteraa i to ratou faaroo, na ô atura oia i te hapepa: “Ua faaorehia ta oe mau hara.”+ 21 Na ô ihora te mau papai parau e te mau Pharisea te tahi i te tahi: “O vai hoi teie taata e faaino ra i te Atua? E ere anei o te Atua anaˈe te nehenehe e faaore i te hara?”+ 22 Taa ihora râ ia Iesu to ratou huru feruriraa e na ô atura: “Eaha outou e feruri ai mai tera i roto i to outou aau? 23 Eaha hoi te mea ohie aˈe ia parau: ‘Ua faaorehia ta oe mau hara,’ aore ra: ‘A tia, a haere’? 24 E faaite atu râ vau e e mana to te Tamaiti a te taata nei i te fenua e faaore i te hara . . . ” Na ô atura oia i te hapepa: “Te parau atu nei au ia oe: A tia, a rave i to oe roˈi e a haere i to oe fare.”+ 25 I reira iho, tia aˈera oia i mua ia ratou, rave maira i to ˈna roˈi e haere atura i to ˈna fare a faahanahana ˈi i te Atua. 26 Maere e mǎtaˈu ihora ratou pauroa, e faahanahana ˈtura i te Atua a na ô ai: “E ohipa faahiahia ta tatou i ite i teie mahana!”
27 I muri aˈe i teie mau mea, haere atura Iesu i rapae, ite atura i te hoê titau tute o Levi te iˈoa, te parahi ra i te fare aufauraa tute, e na ô atura: “A pee mai ia ˈu.”+ 28 Tia aˈera Levi, vaiiho pauroa ˈtura e pee maira ia Iesu. 29 Faatupu atoa ihora Levi i te hoê tamaaraa rahi no Iesu i to ˈna fare, e i rotopu i te mau manihini e tamaa ra,* mea rahi roa te titau tute.+ 30 Ohumu aˈera te mau Pharisea e ta ratou mau papai parau e na ô atura i ta ˈna mau pǐpǐ: “Eaha outou e tamaa ˈi e te mau titau tute e te feia rave hara?”+ 31 Pahono maira Iesu: “E ere te taote no te feia oraora maitai, no te feia maˈi râ.+ 32 Ua haere mai hoi au e titau i te feia rave hara ia tatarahapa,+ eiaha râ te feia parau-tia.”
33 Na ô atura ratou: “E pinepine te mau pǐpǐ a Ioane i te haapae i te maa e i te pure ma te taparuparu, oia atoa te mau pǐpǐ a te mau Pharisea. Ta oe râ, te tamaa nei e te inu noa nei ïa.”+ 34 Na ô maira Iesu: “Eita ta outou e nehenehe e faahepo i te mau hoa o te tane faaipoipo ia haapae i te maa a faaea noa mai ai oia i rotopu ia ratou, e ere anei? 35 E tae mai râ te mau mahana+ e hopoi-ê-hia ˈi te tane faaipoipo,+ i reira ïa ratou e haapae ai i te maa.”
36 Horoa atoa ˈtura oia i te hoê faahohoˈaraa: “Aita e taata e tâpû i te ahu apî no te tafai atu i nia i te ahu tahito. Ia na reira oia, e mutu te ahu tahito i te ahu apî, e ore atoa te ahu apî e tano e te ahu tahito.+ 37 Aita atoa e taata e tuu i te uaina apî i roto i te mau pute uaina* tahito. Ia na reira oia, e mahae te mau pute uaina, e tahe te uaina apî, e ino atoa te mau pute uaina. 38 E tuuhia râ te uaina apî i roto i te mau pute uaina apî. 39 Aita e taata e hinaaro i te uaina apî mai te peu e ua tamata ê na oia i te mea tahito, a na ô ai: ‘Mea au te uaina tahito.’”
6 I te hoê râ Sabati, haere atura Iesu na roto i te mau faaapu sitona, hutihuti aˈera ta ˈna mau pǐpǐ i te huero sitona,+ orooro ihora i roto i to ratou rima e amu atura.+ 2 Na ô maira te tahi mau Pharisea: “Eaha outou e rave ai i tei opanihia i te Sabati?”+ 3 Pahono atura râ Iesu: “Aita outou i taio i ta Davida i rave a poia ˈi oia e to ˈna mau taata?+ 4 Ua tomo oia i roto i te fare o te Atua, ua horoahia mai te mau pane pûpûhia,* tei opanihia i te taata atoa ia amu. O te mau tahuˈa anaˈe te nehenehe e amu i te reira. Ua amu oia e ua horoa i te tahi na to ˈna mau taata.”+ 5 Na ô atura oia: “O te Tamaiti a te taata nei te Fatu o te Sabati.”+
6 I te tahi atu Sabati,+ tomo ihora Iesu i roto i te sunago e haapii atura i te taata. E taata atoa to reira ua pohe* to ˈna rima atau.+ 7 Hiˈo maitai maira te mau papai parau e te mau Pharisea ia Iesu no te ite e faaora anei oia i te taata maˈi i te Sabati, a faahapa mai ai ia ˈna. 8 Ua ite râ Iesu i to ratou manaˈo+ e parau atura i te taata rima pohe:* “A tia mai e a faaea noa i ropu.” Tia aˈera oia e faaea noa ihora i ropu. 9 Na ô atura Iesu: “E ui atu vau ia outou: Ia au i te Ture, mea tano anei i te Sabati ia hamani maitai aore ra ia hamani ino, ia faaora aore ra ia haapohe?”+ 10 Hiˈo ihora oia ia ratou pauroa e na ô atura i taua taata ra: “A toro mai na i to rima.” Na reira ˈtura oia e ora ˈtura to ˈna rima. 11 Hae ihora râ ratou e paraparau aˈera te tahi i te tahi i ta ratou e rave ia Iesu.
12 I te hoê mahana, pauma ˈtura Iesu i nia i te mouˈa e pure+ atura i te Atua i te po taatoa.+ 13 E ao aˈera, parau atura oia i ta ˈna mau pǐpǐ ia haere mai e maiti ihora i rotopu ia ratou 12 ta ˈna i topa i te iˈoa aposetolo:+ 14 Simona ta ˈna i topa atoa i te iˈoa Petero, Anederea to ˈna taeae, Iakobo, Ioane, Philipa,+ Baretolomea, 15 Mataio, Toma,+ Iakobo te tamaiti a Alephaia, Simona piihia “tei itoito rahi,” 16 Iuda te tamaiti a Iakobo e Iuda Isakariota tei riro ei enemi.
17 Pou maira Iesu e ratou atoa e faaea ˈtura oia i te hoê vahi papu, to reira e rave rahi o ta ˈna mau pǐpǐ e te nahoa no Iudea atoa, no Ierusalema e no te pae miti o Turia e Sidona, tei haere mai e faaroo ia ˈna e ia ora to ratou mau maˈi. 18 Ua ora atoa mai te feia tei haamauiuihia e te varua viivii. 19 Imi atura te taata atoa i te tapea ia Iesu, no te mea e mana no roto mai ia ˈna te haere i rapae,+ a ora ˈtu ai to ratou maˈi.
20 Hiˈo atura Iesu i ta ˈna mau pǐpǐ e na ô atura:
“E oaoa outou te feia veve, no outou hoi te Faatereraa arii a* te Atua.+
21 “E oaoa outou e poia nei, e paia hoi outou.+
“E oaoa outou e taˈi nei, e ata hoi outou.+
22 “E oaoa outou ia hae te taata ia outou,+ ia tiavaru ia outou,+ ia faahapa ia outou e ia faaino i to outou iˈoa no te Tamaiti a te taata nei. 23 I na reira na hoi to ratou mau tupuna i te mau peropheta. A oaoa i taua mahana ra e ia oaoa roa outou, inaha, e haamaitairaa rahi hoi ta outou i te raˈi.+
24 “Ua ati râ outou te feia taoˈa rahi,+ ta outou hoi e fanaˈo nei, tera noa ïa te noaa ia outou.+
25 “Ua ati outou tei paia, e poia hoi outou.
“Ua ati outou e ata nei, e oto e e taˈi hoi outou.+
26 “Ua ati outou ia arue te taata ia outou,+ ua na reira hoi to ratou mau tupuna i te mau peropheta haavare.
27 “Tera râ, te parau atu nei au ia outou e faaroo nei: A here noa i to outou mau enemi, a hamani maitai noa i te feia e hae ra ia outou,+ 28 a haamaitai noa i tei faaino mai ia outou, a pure noa no tei parau ino mai ia outou.+ 29 I te taata e poara mai i to oe papariˈa, a fariu atu i te tahi atu papariˈa. E i te taata e rave i to oe ahu tapoˈi, a horoa atoa ˈtu i te tahi atu ahu.+ 30 A horoa i ta te taata atoa e ani mai.+ E i te taata e rave i ta oe ra, eiaha e ani ia faahoˈi mai.
31 “Oia atoa, ta outou e hinaaro ia rave te taata no outou, a na reira atoa ˈtu ïa.+
32 “Mai te peu o te feia anaˈe e here mai ia outou ta outou e here atu, eaha ïa te apî? Te here atoa nei hoi te feia rave hara i tei here mai ia ratou.+ 33 E ia hamani maitai outou i tei hamani maitai mai, eaha ïa te apî? Te na reira atoa nei te feia rave hara. 34 Ia horoa tarahu* atoa outou i te tahi mea ma te manaˈo e e faahoˈihia mai, eaha ïa te apî?+ Te horoa tarahu atoa nei te feia rave hara ma te tiaturi e e faahoˈi-pauroa-hia mai. 35 Area to outou mau enemi, a here noa ia ratou, a hamani maitai e a horoa tarahu ma te ore e tiai ia faahoˈihia mai.+ E haamaitairaa rahi ïa ta outou e e riro outou ei tamarii na Tei Teitei Roa ˈˈe, mea hamani maitai hoi oia i te feia mauruuru ore e te ino.+ 36 A aroha hamani maitai noa, mai to outou Metua aroha hamani maitai.+
37 “A faaea atoa i te haava, e ore roa ïa outou e haavahia,+ e a faaea i te faahapa, e ore roa ïa outou e faahapahia. A faaore noa i ta vetahi ê hara, e faaorehia ïa ta outou.+ 38 A tamau i te horoa, e horoa atoa mai ïa te taata.+ E ninii ratou i roto i to outou ahu e ia rahi roa, ia pue maitai, ia ueuehia e purehu noa ˈtu i rapae. Tei te huru hoi o ta outou faitoraa e faito-atoa-hia ˈi ta outou.”
39 Horoa atoa ˈtura oia i te hoê faahohoˈaraa: “E nehenehe anei te hoê matapo e aratai i te tahi atu matapo? E ore anei raua e topa i roto i te apoo?+ 40 Aita te hoê piahi* i hau aˈe i ta ˈna orometua, te taata râ e haapii-maitai-hia ra, e riro ïa mai ta ˈna orometua. 41 Eaha ïa oe e hiˈo ai i te raau huˈa roa i roto i te mata o to taeae, aita râ oe e tâuˈa ra i te pou i roto i to oe iho mata?+ 42 E nafea oe e nehenehe ai e parau i to oe taeae: ‘Taeae, vaiiho na ia ˈu ia iriti i te raau huˈa roa i roto i to oe mata,’ e aita hoi oe e ite ra i te pou i roto i to oe iho mata? Haavarevare! A iriti na mua i te pou i roto i to oe iho mata, e ite maitai ïa oe ia iriti i te raau huˈa roa i roto i te mata o to oe taeae.
43 “Aita hoi e tumu raau maitai e faahotu mai i te maa ino, aita atoa e tumu raau ino e faahotu mai i te maa maitai.+ 44 Na te maa hoi e faaite eaha tera e tera tumu raau.+ Eita e pofaihia te suke aore ra e tâpûhia te vine i nia i te raau taratara. 45 E parau te hoê taata maitai i te mea maitai, no te mea ua î to ˈna aau i te mea maitai. Te taata ino râ, e parau ïa i te mea ino, no te mea ua î to ˈna aau i te mea ino. E parau hoi te vaha i te mea e vai ra i roto i te aau.+
46 “Eaha ïa outou e parau mai ai ia ˈu, e te Fatu, e te Fatu, e aita hoi outou e haapao ra i ta ˈu mau parau?+ 47 Te taata e haere mai ia ˈu nei e faaroo i ta ˈu mau parau, a haapao atu ai, e faaite atu ïa vau e e au o ˈna ia vai:+ 48 E au oia i te hoê taata o te hinaaro e faatia i te hoê fare. E ô oia i te hoê apoo hohonu e tae roa ˈtu i te pǎpǎ, a haamau atu ai i te niu i reira. I te ûa-rahi-raa mai, tairi maira te pape pue i nia i taua fare ra, aita râ te fare i aueue, no te mea ua faatia-maitai-hia.+ 49 Te taata râ o te faaroo mai ma te ore e haapao,+ e au ïa i te hoê taata tei faatia i te hoê fare i nia i te repo e aita e niu. I te tairiraa mai te pape pue, marua ihora te fare e parari roa ˈtura.”
7 I te otiraa ta ˈna paraparauraa i te taata, tomo ihora Iesu i Kaperenaumi. 2 E tavini ta te tahi raatira faehau e mea au na ˈna ia ˈna, e maˈi rahi râ to ˈna e ua fatata i te pohe.+ 3 I to te raatira faehau faarooraa no nia ia Iesu, tono ihora oia i te tahi mau aratai ati Iuda e ani ia Iesu ia haere mai e faaora i te maˈi o ta ˈna tavini. 4 Haere maira ratou ia Iesu ra e taparuparu maira ia ˈna: “Mea tano ia farii oe i ta ˈna aniraa, 5 mea au hoi na ˈna to tatou nunaa e na ˈna i hamani i ta matou sunago.” 6 Haere atura ïa Iesu e ratou atoa. Te piri atu ra râ oia i te fare i tono mai ai te raatira faehau i te mau hoa e parau ia Iesu: “E te Fatu, eiaha e faaohipa rahi ia oe, eita hoi e tano ia ˈu ia farii ia oe i to ˈu fare.+ 7 No reira vau i ore ai i haere atu ia oe ra. A parau noa râ i te tahi parau, e ia ora te maˈi o ta ˈu tavini. 8 E taata hoi te faatere mai ia ˈu, e faehau atoa ta ˈu o te auraro mai ia ˈu, e ia parau vau i teie faehau: ‘A haere!’ e haere oia, i te tahi atu: ‘A haere mai!’ e haere mai oia, e i ta ˈu tavini: ‘A na ô!’ e na ô oia.” 9 I to Iesu faarooraa i teie mau parau, maere ihora oia i taua raatira faehau ra, fariu atura oia i te nahoa tei pee mai ia ˈna e na ô atura: “E parau atu vau: Aita vau i ite aˈenei i te faaroo rahi mai teie i Iseraela.”+ 10 I to te feia i tonohia hoˈiraa ˈtu i te fare, ite aˈera ratou e ua ora te maˈi o te tavini.+
11 I muri iti aˈe, reva ˈtura Iesu i te hoê oire o Naina te iˈoa, ua pee atoa mai ta ˈna mau pǐpǐ e te hoê nahoa rahi. 12 A piri atu ai oia i te uputa o te oire, inaha te amohia mai ra te hoê taata pohe, o ˈna anaˈe te tamaiti* a te hoê vahine ivi.+ E rave rahi to te oire i pihai iho i taua vahine ra. 13 Ite atura te Fatu ia ˈna, aroha ihora ia ˈna+ e na ô atura: “Eiaha e taˈi faahou.”+ 14 Tapiri atura Iesu, tapea ˈtura i te roˈi e tia noa ihora te feia amo. Na ô atura oia: “Taurearea, te parau atu nei au ia oe: A tia mai!”+ 15 Tia maira taua taata pohe ra, paraparau ihora e tuu atura Iesu ia ˈna i to ˈna metua vahine.+ 16 Mǎtaˈu ihora ratou pauroa e faahanahana ˈtura i te Atua a na ô ai: “Ua tia mai te hoê peropheta rahi i rotopu ia tatou,”+ e “Ua haamanaˈo mai te Atua i to ˈna nunaa.”+ 17 Atutu atura teie parau apî no nia ia Iesu e ati aˈe Iudea e te mau vahi tapiri atoa.
18 E teie nei, faatia aˈera te mau pǐpǐ a Ioane ia ˈna i teie mau mea atoa.+ 19 Titau ihora Ioane e piti o ta ˈna mau pǐpǐ e tono atura ia raua e ui i te Fatu: “O oe anei ta matou i tiai noa na,+ aore ra e taata ê te tae mai?” 20 Haere atura raua ia Iesu ra e na ô atura: “Ua tono mai Ioane Bapetizo ia mâua e ui ia oe: ‘O oe anei ta matou i tiai noa na, aore ra e taata ê te tae mai?’” 21 I taua taime ra, ua faaora oia e rave rau maˈi+ e te matapo e rave rahi ia ite faahou ratou. E ua tiavaru atoa oia i te mau varua ino. 22 Pahono maira Iesu ia raua: “A haere e faatia ia Ioane i ta orua i ite e i faaroo: Te ite faahou nei te matapo,+ te haere nei te pirioi, te faaorahia nei te lepera, te faaroo nei te tariˈa turi,+ te faatia-faahou-hia nei tei pohe e te faaitehia nei te parau apî oaoa i te feia veve.+ 23 E oaoa te taata e tiaturi mau nei ia ˈu.”+
24 I te revaraa na pǐpǐ a Ioane, parau ihora Iesu i te nahoa no nia ia Ioane: “Eaha ta outou i haere e hiˈo i te medebara? Te hoê aeho e taueue ra i te mataˈi?+ 25 O vai ïa ta outou i haere e hiˈo? Te hoê taata e ahu unauna* to ˈna?+ Te feia e ahu unauna e e oraraa fanaˈo to ratou, to roto ïa i te aorai o te mau arii. 26 O vai ïa ta outou i haere e hiˈo i te medebara? Te hoê peropheta? Oia mau, te parau atu nei au, e rahi aˈe oia i te hoê peropheta.+ 27 No ˈna i papaihia ˈi: ‘Inaha, te tono nei au i ta ˈu vea na mua ia oe,* na ˈna e faaineine i te eˈa no oe.’+ 28 Te parau atu nei au, i rotopu i te taata atoa,* aita hoê i rahi aˈe ia Ioane, area tei haihai aˈe i roto i te Faatereraa arii a* te Atua, mea rahi aˈe ïa ia ˈna.”+ 29 (I to te taata atoa e te feia titau tute faarooraa i teie parau, farii aˈera ratou e parau-tia ta te Atua, i bapetizohia na hoi ratou e Ioane.+ 30 Area te mau Pharisea e te feia mea ite i te Ture, ua haafaufaa ore ïa i ta te Atua opuaraa* no ratou,+ aita hoi ratou i bapetizohia e Ioane.)
31 Na ô faahou atura Iesu: “E faaau ïa vau i te mau taata o teie nei uˈi ia vai, e au hoi ratou ia vai?+ 32 E au ratou i te mau tamarii e parahi ra na te mahora e e pii ra i te tahi atu mau tamarii, a na ô ai: ‘Ua faataˈi matou i te vivo no outou, aita râ outou i ori. Ua himene matou ma te oto, aita râ outou i taˈi.’ 33 Oia atoa, ua haere mai Ioane Bapetizo e aita oia i amu i te faraoa e aita i inu i te uaina,+ ua parau râ outou: ‘E demoni to ˈna.’ 34 Ua haere mai te Tamaiti a te taata nei e ua tamaa e ua inu, ua parau râ outou: ‘Inaha, mea tamaa roa teie taata ma te haapuupuu, mea inu i te uaina, e hoa no te mau titau tute e te feia rave hara!’+ 35 Na te mau ohipa parau-tia ta te hoê taata e rave* e haapapu e e taata paari oia.”+
36 Ani maira râ te hoê Pharisea ia Iesu ia tamaa i ǒ ˈna. Tomo ihora ïa Iesu i roto i te fare o taua Pharisea ra e tarava ihora i te amuraa maa. 37 E inaha, haere maira te hoê vahine, matauhia na te oire ei vahine rave hara. I faaroo na oia e te tamaa ra Iesu* i te fare o te Pharisea. E mohina alabata ta ˈna e monoˈi noˈanoˈa to roto.+ 38 Tuturi ihora oia i te pae avae o Iesu, taˈi atura, rari aˈera to Iesu avae i to ˈna roimata ta ˈna i tamǎrô i to ˈna rouru. Apa atoa ˈtura oia i to Iesu avae ta ˈna i ninii i te monoˈi noˈanoˈa i nia iho. 39 I to te Pharisea, tei titau manihini ia Iesu, iteraa i te reira, feruri ihora oia: “Ahiri e peropheta teie taata, e ite ïa o ˈna o vai e eaha teie vahine e tapea nei i to ˈna avae, e vahine rave hara.”+ 40 Pahono atura râ Iesu ia ˈna: “Simona, e parau ta ˈu ia oe.” Na ô maira Simona: “A parau mai Orometua!”
41 “E piti taata tei tarahu i te moni i te tahi atu taata, e 500 denari* tarahu ta te tahi, e 50 ta te tahi atu. 42 No te mea râ e aita ta raua e moni no te faahoˈi, faaore noa maira taua taata ra i ta raua tarahu. O vai ïa o raua te here atu â ia ˈna?” 43 Pahono maira Simona: “I to ˈu manaˈo, o te taata ïa mea rahi aˈe ta ˈna tarahu.” Na ô atura Iesu: “Mea tano to manaˈo.” 44 Hiˈo atura oia i te vahine e na ô atura ia Simona: “Te ite ra oe i teie vahine? Ua tomo vau i roto i to oe fare, aita râ oe i horoa mai i te pape no to ˈu avae. Teie râ vahine, ua horoi ïa i to ˈu avae i to ˈna roimata e ua tamǎrô i to ˈna rouru. 45 Aita oe i apa mai ia ˈu, teie râ vahine, aita ïa i faaea i te apa i to ˈu avae mai to ˈu iho â tomoraa mai. 46 Aita oe i ninii i te monoˈi i nia i to ˈu upoo, teie râ vahine, ua ninii ïa i te monoˈi noˈanoˈa i nia iho i to ˈu avae. 47 Teie ïa ta ˈu e parau atu, noa ˈtu te rahi o te hara a teie vahine, ua faaorehia ïa.+ E faaite atu â ïa oia i te here. Te taata râ mea iti ta ˈna hara i faaorehia, mea iti atoa ïa te here ta ˈna e faaite.” 48 Na ô atura Iesu i taua vahine ra: “Ua faaorehia ta oe mau hara.”+ 49 Na ô ihora te feia e tarava ra i te amuraa maa e o Iesu, i rotopu ia ratou: “O vai teie taata e faaore atoa ˈi oia i te hara?”+ 50 Na ô atura râ Iesu i taua vahine ra: “Ua ora oe i to oe faaroo.+ A haere, eiaha e haapeapea.”
