VAIRAA PAPAI NATIRARA Watchtower
Watchtower
VAIRAA PAPAI NATIRARA
Tahiti
ǎ,ě,ǐ,ǒ,ǔ,ˈ
  • ǎ
  • ě
  • ǐ
  • ǒ
  • ǔ
  • ˈ
  • BIBILIA
  • PAPAI
  • PUTUPUTURAA
  • nwt Mataio 1:1-28:20
  • Mataio

Aita e video no teie tuhaa.

Eiaha e inoino, te vai ra te tahi fifi e te video.

  • Mataio
  • Te Bibilia, Huriraa o te ao apî
Te Bibilia, Huriraa o te ao apî
Mataio

TE FAATIARAA A MATAIO

1 E buka teie e faatia ra i te oraraa* o Iesu Mesia,* tamaiti na Davida,+ tamaiti na Aberahama:+

 2 Fanau aˈera ta Aberahama o Isaaka,+

Fanau aˈera ta Isaaka o Iakoba,+

Fanau aˈera ta Iakoba o Iuda+ e to ˈna mau taeae,

 3 Fanau aˈera ta Iuda o Pereza raua Zera+ ia Tamara,

Fanau aˈera ta Pereza o Hezerona,+

Fanau aˈera ta Hezerona o Rama,+

 4 Fanau aˈera ta Rama o Aminadaba,

Fanau aˈera ta Aminadaba o Naasona,+

Fanau aˈera ta Naasona o Salamona,

 5 Fanau aˈera ta Salamona o Boaza ia Rahaba,+

Fanau aˈera ta Boaza o Obeda ia Ruta,+

Fanau aˈera ta Obeda o Iese,+

 6 Fanau aˈera ta Iese o Davida+ te arii.

Fanau aˈera ta Davida o Solomona+ i te vahine faaipoipo a Uria na mua ˈˈe,

 7 Fanau aˈera ta Solomona o Rehoboama,+

Fanau aˈera ta Rehoboama o Abia,

Fanau aˈera ta Abia o Asa,+

 8 Fanau aˈera ta Asa o Iehosaphata,+

Fanau aˈera ta Iehosaphata o Iehorama,+

Fanau aˈera ta Iehorama o Uzia,

 9 Fanau aˈera ta Uzia o Iotama,+

Fanau aˈera ta Iotama o Ahaza,+

Fanau aˈera ta Ahaza o Hezekia,+

10 Fanau aˈera ta Hezekia o Manase,+

Fanau aˈera ta Manase o Amona,+

Fanau aˈera ta Amona o Iosia,+

11 Fanau aˈera ta Iosia+ o Iekonia+ e to ˈna mau taeae i te anotau o te hopoi-ê-raa i Babulonia.+

12 I muri aˈe i te hopoi-ê-raa i Babulonia, fanau aˈera ta Iekonia o Sealatiela,

Fanau aˈera ta Sealatiela o Zerubabela,+

13 Fanau aˈera ta Zerubabela o Abiuda,

Fanau aˈera ta Abiuda o Eliakima,

Fanau aˈera ta Eliakima o Azora,

14 Fanau aˈera ta Azora o Zadoka,

Fanau aˈera ta Zadoka o Akima,

Fanau aˈera ta Akima o Eliuda,

15 Fanau aˈera ta Eliuda o Eleazara,

Fanau aˈera ta Eleazara o Matana,

Fanau aˈera ta Matana o Iakoba,

16 Fanau aˈera ta Iakoba o Iosepha te tane faaipoipo a Maria, tei fanau ia Iesu,+ tei parauhia te Mesia.+

17 Teie ïa te mau uˈi atoa: mai ia Aberahama e tae atu ia Davida, 14 uˈi, mai ia Davida e tae atu i te hopoi-ê-raa i Babulonia, 14 uˈi, e mai te hopoi-ê-raa i Babulonia e tae atu i te Mesia, 14 uˈi.

18 Teie ïa te tupuraa o to Iesu Mesia fanauraahia. Ua momoˈahia to ˈna metua vahine o Maria ia Iosepha, a hapû mai ai oia maoti te varua moˈa,*+ hou raua a taatihia ˈi. 19 No te mea râ e taata parau-tia ta ˈna tane faaipoipo* o Iosepha e aita o ˈna i hinaaro e faahaama ia Maria, opua ihora o ˈna e faataa huna noa ia raua.+ 20 I muri aˈe i to ˈna feruriraa i te reira, fa maira ta Iehova* melahi ia ˈna na roto i te moemoeâ, a na ô ai: “E Iosepha, tamaiti a Davida, eiaha oe e mǎtaˈu i te rave ia Maria ta oe vahine faaipoipo i ǒ oe, maoti hoi te varua moˈa i hapû ai oia.+ 21 E fanau oia i te hoê tamaiti e ia topa oe i to ˈna iˈoa o Iesu,*+ e faaora hoi oia i te taata i ta ratou hara.”+ 22 Ua tupu teie mau mea atoa mai ta Iehova* iho â i parau na roto i ta ˈna peropheta, i te na ôraa: 23 “Inaha, e hapû te vahine apî* e e fanau oia i te hoê tamaiti te topahia i te iˈoa o Imanuela,”+ teie te auraa ia hurihia, “Tei ia tatou ra te Atua.”+

24 Ara maira Iosepha e rave atura i ta te melahi a Iehova* i faaue ia ˈna. Ua rave mai oia i ta ˈna vahine faaipoipo i ǒ ˈna. 25 Aita râ oia i taoto ia ˈna e tae roa ˈtu i to Maria fanauraa mai i te hoê tamaiti+ ta ˈna i topa i te iˈoa o Iesu.+

2 I muri aˈe i to Iesu fanauraahia i Betelehema+ i Iudea i te tau o te arii Heroda,*+ inaha, e feia hiˈo fetia* no hitia o te râ tei tae mai i Ierusalema. 2 Na ô atura ratou: “Teihea roa te arii o te ati Iuda tei fanauhia mai nei?+ Ua ite hoi matou i to ˈna fetia i hitia o te râ e te haere mai nei matou e tipapa i mua ia ˈna.” 3 I to te arii Heroda e to Ierusalema taatoa faarooraa i te reira, horuhoru ihora ratou. 4 Haaputuputu ihora te arii i te taatoaraa o te mau tahuˈa tiaau e papai parau e ui atura ia ratou ihea te Mesia* e fanauhia ˈi. 5 Parau maira ratou ia ˈna: “I Betelehema+ i Iudea, ua papai hoi te peropheta: 6 ‘O oe e Betelehema i te fenua o Iuda, e ere roa ˈtu oe i te oire haihai roa ˈˈe i te aro o te mau tavana o Iuda, mai roto mai hoi ia oe e tia mai ai te hoê faatere o te aratai i to ˈu nunaa o Iseraela.’”+

7 Titau huna ˈtura Heroda i te feia hiˈo fetia e ui maitai ihora ia ratou no afea ra te fetia i te faraa mai. 8 Tono atura oia ia ratou i Betelehema ma te parau: “A haere a imi maitai i tera tamarii e ia itehia mai oia e outou, a hoˈi mai e faaite ia ˈu, ia haere atoa hoi au e tipapa i mua ia ˈna.” 9 I muri aˈe i to te arii horoaraa i teie faaueraa, reva ˈtura ratou. E inaha, te na mua ihora ia ratou te fetia ta ratou i ite i hitia o te râ,+ e mau atura i nia ˈˈe i te fare to reira te tamarii. 10 Oaoa roa ihora ratou i te iteraa i te fetia i te mauraa. 11 Tomo aˈera ratou i roto i te fare e ite atura i te tamarii e ia Maria to ˈna metua vahine. Piˈo ihora ratou e tipapa ˈtura i mua ia ˈna. Tatara atoa maira ratou i ta ratou mau vairaa taoˈa e pûpû atura i te auro, te tapau libano e te tapau mura na ˈna. 12 Ua faaara râ te Atua ia ratou na roto i te moemoeâ+ eiaha e hoˈi ia Heroda ra. Reva ˈtura ïa ratou i to ratou fenua na te tahi atu eˈa.

13 I muri aˈe i to ratou revaraa, inaha, fa maira ta Iehova* melahi ia Iosepha na roto i te moemoeâ,+ a na ô ai: “A tia, a rave i te tamarii e to ˈna metua vahine e a horo i Aiphiti. I reira outou e faaea ˈi e na ˈu e parau atu ia hoˈi mai. Te imi nei hoi Heroda i te haapohe i te tamarii.” 14 I taua po ra, tia aˈera Iosepha, rave ihora i te tamarii e i to ˈna metua vahine e horo atura i Aiphiti. 15 Parahi ihora oia i reira e tae noa ˈtu i te poheraa o Heroda. Tupu atura ta Iehova* i parau na roto i ta ˈna peropheta: “Ua pii au i ta ˈu tamaiti ia haere i rapae i Aiphiti.”+

16 Riri roa ihora Heroda i to ˈna iteraa e ua haavare te feia hiˈo fetia ia ˈna. Tono ihora oia i te taata i Betelehema e i te mau vahi tapiri atoa e haapohe pauroa te tamaroa mai te piti matahiti e raro mai, ia au i te taime ta te feia hiˈo fetia i faaite ia ˈna.+ 17 Tupu atura ta te peropheta Ieremia i parau: 18 “E reo tei faaroohia i Rama, e taˈi e te auê. O Rahela+ teie e taˈi ra i ta ˈna mau tamarii e aita oia i hinaaro i te tamahanahanaraa, no te mea aita faahou ratou.”+

19 I to Heroda poheraa, inaha, fa maira ta Iehova* melahi na roto i te moemoeâ+ ia Iosepha i Aiphiti, 20 e na ô maira: “A tia, a rave i te tamarii e to ˈna metua vahine e a haere i te fenua o Iseraela, ua pohe hoi te feia tei imi na i te rave i te ora* o te tamarii.” 21 Tia aˈera ïa oia, rave ihora i te tamarii e i to ˈna metua vahine e hoˈi atura i te fenua o Iseraela. 22 Faaroo ihora râ Iosepha e o Arehelau te faatere ra i Iudea ei mono i to ˈna metua tane ia Heroda, mǎtaˈu ihora oia e haere i ǒ. Ua faaara atoa te Atua ia ˈna na roto i te moemoeâ,+ e reva ˈtura oia i te fenua o Galilea.+ 23 Parahi ihora oia i te oire o Nazareta+ te iˈoa ia tupu hoi ta te mau peropheta i parau: “E parauhia oia no Nazareta.”*+

3 I taua anotau ra, haere maira Ioane+ Bapetizo e poro+ i te medebara no Iudea, 2 a parau ai: “A tatarahapa, ua fatata mai hoi te Faatereraa arii* o te raˈi.”+ 3 O ˈna hoi ta Isaia te peropheta+ i faahiti a na ô ai: “E taata teie e tuô haere nei na te medebara: ‘A faaineine i te eˈa no Iehova!* A haamanina i te purumu no ˈna.’”+ 4 E ahu huruhuru kamela to Ioane e te hatua i nia i to ˈna tauupu.+ E ta ˈna maa, e vivi ïa e te meri.+ 5 Haere maira to Ierusalema ia ˈna ra, to Iudea taatoa e to te tuhaa fenua taatoa ati aˈe Ioridana,+ 6 e bapetizohia* aˈera ratou e ana i roto i te anavai Ioridana,+ a faˈi ai ratou i mua i te taata atoa i ta ratou mau hara.

7 I to ˈna iteraa e rave rahi Pharisea e Sadukea+ i te haereraa mai i te vahi bapetizoraa, na ô atura oia ia ratou: “Fanauˈa ophi taero ma,+ na vai i faaara ia outou e e ora ˈtu outou i te riri rahi tahoo o te Atua e piri mai ra?+ 8 A rave ïa i te mau ohipa o te faaite i to outou tatarahapa. 9 Eiaha e parau i roto i to outou aau: ‘O Aberahama to matou metua.’+ Te parau atu nei hoi au e e nehenehe te Atua e faariro i teie mau ofai ei tamarii na Aberahama. 10 Ua ineine te opahi* no te tâpû i te mau tumu raau i te aˈa. Te tumu raau atoa e ore e faahotu mai i te maa maitai, ia tâpûhia ïa a hurihia ˈtu ai i roto i te auahi.+ 11 O vau nei, te bapetizo nei au ia outou i te pape no te mea ua tatarahapa outou.+ Area te taata e haere mai i muri aˈe ia ˈu, e mana rahi aˈe ïa to ˈna i to ˈu. E ore e tia ia ˈu ia tatara i to ˈna tiaa.+ E bapetizo oia ia outou i te varua moˈa+ e i te auahi.+ 12 Tei roto ta ˈna ope no te sitona i to ˈna rima e e tamâ roa oia i ta ˈna vahi tairiiriraa huero maa* i te tumu, a haaputu atu ai i ta ˈna sitona i roto i te fare vairaa maa. Area te ota, e tanina ïa oia i te auahi+ o te ore e pohe.”

13 Mai Galilea mai, haere maira Iesu i Ioridana ia bapetizohia oia e Ioane.+ 14 Aita râ Ioane i farii, a na ô ai: “O oe te haere mai ia ˈu nei? O vau hoi ta oe e bapetizo e tia ˈi.” 15 Pahono ihora Iesu ia ˈna: “Ia tupu iho â te reira, mea na reira hoi tâua e rave ai i te mau mea tia atoa.” Farii atura Ioane. 16 E oti aˈera Iesu i te bapetizohia, i reira iho, haere maira oia i nia mai raro mai i te pape. E inaha, matara aˈera te raˈi+ e ite aˈera Ioane i te varua o te Atua i te pouraa mai mai te uupa ra i nia ia Iesu.+ 17 Inaha, e reo atoa tei faaroohia no te raˈi+ mai i te na ôraa: “O ta ˈu Tamaiti teie,+ tei herehia, ta ˈu i mauruuru roa.”+

4 Aratai atura te varua moˈa ia Iesu i te medebara e faahema+ ihora te Diabolo ia ˈna.+ 2 I muri aˈe i to Iesu haapaeraa i te maa e 40 ao e 40 po, poia ihora oia. 3 Haere maira te Diabolo e faahema+ ia ˈna a na ô ai: “Mai te peu e tamaiti oe na te Atua, a parau i teie mau ofai ia riro ei faraoa.” 4 Pahono atura râ Iesu: “Ua papaihia: ‘Eita te taata e ora i te maa anaˈe, i te mau parau atoa râ no roto mai i te vaha o Iehova.’”*+

5 Afai atura te Diabolo ia Iesu i te oire moˈa+ e tuu ihora ia ˈna i te vahi teitei roa* o te hiero+ 6 e na ô atura: “Mai te peu e tamaiti oe na te Atua, a ouˈa i raro. Ua papaihia hoi: ‘E faaue oia i ta ˈna mau melahi e paruru ia oe,’ e ‘Na ratou e amo ia oe i to ratou rima ia ore to oe avae e tano i nia i te ofai.’”+ 7 Pahono atura Iesu: “Ua papai-atoa-hia: ‘Eiaha oe e aa ia Iehova* to oe Atua.’”+

8 Afai faahou aˈera te Diabolo ia Iesu i nia i te hoê mouˈa teitei roa, faaite maira ia ˈna i te mau faatereraa arii atoa o te ao nei e to ratou hanahana,+ 9 e na ô maira oia: “Teie mau mea atoa e horoa vau na oe ia tipapa mai oe a haamori mai ai ia ˈu.” 10 Pahono atura Iesu: “A haere ê atu e Satani. Ua papaihia hoi: ‘O Iehova* to oe Atua ta oe e haamori,+ e ia ˈna anaˈe e pûpû ai oe i te hoê taviniraa moˈa.’”+ 11 Vaiiho atura te Diabolo ia ˈna.+ Inaha, haere maira te mau melahi e aupuru ia Iesu.+

12 I to Iesu faarooraa e ua tapeahia Ioane,+ reva ˈtura oia i Galilea.+ 13 E i muri iho i to ˈna faarueraa i Nazareta, haere atura oia e parahi i Kaperenaumi+ tei te pae miti i te fenua o Zebuluna e o Naphatali, 14 ia tupu hoi tei parauhia na roto ia Isaia te peropheta, tei na ô: 15 “E te fenua o Zebuluna e te fenua o Naphatali e, na te eˈa e tae atu i te miti ra, i tera ˈtu pae o Ioridana, e Galilea o te mau nunaa ěê! 16 Ua ite te feia e parahi ra i roto i te poiri i te maramarama rahi e ua anaana te maramarama+ i nia i tei parahi ra i te fenua o te maru pohe.”+ 17 I reira to Iesu haamataraa i te poro: “A tatarahapa, ua fatata mai hoi te Faatereraa arii* o te raˈi.”+

18 Te haere ra oia na te pae miti o Galilea, ite atura oia e piti taeae, o Simona piihia Petero+ e to ˈna taeae o Anederea, te taora ra i te upeˈa, e ravaai hoi raua.+ 19 Na ô atura oia ia raua: “A pee mai ia ˈu, e faariro vau ia orua ei ravaai taata.”+ 20 I reira iho, vaiiho aˈera raua i ta raua upeˈa, e pee maira ia ˈna.+ 21 Mai reira mai, haere atura Iesu e ite ihora oia e piti atu â taata, e taeae raua, o Iakobo e to ˈna taeae o Ioane na tamaiti a Zebedaio.+ Tei roto raua i te poti e to raua metua tane, te tafai ra i te upeˈa. Pii ihora oia ia raua.+ 22 I reira iho, vaiiho aˈera raua i te poti e to raua metua tane, e pee maira ia Iesu.

23 Haere atura oia e ati aˈe Galilea+ a haapii ai i roto i te mau sunago,+ a poro ai i te parau apî oaoa o te Faatereraa arii e a faaora ˈi i te mau huru maˈi atoa o te taata.+ 24 Faaroo aˈera to Suria atoa i ta ˈna i rave, arataihia maira ia ˈna te feia ua rau to ratou maˈi e mauiui,+ tei uruhia e te demoni,+ te hopii+ e te hapepa. Faaora ihora oia i to ratou maˈi. 25 No reira e nahoa rahi tei pee ia ˈna no Galilea, Dekapoli,* Ierusalema, Iudea e no tera ˈtu pae o Ioridana.

5 I to Iesu iteraa i te nahoa taata, pauma aˈera oia i nia i te mouˈa. Parahi ihora oia e haere maira ta ˈna mau pǐpǐ ia ˈna ra. 2 Paraparau ihora oia e haamata ˈtura i te haapii ia ratou a na ô ai:

3 “E oaoa te feia e hiaai ra* i te mau mea pae varua,+ no ratou hoi te Faatereraa arii* o te raˈi.

4 “E oaoa te feia e oto nei, e tamahanahanahia hoi ratou.+

5 “E oaoa te feia mǎrû,*+ e fatu hoi ratou i te fenua.+

6 “E oaoa te feia e poia e e poihâ+ ra i te parau-tia, e mâha hoi to ratou poia e poihâ.+

7 “E oaoa te feia aroha hamani maitai,+ e aroha-hamani-maitai-hia hoi ratou.

8 “E oaoa te feia aau tia,+ e ite hoi ratou i te Atua.

9 “E oaoa te feia faatupu i te hau,*+ e parauhia hoi ratou e ‘tamarii* na te Atua.’

10 “E oaoa te feia tei hamani-ino-hia no te parau-tia,+ no ratou hoi te Faatereraa arii o te raˈi.

11 “E oaoa outou ia faahapa,+ ia hamani ino+ e ia pari haavare te taata ia outou i te mau mea ino atoa no ˈu nei.+ 12 A oaoa e a umere,+ e haamaitairaa+ rahi hoi ta outou i te raˈi, mea na reira hoi te mau peropheta na mua ˈtu ia outou i te hamani-ino-raahia.+

13 “O outou te miti papaa+ o te fenua, ia maaro râ te miti papaa, e nafea ïa e avaava faahou ai? Ua riro atura ïa ei mea faufaa ore, a faaruehia ˈtu ai+ ia taataahihia e te taata.

14 “O outou te maramarama o teie nei ao.+ Te oire i nia i te mouˈa, e ite-maitai-hia ïa. 15 E tutui te taata i te mori, no te tuu atu ïa eiaha i raro aˈe i te hoê farii,* i nia râ i to ˈna vairaa ia maramarama to te fare atoa.+ 16 Ia anaana atoa ïa to outou maramarama i mua i te taata,+ ia ite hoi ratou i ta outou mau ohipa maitatai,+ a faahanahana ˈtu ai i to outou Metua i te raˈi.+

17 “Eiaha outou e manaˈo e ua haere mai au e faaore i te Ture e te mau papai a te mau peropheta. Aita vau i haere mai no te faaore, ia tupu mau râ te reira.+ 18 Oia mau ta ˈu e parau atu: E mou â ïa te raˈi e te fenua, eiaha râ te hoê reta huˈa roa ˈˈe o te Ture aore ra te hoê tapao reta e ia hope roa te mau mea atoa i papaihia i te tupu.+ 19 No reira, te taata o te ofati i te hoê parau iti haihai roa o teie mau faaueraa e o te haapii ia vetahi ê ia na reira atoa, e ore ïa e tia ia ˈna ia ô i roto i te Faatereraa arii o te raˈi. Area o te haapao e o te haapii atu i te reira, e ô ïa i roto i te Faatereraa arii o te raˈi. 20 Te parau atu nei hoi au e ia ore to outou haerea parau-tia ia hau aˈe i to te mau papai parau e to te mau Pharisea,+ e ore roa ïa outou e ô i roto i te Faatereraa arii o te raˈi.+

21 “Ua faaroo outou e i parauhia na i tahito ra: ‘Eiaha roa oe e taparahi pohe i te taata,+ o tei taparahi pohe râ i te taata, ia haavahia ïa oia.’+ 22 Te parau atu nei râ vau e te taata atoa o te tamau i te riri+ i to ˈna taeae, e haavahia ïa. E o tei vahavaha i to ˈna taeae ma te parau ino, ia haavahia ïa oia i te Tiripuna teitei. Area o tei parau e ‘Maamaa,’ e roohia ïa i te auahi o Gehena.*+

23 “No reira, ia hopoi oe i ta oe ô i te fata+ e haamanaˈo ihora oe e ua inoino to taeae ia oe, 24 a vaiiho i ta oe ô i mua i te fata e a haere e farerei i to taeae. Ia hau orua na mua e hoˈi mai ai oe e pûpû i ta oe ô.+

25 “Ia ru oe i te faaafaro i to oe fifi e tei horo ia oe i te haavaraa a haere ai orua i te tiripuna, ia ore hoi oia ia tuu ia oe i te haava, e te haava i te tiai, a hurihia ˈtu ai oe i roto i te tapearaa.+ 26 Oia mau ta ˈu e parau atu: Eita oe e matara mai ia ore ia pee ta oe tarahu e tae noa ˈtu i te moni huˈa* hopea.

27 “Ua faaroo outou e i parauhia na: ‘Eiaha roa oe e faaturi.’+ 28 Te parau atu nei râ vau e te taata atoa o te hiˈo noa i te hoê vahine+ a faahinaaro atu ai ia ˈna, ua faaturi aˈena oia ia ˈna i roto i to ˈna aau.+ 29 No reira, ia hapa oe no to oe mata atau, a paaro i to oe mata atau e a faarue atu.+ Mea maitai aˈe hoi ia ere oe i te hoê mero o to oe tino i te hurihia to oe tino taatoa i Gehena.*+ 30 E ia hapa oe no to oe rima atau, a tâpû ê i te reira e a faarue atu.+ Mea maitai aˈe hoi ia ere oe i te hoê mero o to oe tino i te hurihia to oe tino taatoa i Gehena.*+

31 “I parau-atoa-hia na: ‘Te tane o te faataa i ta ˈna vahine faaipoipo, ia horoa ïa ia ˈna ra i te tahi parau faataaraa.’+ 32 Te parau atu nei râ vau e te tane o te faataa i ta ˈna vahine faaipoipo tei ore i rave i te peu taotoraa tia ore,* e riro ïa ta ˈna vahine ei faaturi ia faaipoipo faahou oia, e te tane o te faaipoipo i te hoê vahine ua taa raua ta ˈna tane faaipoipo mai teie te huru, ua faaturi ïa.+

33 “Ua faaroo atoa outou e i parauhia na i tahito ra: ‘Eiaha roa oe e horeo faufaa ore noa,+ ia rave râ oe i ta oe i euhe ia Iehova.’*+ 34 Te parau atu nei râ vau: Eiaha roa ˈtu e horeo,+ i te raˈi anei, o te terono hoi o te Atua. 35 Eiaha atoa i te fenua, o to ˈna hoi taahiraa avae,+ eiaha atoa ia Ierusalema, o te oire hoi o te Arii rahi.+ 36 Eiaha e horeo i to upoo, e ore hoi e uouo aore ra e ereere te hoê noa ˈˈe rouru ia oe. 37 Ia riro râ ta outou ‘E’ ei e, ta outou ‘Eita’ ei eita.+ Te mea ê atu hoi i te reira, no ǒ mai ïa i te varua ino.+

38 “Ua faaroo outou e i parauhia na: ‘E mata ei mata ïa. E niho ei niho.’+ 39 Te parau atu nei râ vau: Eiaha e aro i te taata ino. I tei poara mai râ i to papariˈa atau, a fariu atoa ˈtu i te tahi atu papariˈa.+ 40 E ia hinaaro te hoê taata e horo ia oe i te haavaraa, a rave atu ai hoê o to oe na ahu, a horoa atoa ˈtu i te tahi atu ahu,+ 41 e ia faaue mai te hoê taata mana ia amo i te tahi mea teiaha hoê kilometera i te atea, a haere ïa na muri ia ˈna e piti kilometera. 42 A horoa i tei anihia mai ia oe e eiaha e huri tua i tei hinaaro e tarahu ia oe i te moni.*+

43 “Ua faaroo outou e i parauhia na: ‘Ia here oe i to oe taata tupu+ e ia hae oe i to oe enemi.’ 44 Tera râ, te parau atu nei au: A here noa i to outou mau enemi+ e a pure noa no tei hamani ino ia outou,+ 45 a faaite atu ai e tamarii* iho â outou na to outou Metua i te raˈi,+ e faahiti hoi oia i to ˈna mahana i nia i te feia ino e te feia maitai atoa e e haamairi oia i te ûa i nia i te feia parau-tia e te feia parau-tia ore atoa.+ 46 Mai te peu o te feia anaˈe e here mai ia outou ta outou e here atu, eaha ïa te apî?+ Te na reira atoa nei te feia titau tute, e ere anei? 47 E ia aroha* outou i to outou noa mau taeae, eaha ïa te mea faahiahia? Te na reira atoa nei te feia o te mau nunaa ěê, e ere anei? 48 Ia tia roa hoi outou mai to outou Metua tia roa i te raˈi.+

6 “A ara eiaha e rave i te parau-tia i mua i te taata ia itehia mai outou,+ aˈunei to outou Metua i te raˈi e ore ai e haamaitai ia outou. 2 No reira, ia horoa oe i te ô aroha hamani maitai,* eiaha e faaoto na mua i te pu mai ta te feia haavarevare e rave nei i roto i te mau sunago e na te mau aroâ ia aruehia ratou e te taata. Oia mau ta ˈu e parau atu: Te arueraahia ratou e te taata, tera anaˈe ta ratou haamaitairaa e aita ˈtu.* 3 O oe râ, ia horoa oe i te ô aroha hamani maitai, eiaha to oe rima aui ia ite i ta to oe rima atau e rave ra, 4 ia ore te taata ia ite i ta oe ô aroha hamani maitai. E na to Metua o te ite i te mau mea atoa e haamaitai ia oe.+

5 “E ia pure outou, eiaha mai ta te feia haavarevare.+ Mea au hoi na ratou e pure tia noa i roto i te mau sunago e i te mau maaraa purumu ia itehia mai ratou.+ Oia mau ta ˈu e parau atu: Te arueraahia ratou e te taata, tera anaˈe ta ratou haamaitairaa e aita ˈtu.* 6 Ia pure râ oe, a tomo i roto i to oe piha, a tapiri i te opani e a pure i to Metua i te raˈi.+ E na to Metua o te ite i te mau mea atoa e haamaitai ia oe. 7 Ia pure oe, eiaha e tahana i te parau mai ta te feia o te mau nunaa ěê. Te manaˈo ra hoi ratou e no te rahi o te parau e faaroohia ˈi ratou. 8 Eiaha ïa outou e rave i ta ratou peu, ua ite hoi to outou Metua i ta outou e hinaaro mau+ hou outou a ani atu ai ia ˈna.