8 I muri iti aˈe, haere atura Iesu na te mau oire e oire rii e poro e e faaite haere i te parau apî oaoa o te Faatereraa arii a* te Atua.+ Ua pee mai na 12 ia ˈna, 2 oia atoa te tahi mau vahine ta ˈna i tiavaru i te mau varua ino e i faaora i te maˈi: o Maria piihia Magadala, e hitu demoni tei haere i rapae no roto mai ia ˈna, 3 o Ioana+ te vahine faaipoipo a Huza, tiaau a Heroda, o Susana e e rave rahi atu â vahine. Ua aupuru ratou ia Iesu e te mau aposetolo i ta ratou mau faufaa.+
4 Putuputu maira râ te hoê nahoa rahi e te feia no te mau oire mai o tei apee ia ˈna, e faahiti atura oia i te hoê faahohoˈaraa:+ 5 “Ua haere te hoê taata ueue e ueue i ta ˈna huero. A ueue ai oia, topa ihora te tahi mau huero na te hiti purumu, taataahihia ihora e te taata e amuhia ˈtura e te mau manu o te raˈi.+ 6 Topa ihora te tahi atu mau huero i nia i te pǎpǎ, tupu aˈera e mǎrô ihora no te pape ore.+ 7 Topa ihora te tahi atu i roto i te mau raau taratara, e tapoˈi aˈera te mau raau taratara tei tupu atoa mai i te mau huero.+ 8 Topa ihora râ te tahi atu i nia i te repo maitai, tupu aˈera e hotu tataihanere maira ta te hoê.”+ E na ô atura oia ma te reo puai: “Te taata e tariˈa to ˈna no te faaroo, ia faaroo ïa.”+
9 Ani maira râ te mau pǐpǐ ia Iesu i te auraa o teie faahohoˈaraa.+ 10 Na ô atura Iesu: “Ua horoahia ia outou te taaraa i te mau parau huna moˈa o te Faatereraa arii a te Atua, no te tahi atu râ, e faahiti ïa vau i te mau faahohoˈaraa.+ Hiˈo noa ˈi ratou, aita ratou e ite ra, horoa noa ˈi ratou i te tariˈa faaroo, aita ratou e taa ra i te auraa.+ 11 Teie te auraa o te faahohoˈaraa: Te huero, o te poroi ïa a te Atua.+ 12 Te hiti purumu i ueuehia ˈi te huero, o te feia ïa tei faaroo. Haere maira te Diabolo e hutihuti ihora i te poroi i roto i to ratou aau, ia ore hoi ratou e tiaturi a ora ˈtu ai.+ 13 Te pǎpǎ i ueuehia ˈi te huero, o te feia ïa e faaroo e e farii i te poroi ma te oaoa. No te mea râ aita te reira i aˈa, tiaturi ihora ratou maa taime. I te tupuraa mai râ te fifi, aita ˈtura i tiaturi faahou.+ 14 Te mau raau taratara i topa ˈi te huero, o te feia ïa tei faaroo. A manaˈonaˈo ai râ i te mau haapeapearaa, te mau taoˈa+ e te mau mea navenave o teie oraraa,+ poˈi roa ˈtura ratou e aita ˈtura i hotu maitai mai.+ 15 Te repo maitai i ueuehia ˈi te huero, o te feia ïa tei faaroo i te poroi ma te aau maitai roa,+ tei tapea maite i te reira e tei hotu mai a faaoromai tamau ai i te fifi.+
16 “Aita e taata e tutui i te mori, a tapoˈi atu ai i te hoê farii aore ra a tuu atu ai i raro aˈe i te hoê roˈi. E tuu atu râ oia i nia i to ˈna vairaa, ia ite hoi te feia e tomo mai i te maramarama.+ 17 Aita hoi e mea huna eita e faaitehia, e aita e mea i tapoˈi-maitai-hia eita e haamahorahia.+ 18 No reira, a faaroo maitai ïa, te taata hoi e faufaa ta ˈna, e horoahia hau atu â e e rahi mau â ta ˈna faufaa.+ Te taata râ aita ta ˈna e faufaa, oia atoa te mea e vai ra ia ˈna ra e iriti-ê-hia.”+
19 Haere maira râ to Iesu metua vahine e to ˈna mau taeae+ e hiˈo ia ˈna, aita râ i tae atu ia ˈna ra no te rahi o te taata.+ 20 Parauhia maira ïa ia ˈna: “Te tia ra to oe metua vahine e to oe mau taeae i rapaeau, te hinaaro nei e farerei ia oe.” 21 Na ô atura oia: “To ˈu metua vahine e to ˈu mau taeae, o te feia ïa e faaroo i te poroi a te Atua e e haapao i te reira.”+
22 I te hoê mahana, ua haere Iesu e ta ˈna mau pǐpǐ i nia i te hoê poti e na ô ihora oia ia ratou: “Mai, fano anaˈe i tera ˈtu pae o te roto.” Fano atura ratou.+ 23 A tere noa ˈi râ ratou, varea ihora Iesu i te taoto. Farara maira te mataˈi puai, î aˈera to ratou poti i te pape e fatata ˈtura i te tomo.+ 24 Tapiri maira ïa te mau pǐpǐ ia Iesu e faaara maira ia ˈna, a na ô ai: “Orometua, Orometua, e pohe tatou!” Tia aˈera Iesu, tamaˈi ihora i te mataˈi e te miti, faaea aˈera te mataˈi e mania ˈtura.+ 25 Na ô atura oia: “Teihea ˈtura to outou faaroo?” Mǎtaˈu e maere ihora ratou e na ô aˈera te tahi i te tahi: “O vai hoi teie taata? E faaroo hoi te mataˈi e te miti i ta ˈna parau.”+
26 Tapae atura ratou i te tuhaa fenua o Geregasa,+ o Galilea to tera ˈtu pae. 27 A pou atu ai Iesu i tatahi, haere maira te tahi taata no taua oire ra ia ˈna. Ua uruhia oia e te mau demoni. Mea maoro aita oia i oomo i te ahu, e tei te menema*+ to ˈna faaearaa eiaha râ i te fare. 28 Ite maira oia ia Iesu, tuô ihora, tuturi ihora i mua ia ˈna, e na ô atura ma te reo puai: “Eaha ta oe ohipa i ǒ nei, Iesu te Tamaiti a te Atua Teitei Roa ˈˈe? Te taparu atu nei au ia oe eiaha e haamauiui ia ˈu.”+ 29 (I faaue na hoi Iesu i te varua viivii ia haere i rapae i taua taata ra. E rave rahi taime to ratou haruraa ia ˈna.*+ E pinepine oia i te taamuhia i te fifi e te auri e i te tiaihia, e mutu râ ia ˈna te reira, a aratohia ˈi oia e te demoni na te mau vahi taata ore.) 30 Ui ihora Iesu ia ˈna: “O vai to oe iˈoa?” Pahono maira oia: “O Nuu,” mea rahi hoi te demoni i roto ia ˈna. 31 Taparu aˈera ratou ia ˈna eiaha e faaue ia ratou ia haere i roto i te abuso.+ 32 E nǎnǎ rahi puaa râ+ te amu haere ra i te maa na nia i te mouˈa, taparu aˈera te mau demoni ia Iesu ia vaiiho ia ratou ia tomo i roto i te mau puaa, e faatia ihora oia.+ 33 Haere maira te mau demoni i rapae i taua taata ra e tomo aˈera i roto i te mau puaa, horo atura te nǎnǎ, topa ˈtura i roto i te miti na nia mai i te mato* e paremo aˈera. 34 A ite ai râ te mau tiai puaa i te ohipa i tupu, horo ê atura ratou e faaite i te reira na te oire e na te mataeinaa.
35 Haere maira te taata e hiˈo i tei tupu. Haere maira ratou ia Iesu e ite aˈera i te taata tei tiavaruhia te mau demoni i rapae, te parahi ra oia i te pae avae o Iesu. E ahu to ˈna e ua afaro to ˈna feruriraa. Mǎtaˈu ihora ratou. 36 Faatia ˈtura te feia tei ite mata i te reira mea nafea te taata tei uruhia na e te demoni i te faaoraraahia. 37 No to ratou mǎtaˈu rahi, ani aˈera te nahoa o te fenua o Geregasa ia Iesu ia faarue i to ratou vahi. Haere atura Iesu i nia i te poti e ua ineine i te reva. 38 Taparu maira râ taua taata ra ia Iesu ia faatia ia pee oia ia ˈna. Aita râ Iesu i farii e na ǒ atura:+ 39 “A hoˈi i to oe fare e a faatia i te taata atoa i ta te Atua i rave no oe.” Reva ˈtura ïa oia e faaite haere i te taata o te oire taatoa i ta Iesu i rave no ˈna.
40 I to Iesu tapaeraa ˈtu, farii maitai maira te nahoa ia ˈna, te tiai ra hoi ratou paatoa ia ˈna.+ 41 E inaha, haere maira te hoê taata o Iaeiro te iˈoa, e aratai o te sunago. Tipapa ihora oia i mua ia Iesu a taparu atu ai ia ˈna ia tomo mai i roto i to ˈna fare,+ 42 no te mea ua fatata ta ˈna tamahine otahi,* tei piri i te 12 matahiti, i te pohe.
A haere ai Iesu, piri roa maira te nahoa ia ˈna. 43 Te vai ra te hoê vahine, a 12 matahiti to ˈna tapahi-noa-raa,+ e aita roa e taata i nehenehe e rapaau ia ˈna.+ 44 Haere maira oia i muri ia Iesu, tapea maira i to ˈna hiti ahu,+ e mau ihora to ˈna tapahi. 45 Parau aˈera Iesu: “Na vai i tapea ia ˈu?” I te mea e aita i itehia, na ô atura Petero: “Orometua, te haaati nei te taata ia oe e ua piri roa mai ratou.”+ 46 Parau maira râ Iesu: “E taata tei tapea ia ˈu, ua ite hoi au e e mana+ tei haere i rapae ia ˈu.” 47 Taa ˈtura i tera vahine e ua ite Iesu i tei tupu, tuturi ihora oia i mua ia Iesu ma te rûrû, e faaite atura i mua i te taata atoa no te aha oia i tapea ˈi ia ˈna e mea nafea to ˈna maˈi i ora ˈi i reira iho. 48 Parau maira râ Iesu ia ˈna: “Ta ˈu tamahine, no to oe faaroo i ora ˈi oe. A haere, eiaha oe e haapeapea.”+
49 A paraparau noa ˈi Iesu, haere maira te hoê taata o te fare o te tavana o te sunago e na ô maira: “Ua pohe ta oe tamahine. Eiaha e haapeapea faahou i te Orometua.”+ 50 I to Iesu faarooraa i teie parau, na ô ihora oia ia Iaeiro: “Eiaha oe e mǎtaˈu, a tiaturi noa mai, e ora ïa oia.”+ 51 I to ˈna taeraa ˈtu i te fare, o Petero, Ioane, Iakobo e na metua o te tamahine anaˈe ta ˈna i faatia ia tomo atu na muri ia ˈna. 52 Te taˈi ra râ te taata atoa e te tupaipai ra i to ratou ouma no te oto. Na ô ihora Iesu: “A faaea i te taˈi,+ aita hoi oia i pohe, te taoto nei râ.”+ 53 Ata faaooo aˈera ratou ia ˈna, no te mea ua ite ratou e ua pohe oia. 54 Rave ihora râ Iesu i te rima o te tamahine e na ô atura ma te reo puai: “Tamahine, a tia mai!”+ 55 Hoˈi maira te potii i te ora,*+ tia maira i reira iho+ e faaue atura Iesu ia horoa i te maa na ˈna. 56 Oaoa roa ihora na metua o te potii, faaue ihora râ Iesu ia raua eiaha e faaite i te ohipa i tupu.+
9 Titau atura Iesu i na 12 e horoa ˈtura ia ratou i te puai e te mana ia tiavaru pauroa te demoni+ e ia faaora i te mau maˈi.+ 2 Tono atura oia ia ratou e poro i te Faatereraa arii a* te Atua e e faaora i te maˈi, 3 e na ô atura: “No teie tere, eiaha e rave i te tahi mea: e turutootoo, e pute maa, e faraoa, e moni.* Eiaha atoa e piti ahu.+ 4 I te mau vahi atoa râ e tomo ai outou i roto i te hoê fare, a faaea i reira e reva noa ˈtu outou.+ 5 E i te mau vahi atoa e ore ai te taata e farii ia outou, a haere mai i rapaeau i taua oire ra, e a tûtû i te repo o to outou avae ei faaararaa ia ratou.”+ 6 Haere atura ratou na te mau oire rii atoa e faaite haere i te parau apî oaoa e e faaora i te maˈi.+
7 Faarooroo ihora râ Heroda* te tavana* i te ohipa e tupu ra, e horuhoru ihora no ta vetahi parau e ua tia faahou mai Ioane mai te pohe mai,+ 8 ta te tahi atu râ, o Elia tei fa mai e ta te tahi atu, e peropheta no tahito tei tia faahou mai.+ 9 Na ô ihora Heroda: “Ua tâpûhia te upoo o Ioane,+ na ˈu hoi i faaue. O vai ïa teie taata e paraparauhia nei?” Hinaaro roa ihora oia e ite i taua taata ra.+
10 I te hoˈiraa mai te mau aposetolo, faatia maira ratou ia Iesu i tei ravehia e ratou.+ Rave atura Iesu ia ratou e reva ˈtura o ratou anaˈe i te hoê oire o Betesaida te iˈoa.+ 11 Ite aˈera râ te nahoa e pee maira ia ˈna. Farii maitai maira Iesu ia ratou, faaite atura i te parau o te Faatereraa arii a te Atua, e faaora ˈtura i te feia maˈi.+ 12 Ahiahi ihora, haere maira na 12 e na ô maira ia Iesu: “A tuu na i te nahoa ia haere na te mataeinaa e na te mau oire rii tapiri e imi i te nohoraa e e hoo mai i te maa, no te mea e vahi moˈemoˈe teie.”+ 13 Na ô atura râ oia: “Na outou e horoa i te maa na ratou.”+ Pahono maira ratou: “E pae anaˈe faraoa e e piti iˈa ta matou, e haere anei ïa matou e hoo mai i te maa na teie mau taata atoa?” 14 Piri i te 5 000 tane i reira. Na ô atura râ Iesu i ta ˈna mau pǐpǐ: “A haaparahi ia ratou e 50 taata i te pǔpǔ hoê.” 15 Na reira ˈtura ratou e parahi ihora te taata atoa. 16 Rave ihora Iesu i na faraoa e pae e na iˈa e piti, hiˈo aˈera i nia i te raˈi, haamaitai ihora i te Atua no tera maa, ofati ihora i na faraoa e horoa ˈtura i te faraoa e te iˈa i te mau pǐpǐ o tei opere na te nahoa. 17 Tamaa aˈera ratou pauroa e paia ˈtura. E haaputuhia ˈtura te toea maa i roto 12 farii.+
18 I te tahi atu mahana, a pure noa ˈi Iesu o ˈna anaˈe, haere maira te mau pǐpǐ ia ˈna ra e ui atura Iesu ia ratou: “O vai au i ta te nahoa parauraa?”+ 19 Pahono maira ratou: “O Ioane Bapetizo, o Elia râ ta te tahi pae, e ta te tahi atu, hoê ïa o te mau peropheta i tahito ra tei tia faahou mai.”+ 20 Na ô atura oia: “E outou, o vai au i ta outou parauraa?” Pahono maira Petero: “O te Mesia a te Atua.”+ 21 Faaue maitai ihora oia ia ratou eiaha e faaite i te reira i te taata,+ 22 na ô atura râ oia: “Ia roohia te Tamaiti a te taata nei i te mauiui rahi e tia ˈi, ia vahavahahia oia e te mau aratai ati Iuda, te mau tahuˈa tiaau e te mau papai parau, ia haapohehia+ e ia faatiahia mai i te toru o te mahana.”+
23 Na ô atura oia i te taata atoa: “Te taata e hinaaro e pee mai ia ˈu, ia haapae ïa ia ˈna iho+ e ia rave i ta ˈna pou haamauiuiraa* i te mau mahana atoa, a pee noa mai ai ia ˈu.+ 24 O tei faaherehere hoi i to ˈna ora,* e ere ïa oia i te reira. O tei ere râ i to ˈna ora* no ˈu, e noaa faahou mai ïa ia ˈna te reira.+ 25 Eaha hoi te apî ia noaa i te hoê taata te ao taatoa, a faaino atu ai râ oia ia ˈna iho aore ra a ere ai oia i to ˈna ora?+ 26 Te taata hoi o te haama ia ˈu e i ta ˈu mau parau, e haama atoa ïa te Tamaiti a te taata nei ia ˈna ia haere mai oia ma to ˈna hanahana e to te Metua e to te mau melahi moˈa.+ 27 Oia mau râ ta ˈu e parau atu: Te vai ra vetahi o te feia i ǒ nei o te ore e pohe hou a ite ai na mua i te Faatereraa arii a te Atua.”+
28 Piri i te vaˈu mahana i muri aˈe i to ˈna faahitiraa i teie mau parau, rave ihora Iesu ia Petero, Ioane e Iakobo e pauma aˈera i nia i te mouˈa e pure.+ 29 A pure noa ˈi Iesu, taui ihora te huru o to ˈna hohoˈa mata e uouo aˈera to ˈna ahu e anaana roa ˈtura. 30 E inaha, e piti taata te paraparau ra e o ˈna, o Mose raua Elia. 31 Ma te hanahana i fa mai ai raua e paraparau atura e nafea Iesu e faarue mai ai i teie nei ao, o te fatata hoi i te tupu i Ierusalema.+ 32 E varea taoto rahi to Petero, Ioane e Iakobo, ia ratou râ i ara roa mai, ite aˈera ratou i to Iesu hanahana+ e na taata e piti i pihai iho ia ˈna. 33 A fatata ˈi na taata i te vaiiho mai ia Iesu, na ô atura Petero ia Iesu: “Orometua, mea fanaˈo matou i te tiaraa mai i ǒ nei. Vaiiho na ia matou ia faatia e toru fare ie, hoê no oe, hoê no Mose e hoê no Elia.” Aita e taa ra ia ˈna ta ˈna e parau ra. 34 A paraparau noa ˈi râ Petero, fa maira te hoê ata e tapoˈi maira ia ratou. A poˈi ai râ ratou i te ata, mǎtaˈu ihora ratou. 35 Faaroohia ˈtura te hoê reo+ no roto mai i taua ata ra e na ô ra: “O ta ˈu Tamaiti teie, o ˈna tei maitihia e au.+ A faaroo ia ˈna.”+ 36 A faaroohia ˈi taua reo ra, ite ihora ratou ia Iesu anaˈe. Mamû noa ihora râ ratou, e i taua mau mahana ra aita ratou i faatia haere i ta ratou i ite.+
37 I te mahana i muri iho, a pou mai ai ratou na nia mai i te mouˈa, haere maira te hoê nahoa rahi ia Iesu ra.+ 38 E inaha, tuô maira te hoê taata o taua nahoa ra a na ô ai: “Orometua, te ani atu nei au ia oe ia tauturu* i ta ˈu tamaiti, o ˈna anaˈe hoi ta ˈu tamarii.+ 39 E inaha, e haru te hoê varua ino ia ˈna, o te tuô taue hoi, a iriti atu ai e a tahe noa ˈi te haae. I muri aˈe atoa i te haamauiuiraa ˈtu, eita te varua ino e faarue hanoa ia ˈna. 40 Ua ani au i ta oe mau pǐpǐ ia tiavaru i taua varua ra, aita râ i haere ia ratou.” 41 Na ô atura Iesu: “Auê ïa uˈi ino aita e faaroo,+ ehia â maororaa e parahi ai au ia outou nei, e faaoromai ai au ia outou? Afai mai i ta oe tamaiti i ǒ nei.”+ 42 A tapiri atu ai râ Iesu, taora ihora te demoni i te tamaroa i raro e rave atura e ia iriti roa oia. Tamaˈi ihora râ Iesu i te varua viivii, faaora ˈtura i te tamaroa e tuu atura ia ˈna i to ˈna metua tane ra. 43 Maere ihora ratou pauroa i te mana rahi o te Atua.
A maere ai ratou pauroa i te mau mea atoa ta Iesu e rave ra, na ô atura oia i ta ˈna mau pǐpǐ: 44 “A faaroo maitai e a haamanaˈo i teie mau parau: E tuuhia te Tamaiti a te taata nei i te rima o to ˈna mau enemi.”+ 45 Aita râ i taa ia ratou ta ˈna e parau ra. Ua hunahia hoi te reira ia ratou ia ore ratou e maramarama, e ua taiâ ratou i te uiui ia ˈna eaha te auraa o teie parau.
46 Mârô aˈera te tahi i te tahi o vai o ratou tei rahi aˈe.+ 47 Ua ite râ Iesu i te manaˈo o to ratou aau, rave maira oia i te hoê tamarii, tuu ihora i pihai iho ia ˈna, 48 e na ô atura: “Te taata o te farii i teie tamarii no to ˈu nei iˈoa, e farii atoa ïa ia ˈu. E te taata e farii ia ˈu, e farii atoa ïa i tei tono mai ia ˈu.+ Te taata hoi o te faahaehaa ia ˈna i rotopu ia outou pauroa, o ˈna ïa tei rahi.”+
49 Na ô maira Ioane: “Orometua, ua ite matou i te hoê taata i te tiavaruraa i te mau demoni ma te faaohipa i to oe iˈoa, e ua tamata matou i te tapea ia ˈna, no te mea e ere oia i te pǐpǐ na oe.”+ 50 Na ô atura râ Iesu: “Eiaha e tamata i te tapea ia ˈna, te taata hoi aita e patoi ra ia outou, te turu ra ïa ia outou.”