9 “E na ô ïa outou ia pure:+

“‘To matou Metua i te raˈi, ia moˈa*+ to oe iˈoa.+ 10 Ia tae mai ta oe Faatereraa arii.*+ Ia tupu to oe hinaaro+ i te fenua nei,+ mai i te raˈi atoa na. 11 Horoa mai na i ta matou maa no teie mahana,+ 12 e faaore mai na i ta matou mau tarahu,* mai ia matou atoa i faaore i tei tarahu ia matou.+ 13 E tauturu mai na ia matou ia ore ia hema,+ faaora mai na râ ia matou i te varua ino.’+

14 “Ia faaore hoi outou i ta te taata ra hapa, e faaore atoa mai to outou Metua i ta outou.+ 15 Ia ore râ outou e faaore i ta te taata ra hapa, e ore atoa to outou Metua e faaore i ta outou.+

16 “Ia haapae outou i te maa,+ eiaha to outou ei mata oto mai to te feia haavarevare, o te faaea repo noa* ia ite te taata e te haapae ra ratou i te maa.+ Oia mau ta ˈu e parau atu: Te arueraahia ratou e te taata, tera anaˈe ta ratou haamaitairaa e aita ˈtu.* 17 O oe râ, ia haapae oe i te maa, a parai i to oe upoo i te monoˈi e a horoi i to oe mata, 18 ia itehia mai ta oe haapaeraa maa e to oe Metua, eiaha râ e te taata. E na to Metua o te ite i te mau mea atoa e haamaitai ia oe.

19 “A faaea i te haapue i te taoˈa na outou i te fenua nei,+ e pau hoi te reira i te amuhia e te manumanu, e pê i te tutae auri e e haruhia e te eiâ. 20 A haapue râ i te taoˈa na outou i te raˈi,+ e ore hoi te reira e pau i te amuhia e te manumanu, e pê i te tutae auri+ e e haruhia e te eiâ. 21 Te vahi hoi to reira ta outou taoˈa, to reira atoa to outou aau.

22 “Te mori o te tino, o te mata ïa.+ Ia hiˈo to oe mata i te hoê noa mea,* e maramarama* ïa to oe tino taatoa. 23 Ia nounou*+ râ to oe mata, e poiri ïa to oe tino taatoa. Mai te peu te maramarama i roto ia oe, e poiri mau, auê ïa te rahi o te poiri e!

24 “Eita te hoê taata e nehenehe e tavini e piti fatu, e hae hoi oia i te hoê e e here oia i te tahi atu,+ aore ra e faatura oia i te hoê e e vahavaha oia i te tahi atu. Eita outou e nehenehe e tavini i te Atua e te Moni.+

25 “No reira vau e parau atu ai: A faaea i te haapeapea+ no to outou ora* eaha ta outou e amu aore ra eaha ta outou e inu, aore ra no to outou tino eaha ta outou e oomo.+ E ere anei mea faufaa aˈe te ora* i te maa e te ahu?+ 26 A hiˈo maitai na i te mau manu o te reva.+ Eita ratou e ueue i te huero, e ooti e e haaputu i te maa. Teie râ, te faaamu ra to outou Metua i te raˈi ia ratou. E ere anei mea faufaa aˈe outou ia ratou? 27 O vai o outou e nehenehe e faaroa ˈtu â i to ˈna ora hoê noa ˈˈe kubiti* ia haapeapea oia?+ 28 E eaha outou e haapeapea ˈi no te ahu? A hiˈo maitai na i te mau tiare, e nafea ratou e tupu ai. Eita ratou e rave i te ohipa, eita atoa e hamani i te ahu. 29 Te parau atu nei râ vau e aita te ahu o Solomona,+ noa ˈtu to ˈna unauna rahi, i hau aˈe i te nehenehe i to te hoê o teie mau tiare. 30 Te faaahu nei te Atua i teie mau tiare, o te tupu nei i teie mahana, a hurihia ˈtu ai ananahi i roto i te auahi. E hau atu â ïa oia i te faaahu ia outou te feia mea iti te faaroo! 31 Eiaha ïa outou e haapeapea,+ a na ô ai: ‘Eaha ta matou e amu?’ aore ra ‘Eaha ta matou e inu?’ aore ra ‘Eaha ta matou e oomo?’+ 32 O teie mau mea hoi ta te mau nunaa e titau rahi nei. Ua ite to outou Metua i te raˈi e e hinaaro iho â outou i teie mau mea.

33 “No reira, a tamau i te imi na mua i te Faatereraa arii a te Atua e ta ˈna parau-tia, e e horoahia mai teie mau mea atoa na outou.+ 34 Eiaha roa ïa e haapeapea no ananahi,+ no te mea e haapeapearaa ê to ananahi. Tera mahana to ˈna fifi.

7 “A faaea i te haava+ ia ore outou ia haavahia, 2 e haavahia hoi outou mai ta outou e haava ra ia vetahi ê,+ e tei te huru o ta outou faitoraa e faitohia ˈi ta outou.+ 3 Eaha ïa oe e hiˈo ai i te raau huˈa roa i roto i te mata o to oe taeae, aita râ oe e tâuˈa ra i te pou i roto i to oe iho mata?+ 4 Aore ra e nafea oe e nehenehe ai e parau i to oe taeae: ‘Vaiiho na ia ˈu ia iriti i te raau huˈa roa i roto i to oe mata,’ e inaha e pou to roto i to oe iho mata? 5 Haavarevare! A iriti na mua i te pou i roto i to oe iho mata, i reira oe e ite maitai ai e nafea ia iriti i te raau huˈa roa i roto i te mata o to oe taeae.

6 “Eiaha e horoa i te mea moˈa na te urî, eiaha atoa e hue i ta outou mau poe i te puaa ra+ ia ore ratou ia taataahi i te reira e ia ore outou ia pepe maitai ia ratou.

7 “A tamau i te ani, e horoahia mai.+ A tamau i te imi, e itehia mai. A tamau i te patoto, e iritihia mai.+ 8 Te taata hoi e ani, e noaa mai ta ˈna.+ Te taata hoi e imi, e itehia mai e ana. Te taata hoi e patoto, e iritihia mai. 9 O vai hoi o outou, ia ani mai ta ˈna tamaiti i te faraoa, e horoa ˈtu ïa i te ofai? 10 Aore ra ia ani mai oia i te iˈa, eita oia e horoa ˈtu i te ophi, e ere anei? 11 No reira, noa ˈtu e e taata ino outou, ua ite outou i te horoa i te mau mea maitatai na ta outou mau tamarii, hau atu â ïa to outou Metua i te raˈi i te horoa i te mau mea maitatai+ na te feia e ani atu ia ˈna!+

12 “Te mau mea atoa ïa ta outou e hinaaro ia rave te taata no outou, a rave atoa ïa no ratou.+ O ta te Ture ïa e ta te mau papai a te mau peropheta e haapii mai ra.+

13 “A tomo na te uputa pirihao,+ mea ateatea hoi te uputa e mea aano te eˈa e tae atu ai i te haamouraa, e mea rahi o te na reira i te haere. 14 Mea pirihao râ te uputa e mea ôaôa te eˈa e tae atu ai i te ora, e aita i rahi te taata o te ite atu i taua eˈa ra.+

15 “A ara i te mau peropheta haavare+ o te haere mai ia outou mai te mamoe ra te huru,+ area o roto ra, e luko taehae ïa.+ 16 I ta ratou mau hotu e ite maitai ai outou ia ratou. E pofaihia anei te vine aore ra te suke i nia i te raau taratara?+ 17 Oia atoa, e faahotu mai te tumu raau maitai i te maa maitai, area te tumu raau ino i te maa ino.+ 18 E ore roa te hoê tumu raau maitai e faahotu mai i te maa ino, e ore atoa te hoê tumu raau ino e faahotu mai i te maa maitai.+ 19 Te mau tumu raau atoa o te ore e horoa mai i te maa maitai, e tâpûhia ïa a hurihia ˈtu ai i roto i te auahi.+ 20 Oia mau, i ta ratou ïa mau hotu e ite maitai ai outou i taua mau taata ra.+

21 “E ere o te feia atoa e parau mai: ‘E te Fatu, e te Fatu,’ te ô i roto i te Faatereraa arii* o te raˈi, o te taata anaˈe râ o te rave i te hinaaro o to ˈu Metua i te raˈi.+ 22 E rave rahi te parau mai ia ˈu ia tae i tera mahana: ‘E te Fatu, e te Fatu,+ aita anei matou i tohu ma to oe iˈoa, i tiavaru i te demoni ma to oe iˈoa e i faatupu i te mau ohipa mana ma to oe iˈoa?’+ 23 Teie ïa ta ˈu e parau atu ia ratou: ‘Aita roa vau i ite ia outou! Haere ê atu, outou e ofati nei i te ture!’+

24 “No reira, o te faaroo i ta ˈu i parau mai nei e o te haapao atu, e au ïa oia i te hoê taata feruriraa paari tei faatia i to ˈna fare i nia i te pǎpǎ.+ 25 Mairi maira te ûa, tahe maira te pape pue, farara maira te mataˈi i nia i taua fare ra, aita râ i parari no te mea ua haamauhia i nia i te pǎpǎ. 26 Area o te ore e faaroo i ta ˈu i parau mai nei e o te ore e haapao atu, e au ïa oia i te taata maamaa tei faatia i to ˈna fare i nia i te one.+ 27 Mairi maira te ûa, tahe maira te pape pue, farara maira te mataˈi i nia i taua fare ra.+ Marua ihora te fare e parari roa ˈtura.”

28 O te parau hopea ïa teie a Iesu e ua maere te nahoa i ta ˈna huru haapiiraa,+ 29 te haapii ra hoi oia ia ratou eiaha mai ta ratou mau papai parau, mai te hoê râ taata e mana to ˈna+ no ǒ mai i te Atua ra.

8 Pou ihora Iesu mai nia mai i te mouˈa, e pee maira te hoê nahoa rahi ia ˈna. 2 E inaha, haere maira te hoê lepera e tipapa ihora i mua ia ˈna, a na ô ai: “E te Fatu, ia tia ia oe, e nehenehe oe e tamâ ia ˈu.”+ 3 Toro ihora ïa Iesu i to ˈna rima e tapea ˈtura ia ˈna a parau atu ai: “E tia ia ˈu! Ia mâ oe.”+ Ora ihora to ˈna lepera.+ 4 Parau atura Iesu ia ˈna: “Haapao maitai, eiaha oe e faaite i te taata,+ a haere râ e faaite ia oe i te tahuˈa,+ a pûpû atu ai i te ô i faauehia mai e Mose,+ ia ite ratou e ua ora to oe maˈi.”

5 I to ˈna tomoraa ˈtu i Kaperenaumi, haere maira te hoê raatira faehau ia ˈna ma te taparuparu+ 6 a na ô ai: “E te Fatu, te tarava noa ra ta ˈu tavini i te fare, e hapepa hoi oia e ua oti roa oia i te mauiui.” 7 Parau atura oia: “Ia tae atu vau, e faaora vau i to ˈna maˈi.” 8 Pahono maira te raatira faehau: “Eita e tano ia ˈu ia farii ia oe i to ˈu fare. A parau noa râ i te tahi parau, e ora ïa te maˈi o ta ˈu tavini. 9 E taata hoi te faatere mai ia ˈu, e faehau atoa ta ˈu o te auraro mai ia ˈu, e ia parau vau i teie faehau: ‘A haere!’ e haere oia, e i te tahi atu: ‘A haere mai!’ e haere mai oia, e i ta ˈu tavini: ‘A na ô!’ e na ô oia.” 10 I to Iesu faarooraa i taua parau ra, maere ihora oia e na ô atura i tei pee mai ia ˈna: “Oia mau ta ˈu e parau atu: Aita vau i ite aˈenei i te faaroo rahi mai teie i Iseraela.+ 11 Te parau atu nei râ vau e e rave rahi no hitia o te râ e no tooa o te râ o te haere mai, a tarava ˈtu ai i te amuraa maa e o Aberahama, Isaaka e Iakoba i roto i te Faatereraa arii* o te raˈi.+ 12 Area te mau tamarii* a te Faatereraa arii, e hurihia ïa i roto i te poiri i rapae. I reira ratou e taˈi ai e to ratou niho e mauu ai i te ahoaho.”+ 13 Na ô atura Iesu i te raatira faehau: “A haere. Mai ta oe i tiaturi, ia tupu ïa.”+ I reira iho, ora ˈtura te maˈi o te tavini.+

14 E i to Iesu tomoraa i roto i te fare o Petero, ite atura oia i te metua vahine hoovai+ o Petero e tarava noa ra, e fiva to ˈna.+ 15 Tapea ihora ïa Iesu i to ˈna rima,+ e pee atura te fiva. Tia aˈera te vahine e faaineine ihora i te maa na ratou. 16 E ahiahi ihora, arataihia maira ia Iesu ra e rave rahi tei uruhia e te demoni, tiavaru ihora oia i taua mau varua ra i te hoê noa reo, e faaora ˈtura i te feia maˈi atoa, 17 ia tupu hoi ta te peropheta Isaia i parau: “Na ˈna iho i rave i to tatou mau maˈi e ua hopoi ê i to tatou mau mauiui.”+

18 I to Iesu iteraa e e nahoa taata te haaati ra ia ˈna, faaue aˈera oia i ta ˈna mau pǐpǐ ia fano i tera ˈtu pae o te hiti roto.+ 19 Haere maira te tahi papai parau e na ô maira: “Orometua, e pee au ia oe i te mau vahi atoa ta oe e haere.”+ 20 Parau atura râ Iesu: “E apoo to te alope e e ofaaraa to te manu o te raˈi. Te Tamaiti râ a te taata nei, aita ïa to ˈna e vahi taotoraa.”+ 21 Na ô maira te tahi pǐpǐ: “E te Fatu, a faatia na oe ia ˈu ia haere na mua e huna i to ˈu metua tane.”+ 22 Parau atura Iesu: “A pee noa mai ia ˈu, e a vaiiho na tei pohe e huna i tei pohe.”+

23 Haere atura oia i nia i te poti e ta ˈna mau pǐpǐ na muri ia ˈna.+ 24 E inaha, e mataˈi vero tei farara mai i nia i te miti, î aˈera te poti i te miti. Area Iesu, te taoto noa ra ïa.+ 25 Tapiri maira te mau pǐpǐ e faaara ia ˈna, a na ô atu ai: “E te Fatu, a faaora ia tatou, a pohe tatou!” 26 Parau atura râ oia: “Eaha outou e mǎtaˈu* roa ˈi, feia mea iti te faaroo?”+ Tia aˈera oia e tamaˈi ihora i te mataˈi e te miti, mania roa ˈtura.+ 27 Maere ihora ïa ratou e na ô aˈera: “O vai hoi teie taata? E faaroo atoa te mataˈi e te miti ia ˈna.”