51 A fatata mai ai te taime* e ravehia ˈi Iesu i nia i te raˈi,+ faaoti roa ˈtura oia e haere i Ierusalema. 52 Tono ihora oia i te tahi mau vea na mua ia ˈna. Reva ˈtura ratou e tomo atura i te hoê oire iti o to Samaria no te faaineine i te mau mea no to Iesu taeraa ˈtu. 53 Aita râ to reira mau taata i farii mai ia ˈna,+ no te mea ua faaoti oia e haere i Ierusalema. 54 I to te mau pǐpǐ Iakobo raua Ioane+ iteraa i te reira, na ô maira raua: “E te Fatu, hinaaro anei oe ia faaue mâua i te auahi ia topa mai te raˈi mai ia mou ratou?”+ 55 Fariu aˈera Iesu e tamaˈi atura ia raua. 56 Haere atura Iesu e ta ˈna mau pǐpǐ i te tahi atu oire iti.
57 Te haere noa ra ratou, na ô maira te hoê taata ia Iesu: “E pee au ia oe i te vahi atoa ta oe e haere.” 58 Na ô atura râ Iesu: “E apoo to te alope e e ofaaraa to te manu o te raˈi. Te Tamaiti râ a te taata nei, aita ïa to ˈna e vahi taotoraa.”+ 59 Na ô atura oia i te tahi atu taata: “A pee mai ia ˈu.” Parau maira taua taata ra: “E te Fatu, a faatia na ia ˈu ia haere na mua e huna i to ˈu metua tane.”+ 60 Na ô atura râ Iesu: “A vaiiho na tei pohe+ e huna i tei pohe. O oe râ, a haere e faaite na te mau vahi atoa i te Faatereraa arii a te Atua.”+ 61 Na ô atoa maira te tahi atu: “E te Fatu, e pee au ia oe, na mua râ a faatia na ia ˈu ia haere e aroha i to ˈu utuafare.” 62 Na ô atura Iesu: “Te taata e tuu i to ˈna rima i nia iho i te arote, a hiˈo ai i muri,+ e ore ïa e tano ia ˈna ia ô i roto i te Faatereraa arii a te Atua.”+
10 I muri aˈe i teie mau mea, maiti ihora te Fatu e 70 pǐpǐ ê atu, e tono tataipiti atura ia ratou+ na mua ia ˈna i te mau oire e vahi atoa e haere atu ai oia. 2 Na ô atura oia ia ratou: “Te rahi mau nei te auhune, mea iti râ te rave ohipa. A taparu ïa i te Fatu o te auhune ia tono mai i te rave ohipa no te ootiraa.+ 3 A haere! Inaha, te tono nei au ia outou mai te mamoe i rotopu i te luko.+ 4 Eiaha e rave i te pute moni, te pute maa aore ra te tiaa,+ eiaha atoa e faataere i te aroha haere i te taata ta outou e farerei i te pae purumu. 5 I te mau vahi atoa e tomo ai outou i roto i te hoê fare, a parau atu na mua: ‘Ia vai te hau i roto i teie nei fare.’+ 6 Mai te peu e e taata e au i te hau to reira, tei nia ïa to outou hau ia ˈna. Aita anaˈe râ, e hoˈi mai ïa to outou hau ia outou ra. 7 A faaea ïa i taua fare ra,+ a amu e a inu i tei horoahia mai,+ e mea tano hoi ia aufauhia te rave ohipa no ta ˈna i rave.+ Eiaha e haere hanoa i tera e tera fare.
8 “Ia tomo atoa outou i roto i te hoê oire e ia fariihia mai outou, a amu i ta ratou e tuu mai i mua ia outou, 9 a faaora i te maˈi o to reira mau taata e a parau atu: ‘Ua fatata mai te Faatereraa arii a* te Atua.’+ 10 Ia ore râ outou e fariihia i roto i te hoê oire, a haere na te mau aroâ e parau: 11 ‘Te repo o to outou oire tei piri mai i to matou avae, te horoi nei ïa matou ei faaararaa ia outou.+ A haamanaˈo râ e ua fatata mai te Faatereraa arii a te Atua.’ 12 Te parau atu nei au e mea mâmâ aˈe te utua a Sodoma i ta taua oire ra i tera mahana.+
13 “Ua ati oe Korazina! Ua ati oe Betesaida! No te mea ahiri te mau ohipa mana tei ravehia i ǒ orua, i rave-atoa-hia na i Turia e Sidona, ua tatarahapa ê na ïa ratou, a parahi ai i roto i te rehu auahi ma te ahu oto.+ 14 Mea mâmâ aˈe ïa te utua a Turia e Sidona i ta outou i te haavaraa. 15 E oe Kaperenaumi, e faateiteihia anei oe i te raˈi? I te Apoo* oe e pou ai!
16 “Te taata o te faaroo ia outou, e faaroo ïa ia ˈu.+ E te taata e vahavaha ia outou, e vahavaha ïa ia ˈu atoa. E te taata o te vahavaha ia ˈu, e vahavaha atoa ïa i Tei tono mai ia ˈu.”+
17 Hoˈi maira na 70 ma te oaoa, a na ô ai: “E te Fatu, ua vî atoa te mau demoni ia matou ia faahiti matou i to oe iˈoa.”+ 18 Na ô atura oia: “Te ite ra vau ia Satani i te toparaa+ mai te raˈi mai mai te uira ra. 19 Inaha, ua horoa ˈtu vau i te mana ia taataahi outou i te ophi e te pata patia, e te mana i nia i te puai o te enemi,+ e aita roa e mea e rave ino ia outou. 20 Eiaha râ e oaoa e ua vî te mau varua ino ia outou, a oaoa râ e ua papaihia to outou iˈoa i te raˈi.”+ 21 I taua taime ra, oaoa roa ihora Iesu maoti te varua moˈa e na ô atura: “To ˈu Metua e te Fatu o te raˈi e te fenua, te arue nei au ia oe i mua i te taata no te mea ua huna maitai oe i teie mau parau i te feia paari e te maramarama+ e ua faaite atu i te feia e au i te tamarii. Oia mau e to ˈu Metua, no te mea tera ta oe i faaoti e rave.+ 22 Ua tuu mai to ˈu Metua i te mau mea atoa ia ˈu. O te Metua anaˈe tei ite o vai te Tamaiti, e o te Tamaiti anaˈe tei ite o vai te Metua e te taata atoa ta te Tamaiti+ e hinaaro e faaite atu o vai te Metua.”+
23 Paraparau atura Iesu i ta ˈna mau pǐpǐ anaˈe e na ô atura: “E oaoa te feia o te ite nei to ratou mata i ta outou e ite nei.+ 24 Te parau atu nei hoi au: Mea rahi te peropheta e te arii tei hinaaro e ite i te mau mea ta outou e hiˈo nei, aita râ i ite,+ e faaroo atoa i te mau mea ta outou e faaroo nei, aita râ i faaroo.”
25 E inaha, tia maira te hoê taata, mea ite i te Ture, no te râmâ ia Iesu e na ô maira: “Orometua, eaha ta ˈu e rave e fatu ai au i te ora mure ore?”+ 26 Na ô atura Iesu: “Eaha tei papaihia i roto i te Ture? Eaha ta oe e taio ra?” 27 Pahono maira oia: “‘Ia here oe ia Iehova* to oe Atua ma to oe aau atoa, ma to oe ora* atoa, ma to oe puai atoa e ma to oe manaˈo atoa’+ e ‘i to oe taata tupu mai ia oe iho.’”+ 28 Na ô atura Iesu: “Ua tano ta oe pahonoraa. A na reira noa, e ora ïa oe e a muri noa ˈtu.”+
29 No to ˈna râ hinaaro e faaite e e taata parau-tia oia,+ na ô maira taua taata ra ia Iesu: “O vai hoi to ˈu taata tupu?” 30 Pahono atura Iesu: “Te pou mai ra te hoê taata na Ierusalema mai i Ieriko, haru ihora te tahi feia eiâ ia ˈna, rave atura i ta ˈna mau mea atoa, rutu aˈera ia ˈna e reva ˈtura, a faarue mai ai ia ˈna ua fatata i te pohe. 31 Te pou atoa mai ra hoi te hoê tahuˈa na taua eˈa ra. I to ˈna râ iteraa ˈtu i taua taata ra, haere ihora oia na te tahi aˈe pae o te eˈa. 32 Na reira atoa ˈtura te hoê ati Levi, a pou mai ai oia na taua vahi ra e a ite ai ia ˈna. 33 Tae maira râ te tahi taata no Samaria+ i taua vahi ra, ite atura ia ˈna e aroha ihora. 34 Tapiri maira oia, ninii ihora i te monoˈi e te uaina i nia iho i to ˈna mau pepe e taamu atura. Tuu aˈera oia ia ˈna i nia iho i ta ˈna animara, afai atura i te hoê fare no te mau ratere e utuutu atura ia ˈna. 35 E ao aˈera, rave ihora oia e piti denari,* horoa ˈtura i te fatu fare e na ô atura: ‘E utuutu oe ia ˈna e ia hau atu te haamâuˈaraa, e faahoˈi atu iho â vau i ta oe ia hoˈi mai au.’ 36 I to oe manaˈo, i roto ia ratou e toru, o vai tei faariro ia ˈna ei taata tupu+ no te taata tei haruhia e te eiâ?” 37 Na ô maira oia: “O te taata ïa tei aroha e tei hamani maitai i tei eiâhia.”+ Parau atura Iesu: “A haere e a na reira atoa.”+
38 Haere atura Iesu e ta ˈna mau pǐpǐ e tomo atura i te tahi oire iti. I reira farii maira te hoê vahine o Mareta+ te iˈoa ia Iesu i to ˈna fare. 39 E tuahine atoa to teie vahine, o Maria te iˈoa, e parahi ra i te pae avae o te Fatu ra, a faaroo noa ˈi i ta ˈna e parau ra.* 40 O Mareta râ, te raverave noa ra ïa e rave rahi ohipa. Tapiri maira ïa oia ia Iesu e na ô maira: “E te Fatu, aita oe e ite ra e o vau anaˈe teie e rave nei i te ohipa? A parau na i to ˈu tuahine ia tauturu mai ia ˈu.” 41 Pahono atura te Fatu: “Mareta, Mareta, te haapeapea roa nei oe no e rave rahi mea. 42 Mea iti hoi te hinaaro-mau-hia, hoê noa paha. Ua maiti Maria i te mea faufaa,*+ e eita te reira e rave-ê-hia ia ˈna.”
11 E teie nei, te pure ra Iesu i te tahi vahi, e i te otiraa ta ˈna pure, na ô maira hoê o ta ˈna mau pǐpǐ: “E te Fatu, haapii na oe ia matou ia pure, mai ta Ioane atoa i haapii i ta ˈna mau pǐpǐ.”
2 Parau atura ïa oia: “Ia pure outou, a na ô: ‘To matou Metua, ia moˈa* to oe iˈoa.+ Ia tae mai ta oe Faatereraa arii.*+ 3 Horoa mai na i ta matou maa no te mahana tataitahi ia au i te hinaaro-mau-hia e matou i te mau mahana atoa.+ 4 Faaore mai na i ta matou mau hara,+ te faaore atoa nei hoi matou i ta vetahi ê tarahu ia matou,+ e tauturu mai na ia matou ia ore ia hema.’”+
5 Na ô faahou atura Iesu: “Ahani e hoa to te hoê o outou e haere atura oia ia ˈna ra i te tuiraa po e na ô atura: ‘To ˈu hoa, horoa mai na e toru faraoa, 6 no tae noa maira hoi hoê o to ˈu mau hoa mai to ˈna tere mai e aita ta ˈu e maa e horoa na ˈna.’ 7 Pahono maira râ te hoa na roto mai i te fare: ‘Faaea na i te haapeapea ia ˈu. Ua ponaohia te opani e tei nia vau i te roˈi e ta ˈu mau tamarii. Eita ta ˈu e nehenehe e tia, a horoa ˈtu ai i te faraoa na oe.’ 8 Te parau atu nei au: E tia mai iho â oia, a horoa ˈtu ai i ta to ˈna hoa e hinaaro, e ere no te mea e hoa no ˈna, no to ˈna râ onoono rahi.+ 9 No reira, te parau atu nei au: A tamau i te ani,+ e horoahia mai. A tamau i te imi, e itehia mai. A tamau i te patoto, e iritihia mai.+ 10 Te taata hoi e ani, e noaa mai ta ˈna.+ Te taata hoi e imi, e itehia mai e ana. Te taata e patoto, e iritihia mai. 11 O vai ïa metua e horoa ˈtu i te ophi ia ani mai ta ˈna tamaiti i te iˈa?+ 12 Aore ra e horoa ˈtu i te pata patia ia ani atoa mai ta ˈna tamaiti i te huero moa? 13 No reira, noa ˈtu e e taata ino outou, ua ite outou i te horoa i te mau mea maitatai na ta outou mau tamarii, hau atu â ïa te Metua i te raˈi i te horoa i te varua moˈa na te feia e ani atu ia ˈna!”+
14 I muri aˈe, tiavaru ihora oia i te hoê demoni i rapae i te hoê vava.+ Haere atura te demoni i rapae, paraparau ihora te vava e maere ihora te nahoa.+ 15 Parau aˈera râ vetahi o ratou: “Te tiavaru nei oia i te mau demoni i te mana o Belezebuba,* te raatira o te mau demoni.”+ 16 Ani maira râ te tahi atu ia ˈna i te hoê tapao+ no te raˈi mai no te râmâ ia ˈna. 17 Ua ite râ oia i to ratou manaˈo+ e parau atura: “Ia amahamaha te hoê faatereraa, e mou te reira e ia amahamaha te hoê utuafare, eita ïa e mau. 18 Oia atoa, ia amahamaha Satani, e nafea ïa ta ˈna faatereraa e mau ai? Te parau nei hoi outou e mea na roto ia Belezebuba e tiavaru ai au i te mau demoni. 19 Mai te peu e mea na roto ia Belezebuba e tiavaru ai au i te mau demoni, mea na roto ïa ia vai e tiavaru ai ta outou mau tamarii i te mau demoni? No reira, na ratou e faahapa ia outou. 20 Mai te peu râ e i te mana* o te Atua+ e tiavaru ai au i te mau demoni, ua roohia ïa outou e te Faatereraa arii a te Atua.+ 21 Ia tiai te hoê taata puai i to ˈna fare ma ta ˈna mau mauhaa tamaˈi, e ore ta ˈna mau taoˈa e eiâhia. 22 Ia haere mai râ te tahi atu taata puai aˈe, a vî atu ai te fatu fare ia ˈna, e rave taua taata ra pauroa te mauhaa tamaˈi ta te fatu fare i manaˈo e e paruru te reira i ta ˈna mau taoˈa, a opere atu ai i ta ˈna i haru na vetahi ê. 23 Te taata o te ore e turu mai ia ˈu, te patoi nei ïa ia ˈu, e o te ore e haaputu mai i te taata e o vau atoa nei, te haapurara nei ïa.+
24 “Ia haere mai te hoê varua viivii i rapae i te hoê taata, e haere oia na te mau vahi pape ore e imi i te faafaaearaa, eita râ e itehia mai e ana. Na ô ihora oia: ‘E hoˈi au i to ˈu fare mai reira mai au.’+ 25 Ia tae atu oia i reira, ua purumuhia te fare e ua faanehenehehia. 26 Haere ihora oia e rave maira e hitu varua ino aˈe ia ˈna, tomo aˈera ratou i roto i taua fare ra, e faaea ihora i reira. Ino roa ˈtura ïa te huru o taua taata ra i to na mua ˈˈe.”
27 A paraparau noa ˈi râ Iesu, pii maira te hoê vahine i rotopu i te nahoa a na ô ai: “Ia oaoa te vahine tei fanau mai ia oe e tei faaote ia oe!”+ 28 Na ô atura râ oia: “Mea oaoa aˈe te feia e faaroo e e haapao i te parau a te Atua!”+
29 A putuputu mai ai te nahoa, na ô atura oia: “E uˈi ino teie o te imi nei i te hoê tapao, o te tapao a Iona anaˈe râ te horoahia ˈtu.+ 30 I riro na hoi Iona+ ei tapao no to Nineve, e riro atoa ïa te Tamaiti a te taata nei ei tapao no teie nei uˈi. 31 E tia faahou mai te arii vahine no apatoa+ i te haavaraa e te feia o teie nei uˈi atoa. E faahapa oia ia ratou, mai te hopea mai hoi o te fenua i haere mai ai oia e faaroo i te paari o Solomona. Inaha râ, e taata to ǒ nei tei rahi aˈe ia Solomona.+ 32 E tia faahou mai to Nineve i te haavaraa e teie nei uˈi atoa. E faahapa ratou i teie nei uˈi, no te mea ua tatarahapa ratou no ta Iona pororaa.+ Inaha râ, e taata to ǒ nei tei rahi aˈe ia Iona. 33 Ia tutui te hoê taata i te mori, e ere ïa no te huna aore ra no te tuu i raro aˈe i te hoê farii,* i nia râ i to ˈna vairaa,+ ia ite hoi te feia e tomo mai i te maramarama. 34 Te mori o te tino, o to oe ïa mata. Ia hiˈo to oe mata i te hoê noa mea,* e maramarama* atoa ïa to oe tino taatoa. Ia nounou* râ to oe mata, e poiri atoa ïa to oe tino.+ 35 A haapao maitai ïa e e ere te maramarama i roto ia oe i te poiri. 36 No reira, ia maramarama to oe tino taatoa aita roa ˈtu e poiri, e maramarama roa ïa to oe tino mai te hoê mori e turama ia oe.”
37 A parau ai Iesu i te reira, ani maira te hoê Pharisea ia ˈna ia tamaa i ǒ ˈna. Haere atura Iesu i to ˈna fare e tarava ihora i te amuraa maa. 38 Maere ihora râ te Pharisea i to ˈna iteraa e aita Iesu i horoi i to ˈna rima* hou a tamaa ˈi.+ 39 Na ô atura râ te Fatu: “Te tamâ nei outou te mau Pharisea i te rapaeau o te auˈa e o te farii maa, o roto râ, ua î ïa outou i te nounou e te ino.+ 40 Neneva ma! Na te Atua i hamani i te rapaeauraa e te rotoraa, e ere anei? 41 A horoa râ i te ô aroha hamani maitai* ma to outou aau atoa, e inaha e mâ roa outou. 42 Ua ati râ outou te mau Pharisea, no te mea te horoa nei outou i te tuhaa ahuru o te mineta, o te pegano e o te tahi atu mau raau tupu atoa no te faanoˈanoˈa i te maa,+ te haapae nei râ i te parau-tia a te Atua e te faaueraa e here ia ˈna! Ia horoa iho â outou i te tuhaa ahuru e tia ˈi, eiaha râ e haapae i te parau-tia a te Atua e te faaueraa e here ia ˈna.+ 43 Ua ati outou te mau Pharisea, no te mea mea au na outou e parahi i mua roa* i roto i te mau sunago e ia arohahia outou ma te faatura na te mahora!+ 44 Ua ati outou, no te mea e au outou i tera mau menema* eita e ite-maitai-hia,*+ a taataahi atu ai te taata na nia iho ma te ite ore!”
45 Na ô maira te hoê taata mea ite i te Ture: “Orometua, a na reira ˈi oe i te parau, o matou atoa ïa ta oe e faaino nei.” 46 Pahono atura Iesu: “Ua ati atoa outou mea ite i te Ture, no te mea te tuu nei outou i te mau hopoia teimaha i nia i te taata. Outou râ, eita ïa hoê o to outou mau manimani rima e tapea i taua mau hopoia ra!+
47 “Ua ati outou, no te mea te patu nei outou i te mau menema* no te mau peropheta, na to outou râ mau tupuna i haapohe ia ratou!+ 48 Ua ite maitai outou i tei ravehia e to outou mau tupuna, ua farii atu râ outou i te reira, na ratou hoi i haapohe i te mau peropheta,+ na outou râ e patu nei i to ratou mau menema. 49 No reira te Atua i parau atoa ˈi no to ˈna paari: ‘E tono atu vau i te mau peropheta e te mau aposetolo ia ratou ra. E haapohehia vetahi e e hamani-ino-hia te tahi atu, 50 ia hoˈi mai i nia i teie nei uˈi te toto o te mau peropheta atoa tei haamaniihia, mai te omuaraa mai â o teie nei ao,+ 51 mai ia Abela mai+ e tae roa ˈtu ia Zekaria, tei haapohehia i rotopu i te fata e te hiero.’+ Oia mau ta ˈu e parau atu: E hoˈi mai iho â to ratou toto i nia i teie nei uˈi.
52 “Outou mea ite i te Ture, ua ati outou, no te mea ua hopoi ê outou i te taviri e noaa ˈi te ite. Aita outou iho i tomo atu, e ua tapea outou i te feia i hinaaro e tomo atu!”+
53 A haere atu ai Iesu i rapae, tapiri maira te mau papai parau e te mau Pharisea ma te onoono i te uiui faahou ia ˈna 54 no te râmâ ia ˈna ia noaa hoi oia ia ratou i roto i ta ˈna mau parau.+
12 I taua taime ra, a putuputu mai ai te hoê nahoa e rave rahi tausani, a taataahi atu ai i to te tahi e te tahi avae, ua na ô Iesu i ta ˈna mau pǐpǐ: “A ara i te hopue a te mau Pharisea, oia hoi te haavarevare.+ 2 Aita râ e mea i tapoˈi-maitai-hia eita e faaitehia, e aita e mea huna eita e itehia.+ 3 No reira, te mau mea atoa ta outou e parau i roto i te poiri, e faaroohia i roto i te maramarama. E ta outou e parau i roto i te tariˈa o te hoê taata i roto i te piha, e faaitehia na nia mai i te fare. 4 Teie atoa ta ˈu e parau atu ia outou to ˈu mau hoa:+ Eiaha e mǎtaˈu i te feia e haapohe ia outou. Ia pohe hoi outou, aita ˈtu â ta ratou e nehenehe e rave i nia ia outou.+ 5 E faaite atu râ vau o vai ta outou e mǎtaˈu atu: A mǎtaˈu i Tei nehenehe e haapohe ia outou, a huri atu ai ia outou i Gehena.*+ O ˈna ïa ta outou e mǎtaˈu e tia ˈi.+ 6 E hoohia e pae manu rii no e piti moni huˈa haihai roa,* e ere anei? Aita râ hoê noa ˈˈe i moˈe i te Atua.+ 7 Area outou, ua taio-pauroa-hia te rouru o to outou upoo.+ Eiaha e mǎtaˈu. Mea faufaa aˈe outou i te manu rii e rave rahi.+
8 “Te parau atu nei au: Te taata e faaite i mua ia vetahi ê e pǐpǐ oia na ˈu,+ e faaite atoa te Tamaiti a te taata nei i mua i te mau melahi a te Atua e no ˈna taua taata ra.+ 9 Te taata râ o te haavare e aita oia i ite ia ˈu i mua ia vetahi ê, e parau atoa te Tamaiti a te taata nei e aita oia i ite ia ˈna i mua i te mau melahi a te Atua.+ 10 Te taata o te faaino i te Tamaiti a te taata nei, e faaorehia ïa ta ˈna hara, te taata râ o te faaino i te varua moˈa, e ore ïa e faaorehia ta ˈna hara.+ 11 Ia arataihia outou i mua i te nahoa tei ruru mai,* te mau tia faatere e te feia mana, eiaha outou e haapeapea e nafea ia paraparau atu aore ra eaha te parau atu.+ 12 Na te varua moˈa hoi e haapii ia outou i ta outou e parau i tera iho â hora.”+
13 Na ô maira hoê o taua nahoa ra: “Orometua, a parau na oe i to ˈu tuaana ia tufa oia i ta mâua faufaa.” 14 Pahono atura oia: “Na vai i faatoroa ia ˈu ei haava ia orua aore ra ei arai i rotopu ia orua?” 15 Na ô atura oia: “A ara e eiaha e nounou i ta vetahi ê taoˈa,+ no te mea noa ˈtu e mea rahi te taoˈa a te hoê taata, eita oia e ora i te reira.”+ 16 Faahiti ihora oia i te hoê faahohoˈaraa a na ô ai: “Ua tupu maitai te faaapu a te hoê taata taoˈa rahi. 17 Feruri ihora ïa oia: ‘E nafea râ vau, ua apǐ pauroa hoi ta ˈu mau fare haapueraa huero maa?’ 18 Na ô ihora oia: ‘Teie ta ˈu e rave:+ E vavahi au i ta ˈu mau fare vairaa maa, a hamani atu ai i te mau fare rarahi aˈe, i reira hoi au e haapue ai pauroa ta ˈu huero maa e ta ˈu taoˈa, 19 a na ô atu ai au i roto ia ˈu iho:* “Mea rahi ta ˈu* taoˈa i haapue no te matahiti e rave rahi. E faafaaea ïa vau, e tamaa, e inu, a oaoa ˈi.”’ 20 Na ô atura râ te Atua ia ˈna: ‘Neneva, i teie po e ravehia ˈi to oe ora.* Tena mau taoˈa ta oe i haapue, e riro ïa ia vai?’+ 21 Tera ïa te tupu i nia i te taata o te haapue i te taoˈa na ˈna iho, mea veve râ oia i te aro o te Atua.”+
22 Na ô atura Iesu i ta ˈna mau pǐpǐ: “No reira vau e parau atu ai: A faaea i te haapeapea no to outou ora* eaha ta outou e amu, aore ra no to outou tino eaha ta outou e oomo.+ 23 Mea faufaa aˈe hoi te ora* i te maa, e te tino i te ahu. 24 A hiˈo na i te oreba. Eita teie mau manu e ueue i te huero, e ooti e aita ta ratou e fare vairaa maa. Teie râ, te faaamu ra te Atua ia ratou.+ E ere anei mea faufaa aˈe outou i tera mau manu?+ 25 O vai o outou e nehenehe e faaroa ˈtu â i to ˈna ora hoê noa ˈˈe kubiti* ia haapeapea oia? 26 Eita ta outou e nehenehe e rave i teie mea haihai, no te aha ïa e haapeapea ˈi no te tahi atu mau mea?+ 27 A hiˈo i te mau lili: Eita teie mau tiare e rave i te ohipa, eita atoa e hamani i te ahu. Te parau atu nei râ vau e aita te ahu o Solomona, noa ˈtu to ˈna unauna rahi, i hau aˈe i te nehenehe i to te hoê o teie mau tiare.+ 28 Te faaahu nei te Atua i teie mau tiare, o te tupu nei i teie mahana, a hurihia ˈtu ai ananahi i roto i te auahi. E hau atu â ïa oia i te faaahu ia outou te feia mea iti te faaroo! 29 A faaea ïa i te haapeapea no ta outou e amu e no ta outou e inu e a faaea i te ahoaho,+ 30 o teie mau mea hoi ta te mau nunaa o teie nei ao e titau rahi nei, ua ite râ to outou Metua e e hinaaro iho â outou i teie mau mea.+ 31 Tera râ, a tamau i te imi i ta ˈna Faatereraa arii,* e e horoahia mai teie mau mea na outou.+
32 “E te nǎnǎ iti, eiaha e mǎtaˈu,+ ua faaoti hoi to outou Metua i te horoa ˈtu i te Faatereraa arii na outou.+ 33 A hoo i ta outou mau faufaa e a horoa i te ô aroha hamani maitai.*+ A hamani i te pute moni mutu ore na outou, e taoˈa pau ore ïa i te raˈi,+ a ore atu ai e noaahia i te eiâ e e pau i te manumanu. 34 Te vahi hoi to reira ta outou taoˈa, to reira atoa to outou aau.
35 “Ia ineine outou*+ e ia ama noa ta outou mori,+ 36 e ia riro outou mai te feia e tiai ra i to ratou fatu ia hoˈi mai+ na te faaipoiporaa mai,+ no te iriti atu i te opani ia tae mai oia e ia patoto mai. 37 E oaoa taua mau tavini ra ia roohia mai ratou e te fatu te ara ra ratou! Oia mau ta ˈu e parau atu: E faaineine* oia ia ˈna, e faatarava ia ratou i te amuraa maa, a faatamaa ˈtu ai ia ratou. 38 Ia haere mai oia mai te hora 9 i te po e tae atu i te tuiraa po* aore ra mai te tuiraa po e tae atu i te hora 3 i te aahiata,* a ite atu ai e te ara ra ratou, e oaoa ïa ratou! 39 Ua ite hoi outou e ahiri te fatu fare i ite i teihea hora te eiâ e haere mai ai, eita ïa oia e vaiiho noa i to ˈna fare ia tomohia.+ 40 Outou atoa, ia ineine noa ïa, no te mea i te hora manaˈo-ore-hia e outou e haere mai ai te Tamaiti a te taata nei.”+
41 Ui maira Petero: “E te Fatu, no matou anei teie faahohoˈaraa ta oe e parau ra aore ra no te taata atoa?” 42 Na ô atura te Fatu: “O vai hoi te tiaau* haapao maitai e te paari ta to ˈna fatu e faatoroa i nia i ta ˈna mau tavini atoa no te tamau i te horoa na ratou i te maa e navai i te taime tano?+ 43 E oaoa taua tavini ra ia tae mai to ˈna fatu a ite atu ai e te na reira ra oia! 44 Oia mau ta ˈu e parau atu: E faatoroa oia ia ˈna ei tiaau i ta ˈna mau faufaa atoa. 45 Ia parau noa ˈtu râ taua tavini ra i roto i to ˈna aau: ‘Ua maoro to ˈu fatu,’ a rutu atu ai i te mau tavini tane e te mau tavini vahine, a tamaa, a inu e a taero atu ai,+ 46 e haere mai te fatu o taua tavini ra i te mahana manaˈo-ore-hia e ana e i te hora aita oia i ite, e e faautua ia ˈna i te utua ino mau, a amui atu ai ia ˈna i te feia taiva. 47 E tairi-rahi-hia taua tavini ra o tei taa i te hinaaro o to ˈna fatu aita râ i vai ineine, aita atoa i rave i ta to ˈna fatu i ani.*+ 48 Te tavini râ tei rave i te ino no te taa ore, a tairihia ˈtu ai oia ma te tano, e tairi-rii-hia ïa. Inaha, te taata mea rahi tei horoahia ˈtu ia ˈna, mea rahi ïa te titauhia ia ˈna. E te taata mea rahi ta ˈna hopoia, mea rahi atu â ïa te titauhia ia ˈna.+
49 “Ua haere mai au e tutui i te auahi i nia i te fenua. Mai te peu e ua ama ê na te auahi, eaha ˈtu â ïa ta ˈu e hinaaro? 50 Te vai ra te hoê bapetizoraa ia bapetizohia vau. Te ahoaho roa nei au e ia oti roa te reira.+ 51 Te manaˈo ra outou e o te hau ta ˈu i haere mai e faatupu i te fenua nei? Te parau atu nei au: E ere te hau, o te amahamaha râ.+ 52 Mai teie atu nei hoi, e amahamaha e pae taata o te hoê utuafare, e toru te patoi i e piti, e na piti i na toru. 53 E amahamaha ratou, e patoi te metua tane i te tamaiti e te tamaiti i te metua tane, te metua vahine i te tamahine e te tamahine i te metua vahine, te metua vahine hoovai i te hunoa vahine e te hunoa vahine i te metua vahine hoovai.”+
54 Na ô atoa ˈtura Iesu i te nahoa: “Ia ite outou i te hoê ata ia hiti mai i tooa o te râ, e parau outou: ‘Ua fatata te vero,’ e tera iho â. 55 E ia farara mai te mataˈi no apatoa mai, e na ô outou: ‘E mahana veavea roa ïa,’ e tera iho â. 56 Haavarevare ma, ua ite outou eaha te huru o te mahana ia hiˈo outou i te fenua e te raˈi, no te aha râ outou aita i ite i te auraa o te mau mea e tupu nei i teie tau?+ 57 No te aha eita ˈi outou e faaoti no outou iho i te mea tia ia rave? 58 Ei hiˈoraa, a haere ai oe e te taata tei horo ia oe e hiˈo i te hoê tia faatere, a tutava i te faaafaro i to orua peapea a haere noa ˈi orua, ia ore hoi oia e tuu ia oe i mua i te haava, a tuu atu ai te haava ia oe i te tiai, a huri atu ai te tiai ia oe i roto i te tapearaa.+ 59 Te parau atu nei au ia oe: Eita oe e matara mai ia ore ia pee ta oe tarahu e tae noa ˈtu i te moni huˈa* hopea.”
13 I taua taime ra, e taata to reira tei faatia ia Iesu no te tahi mau taata Galilea ta Pilato i haapohe, a pûpû ai ratou i ta ratou mau tusia. 2 Parau atura Iesu: “I to outou manaˈo, no te mea anei e feia hara rahi aˈe taua mau taata Galilea ra i to Galilea atoa i roohia ˈi ratou i taua ati ra? 3 E ere roa ˈtu, ta ˈu ïa e parau atu. Ia ore outou e tatarahapa, e pohe atoa outou pauroa mai ia ratou.+ 4 E tera na 18 taata tei topahia i te pare i Siloama e pohe ihora, i to outou manaˈo, ua hau aˈe anei ta ratou hara i ta to Ierusalema atoa? 5 E ere roa ˈtu, ta ˈu ïa e parau atu. Ia ore outou e tatarahapa, e pohe atoa outou pauroa mai ia ratou.”
6 Faahiti atura Iesu i teie faahohoˈaraa: “E tumu suke tei tanuhia i roto i te faaapu vine a te hoê taata. Haere maira oia e tii i te maa i nia i taua tumu ra, e aita e maa.+ 7 Na ô maira oia i te taata faaapu vine: ‘Teie te toruraa o te matahiti e tii mai ai au i te maa i nia i teie tumu suke e aita e maa. A tâpû atu! Eaha hoi e haamâuˈa ˈi i te fenua?’ 8 Pahono atura te taata faaapu vine: ‘E te Fatu, tiai rii na hoê â matahiti. E utaru vau e ati noa ˈˈe, a tuu atu ai i te para. 9 Ia hotu mai te maa, mea maitai ïa. Ia ore râ, e tâpû ïa oe.’”+
10 E teie nei, te haapii ra Iesu i te taata i roto i te hoê sunago i te Sabati. 11 E inaha, e vahine atoa to reira, a 18 matahiti to ˈna maˈiraahia no te hoê varua ino. Ua fefe roa oia, a ore atu ai e nehenehe e faaafaro ia ˈna. 12 I to Iesu iteraa ˈtu ia ˈna, na ô atura oia: “Ua ora to oe maˈi.”+ 13 Tuu atura oia i to ˈna rima i nia iho i taua vahine ra. I reira iho, afaro roa maira to ˈna tino e faahanahana aˈera oia i te Atua. 14 Aita râ te aratai o te sunago i mauruuru no to Iesu faaoraraa i te maˈi i te Sabati e na ô atura i te nahoa: “E ono mahana raveraa ohipa,+ i tera ïa mau mahana outou e haere mai ai ia faaorahia to outou mau maˈi, eiaha râ i te mahana Sabati.”+ 15 Pahono atura râ te Fatu ia ˈna: “Haavarevare ma,+ eita anei outou e tatara i ta outou puaatoro oni aore ra ta outou asini i te Sabati, a putô atu ai e faainu i te pape?+ 16 E tamahine na Aberahama teie vahine. Ua tapeahia oia e Satani 18 matahiti, eita anei ïa e tano ia faaora i to ˈna maˈi i te mahana Sabati?” 17 A faahiti ai Iesu i teie mau parau, haama ihora te feia atoa i mârô mai ia ˈna. Te nahoa râ, oaoa ihora ïa i te mau mea faahiahia atoa ta ˈna i rave.+
18 Na ô atura ïa oia: “E au te Faatereraa arii a* te Atua i te aha, e e faaau vau i te reira i te aha? 19 E au ïa i te hoê huero sinapi ta te hoê taata i rave e i tanu i roto i ta ˈna faaapu. Tupu maira e riro maira ei tumu raau, a hamani atu ai te mau manu o te raˈi i to ratou ofaaraa i nia i te mau amaa.”+
20 Na ô faahou atura oia: “E faaau vau i te Faatereraa arii a te Atua i te aha? 21 E au ïa i te hopue ta te hoê vahine i rave e i anoi i roto e toru faito* faraoa ota e ia maraa noa ˈtu te faraoa ôihia.”+
22 E na roto atura oia i te mau oire e oire rii no te haere atu i Ierusalema a haapii haere ai i te taata. 23 Na ô maira râ te hoê taata ia ˈna: “E te Fatu, e parau mau anei e aita i rahi te taata e faaorahia?” Parau atura oia ia ratou: 24 “A tutava i te tomo na te uputa pirihao.+ Te parau atu nei hoi au e mea rahi te tamata i te tomo, eita râ ratou e ô atu. 25 Ia tia mai te fatu fare a ponao atu ai i te opani, e tia noa ïa outou i rapaeau mai, a patoto mai ai i te opani e a na ô ai: ‘E te fatu, a iriti mai na.’+ E pahono atu râ oia: ‘Aita vau i ite o vai outou.’ 26 I reira outou e parau ai: ‘I tamaa na tatou, e i haapii na oe i te taata na te mau aroâ o to matou oire.’+ 27 E na ô atu râ oia: ‘Aita vau i ite o vai outou. Haere ê atu, outou pauroa e rave nei i te ohipa ino!’ 28 I reira outou e taˈi ai e to outou niho e mauu ai i te ahoaho ia ite outou ia Aberahama, Isaaka, Iakoba e te mau peropheta atoa i roto i te Faatereraa arii a te Atua. Outou râ, tei rapae ïa.+ 29 E haere atoa mai te taata no hitia o te râ e tooa o te râ, no apatoerau e apatoa, a tarava ˈtu ai i te amuraa maa i roto i te Faatereraa arii a te Atua. 30 I reira ïa vetahi o to muri e riro ai no mua, e vetahi o to mua e riro ai no muri.”+
31 I taua taime ra, tapiri maira te tahi mau Pharisea e na ô maira ia Iesu: “A haere ê, e a faarue mai i teie vahi, te hinaaro ra hoi Heroda e haapohe ia oe.” 32 Na ô atura oia: “A haere a parau i tera alope, i teie mahana e ananahi, e tiavaru vau i te mau demoni e e faaora i te maˈi, e i te toru o te mahana e oti roa ˈi ta ˈu ohipa. 33 Ia tamau râ vau i to ˈu tere e tia ˈi i teie mahana, ananahi e ananahi atu, eita hoi e tano* ia haapohe i te hoê peropheta i rapae ia Ierusalema.+ 34 Ierusalema, Ierusalema, o te haapohe i te mau peropheta e o te pehi i tei tonohia ˈtu ia ˈna i te ofai!+ Ahia aˈenei to ˈu hinaaroraa e haaputu i ta oe mau tamarii, mai te maiaa moa o te haaputu i ta ˈna mau fanauˈa i raro aˈe i to ˈna pererau! Aita râ outou i hinaaro.+ 35 Inaha, e faaruehia to outou fare.+ Teie ta ˈu e parau atu: E ore roa outou e ite faahou mai ia ˈu e tae noa ˈtu i te taime e na ô ai outou: ‘Ia haamaitaihia tei haere mai ma te iˈoa o Iehova!’”*+
14 I te hoê Sabati, tomo atura Iesu i roto i te fare o te hoê raatira Pharisea no te tamaa. Hiˈo noa maira to reira mau taata ia ˈna. 2 E inaha, te vai ra i mua ia ˈna te hoê taata ua oruoru to ˈna rima e avae i te pape. 3 Ui ihora Iesu i te feia mea ite i te Ture e i te mau Pharisea: “Mea tano anei ia au i te Ture ia faaora i te maˈi i te Sabati aore ra eita?”+ 4 Mamû noa ihora râ ratou. Tapea ˈtura oia i taua taata ra, faaora ihora i to ˈna maˈi e tuu atura ia ˈna ia haere. 5 Na ô atura oia: “O vai o outou, ia topa ta ˈna tamaiti aore ra puaatoro oni i roto i te apoo pape+ i te mahana Sabati,+ e ore e huti mai i rapae i reira iho?” 6 Aita i haere ia ratou ia pahono.
7 A ite ai oia e te maiti ra te mau manihini i te mau vahi faataahia no te feia tiaraa teitei, horoa ˈtura oia i te hoê hiˈoraa.+ Na ô ihora oia ia ratou: 8 “Ia titau-manihini-hia oe i te hoê oroa faaipoiporaa, eiaha e tarava i te vahi faataahia no te feia tiaraa teitei.+ Peneiaˈe ua titau-manihini-atoa-hia te tahi atu taata tei hau aˈe ia oe. 9 Haere maira te fatu fare e na ô maira ia oe: ‘A vaiiho i tena parahiraa no teie taata.’ Haere haama noa ˈtura oe i te parahiraa hopea. 10 Ia titau-manihini-hia râ oe, a haere i te parahiraa hopea. Ia haere mai te fatu fare, e na ô mai oia: ‘To ˈu hoa, a haere i mua ˈtu.’ I reira ïa oe e faaturahia ˈi e te mau manihini atoa.+ 11 Te taata hoi o te faateitei ia ˈna, e faahaehaahia. E te taata o te faahaehaa ia ˈna, e faateiteihia.”+
12 Na ô atoa ˈtura Iesu i tei titau manihini mai ia ˈna: “Ia faatupu oe i te hoê tamaaraa i te avatea aore ra i te ahiahi, eiaha oe e titau manihini i to oe mau hoa, taeae, fetii aore ra te feia tapiri taoˈa rahi. E titau manihini atoa mai paha ratou ia oe ei faahoˈiraa i ta oe. 13 Ia faatupu râ oe i te hoê tamaaraa, a titau manihini i te feia veve, te huma, te pirioi, te matapo.+ 14 E oaoa ïa oe, no te mea aita ta ratou no te faahoˈi mai i ta oe. I te tia-faahou-raa+ hoi o te feia parau-tia e faahoˈihia mai ai ta oe.”
15 A faaroo ai te hoê manihini i te reira, na ô maira oia ia Iesu: “E oaoa te taata o te tamaa* i roto i te Faatereraa arii a* te Atua.”