28 I to Iesu taeraa i tera ˈtu pae o te roto, i te tuhaa fenua o Gadara, haere maira e piti tane tei uruhia e te demoni na roto mai i te vahi hunaraa.+ No to raua taehae, aita e taata e tae ia haere na taua eˈa ra. 29 E inaha, tuô aˈera ratou: “Eaha ta oe ohipa i ǒ nei, te Tamaiti a te Atua?+ Ua haere mai anei oe e haamauiui ia matou+ hou te tau faataahia?”+ 30 E nǎnǎ puaa te amu ra i te maa i te atea ê.+ 31 Taparu aˈera te mau demoni ia ˈna: “Ia tiavaru oe ia matou, a tuu ia matou i roto i te nǎnǎ puaa.”+ 32 Parau atura ïa oia: “Haere!” Haere maira ratou i rapae e tomo aˈera i roto i te puaa, e inaha horo ihora te nǎnǎ taatoa e topa ˈtura i roto i te miti na nia mai i te mato,* e pohe roa aˈera. 33 Horo ê atura râ te mau tiai puaa i te oire, e faatia pauroa ˈtura i te ohipa i tupu, oia atoa no na tane tei uruhia e te demoni. 34 E inaha, haere maira to te oire atoa e farerei ia Iesu, e i to ratou iteraa ia ˈna, onoono maira ia ˈna ia faarue mai i to ratou fenua.+

9 Haere atura ïa Iesu i nia i te poti, fano atura i te tahi aˈe pae e tae ihora i to ˈna oire.+ 2 E inaha, te afai maira te tahi mau taata ia ˈna ra i te hoê hapepa e tarava noa ra i nia i te roˈi. I to Iesu iteraa i to ratou faaroo, na ô ihora oia i te hapepa: “A faaitoito, ta ˈu tamaiti! Ua faaorehia ta oe mau hara.”+ 3 Na ô ihora te tahi mau papai parau i roto ia ratou: “Te faaino nei teie taata i te Atua.” 4 Inaha ua ite Iesu i to ratou manaˈo, na ô atura oia: “Eaha outou e manaˈo ino ai i roto i to outou aau?+ 5 Eaha hoi te mea ohie aˈe ia parau: ‘Ua faaorehia ta oe mau hara,’ aore ra: ‘A tia, a haere’?+ 6 Ia ite mai râ outou e e mana to te Tamaiti a te taata nei i te fenua e faaore i te hara . . . ” Na ô atura oia i te hapepa: “A tia i nia, a rave i to oe roˈi e a haere i to oe fare.”+ 7 Tia aˈera taua taata ra e haere atura i to ˈna fare. 8 I to ratou iteraa i te reira, mǎtaˈu ihora te nahoa taata e faahanahana ˈtura i te Atua, tei horoa i taua mana ra i te taata.

9 A haere noa ˈi Iesu mai reira mai, ite atura oia i te hoê tane e parahi ra i te fare aufauraa tute, o Mataio te iˈoa, e na ô atura ia ˈna: “A pee mai ia ˈu.” Tia aˈera taua taata ra e pee maira ia ˈna.+ 10 I muri aˈe, a tamaa noa ˈi Iesu e ta ˈna mau pǐpǐ*+ i ǒ Mataio, inaha e rave rahi titau tute e taata rave hara tei haere mai e tamaa atoa* i pihai iho ia ratou. 11 A ite ai râ te mau Pharisea i te reira, parau atura ratou i ta ˈna mau pǐpǐ: “No te aha ta outou orometua e tamaa ˈi e te feia titau tute e te feia rave hara?”+ 12 I to Iesu faarooraa i ta ratou parau, na ô atura oia: “E ere te taote no te feia oraora maitai, no te feia maˈi râ.+ 13 No reira, a haere a haapii i te auraa o teie parau: ‘O te aroha hamani maitai ta ˈu e hinaaro, eiaha te tusia.’+ Ua haere mai hoi au e titau i te feia rave hara ia tatarahapa, eiaha râ te feia parau-tia.”

14 Haere maira te mau pǐpǐ a Ioane ia Iesu ra e ui maira: “E peu matauhia e matou e te mau Pharisea ia haapae i te maa, no te aha ïa ta oe mau pǐpǐ e ore ai e na reira?”+ 15 Na ô atura Iesu ia ratou: “Aita e tumu e oto ai te mau hoa o te tane faaipoipo+ a faaea noa mai ai oia i rotopu ia ratou, e ere anei? E tae mai râ te mau mahana e hopoi-ê-hia ˈi te tane faaipoipo, i reira ïa ratou+ e haapae ai i te maa. 16 Aita e taata e tafai i te ahu apî i nia i te ahu tahito, e tô hoi te ahu apî i nia i te ahu tahito, a rahi atu ai te mutu.+ 17 Aita atoa e taata e tuu i te uaina apî i roto i te pute uaina* tahito. Ia na reira ratou, e mahae te pute uaina, e tahe te uaina, e ino atoa te pute uaina. E tuu râ te taata i te uaina apî i roto i te pute uaina apî, a ore atu ai e mâuˈa na mea e piti.”

18 A faahiti noa ˈi Iesu i teie mau parau, inaha tapiri maira te hoê tavana e tipapa ihora i mua ia ˈna, a na ô ai: “Ua pohe atura paha ïa ta ˈu tamahine, a haere mai na râ e tuu i to rima i nia ia ˈna, e ora ïa oia.”+

19 Tia aˈera Iesu i nia e pee atura ia ˈna, e ta ˈna atoa mau pǐpǐ. 20 E inaha, haere maira te hoê vahine a 12 matahiti to ˈna tapahi-noa-raa+ i muri ia Iesu e tapea maira i to ˈna hiti ahu,+ 21 i parau noa na hoi oia i roto i to ˈna aau: “Ia tapea noa ˈtu vau i to ˈna ahu, e ora ïa to ˈu maˈi.” 22 Fariu aˈera Iesu i muri e ite atura ia ˈna, e parau ihora: “A faaitoito, ta ˈu tamahine! No to faaroo i ora ˈi oe.”+ Ora ihora te maˈi o taua vahine ra.+

23 I to Iesu tomoraa ˈtu i roto i te fare o te tavana e iteraa i te feia faataˈi vivo e te nahoa taata e auê ra,+ 24 parau atura oia: “A haere i rapaeau, aita hoi te potii i pohe, te taoto nei râ.”+ Ata faaooo aˈera ratou ia ˈna. 25 I to te nahoa taata haereraa ˈtu i rapaeau, tomo ihora Iesu i roto i te vahi to reira te potii, tapea ˈtura i to ˈna rima,+ e tia maira te tamahine.+ 26 Papu, ua atutu teie parau e ati aˈe taua tuhaa fenua atoa ra.

27 Te haere mai ra Iesu mai reira mai a pee mai ai e piti matapo+ ia ˈna a pii noa ˈi: “Aroha* mai ia mâua, Tamaiti a Davida.” 28 A tomo atu ai Iesu i roto i te tahi fare, tapiri maira na matapo ia ˈna. Ui atura Iesu ia raua: “Tiaturi anei orua e e araara to orua mata ia ˈu?”+ Pahono maira raua: “E, e te Fatu.” 29 Tapea ˈtura oia i to raua mata+ a parau ai: “Mai ta orua i tiaturi, ia tupu ïa.” 30 Araara aˈera to raua mata. Hau atu â, faaara maitai atura Iesu ia raua a na ô ai: “Eiaha roa e faaite atu i te taata.”+ 31 I to raua râ haereraa ˈtu i rapaeau i te fare, faaatutu aˈera raua i te parau o Iesu na taua tuhaa fenua atoa ra.

32 Te haere atu ra hoi raua, inaha arataihia maira ia Iesu ra te hoê vava tei uruhia e te demoni,+ 33 e i to Iesu tiavaruraa i te demoni, paraparau ihora te vava.+ Maere roa ihora te nahoa taata e na ô atura: “Aita teie huru ohipa i itehia aˈenei i Iseraela.”+ 34 Parau aˈera râ te mau Pharisea: “I te mana hoi o te raatira o te mau demoni e tiavaru ai oia i te mau demoni.”+

35 Haere atura Iesu na roto i te mau oire rahi e oire rii, i te haapiiraa i roto i te mau sunago, te pororaa i te parau apî oaoa o te Faatereraa arii* e te faaoraraa i te mau huru maˈi atoa.+ 36 I to ˈna iteraa i te nahoa taata, aroha roa ihora oia ia ratou,+ no te mea ua rave-ino-hia ratou e aita i tâuˈahia mai te mau mamoe aita e tiai.+ 37 Na ô atura oia i ta ˈna mau pǐpǐ: “Te rahi mau nei te auhune, mea iti râ te rave ohipa.+ 38 A taparu ïa i te Fatu o te auhune ia tono mai i te rave ohipa no te ootiraa.”+

10 Titau ihora ïa Iesu i ta ˈna na 12 pǐpǐ e horoa ˈtura i te mana ia vî te mau varua viivii+ e ia tiavaru ia ratou, e ia faaora i te mau huru maˈi atoa.

2 Teie te iˈoa o na 12 aposetolo:+ Na mua, Simona piihia Petero+ raua Anederea+ to ˈna taeae, Iakobo raua Ioane+ to ˈna taeae, na tamaiti a Zebedaio, 3 Philipa raua Baretolomea,+ Toma+ raua Mataio+ te titau tute, Iakobo te tamaiti a Alephaia e Tadaio, 4 Simona piihia “tei itoito rahi” e Iuda Isakariota tei tuu ia Iesu i to ˈna mau enemi i muri aˈe.+

5 O taua na 12 ra ta Iesu i tono ma te faaue atu:+ “Eiaha e haere i ǒ te feia o te mau nunaa ěê e eiaha e tomo atu i te mau oire no Samaria,+ 6 a haere noa râ i te mau mamoe tei moˈe o te utuafare o Iseraela.+ 7 A poro haere ai outou, a na ô atu: ‘Ua fatata mai te Faatereraa arii* o te raˈi.’+ 8 A faaora i te maˈi,+ a faatia i te feia pohe, a faaora i te mau lepera, a tiavaru i te mau demoni. Mea horoa-noa-hia mai ta outou, a horoa noa atoa ïa. 9 Eiaha ei auro, ario aore ra veo i roto i to outou hatua,+ 10 eiaha ei pute maa no te tere, eiaha ei piti ahu,* tiaa, turutootoo,+ e fanaˈo hoi te rave ohipa i ta ˈna maa.+

11 “I te mau oire aore ra oire rii e tomo ai outou, a imi i te feia e farii ia outou, e a faaea i reira e reva noa ˈtu outou.+ 12 Ia tomo outou i roto i te fare, a aroha ˈtu i te utuafare. 13 Ia farii ratou ia outou, ei nia ïa ia ratou te hau ta outou e faatae atu.+ Ia ore râ ratou e farii mai, ia hoˈi ïa to outou hau i nia ia outou. 14 I te mau vahi atoa e ore ai te taata e farii ia outou aore ra e faaroo i ta outou parau, a haere mai i rapaeau i tera fare aore ra oire, e a tûtû i te repo o to outou avae.+ 15 Oia mau ta ˈu e parau atu: Mea mâmâ aˈe te utua a te fenua o Sodoma e Gomora+ i ta taua oire ra i te Mahana Haavaraa.

16 “Inaha, te tono nei au ia outou mai te mau mamoe i rotopu i te mau luko. Ia haapao maitai ïa outou mai te ophi ra e te hapa ore mai te uupa ra.+ 17 A ara i te taata, e tuu hoi ratou ia outou i te haavaraa+ e e hui ia outou+ i roto i ta ratou mau sunago.+ 18 E afaihia outou i mua i te mau tavana e te mau arii+ no ˈu nei, ia ite hoi ratou e te feia o te mau nunaa ěê+ i ta outou e tiaturi ra. 19 Ia tapeahia râ outou, eiaha e haapeapea eaha ta outou e parau aore ra e nafea, no te mea e faaitehia ˈtu ta outou e parau i taua hora ra,+ 20 e ere hoi o outou anaˈe te parau atu, o te varua râ o to outou Metua te parau atu na roto ia outou.+ 21 Hau atu â, e tuu te taata i to ˈna taeae aore ra te metua tane i ta ˈna tamarii ia haapohehia e e orure hau te tamarii i te metua, a tuu atu ai i to ratou metua ia haapohehia.+ 22 E hae te taata atoa ia outou no to ˈu nei iˈoa.+ Te taata râ tei faaoromai tamau* e tae noa ˈtu i te hopea, e ora ïa.+ 23 Ia hamani ino ratou ia outou i te hoê oire, a horo i te tahi atu oire.+ Oia mau hoi ta ˈu e parau atu: E ore e ati te mau oire o Iseraela ia outou e tae mai ai te Tamaiti a te taata nei.