16 Na ô atura Iesu: “E tamaaraa rahi ta te hoê taata i te ahiahi,+ e mea rahi te taata ta ˈna i titau manihini. 17 Tae aˈera i te hora tamaaraa, tono ihora oia i ta ˈna tavini e parau i te mau manihini: ‘Haere mai, ua ineine te maa.’ 18 Imi aˈera râ ratou pauroa i te otoheraa.+ Na ô maira te hoê: ‘E faaapu ta ˈu i hoo mai e te haere nei au e hiˈo. Eiaha e inoino mai, eita vau e tae atu.’ 19 Na ô maira te tahi atu: ‘Hoê ahuru puaatoro ta ˈu i hoo mai e te haere nei au e hiˈopoa i te reira. Eiaha e inoino mai, eita vau e tae atu.’+ 20 Na ô atoa maira te tahi atu: ‘No faaipoipo noa mai ra vau i te vahine, eita ïa vau e tae atu.’ 21 Hoˈi maira te tavini e faatia ihora i te reira i to ˈna fatu. Riri ihora te fatu fare e na ô atura i ta ˈna tavini: ‘A haere haaviti na te mau aroâ e te mau purumu o te oire, a aratai mai ai i ǒ nei i te feia veve, te huma, te matapo e te pirioi.’ 22 I to te tavini hoˈiraa mai, na ô maira oia: ‘Fatu, ua rave au i ta oe i faaue, te toe noa nei râ te parahiraa.’ 23 Na ô atura ïa te fatu i te tavini: ‘A haere na te mau purumu e te mau eˈa, a onoono maite atu ai i te taata ia haere mai ia î hoi to ˈu fare.+ 24 Te parau atu nei hoi au: E ore roa tera mau taata tei titau-manihini-hia e amu i te maa ta ˈu i faaineine.’”+
25 I teie nei, e nahoa rahi te haere atoa ra na muri ia ˈna. Fariu atura oia e na ô atura: 26 “Te taata e pee mai ia ˈu, ia rahi aˈe ïa to ˈna here ia ˈu* i to ˈna metua tane, to ˈna metua vahine, ta ˈna vahine faaipoipo, ta ˈna mau tamarii, to ˈna mau taeae, to ˈna mau tuahine, i to ˈna* atoa iho ora.+ Aita anaˈe, eita e tia ia ˈna ia riro ei pǐpǐ na ˈu.+ 27 Te taata o te ore e amo i ta ˈna pou haamauiuiraa* a pee mai ai ia ˈu, eita ïa e nehenehe e riro ei pǐpǐ na ˈu.+ 28 O vai o outou, ia hinaaro oia e patu i te hoê pare, e ore e parahi na mua, a numera ˈtu ai i te haamâuˈaraa no te ite e navai anei ta ˈna moni no te faaoti i te paturaa? 29 Ia haamau noa ˈtu oia i te niu, a ore atu ai râ e oti ia ˈna, e faaooo mai ïa te taata atoa e hiˈo mai ia ˈna, 30 a na ô ai: ‘Ua haamata teie taata i te paturaa, aita râ i oti.’ 31 E o vai ïa arii 10 000 faehau ta ˈna o te haere ra e faaû i te tahi atu arii e 20 000 faehau ta ˈna, e ore e parahi na mua, a uiui atu ai ia vetahi ê no te ite e upootia anei oia? 32 Mai te peu e eita, e tono ïa oia i te tahi mau tia e ani i te hau i tera arii tei te atea ê â hoi. 33 Oia atoa, te taata i rotopu ia outou o te ore e haapae i ta ˈna faufaa atoa, e ore ïa e tia ia riro ei pǐpǐ na ˈu.+
34 “Mea maitai roa iho â te miti papaa. Ia maaro râ te reira, e nafea ïa e avaava faahou ai?+ 35 Eita ˈtura ïa te miti papaa e anoihia i roto i te repo aore ra te para. E faaruehia râ i rapae. Te taata e tariˈa to ˈna no te faaroo, ia faaroo ïa.”+
15 Tapiri maira te feia titau tute e te feia rave hara ia Iesu no te faaroo ia ˈna.+ 2 Ohumu aˈera te mau Pharisea e te mau papai parau a na ô ai: “Te farii maitai ra teie taata i te feia rave hara e te tamaa ra e o ratou.” 3 Horoa ˈtura oia i teie faahohoˈaraa: 4 “O vai ïa taata i rotopu ia outou 100 mamoe ta ˈna, ia moˈe te hoê, eita e vaiiho i na 99 i te vahi aihere, a imi atu ai i tei moˈe e ia itehia mai?+ 5 E ia itehia ia ˈna, e amo oia i taua mamoe ra i nia i to ˈna tapono ma te oaoa. 6 E ia tae oia i te fare, e titau oia i to ˈna mau hoa e te feia tapiri atoa a na ô ai: ‘Mai, oaoa anaˈe, ua itehia mai hoi ia ˈu ta ˈu mamoe i moˈe na.’+ 7 Te parau atu nei au, e oaoa rahi atoa tei te raˈi no te hoê noa taata rave hara e tatarahapa,+ eiaha râ no na 99 taata parau-tia e manaˈo ra e aita e faufaa ia tatarahapa ratou.
8 “E o vai ïa vahine hoê ahuru moni derama* ta ˈna, ia moˈe te hoê, eita e tutui i te mori, a purumu atu ai i to ˈna fare e a paimi maitai atu ai e ia itehia mai? 9 E ia itehia ia ˈna, e titau oia i to ˈna mau hoa* e te feia tapiri atoa a na ô ai: ‘Mai, oaoa anaˈe, ua itehia mai hoi ia ˈu te moni derama* i moˈe na ia ˈu.’ 10 Te parau atu nei ïa vau, e oaoa te mau melahi a te Atua no te hoê noa taata rave hara e tatarahapa.”+
11 Na ô atoa ˈtura oia: “E piti tamaiti ta te hoê taata. 12 Parau maira te teina i to ˈna metua tane: ‘To ˈu metua, horoa mai na i ta ˈu tufaa.’ Tufa ihora te metua tane i ta ˈna mau faufaa mai tei au ia raua tataitahi. 13 Tau mahana i muri iho, haaputu ihora te teina i ta ˈna mau mea atoa, reva ˈtura i te hoê fenua atea, e hue atura i ta ˈna faufaa i roto i te ohipa haapaoraa ore.* 14 Pau roa aˈera ta ˈna faufaa, tupu ihora te oˈe rahi i taua fenua ra, e poia roa ihora oia. 15 Haere roa ˈtura oia e rave i te ohipa na te hoê taata no reira, o tei faaue ia ˈna ia haere i to ˈna mau fenua e haapao i te nǎnǎ puaa.+ 16 Hiaai atura oia i te maa ta te puaa e amu, aita râ e taata e horoa ˈtu i te maa na ˈna.
17 “Haamata ˈtura oia i te feruri maitai e na ô ihora: ‘Te tamaa maitai ra te rave ohipa e rave rahi a to ˈu metua tane, o vau nei râ, te pohe nei ïa i te poia i ǒ nei! 18 E reva vau i ǒ to ˈu metua tane ra, a na ô atu ai: “To ˈu metua, ua hara vau i te Atua i te raˈi e ia oe. 19 Eita e tano faahou ia parauhia vau e tamaiti na oe. Faariro oe ia ˈu mai te hoê o ta oe mau rave ohipa.”’ 20 Reva ˈtura ïa oia i ǒ to ˈna metua tane ra. Tei te atea ê â oia, ite maira to ˈna metua tane ia ˈna, aroha ihora, horo maira, tauahi maitai ihora ia ˈna* e apa maira. 21 Na ô atura te tamaiti: ‘To ˈu metua, ua hara vau i te Atua i te raˈi e ia oe.+ Eita e tano faahou ia parauhia vau e tamaiti na oe.’ 22 Na ô ihora râ te metua tane i ta ˈna mau tavini: ‘Haaviti, hopoi mai i te hoê ahu roa, te mea nehenehe roa ˈˈe, a faaahu ia ˈna, a oomo i te tapea i to ˈna rima e te tiaa i to ˈna avae. 23 Putô atoa mai i te puaatoro oni apî poria e tupai atu. Tamaa e arearea anaˈe, 24 i pohe na hoi ta ˈu tamaiti nei e ua ora faahou mai.+ I moˈe na oia e ua hoˈi mai.’ Arearea ˈtura ratou.
25 “Tei te faaapu ta ˈna tamaiti matahiapo. I to ˈna râ hoˈiraa mai e piriraa mai i te fare, faaroo ihora oia i te upaupa e te ori. 26 Pii maira oia i te hoê tavini e ui maira eaha tera. 27 Pahono atura te tavini: ‘Ua tae mai to teina, e ua tupai to metua tane i te puaatoro oni apî haaporiahia, no te mea ua hoˈi mai oia e mea maitai o ˈna.’ 28 Riri ihora râ oia e aita ˈtura i hinaaro e tomo i roto i te fare. Haere atura to ˈna metua tane i rapaeau e taparu ia ˈna ia tomo mai. 29 Pahono maira oia i to ˈna metua tane: ‘Ahia ˈtura matahiti to ˈu taviniraa ia oe e haapao-noa-raa i ta oe i faaue mai. Aita roa ˈtu râ oe i horoa mai i te hoê puaaniho apî ia tamaa vau e to ˈu mau hoa. 30 I te taeraa mai iho â tena tamaiti ta oe, o tei hue* i ta oe faufaa na te mau vahine taiata, tupai ihora ïa oe i te puaatoro oni apî poria no ˈna.’ 31 Na ô atura te metua tane: ‘Ta ˈu tamaiti, to pihai iho noa na oe ia ˈu, e ta ˈu mau taoˈa atoa, na oe ïa. 32 E mea tia râ ia arearea e ia oaoa tatou, i pohe na hoi to teina e ua ora faahou mai. I moˈe na oia e ua hoˈi mai.’”
16 Na ô atoa ˈtura Iesu i te mau pǐpǐ: “E tiaau* ta te hoê taata taoˈa rahi e ua parihia oia i te haamâuˈa i te faufaa a to ˈna fatu. 2 Titau atura te fatu ia ˈna e na ô atura: ‘Eaha ta ˈu e faaroo nei no oe? Haere a papai mea nafea to oe faaohiparaa i ta ˈu moni, eita hoi oe e tiaau faahou i to ˈu utuafare.’ 3 Feruri ihora te tiaau: ‘E nafea râ vau, e tihati hoi to ˈu fatu ia ˈu? Eita e haere ia ˈu ia utaru, mea haama atoa ia taparu haere i te moni. 4 A e! Ua ite au eaha ta ˈu e rave ia farii mai te taata ia ˈu i ǒ ratou ua ere anaˈe au i to ˈu toroa tiaau.’ 5 Titau hoê hoê atura oia i te feia tei tarahu i to ˈna fatu e na ô atura i te hoê: ‘Ehia ta oe tarahu i to ˈu fatu?’ 6 Pahono maira oia: ‘Hoê hanere tura* hinu olive.’ Na ô atura oia: ‘A rave i ta oe parau faaau, a parahi e a papai haaviti e 50.’ 7 Ui ihora oia i te tahi: ‘E oe, ehia ta oe tarahu?’ Pahono maira oia: ‘Hoê hanere pute* sitona.’ Na ô atura oia: ‘A rave i ta oe parau faaau e a papai e 80.’ 8 Haapopou ihora te fatu i te tiaau, noa ˈtu e e taata parau-tia ore, no to ˈna haaraa ma te paari. E rahi aˈe te paari o te mau tamaiti o teie nei ao* i to te mau tamaiti o te maramarama+ ia ohipa ratou i nia ia vetahi ê.
9 “Te parau atoa ˈtu nei au: A imi i te hoa no outou maoti te mau taoˈa a teie nei ao parau-tia ore.+ E ia moˈe taua mau taoˈa ra, e fariihia mai outou e teie na hoa i roto i te mau nohoraa mure ore.+ 10 Te taata o te haapao maitai i te mea iti, e haapao maitai atoa ïa i te mea rahi. E te taata o te haapao ore i te mea iti, e haapao ore atoa i te mea rahi. 11 No reira, aita anaˈe outou i haapao maitai i te mau taoˈa a teie nei ao parau-tia ore, eita atoa e horoahia ˈtu te mau taoˈa mau. 12 Aita anaˈe outou i haapao maitai i ta vetahi ê mau taoˈa, eita atoa ïa e horoahia ˈtu ta outou.+ 13 Eita te hoê tavini e nehenehe e tavini e piti fatu, e hae hoi oia i te hoê e e here oia i te tahi atu, aore ra e faatura oia i te hoê e e vahavaha oia i te tahi atu. Eita outou e nehenehe e tavini i te Atua e te Moni.”+
14 Faaroo noa maira râ te mau Pharisea nounou moni e hiˈo faaooo maira ia Iesu.+ 15 Na ô atura ïa oia: “Te faataata parau-tia nei outou ia outou i mua ia vetahi ê,+ ua ite râ te Atua eaha to roto i to outou aau.+ Ta te taata e haafaufaa rahi nei, mea faufau ïa i te aro o te Atua.+
16 “I faaite-haere-hia na te Ture e te mau papai a te mau peropheta e tae roa aˈenei ia Ioane ra. Mai reira mai, o te Faatereraa arii a* te Atua te faaite-haere-hia nei ei parau apî oaoa e ta te mau huru taata atoa e tapi nei.+ 17 Ia mou noa ˈtu te raˈi e te fenua, e ore te hoê tuhaa iti o te Ture e mou e ia hope roa i te tupu.+
18 “Te tane o te faataa i ta ˈna vahine faaipoipo, a faaipoipo atu ai i te tahi atu, e faaturi ïa. E te tane o te faaipoipo i te hoê vahine ua taa raua ta ˈna tane faaipoipo, e faaturi ïa.+
19 “Te vai ra te hoê taata taoˈa rahi, tei oomo noa na i te ahu lino vareau moni rahi, a oaoa ˈi i te mau mahana atoa i to ˈna oraraa fanaˈo. 20 Teie râ, e vaiihohia na te hoê taata veve e te taparu o Lazaro te iˈoa i te uputa o te fare o te taata taoˈa rahi. Ua î roa to ˈna tino i te aai. 21 E hiaai oia e amu i te huˈahuˈa maa e topa mai nia mai te amuraa maa a te taata taoˈa rahi. E haere atoa mai te urî e mitimiti i to ˈna tino aai. 22 I muri aˈe, pohe atura te taata veve e hopoihia ˈtura oia e te mau melahi i pihai iho ia Aberahama.*
“Pohe atoa ˈtura te taata taoˈa rahi e hunahia ˈtura. 23 I te Apoo,* a mauiui roa ˈi oia, hiˈo aˈera oia i nia e ite maira ia Aberahama i te atea ê e ia Lazaro i pihai iho ia Aberahama.* 24 Pii maira oia e na ô maira: ‘To ˈu metua Aberahama, aroha* mai ia ˈu, e a tono mai ia Lazaro ia tuu rii noa ˈˈe i to ˈna manimani rima i roto i te pape, a faatopatapata mai ai i nia i to ˈu arero, te mauiui nei hoi au i roto i teie auahi ura.’ 25 Na ô atura râ Aberahama: ‘Tamaiti, a haamanaˈo i te mau maitai rahi tei noaa ia oe i to oe oraraa, area Lazaro te mauiui rahi ïa. I teie nei râ, te tamahanahanahia ra oia i ǒ nei, o oe râ, te mauiui nei ïa. 26 Ua tuu-atoa-hia te hoê area rahi i rotopu ia matou e ia outou, ia ore to ǒ nei e tae i ǒ outou, e ia ore to ǒ atu e tae mai i ǒ matou.’ 27 Na ô maira oia: ‘Te ani atu nei ïa vau ia oe, to ˈu metua Aberahama, ia tono ia Lazaro i te fare o to ˈu metua tane, 28 e pae hoi taeae to ˈu, ia faaara ïa oia ia ratou, ia ore ratou e haere atoa mai i teie nei vahi haamauiuiraa.’ 29 Na ô atura râ Aberahama: ‘Tei ia ratou ra Mose e te mau peropheta. Ia faaroo ïa to oe mau taeae ia ratou.’+ 30 Parau maira oia: ‘To ˈu metua Aberahama, eita ratou e faaroo. Ia haere atu râ te hoê taata tei faatiahia mai te pohe mai ia ratou ra, e tatarahapa ïa ratou.’ 31 Pahono atura râ oia: ‘Ia ore ratou e faaroo ia Mose+ e te mau peropheta, eita atoa ïa ratou e faaroo i te taata tei faatiahia mai te pohe mai.’”
17 Na ô atura Iesu i ta ˈna mau pǐpǐ: “Te vai ra iho â te tahi mau faaturoriraa. Ua ati râ te taata no ˈna e turori ai vetahi ê! 2 Mea maitai aˈe ia taamu i te hoê ofai oro i nia i to ˈna aˈî, a huri atu ai ia ˈna i raro i te moana, eiaha râ hoê ia turori o teie feia e au i te tamarii no ˈna.+ 3 A haapao maitai ia outou iho. Ia hara mai to oe taeae ia oe, a aˈo atu ia ˈna+ e ia tatarahapa oia, a faaore ïa i ta ˈna hapa.+ 4 Ia hitu noa ˈtu taime i te mahana to ˈna hararaa mai ia oe e ia hitu atoa taime to ˈna haereraa mai ia oe ra, a na ô mai ai: ‘Te tatarahapa nei au,’ e faaore oe i ta ˈna hapa e tia ˈi.”+
5 Na ô maira te mau aposetolo i te Fatu: “A faarahi mai i to matou faaroo.”+ 6 Na ô atura te Fatu: “Ahiri to outou faaroo mai te huero sinapi te rahi, e parau ïa outou i teie tumu sukamino: ‘Ia iriti-tumu-hia oe e ia tanuhia oe i roto i te miti!’ E faaroo oia ia outou.+
7 “O vai o outou e tavini ta ˈna e arote ra i te faaapu aore ra e tiai ra i te nǎnǎ, e na ô atu i ta ˈna tavini ia hoˈi mai: ‘Haaviti, parahi mai e tamaa’? 8 Eita anei oia e na ô atu: ‘A tunu mai i te tahi maa na ˈu, a taamu mai i to oe pareu tûtu maa e a afai mai i te maa e ia paia roa vau, e i muri iho oe e tamaa ˈi’? 9 E mauruuru anei oia i te tavini no te mea ua rave oia i tei faauehia ˈtu? Eita. 10 Oia atoa, ua oti anaˈe ia outou i te rave i tei faauehia ˈtu, a na ô: ‘E tavini faufaa ore matou. Ua rave noa matou i tei faauehia mai.’”+
11 A haere ai oia i Ierusalema, na roto atura oia ia Samaria e ia Galilea. 12 A tomo atu ai oia i roto i te hoê oire iti, farerei maira ahuru taata lepera ia ˈna, a tia noa ˈi râ i te atea ê.+ 13 Tuô maira ratou: “E Iesu e, Orometua, aroha* mai ia matou!” 14 I to Iesu iteraa ˈtu ia ratou, na ô atura oia: “Haere a faaite ia outou i te mau tahuˈa.”+ A haere noa ˈi ratou, ora ihora to ratou lepera.+ 15 Ite ihora hoê o ratou e ua ora to ˈna maˈi, hoˈi maira a faahanahana ˈi i te Atua ma te reo puai. 16 Tipapa ihora oia i to Iesu pae avae e haamauruuru maira ia ˈna. Hau atu â, e taata Samaria oia.+ 17 Na ô atura Iesu: “E ere anei hoê ahuru tei ora to ratou maˈi? Teihea roa ïa na iva? 18 Aita ˈtu anei taata i hoˈi mai no te faahanahana i te Atua, o teie anaˈe râ taata nunaa ê?” 19 Na ô atura oia: “A tia e a haere, no to oe faaroo i ora ˈi oe.”+
20 I te hoê mahana, ua ui mai te mau Pharisea ia ˈna afea te Faatereraa arii a* te Atua e tae mai ai.+ Pahono atura oia: “Eita te Faatereraa arii a te Atua e tae mai a ite atu ai te taata, 21 eita atoa e parauhia: ‘A hiˈo na, tei ǒ nei!’ aore ra: ‘A hiˈo na, tei ǒ atu!’ Inaha, tei rotopu te Faatereraa arii a te Atua ia outou nei.”+
22 Na ô atura oia i ta ˈna mau pǐpǐ: “E tae mai te mau mahana e hinaaro ai outou e ite i te tau e hoˈi mai ai te Tamaiti a te taata nei, eita râ outou e ite atu i te reira. 23 E na ô atoa mai te taata ia outou: ‘A hiˈo na, tei ǒ atu!’ aore ra: ‘A hiˈo na, tei ǒ nei!’ Eiaha e haere atu, eiaha atoa e pee ia ratou.+ 24 Mai te uira hoi e anapa mai te hoê pae raˈi i te tahi atu pae raˈi, mai tera atoa ïa i to ˈna mahana+ e faaitehia mai ai te Tamaiti a te taata nei.+ 25 Ia roohia râ oia na mua i te mauiui rahi e ia vahavahahia e teie nei uˈi e tia ˈi.+ 26 E mai i te tau o Noa,+ oia atoa ïa i te tau o te Tamaiti a te taata nei:+ 27 Te tamaa ra te taata, te inu ra, te faaipoipo ra te tane, te horoahia ra te vahine ia faaipoipo e tae roa i te mahana i tomo ai Noa i roto i te araka,+ tae maira te diluvi e mou aˈera ratou pauroa.+ 28 Mai i te tau atoa o Lota:+ Te tamaa ra te taata, te inu ra, te hoo mai ra, te hoo atu ra, te tanu ra, te patu ra. 29 I te mahana râ i faarue ai Lota ia Sodoma, topa maira te auahi e te mau ofai ura mai te raˈi mai e mou aˈera ratou pauroa.+ 30 Mai tera atoa ïa ia tae i te mahana e faaitehia mai ai te Tamaiti a te taata nei.+
31 “I taua mahana ra, te taata i nia iho i to ˈna fare e to roto ta ˈna mau taoˈa i te fare, eiaha ïa e pou atu e tii i ta ˈna mau taoˈa, e oia atoa te taata i roto i te faaapu, eiaha ïa e hoˈi i muri. 32 A haamanaˈo i te vahine a Lota.+ 33 O tei tapea i to ˈna ora,* e ere ïa oia i te reira. O tei ere râ i to ˈna ora,* e noaa faahou mai ïa ia ˈna te reira.+ 34 Te parau atu nei au: I taua po ra, e piti taata to nia i te hoê â roˈi. E ravehia hoê, e vaiihohia râ te tahi.+ 35 E piti vahine te taviri ra i te ofai oro. E ravehia hoê, e vaiihohia râ te tahi.” 36 *—— 37 Na ô maira ïa ratou ia ˈna: “Ihea ïa, e te Fatu?” Pahono atura oia: “I te vahi e tino pohe to reira, e amui atoa mai te mau aeto.”+
18 Horoa ˈtura Iesu i te mau pǐpǐ i te hoê faahohoˈaraa no nia i te faufaaraa ia tamau i te pure e eiaha e fiu,+ 2 a na ô ai: “E haava tei te hoê oire. Aita oia e mǎtaˈu ra i te Atua e aita e tâuˈa ra i te taata. 3 E vahine ivi atoa tei taua oire ra. E haere noa oia e parau i te haava: ‘A haava mai na ia ˈu e te taata i horo ia ˈu i te haavaraa ma te parau-tia.’ 4 Aita râ te haava i farii oioi, i muri aˈe râ, feruri ihora oia: ‘Aita vau e mǎtaˈu ra i te Atua e aita atoa e tâuˈa ra i te taata, 5 no te mea râ e haapeapea noa teie vahine ivi ia ˈu, e haava vau ia ˈna ma te parau-tia a ore atu ai oia e haere noa mai, a taahoa ˈtu vau ia ˈna no to ˈna onoono.’”*+ 6 Na ô atura te Fatu: “A faaroo i ta te haava i parau, noa ˈtu e e taata parau-tia ore oia! 7 Eita anei ïa te Atua e rave e ia haavahia ma te parau-tia te feia ta ˈna i maiti, o te taparuparu ra ia ˈna i te po e te ao,+ a faaoromai noa ˈi oia ia ratou?+ 8 Te parau atu nei au: E rave iho â oia e ia haava-oioi-hia ratou ma te parau-tia. Teie râ, ia tae mai te Tamaiti a te taata nei, e ite anei oia i teie huru faaroo* i te fenua nei?”
9 Faahiti atoa ˈtura oia i teie faahohoˈaraa i te feia e manaˈo ra e feia parau-tia ratou, e mea faufaa ore vetahi ê: 10 “E piti taata tei haere i te hiero e pure, e Pharisea hoê, e titau tute te tahi. 11 Tia noa ihora te Pharisea e pure atura i roto i to ˈna aau mai teie: ‘E te Atua e, te haamauruuru atu nei au ia oe i te mea e e ere au mai te tahi atu mau taata, e eiâ hoi ratou, e feia parau-tia ore, e faaturi. E ere atoa vau mai tera titau tute. 12 E haapae au i te maa e piti taime i te hebedoma. E horoa vau i te tuhaa ahuru o te mau mea atoa i noaa mai ia ˈu.’+ 13 Te titau tute râ, te tia noa ra ïa i te atea ê e aita i hinaaro noa ˈˈe e hiˈo i nia i te raˈi. Na ô ihora oia a tupaipai noa ˈi i to ˈna ouma: ‘E te Atua e, aroha mai oe ia ˈu te hoê taata hara.’+ 14 Te parau atu nei au: Ia hoˈi oia i te fare, o ˈna te taata parau-tia aˈe i te aro o te Atua eiaha tera Pharisea.+ Te taata hoi o te faateitei ia ˈna, e faahaehaahia. Te taata râ o te faahaehaa ia ˈna, e faateiteihia.”+
15 Aratai maira te taata i ta ratou mau tamarii ia Iesu ra ia tuu oia i to ˈna rima i nia iho ia ratou. I to te mau pǐpǐ râ iteraa ˈtu, tamaˈi aˈera ratou i taua mau taata ra.+ 16 Pii atura râ Iesu i te mau tamarii ia haere mai, a na ô ai: “A vaiiho noa i te mau tamarii ia haere mai ia ˈu nei, eiaha e tapea ˈtu, no te feia hoi mai teie mau tamarii te Faatereraa arii a* te Atua.+ 17 Oia mau ta ˈu e parau atu: Te taata e ore e farii i te Faatereraa arii a te Atua mai te hoê tamarii, eita roa ˈtu ïa e ô i roto.”+
18 Ui maira te hoê raatira ati Iuda ia ˈna: “Orometua maitai, eaha ta ˈu e rave e noaa ˈi ia ˈu te ora mure ore?”+ 19 Na ô atura Iesu: “Eaha oe e pii ai ia ˈu e Orometua maitai? Aita hoê aˈe e mea maitai, o te Atua anaˈe râ.+ 20 Ua ite oe i te mau faaueraa: ‘Eiaha roa e faaturi,+ eiaha roa e taparahi pohe i te taata,+ eiaha roa e eiâ,+ eiaha roa e pari haavare,+ a faatura i to metua tane e to metua vahine.’”+ 21 Na ô maira oia: “Ua hope ia ˈu i te haapao i teie mau parau atoa mai to ˈu apîraa mai â.” 22 I to Iesu faarooraa i teie parau, na ô atura oia: “Hoê noa mea e toe ra ia oe: A hoo pauroa i ta oe mau taoˈa, a horoa ˈtu ai i te moni na te feia veve, e taoˈa ïa ta oe i te raˈi e a pee mai ia ˈu.”+ 23 A faaroo ai oia i teie parau, oto roa ihora oia, mea rahi roa hoi ta ˈna faufaa.+
24 Hiˈo atura Iesu ia ˈna e na ô atura: “Mea fifi mau â no te feia mea rahi ta ratou moni ia ô i roto i te Faatereraa arii a te Atua!+ 25 Inaha, mea ohie aˈe no te hoê kamela ia ô i roto i te hoê apoo nira, i te hoê taata taoˈa rahi ia ô i roto i te Faatereraa arii a te Atua.”+ 26 Na ô maira te mau pǐpǐ tei faaroo i te reira: “O vai ïa te nehenehe e ora ˈtu?”+ 27 Pahono atura oia: “Te mau ohipa e ore e tia i te taata, e tia ïa i te Atua.”+ 28 Parau maira râ Petero: “Inaha, ua haapae matou i ta matou ra e ua pee mai ia oe.”+ 29 Na ô atura oia ia ratou: “Oia mau ta ˈu e parau atu: Te taata tei haapae i te fare, te vahine faaipoipo, te taeae, te metua aore ra te tamarii no te Faatereraa arii a te Atua,+ 30 e fanaˈo iho â oia hau atu i teie nei â, e i roto i te ao* no a muri aˈe, te ora mure ore ïa.”+
31 Aratai rii ê atura Iesu i na 12 e na ô atura: “Inaha, te pauma nei tatou i Ierusalema, e te mau mea atoa i papaihia e te mau peropheta no nia i te Tamaiti a te taata nei, e tupu ïa.*+ 32 E tuuhia oia i te rima o te feia o te mau nunaa ěê,+ e faaooohia,+ e tuhihia, e tutuhahia,+ 33 e ia oti oia i te huihia, e haapohehia oia.+ I te toru râ o te mahana, e tia faahou mai oia.”+ 34 Aita râ i taa ia ratou teie mau mea, ua hunahia hoi te auraa o teie parau ia ratou.
35 A piri atu ai Iesu ia Ieriko, te parahi noa ra te hoê matapo i te pae purumu, te taparu haere ra.+ 36 A faaroo ai oia i te nahoa e haere ra na reira, ui maira oia eaha tera. 37 Parau atura ratou: “O Iesu no Nazareta teie e haere nei!” 38 Tuô maira oia: “Iesu, Tamaiti a Davida, aroha* mai oe ia ˈu!” 39 Te feia râ i mua, tamaˈi aˈera ïa ia ˈna ia mamû oia. Puai noa ˈtura râ to ˈna tuôraa: “Tamaiti a Davida, aroha* mai ia ˈu!” 40 Tia noa ihora ïa Iesu e faaue atura ia arataihia mai te matapo. I to ˈna piriraa mai, ui atura Iesu: 41 “Eaha ta oe e hinaaro ia rave au no oe?” Na ô maira oia: “E te Fatu, ia ite faahou vau.” 42 Na ô atura Iesu: “Ia ite faahou oe! No to oe faaroo i ora ˈi oe.”+ 43 I reira noa, ite faahou ihora oia e pee maira ia Iesu,+ a faahanahana ˈi i te Atua. Arue atoa aˈera te taata atoa, tei ite atu i te reira, i te Atua.+
19 Tomo atura Iesu i Ieriko e na roto atura i taua oire ra. 2 Tei reira te hoê taata o Zakaio te iˈoa, e raatira titau tute, e taata taoˈa rahi atoa. 3 Te hinaaro ra oia e ite atu ia Iesu, aita râ ta ˈna i nehenehe no te rahi o te taata, mea poto hoi oia. 4 Horo atura oia na mua e tauma aˈera i nia i te hoê tumu sukamino ia ite oia ia Iesu o te haere mai ra na reira. 5 I to Iesu taeraa mai i taua vahi ra, hiˈo aˈera oia i nia e na ô atura: “Zakaio, a pou haaviti mai, e parahi hoi au i ǒ oe i teie mahana.” 6 Pou oioi maira Zakaio e farii atura ia Iesu i to ˈna fare ma te oaoa. 7 I to te taata râ iteraa i te reira, ohumu aˈera ratou pauroa a na ô ai: “Ua tomo oia i roto i te fare o te hoê taata rave hara.”+ 8 Tia maira râ Zakaio e na ô ihora ia Iesu: “E te Fatu, te horoa nei au i te afaraa o ta ˈu mau faufaa na te feia veve, e te taata ta ˈu i taviri,* e tataimaha ïa ta ˈu e faahoˈi na ˈna.”+ 9 Na ô atura Iesu: “I teie mahana ua faaora te Atua i teie taata e to ˈna utuafare, no te mea e tamaiti atoa oia na Aberahama. 10 Ua haere mai hoi te Tamaiti a te taata nei e imi e e faaora i tei moˈe.”+
11 A faaroo noa ˈi te mau pǐpǐ i teie mau parau, faahiti atura Iesu i te tahi atu faahohoˈaraa, no te mea te manaˈo ra ratou e ia tae ratou i Ierusalema e itehia mai ai te Faatereraa arii a* te Atua i reira iho.+ 12 Na ô atura ïa oia: “Ua reva ˈtu te hoê taata no roto mai i te huiarii i te hoê fenua atea+ ia faatoroahia oia ei arii a hoˈi mai ai. 13 Na mua râ, titau ihora oia ahuru o ta ˈna mau tavini, horoa ˈtura ahuru mina* e na ô atura: ‘A faaohipa i te reira ia hoona mai e ia hoˈi noa mai au.’+ 14 Mea hae râ na te mau taata o to ˈna fenua ia ˈna. Tono maira ratou i te tahi mau tia e parau ia ˈna: ‘Eita matou e hinaaro ia oe ei arii no matou.’
15 “Hoˈi maira oia i muri aˈe i to ˈna faatoroaraahia ei arii, e titau ihora i te mau tavini ta ˈna i horoa ˈtu i te moni* no te ite ehia ta ratou i apî mai.+ 16 Tia maira ïa te tavini matamua e na ô maira: ‘Fatu, hoê ahuru mina tei noaa mai i ta oe mina.’+ 17 Na ô atura oia: ‘Maitai roa, e tavini maitai oe! No te mea ua haapao maitai oe i te mea haihai roa, e faatere ïa oe hoê ahuru oire.’+ 18 Haere maira te piti o te tavini e na ô maira: ‘Fatu, e pae mina tei noaa mai i ta oe mina.’+ 19 Na ô atura oia i teie tavini: ‘E faatere ïa oe e pae oire.’ 20 Haere maira râ te tahi atu tavini e na ô maira: ‘Fatu, tera mai ta oe mina ta ˈu i huna i roto i te hoê ahu. 21 Ua mǎtaˈu hoi au ia oe, e taata etaeta oe. E rave oe i te moni ta oe i ore i tuu i te fare moni, e ooti atoa oe i ta oe i ore i ueue.’+ 22 Na ô atura oia: ‘I ta oe iho mau parau e faahapa ˈi au ia oe, tavini ino. Ua ite ïa oe e e taata etaeta vau, o te rave i te moni ta ˈu i ore i tuu i te fare moni, o te ooti atoa i ta ˈu i ore i ueue.+ 23 No te aha ïa oe i ore ai i tuu i ta ˈu moni* i te fare moni? Ia tae mai au, e rave ïa vau i ta ˈu moni e te moni taime.’
24 “Na ô atura oia i te feia e tia noa ra na pihai iho mai: ‘A rave i ta ˈna mina e a horoa ˈtu na te tavini ahuru mina ta ˈna.’+ 25 Na ô maira râ ratou: ‘Fatu, e ahuru hoi mina ta ˈna!’ 26 Pahono atura oia: ‘Te parau atu nei au: Te taata e faufaa ta ˈna, e horoahia ˈtu â ïa ta ˈna. Te taata râ aita ta ˈna e faufaa, oia atoa te mea e vai ra ia ˈna ra, e iriti-ê-hia.+ 27 A tii atoa i to ˈu mau enemi aita i hinaaro ia ˈu ei arii no ratou e a haapohe ia ratou i mua ia ˈu.’”
28 I muri aˈe i to ˈna faahitiraa i teie mau mea, reva ˈtura oia a pauma ˈi i Ierusalema. 29 A piri atu ai oia ia Betephage e ia Betania i nia i te mouˈa parauhia Oliveta,+ tono atura oia e piti o ta ˈna mau pǐpǐ,+ 30 a na ô ai: “A haere i tera oire iti i mua ia orua, e ia tomo atu orua, e ite orua i te hoê fanauˈa asini tei taamuhia e aita â i parahihia ˈtura e te taata. A tatara e a putô mai. 31 Ia ui mai râ te tahi taata: ‘Eaha orua e tatara ˈi i tena asini?’ a na ô atu: ‘Te hinaaro mai ra te Fatu.’” 32 Reva ˈtura na pǐpǐ e ite aˈera i te fanauˈa asini mai ta Iesu i parau.+ 33 Tera râ, a tatara ˈi raua i te asini, na ô maira te mau fatu: “Eaha orua e tatara ˈi i tena asini?” 34 Na ô atura raua: “Te hinaaro mai ra te Fatu.” 35 Putô maira raua i te fanauˈa asini ia Iesu ra, tuu aˈera te mau pǐpǐ i to ratou ahu tapoˈi i nia iho, e haaparahi ihora ia Iesu i nia iho.+
36 A faahoro noa ˈi Iesu i te asini, vauvau aˈera te taata i to ratou ahu tapoˈi i nia i te purumu.+ 37 I to ˈna iho â piriraa ˈtu i te purumu titapou mai te mouˈa Oliveta mai, oaoa ihora te pǐpǐ e rave rahi e arue aˈera i te Atua ma te reo puai no te mau ohipa mana atoa ta ratou i ite, 38 a na ô ai: “Ia haamaitaihia tei haere mai ei Arii ma te iˈoa o Iehova!* Ia hau i nia i te raˈi e ia hanahana te Atua i te raˈi teitei!”+ 39 Na ô maira râ te tahi mau Pharisea i rotopu i te nahoa ia Iesu: “Orometua, tamaˈi na i ta oe mau pǐpǐ.”+ 40 Pahono atura oia: “Te parau atu nei au: Ia mamû noa ratou, na te ofai ïa e tuô mai.”
41 A piri atu ai oia ia Ierusalema, ite atura oia i te oire e taˈi ihora,+ 42 a na ô ai: “Ahiri iho â ïa oe i ite i teie mahana e nafea e noaa ˈi te hau. I teie nei râ, ua hunahia te reira i to mata.+ 43 E tae mai hoi te mau mahana e aua ˈi to oe mau enemi ia oe i te pou oeoe, a haaati atu ai ia oe.+ 44 E haamou uˈana ˈtu ai ratou ia oe e to mau tamarii.+ E ore te hoê ofai i roto i teie oire e vaiihohia i nia iho i te tahi,+ no te mea ua haere mai te Atua e haava ia oe, aita râ oe i ite.”
45 Tomo ihora Iesu i roto i te hiero e tiahi atura i te feia hoohoo,+ 46 a na ô atu ai: “Ua papaihia: ‘E riro to ˈu fare ei fare no te pure,’+ ua faariro râ outou i te reira ei ana no te eiâ.”+
47 Tamau noa ˈtura oia i te haapii i te taata pauroa te mahana i roto i te hiero. Area te mau tahuˈa tiaau, te mau papai parau e te mau raatira ati Iuda, te imi ra ïa i te haapohe ia ˈna,+ 48 aita râ i itehia mai ia ratou te ravea, tei pihai iho noa hoi te taata ia Iesu a faaroo maite noa ˈi ia ˈna.+
20 I te hoê o taua mau mahana ra, a haapii ai Iesu i te taata i roto i te hiero e a faaite atu ai i te parau apî oaoa, tapiri maira te mau tahuˈa tiaau, te mau papai parau e te mau aratai ati Iuda, 2 e na ô maira ia ˈna: “Faaite mai na, i teihea mana e rave ai oe i teie mau mea? Aore ra na vai i horoa ia oe i teie mana?”+ 3 Pahono atura Iesu: “E uiraa atoa ta ˈu e na outou e pahono mai: 4 Te bapetizoraa a Ioane, no te raˈi mai anei aore ra no ǒ mai i te taata ra?” 5 Feruri ihora ratou e na ô aˈera te tahi i te tahi: “Ia parau tatou: ‘No te raˈi mai,’ e na ô mai oia: ‘No te aha ïa outou i ore ai i tiaturi ia ˈna?’ 6 Ia parau râ tatou: ‘No ǒ mai i te taata ra,’ e pehi te taata ia tatou i te ofai, te tiaturi ra hoi ratou e e peropheta Ioane.”+ 7 Pahono aˈera ïa ratou e aita ratou i ite nohea mai. 8 Na ô atura Iesu: “Eita atoa ïa vau e faaite atu i teihea mana e rave ai au i teie mau mea.”
9 Faaite atura Iesu i te taata i teie faahohoˈaraa: “Ua tanu te hoê taata i te vine,+ horoa tarahu atura i ta ˈna faaapu i te tahi feia faaapu, e reva ˈtura i te ara no te hoê tau huru maoro.+ 10 I te tau ootiraa vine, tono ihora oia i te hoê tavini i te feia faaapu ia horoa mai ratou i ta ˈna tuhaa vine. Rutu aˈera râ ratou i taua tavini ra+ e faahoˈi maira ia ˈna ma te ore e horoa mai i te vine. 11 Tono faahou atura râ oia i te tahi atu tavini. Tairi atoa aˈera ratou i teie tavini, faahaama ihora ia ˈna e faahoˈi maira ia ˈna ma te ore e horoa mai i te vine. 12 Tono faahou atura râ oia i te toru o te tavini. Haapepe maitai atoa aˈera ratou i teie e tiahi atura ia ˈna. 13 Na ô ihora te fatu faaapu vine: ‘Eaha ta ˈu e rave? E tono vau i ta ˈu tamaiti, tei herehia.+ E faatura paha ïa ratou ia ˈna.’ 14 I to te feia faaapu iteraa mai i te tamaiti, feruri ihora ratou e na ô aˈera te tahi i te tahi: ‘Teie te taata o te fatu i teie faaapu, haapohe anaˈe ia ˈna, a fatu atu ai tatou i teie faaapu.’ 15 Afai aˈera ratou ia ˈna i rapae i te faaapu vine e haapohe ihora ia ˈna.+ Eaha ïa ta te fatu faaapu vine e rave? 16 E haere mai oia e haapohe i teie feia faaapu, a horoa tarahu atu ai i te faaapu vine i te tahi atu feia faaapu.”
A faaroo ai ratou i te reira, na ô atura ratou: “Eiaha ïa!” 17 Hiˈo tia ˈtura râ Iesu ia ratou e na ô atura: “Eaha ïa te auraa o teie parau i papaihia: ‘Te ofai ta te feia patu fare i faarue, ua riro mai ïa ei ofai tihi’?*+ 18 Te taata atoa e topa i nia iho i teie ofai ra, e mou ïa.+ E te taata e topahia i teie ofai ra, e perehu roa ïa.”
19 I reira, imi aˈera te mau papai parau e te mau tahuˈa tiaau i te haru ia Iesu, ua taa hoi ia ratou e no ratou te faahohoˈaraa ta ˈna i parau.+ Mǎtaˈu ihora râ ratou i te taata. 20 A imi ai ratou i te ravea no te râmâ ia ˈna, tono maira ratou i te tahi mau taata ta ratou i peta ia faahua taata parau-tia ia ratou, ia noaa hoi Iesu ia ratou na roto i ta ˈna mau parau,+ a tuuhia ˈtu ai oia i te feia mana e te tavana. 21 Ui maira taua mau taata ra ia ˈna: “Orometua, ua ite matou e e parau mau ta oe e faahiti e e haapii ia vetahi ê. Eita oe e maitiiti i te taata e te haapii nei oe ia vetahi ê i te eˈa o te Atua ma te parau mau: 22 Mea tano* anei ia au i te Ture ia aufau matou i te tute ia Kaisara aore ra eita?” 23 Taa ihora râ ia ˈna to ratou huru haavarevare e na ô atura: 24 “Faaite mai na i te hoê denari.* No vai te hohoˈa e te iˈoa i nia iho?” Na ô maira ratou: “No Kaisara.” 25 Na ô atura oia: “A faahoˈi ïa i ta Kaisara ia Kaisara ra,+ ta te Atua râ i te Atua ïa.”+ 26 Aita ˈtura i noaa ia ratou ia râmâ ia ˈna i roto i ta ˈna mau parau i mua i te taata, maere ihora râ i ta ˈna pahonoraa e mamû noa ˈtura.
27 Haere maira râ te tahi mau Sadukea, o te parau ra e aita e tia-faahou-raa,+ e ui maira ia Iesu:+ 28 “Orometua, ua papai mai Mose: ‘Ia pohe te hoê taata, a vaiiho mai ai i ta ˈna vahine faaipoipo ma te tamarii ore, ia faaipoipo ïa to ˈna taeae i taua vahine ra e tia ˈi e ia fanau mai ta ˈna ei tamarii na to ˈna taeae i pohe.’+ 29 I vai na e hitu taeae, faaipoipo ihora te matahiapo i te vahine e pohe atura râ ma te tamarii ore. 30 Faaipoipo ihora te piti i taua vahine ra e pohe atura. 31 Na reira atoa te toru. O na hitu atoa tei faaipoipo i taua vahine ra e pohe atura ma te tamarii ore. 32 Pohe atoa ˈtura te vahine. 33 I te tia-faahou-raa, ei vahine oia na vai? I faaipoipo na hoi na hitu atoa ia ˈna.”
34 Na ô atura Iesu: “E faaipoipo te taata o teie nei ao* e e horoahia ia faaipoipo. 35 Te feia râ mea tano iho â ia fanaˈo i te ao* no a muri aˈe e i te tia-faahou-raa o tei pohe, eita ïa e faaipoipo e e horoahia ia faaipoipo.+ 36 Eita atoa ratou e pohe faahou, e au hoi ratou i te mau melahi. E riro atoa ratou ei tamarii na te Atua no te mea e faatiahia mai ratou. 37 E tia faahou mai te feia pohe, ta Mose ïa i faaite i to ˈna faatiaraa no nia i te raau taratara e ura ra, a parau ai no Iehova* mai ‘te Atua o Aberahama e te Atua o Isaaka e te Atua o Iakoba.’+ 38 E Atua oia no te feia ora, eiaha no te feia pohe, mea ora hoi ratou pauroa no ˈna.”*+ 39 Na ô maira te tahi mau papai parau: “Orometua, ua tano ta oe parau.” 40 Taiâ ˈtura ratou i te uiui faahou ia ˈna.