24 “Aita te hoê piahi* i hau aˈe i ta ˈna orometua, aita atoa te hoê tavini i hau aˈe i to ˈna fatu.+ 25 Ia riro te piahi mai ta ˈna orometua e te tavini mai to ˈna fatu,+ atira ïa. Mai te peu i mairi na te taata i te iˈoa o te fatu fare, o Belezebuba,*+ tera atoa ïa te iˈoa ta ratou e mairi no to ˈna utuafare! 26 Eiaha ïa outou e mǎtaˈu ia ratou, aita hoi e mea i tapoˈihia e ore e hohorahia, e aita e mea huna e ore e itehia.+ 27 Ta ˈu e parau ia outou i roto i te poiri, a faaite atu ïa i roto i te maramarama, e ta ˈu e parau i roto i to outou tariˈa, a faaite ïa na nia mai i te fare.+ 28 E eiaha e mǎtaˈu i te feia e haapohe ia outou, e ore râ e tia ia faaore i te ora.*+ A mǎtaˈu râ i te Atua, e tia hoi ia ˈna ia faaore roa i te ora* e te tino i Gehena.*+ 29 E piti manu rii te hoohia i te hoê noa moni huˈa haihai roa,* e ere anei? Ia mairi noa ˈtu râ hoê o ratou i raro, e ite iho â to outou Metua i te reira.+ 30 Area outou, ua taio-pauroa-hia te rouru o to outou upoo. 31 Eiaha ïa e mǎtaˈu. Mea faufaa aˈe outou i te manu rii e rave rahi.+

32 “No reira, te taata o te faaite i mua ia vetahi ê e pǐpǐ oia na ˈu,+ e faaite atoa vau i mua i to ˈu Metua i te raˈi e pǐpǐ oia na ˈu.+ 33 Te taata râ o te haavare e aita oia i ite ia ˈu i mua ia vetahi ê, e parau atoa vau e aita vau i ite ia ˈna i mua i to ˈu Metua i te raˈi.+ 34 Eiaha e manaˈo ua haere mai au e hopoi i te hau i te fenua nei. Aita vau i haere mai e hopoi i te hau, i te ˈoˈe râ.+ 35 Ua haere mai hoi au e faatupu i te amahamaha, e patoi te tamaiti i to ˈna metua tane, te tamahine i to ˈna metua vahine, e te hunoa vahine i to ˈna metua vahine hoovai.+ 36 Oia mau te enemi o te taata, o te mau mero ïa o to ˈna iho utuafare. 37 Te taata mea here aˈe na ˈna i to ˈna metua tane aore ra to ˈna metua vahine ia ˈu nei, e ore ïa e tia ia ˈna ia riro ei pǐpǐ na ˈu, e te taata mea here aˈe na ˈna i ta ˈna tamaiti aore ra ta ˈna tamahine ia ˈu nei, e ore ïa e tia ia ˈna ia riro ei pǐpǐ na ˈu.+ 38 E tei ore e hinaaro e amo i ta ˈna pou haamauiuiraa* e e pee mai ia ˈu, e ore ïa e tia ia ˈna ia riro ei pǐpǐ na ˈu.+ 39 O tei tapea i to ˈna ora,* e ere oia i te reira, e tei ere i to ˈna ora* no ˈu nei, e noaa faahou mai ia ˈna te reira.+

40 “O tei farii ia outou, ua farii atoa ia ˈu, e tei farii ia ˈu, ua farii atoa i Tei tono mai ia ˈu.+ 41 O tei farii i te hoê peropheta no te mea e peropheta, e fanaˈo ïa i te haamaitairaa a te peropheta,+ e tei farii i te hoê taata parau-tia no te mea e taata parau-tia, e fanaˈo ïa i te haamaitairaa a te taata parau-tia. 42 E o tei horoa i te tahi noa auˈa pape toˈetoˈe na te hoê o teie feia rii no te mea e pǐpǐ oia na ˈu, oia mau ta ˈu e parau atu: E ore roa oia e ere i ta ˈna haamaitairaa.”+

11 E oti aˈera Iesu i te horoa i te mau faaueraa i ta ˈna na 12 pǐpǐ, haere atura oia e haapii e e poro na te tahi atu mau oire.+

2 Faaroo ihora râ Ioane i roto i te fare tapearaa+ i te mau ohipa a te Mesia, e tono ihora e piti o ta ˈna mau pǐpǐ+ 3 e ui ia ˈna: “O oe anei ta matou i tiai noa na, aore ra e taata ê te tae mai?”+ 4 Pahono ihora Iesu ia raua: “A haere e faatia ia Ioane i ta orua e faaroo e e ite nei:+ 5 Te ite faahou nei te matapo,+ te haere nei te pirioi, te faaorahia nei te lepera+ e te faaroo nei te tariˈa turi, te faatia-faahou-hia nei tei pohe e te faaitehia nei te parau apî oaoa i te feia veve.+ 6 E oaoa te taata e tiaturi mau nei ia ˈu.”+

7 I to raua revaraa, parau ihora Iesu i te nahoa no nia ia Ioane: “Eaha ta outou i haere e hiˈo i te medebara?+ Te hoê aeho e taueue ra i te mataˈi?+ 8 Eaha ïa ta outou i haere e hiˈo? Te hoê taata e ahu unauna* to ˈna? Te feia e ahu unauna to ratou, to roto ïa i te aorai o te mau arii. 9 Eaha mau na ïa te tumu i haere ai outou i te medebara? No te ite i te hoê peropheta? Oia mau, te parau atu nei au, e rahi aˈe oia i te hoê peropheta.+ 10 No ˈna i papaihia ˈi: ‘Inaha, te tono nei au i ta ˈu vea na mua ia oe,* na ˈna e faaineine i te eˈa no oe!’+ 11 Oia mau ta ˈu e parau atu: I rotopu i te taata atoa,* aita hoê i rahi aˈe ia Ioane Bapetizo, area tei haihai aˈe i roto i te Faatereraa arii* o te raˈi, mea rahi aˈe ïa ia ˈna.+ 12 Mai ia Ioane Bapetizo mai e tae mai i teie mahana, o te Faatereraa arii o te raˈi ta te taata e tautoo nei i te titau, e e noaa iho â te reira i te feia e tautoo nei.+ 13 I tohu na hoi te mau papai a te mau peropheta e te Ture e tae roa aˈenei ia Ioane ra i te mau mea e tupu.+ 14 Ia tiaturi mai outou aore ra eita, o Ioane te ‘Elia o te tae mai.’+ 15 Te taata e tariˈa to ˈna, ia faaroo ïa.

16 “E faaau vau i teie nei uˈi ia vai?+ E au ratou i te mau tamarii e parahi ra na te mahora e e pii ra i te tahi atu mau tamarii, 17 a na ô ai: ‘Ua faataˈi matou i te vivo no outou, aita râ outou i ori. Ua himene matou ma te oto, aita râ outou i tupaipai i to outou ouma no te oto.’ 18 Oia atoa, ua haere mai Ioane e aita i tamaa e i inu, ua parau râ te taata: ‘E demoni to ˈna.’ 19 Ua haere mai te Tamaiti a te taata nei e ua tamaa e ua inu,+ ua parau râ te taata: ‘Inaha, mea tamaa roa teie taata ma te haapuupuu, mea inu i te uaina, e hoa no te feia titau tute e te feia rave hara.’+ Na te mau ohipa parau-tia ta te hoê taata e rave e haapapu e e taata paari oia.”+

20 Faahapa ˈtura oia i na oire i reira to ˈna raveraa i te rahiraa o ta ˈna mau ohipa mana, aita hoi to reira mau taata i tatarahapa: 21 “Ua ati oe Korazina! Ua ati oe Betesaida! No te mea ahiri te mau ohipa mana tei ravehia i ǒ orua, i rave-atoa-hia na i Turia e i Sidona, ua tatarahapa ê na ïa ratou ma te ahu oto e te rehu.+ 22 Teie râ ta ˈu e parau i to Korazina e Betesaida: Mea mâmâ aˈe te utua a to Turia e Sidona i ta outou i te Mahana Haavaraa.+ 23 E oe Kaperenaumi,+ e faateiteihia anei oe i te raˈi? I te Apoo* oe e pou ai,+ no te mea ahiri te mau ohipa mana tei ravehia i ǒ oe, i rave-atoa-hia i Sodoma, ua vai noa mai ïa taua oire ra e tae roa mai i teie mahana. 24 Teie râ ta ˈu e parau i to Kaperenaumi: Mea mâmâ aˈe te utua a te fenua o Sodoma i ta outou i te Mahana Haavaraa.”+

25 I reira, na ô ihora Iesu: “To ˈu Metua e te Fatu o te raˈi e te fenua, te arue nei au ia oe i mua i te taata no te mea ua huna oe i teie mau parau i te feia paari e te maramarama e ua faaite atu i te feia e au i te tamarii.+ 26 Oia mau e to ˈu Metua, no te mea tera ta oe i faaoti e rave. 27 Ua tuu mai to ˈu Metua i te mau mea atoa ia ˈu.+ O te Metua anaˈe tei ite mau â o vai te Tamaiti,+ e o te Tamaiti anaˈe tei ite mau â o vai te Metua e te taata atoa ta te Tamaiti e hinaaro e faaite atu o vai te Metua.+ 28 A haere mai ia ˈu nei outou atoa e rohirohi e e teimaha nei, na ˈu e tamahanahana ia outou. 29 A rave mai i ta ˈu zugo i nia ia outou e ia haapiihia outou e au, mea mǎrû hoi au e te haehaa o te aau,+ e ite ïa outou* i te tamahanahanaraa. 30 Mea mǎrû* hoi ta ˈu zugo, e mea mâmâ ta ˈu hopoia.”

12 I reira, haere atura Iesu na roto i te mau faaapu sitona i te Sabati. Poia aˈera ta ˈna mau pǐpǐ, hutihuti ihora i te huero sitona e amu atura.+ 2 A ite ai te mau Pharisea i te reira, na ô maira ratou ia Iesu: “A hiˈo na! Te rave nei ta oe mau pǐpǐ i tei opanihia ia rave i te Sabati.”+ 3 Pahono atura oia ia ratou: “Aita outou i taio i ta Davida i rave a poia ˈi oia e to ˈna mau taata?+ 4 Ua tomo oia i roto i te fare o te Atua e ua amu ratou i te mau pane pûpûhia,*+ tei opanihia ia ˈna e i to ˈna mau taata ia amu. O te mau tahuˈa anaˈe te nehenehe e amu i te reira.+ 5 Aita atoa anei outou i taio i roto i te Ture e e rave te mau tahuˈa i te ohipa i te hiero i te Sabati e aita ratou i hara?+ 6 Te parau atu nei râ vau e to ǒ nei te hoê taata tei hau aˈe i te hiero.+ 7 Ahiri râ outou i taa i te auraa o teie parau: ‘O te aroha hamani maitai ta ˈu e hinaaro,+ eiaha te tusia,’+ e ore ïa outou e faahapa i te feia hapa ore. 8 O te Tamaiti hoi a te taata nei te Fatu o te Sabati.”+

9 Faarue ihora oia i taua vahi ra, haere atura i roto i ta ratou sunago, 10 e inaha, e taata rima pohe* to reira!+ Ui maira vetahi ia Iesu: “Mea tano anei ia au i te Ture ia faaora i te maˈi i te Sabati?” Te imi ra hoi ratou i te tahi tumu no te faahapa ia ˈna.+ 11 Parau atura Iesu ia ratou: “O vai ïa taata i rotopu ia outou hoê anaˈe mamoe ta ˈna o te topa i roto i te hoê apoo i te Sabati, e ore e tii e huti mai i ta ˈna mamoe i rapae?+ 12 Mea faufaa aˈe hoi te taata i te mamoe! No reira, mea tano ia au i te Ture ia rave i te mea maitai i te Sabati.” 13 Na ô atura oia i taua taata ra: “A toro mai na i to rima.” Toro maira oia i to ˈna rima e ora roa ˈtura mai te tahi atoa rima. 14 Haere atura râ te mau Pharisea i rapaeau e opua aˈera e haapohe ia Iesu. 15 I to Iesu iteraa i te reira, reva ˈtura oia. E rave rahi taata tei pee ia ˈna,+ e ua faaora oia i to ratou mau maˈi atoa, 16 ua faaue maitai râ oia ia ratou eiaha e faaite o vai oia,+ 17 ia tupu hoi ta te peropheta Isaia i parau:

18 “Teie ta ˈu tavini+ ta ˈu i maiti, mea here na ˈu ia ˈna e ua mauruuru roa vau* ia ˈna!+ E tuu vau i to ˈu varua i nia ia ˈna,+ e na ˈna e faataa maitai i te feia o te mau nunaa ěê eaha te parau-tia. 19 E ore oia e tatamaˈi,+ e ore e tutuô, e ore atoa te taata e faaroo i to ˈna reo na te mau purumu rahi. 20 E ore oia e taataahi i te aeho paruparu, e ore atoa e tupohe i te uiti e ama rii noa ra+ e ia faatupu roa oia i te parau-tia. 21 Oia mau, na roto i to ˈna iˈoa e tiaturi ai te mau nunaa.”+