41 Ui atura Iesu: “No te aha te taata e parau ai e e huaai te Mesia no Davida?+ 42 Na Davida iho e parau ra i roto i te buka Salamo: ‘Ua parau Iehova* i to ˈu Fatu: “A parahi i to ˈu rima atau nei 43 e ia faariro roa vau i to oe mau enemi ei taahiraa avae no oe.”’+ 44 Te parau ra hoi Davida i te Mesia e Fatu, mea nafea ïa e huaai ai oia no ˈna?”
45 A faaroo noa ˈi te taata atoa, na ô atura oia i ta ˈna mau pǐpǐ: 46 “A ara i te mau papai parau, mea au na ratou e hahaere ma te ahu roa, ia arohahia ratou ma te faatura na te mahora, e parahi i mua roa* i roto i te mau sunago e i te mau vahi faataahia no te mau manihini tiaraa teitei i te mau tamaaraa.+ 47 E rave haapau atoa ratou i te faufaa a te mau vahine ivi e e faaroa i te pure ia hiˈohia mai ratou. E faautuahia ratou ma te etaeta ˈtu â.”
21 A hiˈo ai Iesu i te mau afata* moni, ite atura oia i te feia taoˈa rahi e tuu ra i ta ratou mau ô i roto.+ 2 Ite ihora oia i te hoê vahine ivi veve e tuu ra e piti moni huˈa haihai roa,*+ 3 e na ô atura: “Oia mau ta ˈu e parau atu: Mea rahi aˈe ta teie vahine ivi veve i tuu i ta tera mau taata atoa.+ 4 Ua horoa hoi ratou paatoa i ta ratou moni hau ei ô, o ˈna râ, noa ˈtu to ˈna veve, ua tuu pauroa ïa i ta ˈna moni e ora ˈi oia.”+
5 I muri aˈe, te paraparau ra vetahi o ta ˈna mau pǐpǐ no nia i te hiero, ua faaunaunahia i te mau ofai taraihia e i te mau mea i pûpûhia i te Atua.+ 6 Na ô ihora Iesu: “Teie mau mea ta outou e hiˈo nei, e tae mai te mau mahana e ore ai e vaiihohia te hoê ofai i nia iho i te tahi, e huri-pauroa-hia i raro.”+ 7 Ui maira ratou ia ˈna: “Orometua, afea hoi teie mau mea e tupu ai, e eaha te tapao e ite ai matou e e tupu te reira?”+ 8 Na ô atura oia: “A ara eiaha outou ia vare,+ mea rahi hoi o te haere mai ma to ˈu iˈoa, a na ô ai: ‘O vau te Mesia,’ e: ‘Ua fatata mai te taime tano.’ Eiaha e pee ia ratou.+ 9 Ia faaroo atoa outou i te tamaˈi e te arepurepu,* eiaha e mǎtaˈu. Ia tupu iho â na mua teie mau mea, eita râ te hopea e tae oioi mai.”+
10 Na ô atura Iesu ia ratou: “E aro te tahi nunaa i te tahi atu nunaa+ e te tahi faatereraa i te tahi atu faatereraa.+ 11 E tupu te aueueraa fenua rahi, e i tera e tera vahi te oˈe e te maˈi pee.+ E ite-atoa-hia te mau mea riaria e te mau tapao rahi no te raˈi mai.
12 “Hou râ teie mau mea atoa e tupu ai, e haruhia outou, e hamani-ino-hia,+ a tuuhia ˈtu ai i mua i te sunago e i roto i te tapearaa. E afaihia outou i mua i te mau arii e te mau tavana no to ˈu nei iˈoa.+ 13 E riro ïa te reira ei ravea e tia ˈi outou i mua ia ratou ei ite no ˈu. 14 A faaoti ïa i roto i to outou aau eiaha e faaineine ê na i ta outou e parau,+ 15 na ˈu hoi e horoa ˈtu i te parau e te paari e eita e nehenehe i to outou mau enemi e patoi aore ra e mârô mai.+ 16 Hau atu â, e tuu to outou mau metua, taeae, fetii e hoa ia outou i te haavaraa,* e haapohe ratou vetahi o outou,+ 17 e e hae te taata atoa ia outou no to ˈu nei iˈoa.+ 18 Eita roa râ te hoê rouru o to outou upoo e marua.+ 19 I to outou faaoromai tamau e ora ˈi outou.*+
20 “Teie râ, ia ite outou ia Ierusalema ia haaatihia e te nuu,+ ua fatata ïa oia i te mou.+ 21 Ia horo ïa te feia e parahi ra i Iudea i te mau mouˈa,+ ia faarue te feia i roto i te oire i taua oire ra, e eiaha to te mataeinaa e tomo mai, 22 e mau mahana hoi teie e faautua ˈi te Atua i te taata* ia tupu te mau mea atoa i papaihia. 23 Ua ati te mau vahine hapû e te mau vahine e aiû ta ratou i taua mau mahana ra!+ E tupu hoi te mauiui rahi i nia i te fenua e te riri rahi tahoo i nia i teie nunaa. 24 E pohe ratou i te ˈoˈe, e hopoi-tîtî-hia i te tahi atu mau nunaa atoa,+ a taataahihia ˈtu ai Ierusalema e te mau nunaa ěê e ia hope noa ˈtu te tau faataahia o te mau nunaa ěê.+
25 “E ite-atoa-hia te mau tapao i nia i te mahana, te avaˈe e te mau fetia.+ I te fenua nei, e ahoaho te mau nunaa a ore atu ai e ite e nafea râ no te haruru e te arepurepu o te miti. 26 E riaria roa te taata i te tiairaa i te mau mea e tupu i te fenua nei, e ueuehia hoi te mau mea puai o te raˈi. 27 I reira ratou e ite ai i te Tamaiti a te taata nei+ ia haere mai i roto i te hoê ata ma te puai e te hanahana rahi.+ 28 Ia tupu râ teie mau mea, a tia mai e a faateitei i to outou upoo, no te mea ua fatata to outou faaoraraa.”
29 Faahiti atura Iesu i te hoê faahohoˈaraa: “A hiˈo na i te tumu suke e te tahi atu mau tumu raau atoa.+ 30 Ia oteo mai te omou, ua ite ïa outou e ua fatata te tau tupuraa. 31 Oia atoa ia ite outou i teie mau mea ia tupu, ua fatata ïa te Faatereraa arii a* te Atua. 32 Oia mau ta ˈu e parau atu: E ore roa teie nei uˈi e mou e tupu ai teie mau mea atoa.+ 33 E mou te raˈi e te fenua, ta ˈu râ mau parau, e ore roa ïa e mou.+
34 “A haapao maitai râ ia outou iho ia ore to outou aau ia teimaha i te rahi o te tamaa, i te inu hua,+ i te haapeapearaa o te oraraa,+ a roohia mai ai outou e taua mahana ra ma te manaˈo-ore-hia 35 mai te hoê marei.+ E tae mai hoi te reira i nia i te taatoaraa o te taata i te fenua nei. 36 A vai ara ïa+ e a tamau i te pure+ ia nehenehe outou e ora ˈtu i teie mau mea atoa o te tupu iho â, a tia ˈtu ai i mua i te Tamaiti a te taata nei.”+
37 No reira, i te ao, e haapii Iesu i te taata i roto i te hiero, i te po râ, e haere oia e faaea i nia i te mouˈa parauhia mouˈa Oliveta. 38 E e haere mai te taata atoa ia ˈna ra i te poipoi roa no te faaroo ia ˈna i roto i te hiero.
22 E te piri mai ra te Oroa pane hopue ore, tei parauhia Pasa.+ 2 Te imi ra te mau tahuˈa tiaau e te mau papai parau i te tahi ravea papu no te haapohe ia Iesu+ no to ratou mǎtaˈu i te taata.+ 3 Tomo atura Satani i roto ia Iuda, tei piihia Isakariota, hoê o na 12,+ 4 e haere atura Iuda e paraparau i te mau tahuˈa tiaau e te mau raatira tiai hiero e nafea oia e tuu ai ia Iesu i to ratou rima.+ 5 Au roa ihora ratou e faaoti atura e horoa i te moni ario na ˈna.+ 6 Farii ihora oia e imi atura i te taime tano no te tuu ia Iesu i to ratou rima ma te ore e itehia e te taata.
7 Tae maira te mahana o te Oroa pane hopue ore e pûpûhia ˈi te animara ei tusia i te Pasa.+ 8 Tono atura Iesu ia Petero e ia Ioane a na ô ai: “A haere e faaineine i te Pasa ia amu tatou i te reira.”+ 9 Parau maira raua: “Ihea oe e hinaaro ai ia faaineine mâua i te Pasa?” 10 Parau atura oia: “Ia tomo orua i roto i te oire, e farerei mai te hoê taata e amo ra i te hoê farii araea î i te pape ia orua. A pee ia ˈna e tae roa ˈtu i roto i te fare ta ˈna e tomo atu.+ 11 E parau orua i te fatu fare: ‘Te na ô mai ra te Orometua: “Teihea te piha no te mau manihini e nehenehe ai au e amu i te Pasa e ta ˈu mau pǐpǐ?”’ 12 E faaite mai tera taata i te hoê piha rahi i nia, mea naho maitai. A faaineine i te Pasa i reira.” 13 Reva ˈtura raua, tupu aˈera te mau mea atoa mai ta Iesu i parau, e faaineine aˈera raua i te Pasa.
14 Tae maira te hora tamaaraa, e tarava ihora oia i te amuraa maa e te mau aposetolo atoa.+ 15 Na ô atura oia ia ratou: “Ua hinaaro roa vau e amu i teie Pasa e outou hou vau e mauiui ai, 16 te parau atu nei hoi au: Eita vau e amu faahou i te Pasa e tae noa ˈtu i te taime e tupu ai te reira i roto i te Faatereraa arii a* te Atua.” 17 Rave ihora oia i te hoê auˈa tei horoahia mai, haamauruuru aˈera i te Atua e parau atura: “A rave i teie auˈa e a horoa ˈtu i te tahi e te tahi, 18 te parau atu nei hoi au: Mai teie atu nei, e ore roa vau e inu faahou i te uaina e tae noa ˈtu i te taime e tae mai ai te Faatereraa arii a te Atua.”
19 Rave atoa ihora oia i te hoê pane,*+ haamauruuru aˈera i te Atua, ofati ihora i te reira e horoa ˈtura ia ratou, a na ô ai: “O to ˈu tino teie+ e horoahia no outou.+ A tamau i te rave i te reira ei manaˈoraa ia ˈu.”+ 20 Na reira atoa ˈtura Iesu no te auˈa i muri aˈe i to ratou tamaaraa, a na ô ai: “Teie auˈa, o te faufaa apî+ ïa e haamauhia maoti to ˈu toto+ o te haamaniihia no outou.”+
21 “Inaha râ, te tarava atoa ra te taata o te tuu ia ˈu i to ˈu mau enemi i teie amuraa maa.+ 22 Te reva nei iho â te Tamaiti a te taata nei mai tei faaotihia.+ Ua ati râ tera taata na ˈna e tuu i te Tamaiti a te taata nei i to ˈna mau enemi!”+ 23 Uiui aˈera te mau aposetolo te tahi i te tahi o vai hoi o ratou te na reira.+
24 Tupu atoa ˈtura râ te hoê aimârôraa rahi i rotopu ia ratou no te ite o vai te mea rahi aˈe.+ 25 Parau atura râ Iesu ia ratou: “Te faatere ra te mau arii o te mau nunaa i te taata e te haavî atoa ra te feia parauhia Hamani maitai ia ratou.+ 26 Outou râ, eiaha ïa e na reira.+ Ia riro râ te taata rahi aˈe mai te tamarii hopea,+ e te taata e aratai ra mai te hoê taata e tavini ra. 27 O vai hoi te taata rahi aˈe, te taata e tamaa ra* aore ra te taata e tavini ra? E ere anei o te taata e tamaa ra?* O vau nei râ, mai te taata ïa e tavini ra ia outou.+
28 “Outou râ, ua pee maite ïa ia ˈu+ i roto i to ˈu mau ati,+ 29 e e haamau vau i te hoê faufaa e o outou, mai to ˈu Metua i haamau i te hoê faufaa e o vau no te hoê faatereraa arii,+ 30 ia nehenehe outou e tamaa e e inu i ta ˈu amuraa maa i roto i ta ˈu Faatereraa arii,+ e e parahi i nia i te mau terono+ no te haava i na opu 12 o Iseraela.+
31 “Simona, Simona, inaha, ua ani Satani ia ueue oia ia outou paatoa mai te sitona.+ 32 Ua pure râ vau no oe ia ore to oe faaroo ia paruparu,+ e ua tatarahapa anaˈe oe, a faaitoito i to oe mau taeae.”+ 33 Parau maira Petero ia Iesu: “E te Fatu, ua ineine au i te pee ia oe i roto i te tapearaa e te pohe atoa.”+ 34 Na ô atura râ oia: “Te parau atu nei au ia oe, Petero, hou te hoê moa e totereo ai i teie mahana, e haavare oe e toru taime e aita oe i ite ia ˈu.”+
35 Na ô atoa ˈtura oia ia ratou: “I to ˈu tonoraa ia outou ma te ore e rave i te pute moni, te pute maa e te tiaa,+ aita outou i ere noa ˈˈe i te tahi mea, e ere anei?” Parau maira ratou: “Aita!” 36 Parau atura oia: “I teie nei râ, te taata e pute moni ta ˈna, ia rave ïa, e te hoê pute maa. E te taata aita ta ˈna e ˈoˈe, ia hoo atu ïa i to ˈna ahu tapoˈi e ia hoo mai i te hoê ˈoˈe. 37 Te parau atu nei hoi au e ia tupu tei papaihia no ˈu e tia ˈi, oia hoi ‘Ua amuihia oia i te feia rave hara.’+ Te tupu nei hoi tei papaihia no ˈu.”+ 38 Parau maira ratou: “E te Fatu, inaha, teie e piti ˈoˈe.” Parau atura oia: “Ua ravai noa te reira.”
39 Reva ˈtura oia, haere atura i te mouˈa Oliveta mai ta ˈna i matau, e pee atoa maira ta ˈna mau pǐpǐ ia ˈna.+ 40 I to ratou taeraa ˈtu, parau atura oia: “A tamau i te pure ia ore outou ia hema.”+ 41 Faaatea rii atura oia,* tuturi ihora e pure ihora, 42 a na ô ai: “To ˈu Metua, ia tia ia oe, a hopoi ê atu na i teie auˈa. Teie râ, ia tupu eiaha to ˈu hinaaro, to oe râ.”+ 43 Fa maira te hoê melahi mai te raˈi mai e faaitoito ihora ia ˈna.+ 44 No to ˈna râ ahoaho rahi, tamau noa ˈtura oia i te pure ma te uˈana ˈtu â,+ e riro atura to ˈna hou mai te toto e topata ra i raro i te repo. 45 I to ˈna tiaraa mai i ta ˈna pureraa e i to ˈna haereraa i ta ˈna mau pǐpǐ, ite ihora oia e te taoto ra ratou, ua rohirohi roa no te oto.+ 46 Parau atura oia: “No te aha outou e taoto ai? A tia e a tamau i te pure ia ore outou ia hema.”+
47 Te paraparau noa ra Iesu, inaha, tae maira te hoê nahoa arataihia e Iuda, hoê o na 12. Tapiri maira oia ia Iesu no te apa ia ˈna.+ 48 Parau atura râ Iesu ia ˈna: “Iuda, te tuu ra oe i te Tamaiti a te taata nei i to ˈna mau enemi ma te apa?” 49 I te iteraa ta ˈna mau pǐpǐ i te ohipa e tupu ra, na ô maira ratou: “E te Fatu, e tairi anei matou ia ratou i te ˈoˈe?” 50 Tairi ihora hoê o ratou i te tavini a te tahuˈa rahi e mutu ê atura to ˈna tariˈa atau.+ 51 Parau atura râ Iesu: “Atira.” Tapea ihora oia i te tariˈa o te tavini e ora ihora oia. 52 Parau atura Iesu i te mau tahuˈa tiaau, te mau raatira tiai hiero e te mau aratai ati Iuda o tei haere mai i reira no ˈna: “Ua haere mai outou e haru ia ˈu ma te ˈoˈe e te raau mai te mea ra e e eiâ vau?+ 53 A tia noa ˈi au e o outou i te hiero i te mau mahana atoa,+ aita outou i haru ia ˈu.+ Teie nei râ hora, no outou ïa e no te mana o te poiri.”+
54 Tapea aˈera ratou ia ˈna, afai atura ia ˈna+ e tae roa ˈtu i roto i te fare o te tahuˈa rahi. O Petero râ, pee maira ïa na te atea ê.+ 55 Tahu aˈera ratou i te auahi i ropu i te aua e parahi ihora. Parahi atoa maira Petero i rotopu ia ratou.+ 56 Ite maira râ te hoê tavini vahine ia ˈna e parahi ra i te vahi maramarama, hiˈo maitai maira ia ˈna e na ô ihora: “Na muri atoa teie taata ia ˈna.” 57 Parau atura râ Petero: “Aita vau i ite ia ˈna.” 58 I muri iti aˈe, ite maira te tahi atu taata ia ˈna e na ô maira: “E pǐpǐ atoa oe na ˈna.” Parau atura râ Petero: “Eita.”+ 59 Piri i te hoê hora i muri iho, parau haapapu maira te tahi atu taata: “Na muri atoa na iho â teie taata ia ˈna, e taata Galilea hoi oia!” 60 Na ô atura râ Petero: “Aita vau i ite i ta oe e parau ra.” A paraparau noa ˈi oia, totereo ihora te hoê moa. 61 Fariu maira te Fatu, hiˈo maira ia Petero e haamanaˈo ihora Petero i ta te Fatu i parau ia ˈna: “Hou te hoê moa e totereo ai i teie mahana, e haavare oe e toru taime e aita oe i ite ia ˈu.”+ 62 Haere atura oia i rapaeau e taˈi ihora no te peapea rahi.
63 Haamata ˈtura te mau taata e tiai ra ia Iesu i te faaooo ia ˈna+ e i te tupai ia ˈna.+ 64 E i muri aˈe i te tapoˈiraa i to ˈna mata, parau noa maira ratou: “E peropheta oe, faaite mai ïa na vai i tupai ia oe.” 65 E parau maira ratou e rave rahi atu â parau faaino ia ˈna.
66 E ao aˈera, putuputu maira te mau aratai ati Iuda, te mau tahuˈa tiaau e te mau papai parau,+ afai atura ia ˈna i roto i ta ratou Sunederi, e na ô atura: 67 “O te Mesia oe, faaite mai ïa.”+ Parau maira râ oia: “Noa ˈtu e e faaite atu vau ia outou, eita iho â outou e tiaturi. 68 Ia ui atoa ˈtu vau ia outou, eita outou e pahono mai. 69 Tera râ, mai teie atu nei, e parahi te Tamaiti a te taata nei+ i te rima atau o te Atua Manahope.”+ 70 Na ô atura ratou pauroa: “O oe ïa te Tamaiti a te Atua?” Pahono maira oia: “Na outou noa iho â e parau ra.” 71 Na ô aˈera ratou: “No te aha ïa e imi ai i te tahi atu haapapuraa? Ua faaroo hoi tatou iho i te reira no roto mai i to ˈna vaha.”+
23 Tia aˈera ratou pauroa e aratai atura ia Iesu ia Pilato ra.+ 2 Pari maira ratou ia ˈna+ a na ô ai: “Ua ite matou i teie taata i te haavareraa i to matou nunaa, i te opaniraa ia aufau i te tute ia Kaisara+ e i te parauraa e o ˈna te Mesia e e arii oia.”+ 3 Ui maira Pilato ia ˈna: “O oe anei te Arii o te ati Iuda?” Pahono atura oia: “Na oe noa iho â e parau ra.”+ 4 Na ô ihora Pilato i te mau tahuˈa tiaau e i te nahoa: “Aita e hara i itehia mai e au i teie taata.”+ 5 Onoono aˈera râ ratou i te parau: “Ua huehue te taata i ta ˈna haapiiraa na Iudea taatoa, na Galilea atoa e tae roa mai i ǒ nei.” 6 I to Pilato faarooraa i te reira, ui ihora oia e taata Galilea anei o ˈna. 7 I te papuraa ia ˈna e no ǒ mai Iesu i te fenua faaterehia e Heroda,+ tono ihora oia ia ˈna ia Heroda ra, tei Ierusalema hoi oia i taua mau mahana ra.
8 I to Heroda iteraa ia Iesu, oaoa roa ihora oia. Mea maoro hoi to ˈna tiai-noa-raa i te ite ia Iesu, no te mea mea rahi te parau ta ˈna i faaroo no ˈna,+ e te manaˈo ra oia e ite i te tahi mau semeio ta ˈna e rave. 9 Uiui ihora Heroda ia ˈna, aita râ oia i pahono atu.+ 10 Hopea ore râ te mau tahuˈa tiaau e te mau papai parau i te tia mai e i te pari ia ˈna ma te riri. 11 Vahavaha maira Heroda e ta ˈna mau faehau atoa ia Iesu.+ Faaooo ihora oia ia ˈna+ ma te faaahu ia ˈna i te hoê ahu nehenehe, e faahoˈi atura ia ˈna ia Pilato ra. 12 Hoa ˈtura Heroda raua Pilato i taua mahana ra, e enemi hoi raua na mua ˈˈe.
13 Titau ihora Pilato i te mau tahuˈa tiaau, te mau raatira e te nahoa ia amui mai 14 e na ô atura: “Ua aratai mai outou i teie taata tei parihia i te orure hau. Inaha, ua uiui au ia ˈna i mua ia outou, aita râ i itehia e au te tahi tumu e pari ai outou i teie taata.+ 15 Aita atoa i itehia e Heroda, ua faahoˈi mai hoi oia ia ˈna, e inaha, aita oia i rave i te tahi mea e tano ai ia pohe oia. 16 E faautua ïa vau ia ˈna,+ a tuu atu ai ia ˈna.” 17 *—— 18 Tuô aˈera râ te nahoa atoa: “Haapohe atu i tena taata, e tuu mai râ ia Baraba!”+ 19 (I hurihia na teie taata i roto i te tapearaa no te orure-hau-raa i roto i te oire e no te taparahi-pohe-raa i te hoê taata.) 20 Paraparau faahou atura Pilato ia ratou no to ˈna hinaaro e tuu ia Iesu.+ 21 Tuô maira ratou: “I nia i te pou!* I nia i te pou!”+ 22 Parau faahou atura oia, te toru ïa o te taime: “No te aha hoi? E ohipa ino ta ˈna i rave? Aita vau i ite i te tahi mea e tano ai ia pohe oia. E faautua ïa vau ia ˈna, a tuu atu ai ia ˈna.” 23 Parau onoono maira ratou ma te reo puai ia haapohehia oia,* e rahi noa ˈtura ta ratou tutuôraa.+ 24 Faaoti ihora Pilato e farii i ta ratou aniraa. 25 Tuu ihora oia i te taata tei tapeahia no te orure-hau-raa e no te taparahi-pohe-raa i te hoê taata, e tuu atura râ ia Iesu i to ratou rima ia haapohehia ia au i to ratou hinaaro.
26 A aratai ai ratou ia Iesu, haru aˈera ratou ia Simona no Kurene, na te mataeinaa mai ra, e tuu aˈera i nia i to ˈna tapono i te pou haamauiuiraa* ta ˈna e amo na muri mai ia Iesu.+ 27 E nahoa rahi atoa tei apee mai ia Iesu, e te tahi atoa mau vahine o te tupaipai noa ra i to ratou ouma ma te oto, a taˈi noa ˈi. 28 Fariu maira Iesu i te mau vahine ra e na ô maira: “Te mau tamahine no Ierusalema, a faaea na i te taˈi no ˈu. A taˈi râ no outou iho e no ta outou mau tamarii.+ 29 Inaha hoi, te piri mai ra te mau mahana e na ô ai te taata: ‘E oaoa te mau vahine eita ta ratou tamarii e noaa, te mau vahine aita i fanau, e te mau vahine aita ta ratou e aiû!’+ 30 I reira ïa ratou e parau ai i te mau mouˈa: ‘A topa mai i nia ia matou!’ e i te mau aivi: ‘A tapoˈi mai ia matou!’+ 31 I te mea e e tupu te reira ia ota te raau, mai te aha ïa te huru ia mǎrô te raau?”
32 Aratai-atoa-hia maira e piti taata ohipa ino, ia haapohehia e o Iesu.+ 33 Tae atura ratou i te vahi parauhia Apu upoo,+ patiti atura ia Iesu i nia i te pou e na taata ohipa ino atoa i pihai iho ia ˈna, hoê i to ˈna pae atau e hoê i to ˈna pae aui.+ 34 Parau atura râ Iesu: “To ˈu Metua, a faaore i ta ratou hara, aita hoi ratou i ite i ta ratou e rave nei.” Tuu kelero atoa ˈtura ratou i to ˈna ahu.+ 35 Te tia noa ra te taata a hiˈo noa ˈi. Hiˈo faaooo maira râ te mau raatira, a na ô ai: “Ua faaora o ˈna ia vetahi ê. Ia faaora ïa oia ia ˈna iho, o ˈna hoi te Mesia a te Atua, tei maitihia.”+ 36 Faaooo atoa maira te mau faehau ia ˈna, ma te tapiri mai a horoa mai ai i te uaina toavaava,+ 37 a na ô ai: “O oe te Arii o te ati Iuda, a faaora ïa ia oe iho.” 38 Ua papai-atoa-hia i nia noa mai i to ˈna upoo: “Teie te Arii o te ati Iuda.”+
39 Hoê râ o na taata ohipa ino tei patitihia, faaino maira ïa ia Iesu,+ a na ô ai: “O oe te Mesia, e ere anei? A faaora ïa ia oe iho e ia mâua atoa!” 40 Tamaˈi maira te tahi atu ia ˈna e na ô maira: “Aita oe e mǎtaˈu ra i te Atua, ua roohia oe i te hoê â utua? 41 Mea tano roa teie utua no tâua no ta tâua i rave. Teie râ taata, aita ïa i rave i te ohipa ino.” 42 E na ô maira oia: “Iesu, haamanaˈo mai oe ia ˈu ia tae oe i roto i ta oe Faatereraa arii.”+ 43 Na ô atura Iesu ia ˈna: “Oia mau ta ˈu e parau atu ia oe i teie mahana: Ei te paradaiso oe e o vau atoa.”+
44 Tei te area hora 12 i te avatea,* ati ihora te fenua taatoa i te poiri e tae atu i te area hora 3 i te taperaa mahana,*+ 45 no te mea aita faahou te maramarama o te mahana. Mahae ihora te paruru o te nao*+ na ropu.+ 46 Tuô ihora Iesu e na ô atura: “To ˈu Metua, te tuu atu nei au i to ˈu ora*+ i roto i to rima.” I muri aˈe i to ˈna parauraa i te reira, pohe atura oia.*+ 47 Ite aˈera te raatira faehau i te reira e faahanahana ˈtura i te Atua, a na ô ai: “E taata parau-tia mau â teie.”+ 48 E a ite ai te nahoa atoa tei haere mai e mataitai, i te ohipa e tupu ra, hoˈi atura ratou i ǒ ratou ma te tupaipai i to ratou ouma. 49 E te tia noa ra te feia atoa tei matau ia ˈna i te atea ê. To reira atoa te mau vahine tei pee mai ia ˈna na Galilea mai e ua ite ratou i te reira.+
50 E inaha, te vai ra te hoê mero no te Sunederi o Iosepha te iˈoa. E taata maitai oia e te parau-tia.+ 51 (Aita roa ˈtu teie taata i turu i ta ratou opuaraa e ta ratou ohipa.) No Arimataio oia, e oire no to Iudea, e te tiai ra oia i te Faatereraa arii a* te Atua. 52 Haere ihora teie taata i mua ia Pilato e ani maira i te tino o Iesu. 53 Haapou maira oia i te tino,+ vehî atura i te ahu lino maitai, e tuu ihora i roto i te hoê menema* tei paohia i roto i te mato,+ aita â e tino i tuuhia ˈtura i roto. 54 O te mahana Faaineineraa+ ïa e te piri mai ra te Sabati.+ 55 Te mau vahine râ tei na muri mai ia Iesu na Galilea mai, apee maira ïa ia Iosepha, hiˈo atura i te menema,* ite aˈera i te vahi i tuuhia ˈi to Iesu tino,+ 56 e hoˈi atura e faaineine i te mau raau noˈanoˈa e te monoˈi noˈanoˈa. Aita râ ratou i rave i te ohipa i te Sabati+ ia au i te Ture.
24 Teie râ, i te mahana matamua o te hebedoma, haere atura taua mau vahine ra i te poipoi roa i te menema* e ta ratou mau raau noˈanoˈa i faaineine.+ 2 Ite aˈera râ ratou e ua turaihia te ofai e opani ra i te menema,*+ 3 tomo atura ratou i roto e aita i ite atu i te tino o te Fatu ra o Iesu.+ 4 Huru ê ihora ratou i te reira, e inaha, tia maira e piti taata ma te ahu anaana i pihai iho mai. 5 Mehameha ihora te mau vahine, a piˈo noa ˈi te mata i raro. Parau maira raua: “No te aha outou e imi ai i rotopu i te taata pohe i tei ora nei?+ 6 Aita oia i ǒ nei, ua faatiahia hoi oia. A haamanaˈo i ta ˈna i parau ia outou a vai ai oia i Galilea, 7 a na ô ai e ia tuuhia te Tamaiti a te taata nei i te rima o te feia rave hara e ia haapohehia i nia i te pou, e i te toru o te mahana, e tia faahou mai oia.”+ 8 Haamanaˈo ihora ratou i ta ˈna parau,+ 9 faarue aˈera ratou i te menema* e faatia ˈtura i teie mau mea atoa i na 11 e i te toea o te mau pǐpǐ.+ 10 O Maria Magadala, o Ioana, o Maria te metua vahine o Iakobo, e te toea o te mau vahine tei apee mai ia ratou, tei faatia i te reira i te mau aposetolo. 11 Manaˈo ihora râ ratou e aita e auraa to teie mau parau e aita ˈtura i tiaturi i taua mau vahine ra.
12 Tia aˈera râ Petero, horo atura i te menema* e fâao ihora, e ahu lino anaˈe ta ˈna i ite atu. Hoˈi maira oia a uiui noa ˈi ma te maere eaha tei tupu.
13 Inaha râ, i taua noa mahana ra, reva ˈtura e piti pǐpǐ i te hoê oire iti o Emausa te iˈoa, hau atu i te 11 kilometera* i te atea ia Ierusalema, 14 e paraparau noa ihora raua no teie mau mea atoa i tupu na.
15 A paraparau noa ˈi raua, tapiri maira Iesu e haere atura ratou e toru, 16 aita râ raua i ite noa ˈˈe e o Iesu tera.+ 17 Parau maira oia ia raua: “Eaha tera mau parau ta orua i mârô aˈenei?” Tia noa ihora raua ma te mata oto. 18 Pahono atura hoê o raua, o Keleopa te iˈoa: “O oe noa anei te taata ê* i Ierusalema tei ore i ite i te mau mea i tupu i teie mau mahana nei?” 19 Ui maira oia: “Teihea mau mea?” Parau atura raua: “Te mau mea no nia ia Iesu no Nazareta,+ te hoê peropheta o tei faahiti i te mau parau mana e tei rave i te mau ohipa mana i te aro o te Atua e o te taata atoa.+ 20 Ua tuu atu te mau tahuˈa tiaau e te mau raatira ia ˈna ia faautuahia i te pohe,+ e ua patiti ia ˈna i nia i te pou. 21 I manaˈo na râ matou e na teie taata e faaora ia Iseraela.+ Oia mau, e hau atu â, teie te toru o te mahana i tupu ai teie mau mea. 22 Ua maere atoa matou i ta te tahi mau vahine no rotopu ia matou i faatia mai, ua haere hoi ratou i te poipoi roa i te menema*+ 23 e aita i ite atu i to Iesu tino, e ua haere mai ratou e faaite e ua ite atoa ratou e piti melahi i te faraa mai e tei parau e te ora nei Iesu. 24 Haere atura vetahi o matou i te menema,*+ e ite aˈera i te reira mai ta te mau vahine i faatia, aita râ i ite atu ia Iesu.”
25 Parau maira oia: “Aita â i taa ˈtura ia orua e aita â orua i tiaturi atura i te mau mea atoa ta te mau peropheta i parau! 26 Eiaha anei te Mesia ia faaruru i teie mau mea+ e ia faahanahanahia?”+ 27 E faataa maira oia ia raua i ta Mose e tae roa ˈtu i ta te mau peropheta atoa+ i parau no nia ia ˈna i roto i te taatoaraa o te mau Papai.
28 Fatata ˈtura ratou i te oire iti i reira raua e haere atu ai. O Iesu râ, tamau noa ˈtura ïa i to ˈna tere mai te huru ra e te haere ra oia i mua ˈtu â. 29 Ani ru atura râ raua ia ˈna ia faaea mai, a na ô ai: “A faaea mai, no te mea te topa ra te mahana e ua fatata te po.” Tomo ihora oia i roto i to raua fare. 30 A tamaa ˈi ratou,* rave ihora Iesu i te faraoa, haamaitai aˈera i te Atua, ofati ihora i te faraoa e horoa ˈtura ia raua ra.+ 31 Taa aˈera ia raua e o Iesu oia. Moˈe ihora râ Iesu.+ 32 Parau aˈera te tahi i te tahi: “Aita anei to tâua aau i putapû roa a paraparau mai ai oia ia tâua i nia i te purumu, a tatara* maitai mai ai i te mau Papai?” 33 Tia aˈera raua i taua taime ra, hoˈi atura i Ierusalema, e itehia maira ia raua na 11 e te tahi atu mau pǐpǐ tei putuputu mai 34 e tei parau: “Ua faatiahia mai iho â te Fatu e ua fa ˈtu oia ia Simona!”+ 35 Faatia maira raua i tei tupu i nia i te purumu, e i to raua iteraa ia ˈna i te ofatiraa i te faraoa i taa ˈi ia raua e o Iesu oia.+
36 A paraparau noa ˈi ratou, fa maira Iesu i rotopu ia ratou e na ô maira: “Ei ia outou na te hau.”+ 37 Manaˈo ihora ratou e e varua ta ratou e ite ra, mehameha e riaria ihora ratou. 38 Parau maira oia: “No te aha outou e horuhoru ai, e no te aha to outou aau e feaa ˈi? 39 A hiˈo mai i to ˈu rima e to ˈu avae, o vau iho â. A fafa mai e a hiˈo, aita hoi to te hoê varua e iˈo e e ivi mai to ˈu.” 40 E mai ta ˈna i parau, faaite maira oia i to ˈna rima e to ˈna avae. 41 No to ratou oaoa e te maere, aita â ratou i tiaturi. Parau maira oia: “E maa ta outou i ǒ nei?” 42 Horoa ˈtura ratou i te tahi iˈa tunu paa, 43 rave maira oia e amu atura i mua i to ratou mata.
44 Parau maira oia: “A vai ai au ia outou ra, ua parau atu vau+ e ia tupu iho â te mau mea atoa i papaihia no ˈu i roto i te Ture, te mau peropheta e te mau Salamo.”+ 45 Tauturu ihora oia ia ratou ia taa maitai i te auraa o te mau Papai,+ 46 e na ô maira: “Teie tei papaihia: E mauiui te Mesia e e tia mai oia mai te pohe mai i te toru o te mahana,+ 47 e ma to ˈna iˈoa, e porohia te tatarahapa ia faaorehia te hara+ i te mau nunaa atoa,+ na Ierusalema ˈtu ia haamata.+ 48 Na outou ïa e faaite haere i te reira.+ 49 E inaha, e faatae atu vau i nia ia outou i ta to ˈu Metua i fafau. Outou râ, a faaea noa ïa i te oire nei e ia noaa mai ia outou te puai no nia mai.”+
50 Aratai atura Iesu ia ratou i Betania, hopoi aˈera i to ˈna rima i nia e haamaitai maira ia ratou. 51 A haamaitai ai oia ia ratou, vaiiho maira Iesu ia ratou e ravehia ˈtura oia i te raˈi.+ 52 Tipapa maira ratou i mua ia ˈna e hoˈi atura i Ierusalema ma te oaoa rahi.+ 53 E tia noa ˈtura ratou i te hiero, a arue ai i te Atua.+
Hiˈo i te titionare.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te titionare.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Aore ra “puai ohipa o te Atua.”
Aore ra “i roto â i te opu o to ˈna metua vahine.”
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Aore ra “te hoê orama.”
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hel: “aita i taoto aˈenei i te hoê tane.”
Hel: “aita i taoto aˈenei i te hoê tane.”
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Aore ra “tô.”
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Aore ra “to ˈna Basileia.”
Aore ra “e mea.”
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te titionare.
Aore ra “te hoê faaora puai.”
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Oia hoi Heroda Anitipa. Hiˈo i te titionare.
Hel: “Teterareha.”
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Aore ra “te ravea faaoraraa.”
Aore ra “toˈi.”
Aore ra “A rave.”
Aore ra “Eiaha e taviri ia vetahi ê.”
Aore ra “i tei aufauhia mai.”
Hiˈo i te titionare.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Aore ra “faaorahia.”
Aore ra “Basileia o.”
Oia hoi te miti o Galilea.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Aore ra “e tarava ra i te amuraa maa.”
Pute uaina iri animara.
Aore ra “pane o te aro.” Hiˈo i te titionare.
Aore ra “mǎrô.”
Aore ra “mǎrô.”
Aore ra “Basileia o.”
Oia hoi ma te ore e titau i te moni taime.
Aore ra “pǐpǐ.”
Hel: “te tamaiti fanau tahi.”
Aore ra “ahu maitai roa.”
Hel: “i mua i to aro.”
Hel: “i tei fanauhia mai e te vahine.”
Aore ra “Basileia o.”
Aore ra “aratairaa.”
Hel: “Na te mau tamarii a te hoê taata.”
Aore ra “te tarava ra Iesu i te amuraa maa.”
Hiˈo i te tuhaa hau B14.
Aore ra “Basileia o.”
Aore ra “menema haamanaˈoraa.”
Huri-atoa-hia “Mea maoro to ratou tapearaa ia ˈna.”
Aore ra “pari.”
Hel: “fanau tahi.”
Aore ra “Hoˈi faahou maira to ˈna puai ora.” Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Aore ra “Basileia o.”
Hel: “ario.”
Oia hoi Heroda Anitipa. Hiˈo i te titionare.
Hel: “Teterareha.”
Hiˈo i te titionare.
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Hel: “hiˈo.”
Hel: “A hope ai te mau mahana.”
Aore ra “Basileia o.”
Aore ra “Hade,” oia hoi te menema o te huitaata. Hiˈo i te titionare.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Hiˈo i te tuhaa hau B14.
Hel: “ta ˈna parau.”
Aore ra “te mea faufaa roa ˈˈe.”
Aore ra “haamoˈahia.”
Aore ra “to oe Basileia.”
No Satani teie iˈoa.
Hel: “manimani rima.”
Aore ra “farii faito maa.”
Aore ra “Ia maramarama to oe mata.” Hel: “Ia maitai to oe mata.”
Aore ra “maramarama roa.”
Hel: “Ia ino.”
Oia hoi ia au i te mau peu a te ati Iuda.
Aore ra “ô no te feia veve.” Hiˈo i te titionare.
Aore ra “i nia i te mau parahiraa maitai roa ˈˈe.”
Aore ra “menema haamanaˈoraa.”
Aore ra “aita e tapao i nia iho.”
Aore ra “menema haamanaˈoraa.”
Hiˈo i te titionare.
Hel: “piti asario.” Hiˈo i te tuhaa hau B14.
Huri-atoa-hia “i mua i te mau sunago.”
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Hiˈo i te tuhaa hau B14.
Aore ra “to ˈna Basileia.”
Aore ra “ô no te feia veve.” Hiˈo i te titionare.
Hel: “A hatua i to outou tauupu.”
Aore ra “hatua.”
Hel: “i te piti o te araraa.”
Hel: “i te toru o te araraa.”
Aore ra “tiaau fare.”
Aore ra “i haapao i te hinaaro o to ˈna fatu.”
Hel: “lepeta.” Hiˈo i te tuhaa hau B14.
Aore ra “Basileia o.”
Hel: “sea.” 1 sea: 7,33 L. Hiˈo i te tuhaa hau B14.
Aore ra “tia.”
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Hel: “o te amu i te faraoa.”
Aore ra “Basileia o.”
Hel: “ia hae ïa oia.” Aore ra “ia iti mai ïa to ˈna here.”
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Hiˈo i te titionare.
Hiˈo i te tuhaa hau B14.
Aore ra “hoa vahine.”
Hiˈo i te tuhaa hau B14.
Aore ra “aita e apî,” “faufaa ore.”
Hel: “topa ˈtura i nia i to ˈna aˈî.”
Hel: “haapau.”
Aore ra “tiaau fare.”
1 tura: 22 L. Hiˈo i te tuhaa hau B14.
1 pute: 170 kg. Hiˈo i te tuhaa hau B14.
Aore ra “teie tau,” “teie faanahoraa o te ao.” Hiˈo i te titionare.
Aore ra “Basileia o.”
Hel: “i nia i te ouma o Aberahama.”
Aore ra “Hade,” oia hoi te menema o te huitaata. Hiˈo i te titionare.
Hel: “i nia i te ouma o Aberahama.”
Aore ra “aroha hamani maitai.”
Aore ra “aroha hamani maitai.”
Aore ra “Basileia o.”
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Hiˈo i te tuhaa hau A3.
Aore ra “eita e noaa faahou ia ˈu ia faaoromai i to ˈna mârô.”
Hel: “te faaroo.”
Aore ra “Basileia o.”
Aore ra “te tau,” “te faanahoraa o te ao.” Hiˈo i te titionare.
Aore ra “e hope roa ïa i te tupu.”
Aore ra “aroha hamani maitai.”
Aore ra “aroha hamani maitai.”
Aore ra “i taviri ma te pariraa haavare.”
Aore ra “Basileia o.”
1 mina Heleni: 340 g. 100 ïa derama. Hiˈo i te tuhaa hau B14.
Hel: “ario.”
Hel: “ario.”
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
E tuuhia teie ofai i te poro fare i te vahi e tuati ai e piti patu.
Aore ra “tia.”
Hiˈo i te tuhaa hau B14.
Aore ra “teie tau,” “teie faanahoraa o te ao.” Hiˈo i te titionare.
Aore ra “te tau,” “te faanahoraa o te ao.” Hiˈo i te titionare.
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Aore ra “i to ˈna manaˈo.”
Hiˈo i te tuhaa hau A5.
Aore ra “i nia i te mau parahiraa maitai roa ˈˈe.”
Aore ra “farii.”
Hel: “e piti lepeta.” Hiˈo i te tuhaa hau B14.
Aore ra “faahuehueraa,” “orureraa hau.”
Aore ra “i te rima o to outou mau enemi.”
Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.
Aore ra “e tahoo ai te Atua.”
Aore ra “Basileia o.”
Aore ra “Basileia o.”
Aore ra “faraoa hopue ore.”
Aore ra “e tarava ra i te amuraa maa.”
Aore ra “e tarava ra i te amuraa maa.”
Aore ra “Faaatea ˈtura oia i te vahi e topa ˈi te ofai i taorahia.”
Hiˈo i te tuhaa hau A3.
Aore ra “Haapohe ia ˈna i nia i te pou!”
Aore ra “ia haapohehia oia i nia i te pou.”
Hiˈo i te titionare.
Hel: “Piri aˈera i te ono o te hora.”
Hel: “i te iva o te hora.”
Hiˈo i te titionare.
Aore ra “puai ora.” Heleni peneuma. Hiˈo i te titionare.
Aore ra “huti atura oia i to ˈna hutiraa aho hopea.”
Aore ra “Basileia o.”
Aore ra “menema haamanaˈoraa.”
Aore ra “menema haamanaˈoraa.”
Aore ra “menema haamanaˈoraa.”
Aore ra “menema haamanaˈoraa.”
Aore ra “menema haamanaˈoraa.”
Aore ra “menema haamanaˈoraa.”
Hel: “60 setadia.” 1 setadia: 185 m. Hiˈo i te tuhaa hau B14.
Huri-atoa-hia “te ratere.”
Aore ra “menema haamanaˈoraa.”
Aore ra “menema haamanaˈoraa.”
Aore ra “A tarava noa ˈi ratou i te amuraa maa.”
Aore ra “faataa.”