22 Afai maira ratou ia ˈna ra i te hoê taata tei uruhia e te demoni, e matapo oia e te vava, faaora ihora oia ia ˈna, paraparau ihora taua vava ra e ite atoa ˈtura oia. 23 Maere ihora te nahoa taata e na ô atura: “E ere anei o te Tamaiti a Davida teie?” 24 A faaroo ai te mau Pharisea i te reira, parau aˈera ratou: “Na roto noa ia Belezebuba,* te raatira o te mau demoni, e tiavaru ai tena taata i te mau demoni.”+ 25 Ua ite râ Iesu i to ratou manaˈo e parau atura: “Ia amahamaha te hoê faatereraa, e mou te reira, e ia amahamaha te hoê oire aore ra te hoê utuafare, eita ïa e mau. 26 Oia atoa, ia tiavaru Satani ia Satani, ua amahamaha ïa oia, e nafea ïa ta ˈna faatereraa e mau ai? 27 Hau atu â, mai te peu e mea na roto ia Belezebuba e tiavaru ai au i te mau demoni, mea na roto ïa ia vai e tiavaru ai ta outou mau tamarii i te mau demoni? No reira, na ratou e faahapa ia outou. 28 Mai te peu râ e i te varua o te Atua e tiavaru ai au i te mau demoni, ua roohia ïa outou e te Faatereraa arii a* te Atua.+ 29 E nafea atoa te hoê taata e tomo ai i roto i te fare o te hoê taata puai a rave atu ai i ta ˈna mau taoˈa? E taamuamu oia na mua i taua taata puai ra. I reira noa oia e nehenehe ai e eiâ i ta ˈna mau taoˈa. 30 Te taata o te ore e turu mai ia ˈu, te patoi nei ïa ia ˈu, e o te ore e haaputu mai i te taata e o vau atoa nei, te haapurara nei ïa.+

31 “No reira, te parau atu nei au e e faaorehia te mau hara e parau faaino atoa a te taata, area te faaino i te varua moˈa, e ore ïa e faaorehia.+ 32 Ei hiˈoraa, o te faaino i te Tamaiti a te taata nei, e faaorehia ïa ta ˈna hara,+ area o te faaino i te varua moˈa, e ore ïa e faaorehia ta ˈna hara i roto i teie nei ao* e to a muri aˈe atoa.+

33 “Ia aupuru outou i te tumu raau, e maa maitai ïa te hotu mai, ia ore râ outou e aupuru i te tumu raau, e maa ino ïa te hotu mai, na te maa hoi e faaite e tumu raau maitai anei aore ra eita.+ 34 Fanauˈa ophi taero ma,+ e nafea outou e nehenehe ai e parau i te mea maitai, e feia ino hoi outou? E parau te vaha i te mea e vai ra i roto i te aau.+ 35 E parau te taata maitai i te mea maitai, no te mea ua î to ˈna aau i te mea maitai, area te taata ino, e parau ïa i te mea ino, no te mea ua î to ˈna aau i te mea ino.+ 36 Te faaite atu nei râ vau e ia tae i te Mahana Haavaraa, e haavahia te taata+ no ta ˈna mau parau faufaa ore atoa, 37 no ta oe hoi mau parau e faarirohia ˈi oe ei taata parau-tia, e no ta oe mau parau e faahapahia ˈi oe.”

38 Na ô aˈera ïa te tahi mau papai parau e Pharisea ia ˈna: “Orometua, hinaaro matou ia faaite mai oe i te tahi tapao.”+ 39 Pahono atura Iesu ia ratou: “Te imi noa nei te hoê uˈi ino e te faaturi* i te hoê tapao. O te tapao a Iona te peropheta anaˈe râ te horoahia ˈtu.+ 40 Mai ia Iona hoi i vai na i roto i te opu o te iˈa rahi e toru po e toru ao,+ e vai atoa te Tamaiti a te taata nei i te hohonuraa o te fenua e toru po e toru ao.+ 41 E tia faahou mai to Nineve i te haavaraa e teie nei uˈi atoa. E faahapa ratou i teie nei uˈi, no te mea ua tatarahapa ratou no ta Iona pororaa.+ Inaha râ, e taata to ǒ nei tei rahi aˈe ia Iona.+ 42 E tia faahou mai te arii vahine no apatoa i te haavaraa e teie nei uˈi atoa. E faahapa oia i teie nei uˈi, mai te hopea mai hoi o te fenua i haere mai ai oia e faaroo i te paari o Solomona.+ Inaha râ, e taata to ǒ nei tei rahi aˈe ia Solomona.+

43 “Ia haere mai te hoê varua viivii i rapae i te hoê taata, e haere oia na te mau vahi pape ore e imi i te faafaaearaa, eita râ e itehia mai e ana.+ 44 Na ô ihora oia: ‘E hoˈi au i to ˈu fare mai reira mai au,’ e ia tae atu oia i reira, ua vata te fare, ua purumuhia e ua faanehenehehia. 45 Haere ihora oia e rave maira e hitu varua ino aˈe ia ˈna, tomo aˈera ratou i roto i taua fare ra, faaea ihora i reira. Ino roa ˈtura ïa te huru o taua taata ra i to na mua ˈˈe.+ Mai tera atoa ïa no teie nei uˈi ino.”

46 A paraparau noa ˈi Iesu i te nahoa taata, te tia ra to ˈna metua vahine e to ˈna mau taeae+ i rapaeau, te hinaaro ra e paraparau ia ˈna.+ 47 Parau atura te hoê taata ia ˈna: “Inaha, te tia ra to oe metua vahine e to oe mau taeae i rapaeau, te hinaaro ra e paraparau ia oe.” 48 Pahono maira oia i taua taata ra: “O vai to ˈu metua vahine e o vai to ˈu mau taeae?” 49 Tohu ihora oia i ta ˈna mau pǐpǐ, e parau ihora: “Teie to ˈu metua vahine e to ˈu mau taeae!+ 50 Te taata hoi o te rave i te hinaaro o to ˈu Metua i te raˈi, o ˈna ïa to ˈu taeae, to ˈu tuahine e to ˈu metua vahine.”+

13 I tera mahana, haere atura Iesu i rapae i taua fare ra e parahi ihora i tatahi. 2 E nahoa rahi tei putuputu mai ia ˈna ra. Haere atura oia i nia i te hoê poti e parahi ihora, a tia noa ˈi pauroa te taata i tatahi.+ 3 Paraparau atura oia ia ratou na roto i te faahohoˈaraa+ e rave rahi a na ô ai: “Inaha, e taata ueue tei haere e ueue i te huero.+ 4 A ueue ai oia, topa ihora te tahi mau huero na te hiti purumu, haere maira te mau manu e amu ihora i te mau huero.+ 5 Topa ihora te tahi atu mau huero i te vahi ofaifai aita i rahi te repo e tupu ihora, no te mea e maa repo iti to reira.+ 6 I te puairaa mai râ te mahana, paapaa aˈera te mau huero e mǎrô atura no te mea aita i aˈa. 7 Topa ihora te tahi atu i roto i te mau raau taratara, tupu maira te mau raau taratara e tapoˈi aˈera i te mau huero.+ 8 Topa ihora râ te tahi atu i nia i te repo maitai, e hotu maira tataihanere ta teie, tataiono ahuru ta tera e tataitoru ahuru ta te tahi atu.+ 9 Te taata e tariˈa to ˈna, ia faaroo ïa.”+

10 Haere maira te mau pǐpǐ e parau maira ia ˈna: “No te aha oe e paraparau ai ia ratou na roto i te mau faahohoˈaraa?”+ 11 Pahono ihora oia ia ratou: “Ua horoahia ia outou te taaraa i te mau parau huna moˈa+ o te Faatereraa arii* o te raˈi, aita râ i horoahia ia ratou. 12 Te taata hoi e faufaa ta ˈna, e horoahia hau atu â e e rahi mau â ta ˈna faufaa. Te taata râ aita ta ˈna e faufaa, oia atoa te mea e vai ra ia ˈna ra, e iriti-ê-hia.+ 13 No reira vau e paraparau ai ia ratou na roto i te mau faahohoˈaraa: te hiˈo ra hoi ratou, aita râ e ite ra, te horoa ˈtu ra i te tariˈa faaroo, aita râ e faaroo ra, e aita atoa e taa ra i te auraa.+ 14 I nia ia ratou e tupu ai te parau tohu a Isaia e na ô ra: ‘E faaroo iho â outou, eita roa râ e taa i te auraa. E hiˈo iho â outou, eita roa râ e ite.+ 15 Ua etaetahia hoi te aau o teie nunaa, ua tapiri ratou i to ratou tariˈa e ua tapo i to ratou mata, ia ore roa hoi to ratou mata e ite e to ratou tariˈa e faaroo e to ratou aau e taa i te auraa e ia ore roa ratou e hoˈi mai, a ore atu ai au e faaora ia ratou.’+

16 “Tera râ, e oaoa outou, no te mea te ite nei to outou mata e te faaroo nei to outou tariˈa i teie mau mea.+ 17 Oia mau hoi ta ˈu e parau atu: Mea rahi te peropheta e te taata parau-tia tei hinaaro e ite i te mau mea ta outou e hiˈo nei, aita râ i ite,+ e faaroo atoa i te mau mea ta outou e faaroo nei, aita râ i faaroo.

18 “E teie nei, a faaroo na i te auraa o te faahohoˈaraa o te taata tei ueue i te huero.+ 19 Te hiti purumu i ueuehia ˈi te huero, o te taata ïa e faaroo i te poroi o te Faatereraa arii ma te ore e taa i te auraa, e haere mai te varua ino+ e hutihuti i tei ueuehia i roto i to ˈna aau.+ 20 Te vahi ofaifai i ueuehia ˈi te huero, o te taata ïa e faaroo i te poroi e e farii oioi i te reira ma te oaoa.+ 21 Aita râ te reira i aˈa i roto i to ˈna aau, maa taime noa ïa to ˈna fariiraa i te reira, e i te tupuraa te ati aore ra te hamani-ino-raa no te poroi, turori oioi atura oia. 22 Te mau raau taratara i topa ˈi te huero, o te taata ïa e faaroo i te poroi, ua tapoˈihia râ te poroi i te haapeapearaa no te oraraa i roto i teie nei ao*+ e te mana haavarevare o te taoˈa rahi, e aita ˈtura i hotu mai.+ 23 Te repo maitai i ueuehia ˈi te huero, o te taata ïa e faaroo i te poroi ma te taa i te auraa, hotu maira ta ˈna, tataihanere ta teie, tataiono ahuru ta tera e tataitoru ahuru ta te tahi atu.”+

24 Horoa ˈtura oia i te tahi atu faahohoˈaraa a parau ai: “E nehenehe e faaau i te Faatereraa arii o te raˈi i te hoê taata tei ueue i te huero maitai i roto i ta ˈna faaapu. 25 A taoto noa ˈi râ pauroa te taata, haere maira to ˈna enemi e ueue i te zizania i te vahi i ueuehia ˈi te sitona, e haere ê atura. 26 I te oteoraa e te hoturaa mai te sitona, tupu atoa maira te zizania. 27 Haere maira te mau tavini a te fatu fare, e na ô maira ia ˈna: ‘E te Fatu, e ere anei i te huero maitai ta oe i ueue i roto i ta oe faaapu? Nohea mai ïa te zizania?’ 28 Parau atura oia: ‘Na te hoê enemi i rave i te reira.’+ Na ô maira te mau tavini: ‘E hinaaro anei oe ia haere matou e hutihuti i te zizania?’ 29 Parau ihora oia: ‘Eiaha, aˈunei outou e hutihuti mai ai i te zizania e te sitona atoa. 30 A vaiiho ia tupu apipiti e ia auhune noa ˈtu, e ia tae i te ootiraa, na ˈu e parau i te feia ooti: A hutihuti na mua i te zizania e a taamu ia taninahia, e i muri iho a haaputu i te sitona i roto i ta ˈu fare vairaa maa.’”+

31 Horoa ˈtura oia i te tahi atu faahohoˈaraa a parau ai: “E au te Faatereraa arii o te raˈi i te hoê huero sinapi ta te hoê taata i rave e i tanu i roto i ta ˈna faaapu.+ 32 O te huero nainai roa ˈˈe ïa o te mau huero atoa, ia tupu mai râ, e rahi aˈe ïa i te mau maa tupu atoa, a riro atu ai ei tumu raau e i nia i to ˈna mau amaa e haere mai ai e e parahi ai te mau manu o te raˈi.”

33 Faahiti atura oia i te tahi atu faahohoˈaraa: “E au te Faatereraa arii o te raˈi i te hopue ta te hoê vahine i rave e i anoi i roto e toru faito faraoa ota e ia maraa noa ˈtu te taatoaraa o te faraoa i ôihia.”+

34 Tera te mau parau atoa ta Iesu i faahiti i te nahoa na roto i te mau faahohoˈaraa. Oia mau, na roto noa i te mau faahohoˈaraa e paraparau ai oia ia ratou,+ 35 ia tupu hoi tei tohuhia e te peropheta: “E parau to ˈu vaha i te mau faahohoˈaraa. E faaite haere au i te mau mea hunahia mai te omuaraa mai â.”*+

36 I muri aˈe i to Iesu faahoˈiraa i te nahoa taata, tomo atura oia i roto i te hoê fare. Haere maira ta ˈna mau pǐpǐ ia ˈna ra e parau maira: “A faataa mai na i te faahohoˈaraa o te zizania i roto i te faaapu.” 37 Pahono atura oia ia ratou: “Te taata tei ueue i te huero maitai, o te Tamaiti ïa a te taata nei. 38 Te faaapu, o te ao nei ïa.+ Te huero maitai, o te mau tamarii ïa a te Faatereraa arii, area te zizania, o te mau tamarii ïa a te varua ino,+ 39 e te enemi tei ueue i te zizania, o te Diabolo ïa. Te ootiraa, o te anotau hopea ïa o te hoê ao,* e te feia ooti, o te mau melahi ïa. 40 E taamuhia te zizania a taninahia ˈtu ai, oia atoa ïa i te anotau hopea o te ao* nei.+ 41 E tono te Tamaiti a te taata nei i ta ˈna mau melahi, e na ratou e iriti ê mai roto mai i ta ˈna Faatereraa arii i te feia atoa e faaturori ia vetahi ê e te feia e ofati ra i te ture, 42 a huri atu ai ia ratou i roto i te auahi ura,+ i reira ratou e taˈi ai e to ratou niho e mauu ai i te ahoaho. 43 I reira te feia parau-tia e anaana ˈi mai te mahana+ i roto i te Faatereraa arii a to ratou Metua. Te taata e tariˈa to ˈna, ia faaroo ïa.

44 “E au te Faatereraa arii o te raˈi i te hoê taoˈa tei hunahia i te hoê tuhaa fenua, ta te hoê taata i ite e i huna faahou, e no to ˈna oaoa, haere atura oia e hoo pauroa i ta ˈna mau mea, e hoo maira i taua tuhaa fenua ra.+

45 “E au atoa te Faatereraa arii o te raˈi i te hoê taata hoohoo ratere e imi ra i te poe nehenehe. 46 I to ˈna iteraa i te hoê poe moni rahi, haere atura oia e ru aˈera i te hoo pauroa ta ˈna faufaa, e hoo maira i taua poe ra.+

47 “E au atoa te Faatereraa arii o te raˈi i te hoê upeˈa tei tuuhia i raro i te miti e ua haaputuputu i te mau huru iˈa atoa. 48 I te îraa te upeˈa, ume maira te feia ravaai i te upeˈa i tatahi, parahi ihora, haaputu aˈera i te iˈa maitatai+ i roto i te farii, faarue atura râ i te iˈa eita e amuhia.+ 49 Oia atoa i te anotau hopea o te ao* nei. E haere mai te mau melahi e faataa ê i te feia ino e te feia parau-tia, 50 a huri atu ai i te feia ino i roto i te auahi ura, i reira ratou e taˈi ai e to ratou niho e mauu ai i te ahoaho.

51 “Ua taa anei ia outou te auraa o teie mau mea atoa?” Parau maira ratou ia ˈna: “E.” 52 Na ô ihora oia ia ratou: “Ia ite mai ïa outou e e au te mau orometua haapii atoa tei haapiihia no nia i te Faatereraa arii o te raˈi i te hoê fatu fare o te rave mai roto mai i ta ˈna mau taoˈa i te mea apî e te mea tahito atoa.”

53 E oti aˈera teie mau faahohoˈaraa i te horoahia e Iesu, reva ˈtura oia. 54 Tae atura oia i to ˈna iho fenua,+ haapii ihora i to reira mau taata i roto i ta ratou sunago, maere ihora ratou e na ô aˈera: “Nohea mai te paari o teie taata e to ˈna puai no te faatupu i teie mau ohipa mana?+ 55 E ere anei teie i te tamaiti a te tamuta?+ E ere anei o Maria te iˈoa o to ˈna metua vahine, e o Iakobo, Iosepha, Simona e Iuda to ˈna mau taeae?+ 56 E ere anei tei ǒ tatou nei atoa to ˈna mau tuahine? Nohea mai ïa te paari o teie taata e to ˈna puai no te faatupu i teie mau ohipa mana?”+ 57 No reira, aita ratou i tiaturi ia ˈna.+ Parau atura râ Iesu ia ratou: “E faaturahia te hoê peropheta i te mau vahi atoa, area i to ˈna iho fenua e i rotopu i to ˈna iho utuafare, eita ïa.”+ 58 Aita i rahi te mau ohipa mana ta Iesu i faatupu i reira no to ratou ereraa i te faaroo.

14 I taua tau ra, ua faarooroo Heroda te tavana* o Galilea i ta Iesu i rave+ 2 e ua parau oia i ta ˈna mau tavini: “O Ioane Bapetizo taua taata ra. Ua tia faahou mai oia mai te pohe mai, no reira oia i rave ai i teie mau ohipa mana.”+ 3 I haru na e i taamu na Heroda* ia Ioane a tuu atu ai ia ˈna i roto i te tapearaa no Herodia te vahine faaipoipo a Philipa to ˈna taeae.+ 4 I parau na hoi Ioane ia Heroda: “E ere i te mea tano ia au i te Ture ia faaipoipo oe ia ˈna.”+ 5 Hinaaro ihora Heroda e haapohe ia Ioane, ua mǎtaˈu râ oia i te nahoa taata o tei manaˈo e e peropheta Ioane.+ 6 A tupu ai râ te oroa fanauraa o Heroda,+ ori ihora te tamahine a Herodia i mua i te mau manihini e au roa ˈtura Heroda+ 7 i horeo ai oia e horoa ˈtu i ta ˈna atoa e ani mai. 8 Parau atura ïa oia mai ta to ˈna metua vahine i faaue ia ˈna: “A horoa mai i te upoo o Ioane Bapetizo i roto i te hoê farii parahurahu.”+ 9 Peapea ihora te tavana, no ta ˈna râ i horeo e no te feia e tamaa ra* e o ˈna, faaue ihora oia ia horoahia te upoo o Ioane i te tamahine ra. 10 Tono atura ïa oia i te taata e tâpû i te upoo o Ioane i te fare tapearaa. 11 Hopoihia maira to ˈna upoo i nia i te hoê farii parahurahu e horoahia ˈtura i te tamahine ra, o tei afai atu i to ˈna metua vahine. 12 I muri iho, haere maira te mau pǐpǐ a Ioane e tii i to ˈna tino, huna aˈera ia ˈna e haere atura e faaite ia Iesu. 13 I to Iesu faarooraa i te reira, faarue maira oia i taua vahi ra na nia i te poti e fano atura i te hoê vahi moˈemoˈe o ˈna anaˈe. A faaroo ai râ te nahoa taata i te reira, faarue maira ratou i to ratou mau oire e pee atura ia ˈna na raro.+

14 I to Iesu pouraa ˈtu i tatahi, ite ihora oia i te hoê nahoa rahi, aroha roa ˈtura ia ratou+ e faaora ˈtura i te feia maˈi.+ 15 E ahiahi ihora, haere maira ta ˈna mau pǐpǐ ia ˈna ra e na ô maira: “E vahi moˈemoˈe teie e ua topa ê na te mahana. A tuu na i te nahoa ia haere na te mau oire rii e hoo mai i te maa na ratou.”+ 16 Parau atura râ Iesu: “Aita e faufaa ia haere ratou, na outou e horoa i te maa na ratou.” 17 Na ô maira ratou ia ˈna: “E pae anaˈe faraoa e e piti iˈa ta matou.” 18 Parau atura oia: “Afai mai na ia ˈu nei.” 19 Faaue ihora oia i te nahoa e parahi i nia i te matie. Rave ihora oia i na faraoa e pae e na iˈa e piti, hiˈo aˈera i nia i te raˈi, haamaitai ihora i te Atua,+ ofati ihora i na faraoa e horoa ˈtura i te mau pǐpǐ o tei opere na te nahoa. 20 Tamaa aˈera ïa ratou pauroa e paia ˈtura. Haaputuhia ˈtura te toea faraoa i roto 12 farii î maitai.+ 21 Te feia i tamaa, e piri ïa i te 5 000 tane, aita i taiohia te vahine e te tamarii.+ 22 I reira iho, parau atura Iesu i ta ˈna mau pǐpǐ ia na mua ratou ia ˈna i te fano i te tahi aˈe pae na nia i te poti, a tuu ai oia i te nahoa ia haere.+

23 E oti aˈera te nahoa i te tuuhia, haere atura Iesu i nia i te mouˈa e pure o ˈna anaˈe.+ I te poraa, to reira noa â oia. 24 Ua atea ê na te poti e rave rahi hanere metera* i te fenua e te faaû ra i te mataare no te mataˈi e na mua mai ra. 25 Tera râ, i te aahiata,* haere maira Iesu i ta ˈna mau pǐpǐ ra na nia i te miti. 26 A ite mai ai ratou ia ˈna i te haereraa na nia i te miti, riaria ihora ratou e na ô atura: “E orama teie!” Tuô aˈera ratou no te mehameha. 27 Parau ihora râ Iesu ia ratou: “Ia itoito outou! O vau teie, eiaha e mǎtaˈu.”+ 28 Na ô atura Petero: “E te Fatu, mai te peu e o oe teie, a faaue mai na ia ˈu ia haere atu ia oe ra na nia i te miti.” 29 Parau maira Iesu: “Haere mai!” Pou ihora Petero mai nia mai i te poti, e haere tia ˈtura ia Iesu ra na nia i te miti. 30 I to ˈna râ hiˈoraa i te mataˈi, mǎtaˈu ihora oia. E a haamata ˈi oia i te paremo i raro i te miti, pii atura oia: “E te Fatu, faaora mai ia ˈu!” 31 Toro oioi atura Iesu i to ˈna rima, haru maira ia Petero e na ô atura: “Taata mea iti te faaroo, eaha oe i feaa ˈi?”+ 32 Pauma ˈtura raua i roto i te poti e faaea ihora te mataˈi. 33 Tipapa aˈera te mau pǐpǐ to nia i te poti i mua ia ˈna a parau ai: “E Tamaiti mau â oe na te Atua.” 34 Fano atura ratou i te tahi atu pae e tae atura i Genesareta.+

35 I te iteraa to reira e o Iesu tera, haere aˈera ratou e faaara i to taua fenua taatoa ra, e hopoihia maira ia ˈna ra te feia maˈi atoa. 36 Taparu maira ratou ia ˈna ia tapea noa ˈtu ratou i to ˈna hiti ahu.+ Ora roa maira te taata atoa tei tapea i to ˈna hiti ahu.

15 Haere maira te tahi mau Pharisea e papai parau ia Iesu ra na Ierusalema mai,+ e na ô maira: 2 “No te aha ta oe mau pǐpǐ e ofati ai i te peu a te mau tupuna? Eita hoi ratou e horoi i to ratou rima* ia tamaa ratou.”+

3 Pahono ihora oia ia ratou: “No te aha outou e ofati ai i te faaueraa a te Atua no ta outou tutuu?+ 4 Ua parau hoi te Atua: ‘A faatura i to metua tane e to metua vahine,’+ e ‘O tei faaino* i to ˈna metua tane aore ra metua vahine, ia haapohehia ïa.’+ 5 Outou râ, te na ô nei ïa: ‘Ia parau te hoê taata i to ˈna metua tane aore ra metua vahine: “E ô pûpûhia i te Atua ta ˈu mau mea atoa o ta ˈu e nehenehe e faaohipa no te tauturu ia oe,”+ 6 aita ïa e faufaa ia faatura oia i to ˈna metua tane.’ Ua haafaufaa ore ïa outou i te parau a te Atua no ta outou peu tumu.+ 7 Haavarevare ma, ua tano Isaia i te tohuraa no nia ia outou, i to ˈna parauraa:+ 8 ‘Te faatura nei te vaha o teie mau taata ia ˈu, tei te atea ê râ to ratou aau ia ˈu. 9 Mea faufaa ore to ratou haamori-noa-raa mai ia ˈu, te haapii nei hoi ratou ia vetahi ê i te mau faaueraa a te taata.’”+ 10 Pii ihora Iesu i te nahoa taata ia tapiri mai, e na ô atura: “A faaroo mai e ia taa ia outou te auraa:+ 11 Eita te taata e viivii i ta ˈna e amu, e viivii râ oia i te mea e na roto mai i to ˈna vaha.”+

12 Haere maira te mau pǐpǐ ia Iesu ra, e na ô maira: “Ua ite anei oe e ua inoino te mau Pharisea no ta oe i parau?”+ 13 Pahono atura oia: “Te mau raau atoa e ere na to ˈu Metua i te raˈi i tanu, e iriti-tumu-hia ïa. 14 Vaiiho noa ˈtu ia ratou. E aratai matapo ratou. Ia aratai te hoê matapo i te tahi matapo, e topa ïa raua e piti i roto i te apoo.”+ 15 Parau maira Petero: “A faataa mai na ia matou i te faahohoˈaraa.” 16 Na ô atura Iesu: “Aita â i taa ˈtura ia outou?+ 17 Aita outou i ite e te mau mea atoa e ô i roto i te vaha, e na roto atu ïa i te opu a faaruehia ˈtu ai i te haumitiraa? 18 Te mau mea râ e na roto mai i te vaha, no roto mai ïa i te aau, no taua mau mea ra e viivii ai te hoê taata.+ 19 No roto mai hoi i te aau te manaˈo ino:+ te taparahi-pohe-raa, te faaturi, te mau peu taotoraa tia ore,* te eiâ, te parau haavare, te faaino. 20 No teie mau mea e viivii ai te hoê taata. E ere râ no te amuraa i te maa ma te ore e horoi i te rima* e viivii ai oia.”

21 Reva ˈtura Iesu e haere ihora i na tuhaa fenua o Turia e Sidona.+ 22 E inaha, haere maira te hoê vahine Phenikia no taua tuhaa fenua mai ra, e pii maira: “Aroha* mai ia ˈu, e te Fatu, Tamaiti a Davida. Ua uruhia ta ˈu tamahine e te demoni o te haamauiui nei ia ˈna.”+ 23 Aita râ oia i pahono atu. Haere maira ïa ta ˈna mau pǐpǐ e na ô maira: “A parau ia ˈna ia haere, te pii noa mai ra hoi oia.” 24 Pahono atura oia: “Aita vau i tonohia i te mau taata atoa, i te mau mamoe anaˈe râ tei moˈe o te utuafare o Iseraela.”+ 25 Tera râ, tapiri maira te vahine e tipapa ihora i mua ia Iesu a parau ai: “E te Fatu, a tauturu mai ia ˈu!” 26 Na ô atura oia: “E ere mea maitai ia rave i te faraoa a te mau tamarii, a horoa ˈtu ai na te mau fanauˈa urî.” 27 Parau maira te vahine: “Oia mau e te Fatu, e amu atoa râ te mau fanauˈa urî i te huˈahuˈa faraoa e topa na nia mai i te amuraa maa a to ratou fatu.”+ 28 Pahono atura Iesu: “E faaroo rahi to oe. Ta oe e hinaaro, ia tupu ïa.” I reira iho, ora maira ta ˈna tamahine.

29 Reva ˈtura Iesu mai taua vahi ra e tae ihora i pihai iho i te miti o Galilea.+ Haere atura oia i nia i te mouˈa, e parahi ihora. 30 Haere maira te hoê nahoa rahi ia ˈna ra, ma te afai atoa mai i te pirioi, te huma mero, te matapo, te vava, e e rave rahi atu â taata maˈi, tuu maira ia ratou i te pae avae o Iesu, e faaora ihora oia i to ratou maˈi.+ 31 Maere roa ihora ïa te nahoa a ite ai ratou i te vava i te paraparauraa, te pirioi i te haereraa e te matapo i te iteraa, e faahanahana ˈtura ratou i te Atua o Iseraela.+

32 Pii ihora râ Iesu i ta ˈna mau pǐpǐ ia haere mai e na ô atura: “Ua aroha roa vau i teie nahoa taata,+ a toru atura hoi mahana to ratou faaearaa ia ˈu nei e aita ta ratou e maa. Eita vau e hinaaro e tuu ia ratou ia hoˈi ma te poia,* aˈunei ratou e matapoirihia ˈi i nia i te purumu.”+ 33 Parau maira râ te mau pǐpǐ: “Ihea i teie vahi moˈemoˈe e noaa mai ai te faraoa e paia ˈi teie rahiraa taata?”+ 34 Na ô atura Iesu: “Ehia faraoa ta outou?” Parau maira ratou: “E hitu, e maa iˈa rii atoa.” 35 Faaue ihora ïa oia i te nahoa ia parahi, 36 rave ihora i na faraoa e hitu e te iˈa, haamauruuru aˈera i te Atua, ofati ihora i te faraoa e horoa ˈtura i te mau pǐpǐ o tei opere na te nahoa.+ 37 Tamaa aˈera ratou pauroa, paia ˈtura e haaputu atura te mau pǐpǐ i te toea faraoa i roto e hitu farii* rahi î maitai.+ 38 Te feia i tamaa, e 4 000 ïa tane, aita i taiohia te vahine e te tamarii. 39 I te hoˈiraa te nahoa, haere ihora Iesu i nia i te poti e fano atura i te tuhaa fenua o Magadana.+

16 Haere maira te mau Pharisea e te mau Sadukea ia Iesu ra e ani maira i te hoê tapao no te raˈi mai no te râmâ ia ˈna.+ 2 Pahono atura oia: “Ua ahiahi anaˈe, e parau outou: ‘E maitai te mahana ananahi, mea uteute hoi te raˈi,’ 3 e ia poipoi: ‘E ûahia i teie mahana, mea uteute hoi te raˈi, mea rumaruma atoa râ.’ Ua ite outou i te huru o te mahana ma te hiˈo i te raˈi, aita râ outou i ite i te tatara i te auraa o te mau tapao o te tau. 4 Te imi noa nei te hoê uˈi ino e te faaturi* i te hoê tapao.+ O te tapao a Iona anaˈe râ te horoahia ˈtu.”+ Vaiiho ihora oia ia ratou e reva ˈtura.

5 Fano aˈera te mau pǐpǐ i te tahi atu pae, ua moˈe râ ia ratou i te rave i te faraoa.+ 6 Parau ihora Iesu ia ratou: “A haapao maitai, a ara i te hopue a te mau Pharisea e te mau Sadukea.”+ 7 Feruri ihora ratou e na ô aˈera te tahi i te tahi: “No te mea paha ïa e ua moˈe ia tatou te faraoa i parau mai ai oia i te reira.” 8 Ite ihora Iesu i te reira e na ô atura: “E te feia mea iti te faaroo, eaha outou e paraparau ai no te faraoa tei moˈe ia outou i te rave? 9 Aita â i taa ˈtura ia outou, aita atoa anei outou e haamanaˈo ra i na faraoa e pae tei amuhia e na tane e 5 000 e ehia farii ta outou i rave?+ 10 E na faraoa e hitu atoa tei amuhia e na tane e 4 000 e ehia farii* rahi ta outou i rave?+ 11 Aita â i taa ˈtura ia outou e e ere te faraoa ta ˈu e parau ra? Tera râ, a ara i te hopue a te mau Pharisea e te mau Sadukea.”+ 12 Taa ˈtura ia ratou ta Iesu i parau e ara i te mau haapiiraa a te mau Pharisea e te mau Sadukea, eiaha râ i te hopue faraoa.

13 I to Iesu taeraa ˈtu i te tuhaa fenua o Kaisarea Philipi, ui ihora oia i ta ˈna mau pǐpǐ: “O vai te Tamaiti a te taata nei i ta te taata parauraa?”+ 14 Na ô maira ratou: “O Ioane Bapetizo+ ta vetahi, o Elia+ ta te tahi pae, o Ieremia aore ra hoê o te mau peropheta ta te tahi atu.” 15 Parau atura oia: “E outou, o vai au i ta outou parauraa?” 16 Pahono maira Simona Petero: “O te Mesia oe,+ te Tamaiti a te Atua ora.”+ 17 Parau atura Iesu ia ˈna: “Ia oaoa oe, Simona te tamaiti a Iona, e ere na te taata* i faaite ia oe i te reira, na to ˈu râ Metua i te raˈi.+ 18 E parau atoa ˈtu vau ia oe: O Petero oe.+ E patu vau i ta ˈu amuiraa i nia i teie pǎpǎ,+ e e ore te uputa o te Apoo* e upootia i nia i te reira. 19 E horoa ˈtu vau ia oe i te mau taviri o te Faatereraa arii* o te raˈi, e o ta oe e taamu i te fenua nei, ua taamu-aˈena-hia i nia i te raˈi, e o ta oe e tatara i te fenua nei, ua tatara-aˈena-hia i nia i te raˈi.” 20 Faaue maitai atura Iesu i te mau pǐpǐ eiaha e faaite e o ˈna te Mesia.+

21 Mai reira mai, haamata ihora Iesu i te faataa i ta ˈna mau pǐpǐ e ia haere oia i Ierusalema e tia ˈi, ia hamani-ino-hia oia e te mau aratai ati Iuda, te mau tahuˈa tiaau e te mau papai parau, ia haapohehia e ia faatiahia mai i te toru o te mahana.+ 22 Aratai rii ê ihora Petero ia Iesu e tamaˈi atura ia ˈna a na ô ai: “E te Fatu, eiaha oe e na reira i te parau, eita oe e roohia i teie mau mea.”+ 23 Huri tua maira râ Iesu, e na ô ihora ia Petero: “Haere na muri mai ia ˈu, Satani! E turoriraa oe no ˈu, no te mea e ere to oe manaˈo i to te Atua, to te taata râ.”+

24 Parau atura Iesu i ta ˈna mau pǐpǐ: “Te taata e hinaaro e pee mai ia ˈu, ia haapae ïa ia ˈna iho e ia rave i ta ˈna pou haamauiuiraa,* a pee noa mai ai ia ˈu.+ 25 O tei faaherehere hoi i to ˈna ora,* e ere ïa oia i te reira. O tei ere râ i to ˈna ora* no ˈu nei, e noaa faahou mai ïa ia ˈna te reira.+ 26 Eaha hoi te apî ia noaa i te hoê taata te ao taatoa, a ere ai râ oia i to ˈna ora?*+ Aore ra eaha ta te hoê taata e horoa no to ˈna ora?*+ 27 E haere mai hoi te Tamaiti a te taata nei ma te hanahana o to ˈna Metua e ta ˈna mau melahi, i reira oia e faautua ˈi aore ra e haamaitai ai i te taata atoa ia au i ta ratou i rave.+ 28 Oia mau ta ˈu e parau atu: Te vai ra vetahi o te feia i ǒ nei o te ore e pohe hou a ite ai na mua i te Tamaiti a te taata nei ia haere mai i roto i ta ˈna Faatereraa arii.”+

17 E ono mahana i muri aˈe, rave ihora Iesu ia Petero, Iakobo e Ioane to ˈna taeae, e aratai atura ia ratou i nia i te hoê mouˈa teitei o ratou anaˈe.+ 2 Faahuru-ê-hia ˈtura Iesu i mua ia ratou: ua anaana to ˈna mata mai te mahana e ua anaana* to ˈna ahu mai te maramarama.+ 3 E inaha, fa maira Mose raua Elia i mua ia ratou e te paraparau ra raua e o ˈna. 4 Na ô atura ïa Petero ia Iesu: “E te Fatu, mea fanaˈo matou i te tiaraa mai i ǒ nei. Ia hinaaro oe, e faatia vau e toru fare ie i ǒ nei, hoê no oe, hoê no Mose e hoê no Elia.” 5 A paraparau noa ˈi oia, inaha tapoˈihia maira ratou e te hoê ata anaana, e na ô maira te hoê reo no roto mai i te ata: “O ta ˈu Tamaiti teie, tei herehia, ta ˈu i mauruuru roa.+ A faaroo ia ˈna.”+ 6 I te faarooraa te mau pǐpǐ i te reira, mǎtaˈu roa ihora ratou e tipapa ihora ratou te mata i raro. 7 Tapiri maira ïa Iesu e tapea ihora ia ratou, a na ô ai: “A tia mai. Eiaha e mǎtaˈu.” 8 Hiˈo aˈera ratou, o Iesu anaˈe ta ratou e ite ra, aita ˈtu e taata. 9 A pou mai ai ratou mai nia mai i te mouˈa, faaue maira Iesu ia ratou: “Eiaha e faaite i te taata i teie orama e ia tia roa mai te Tamaiti a te taata nei mai te pohe mai.”+

10 Ui aˈera râ te mau pǐpǐ ia ˈna: “No te aha ïa te mau papai parau e na ô ai e o Elia na mua te haere mai?”+ 11 Pahono ihora oia: “E haere mai iho â Elia e e faahoˈi oia i te mau mea atoa mai i te matamua ra.+ 12 Te parau atu nei râ vau e ua haere ê mai na Elia, e aita ratou i ite e o ˈna tera, ua rave râ ia ˈna mai ta ratou i hinaaro.+ Na reira atoa te Tamaiti a te taata nei, e rave ino ratou ia ˈna.”+ 13 Taa ihora i te mau pǐpǐ e o Ioane Bapetizo ta ˈna e parau ra.

14 I to ratou haereraa ˈtu i te nahoa ra,+ tapiri maira te hoê tane ia Iesu, tuturi ihora i mua ia ˈna e na ô maira: 15 “E te Fatu, aroha* mai oe i ta ˈu tamaiti, e hopii to ˈna e mea ino roa oia. Pinepine oia i te topa i roto i te auahi e i roto atoa i te pape.+ 16 Ua afai au ia ˈna i ta oe mau pǐpǐ ra, aita râ to ˈna maˈi i ora ia ratou.” 17 Na ô atura Iesu: “Auê ïa uˈi ino aita e faaroo,+ ehia â maororaa e parahi ai au ia outou nei? Ehia â maororaa e faaoromai ai au ia outou? Afai mai ia ˈna i ǒ nei.” 18 Tamaˈi atura Iesu i te demoni, haere maira te demoni i rapae i te tamaroa, e ora ihora te maˈi o te tamaroa.+ 19 Haere maira te mau pǐpǐ ia Iesu ra o ratou anaˈe, e na ô maira: “No te aha aita i haere ia matou ia tiavaru i te demoni?” 20 Parau atura Iesu: “No te iti o to outou faaroo. Oia mau ta ˈu e parau atu: Ahiri to outou faaroo mai te hoê huero sinapi te rahi, e parau outou i teie mouˈa, ‘A haere i ǒ,’ e haere iho â taua mouˈa ra, e aita e mea e ore e tia ia outou ia rave.”+ 21 *——

22 Tei Galilea Iesu e ta ˈna mau pǐpǐ i parau ai oia ia ratou: “E tuuhia te Tamaiti a te taata nei i te rima o to ˈna mau enemi,+ 23 e haapohe ratou ia ˈna, e i te toru o te mahana, e faatiahia mai oia.”+ Oto roa ihora te mau pǐpǐ.

24 I to ratou taeraa ˈtu i Kaperenaumi, haere maira te feia titau tute e titau ia Petero na piti derama* e na ô maira: “Eita anei ta outou orometua e aufau i na piti derama no te tute?”+ 25 Parau atura Petero: “Oia.” I to ˈna râ tomoraa ˈtu i roto i te fare, parau ihora Iesu ia ˈna: “Eaha to oe manaˈo Simona? E titau te mau arii o te fenua i te mau tute* rau ia vai ma? I ta ratou mau tamarii anei aore ra ia vetahi ê?” 26 I to Petero parauraa: “Ia vetahi ê,” na ô maira Iesu: “Eita iho â ïa te mau tamarii e aufau i te tute. 27 Teie râ, ia ore ratou ia inoino mai,+ e haere oe i tatahi e taora i te mǎtau, e te iˈa matamua e amu, a rave e ia hamǎmǎ oe i te vaha o te iˈa, e ite oe i te hoê moni ario,* o ta oe ïa e hopoi atu ia ratou ra no tâua.”

18 I reira, haere maira te mau pǐpǐ ia Iesu ra e na ô maira: “O vai mau na tei rahi aˈe i roto i te Faatereraa arii* o te raˈi?”+ 2 Pii atura ïa oia i te hoê tamarii, tuu atura ia ˈna i ropu ia ratou 3 e parau ihora: “Oia mau ta ˈu e parau atu: Ia ore outou e fariu mai,* a riro ai mai te mau tamarii,+ e ore roa ïa outou e ô i roto i te Faatereraa arii o te raˈi.+ 4 No reira, te taata e faahaehaa ia ˈna mai teie nei tamarii, o ˈna tei rahi aˈe i roto i te Faatereraa arii o te raˈi,+ 5 e te taata o te farii i te hoê tamarii mai teie no to ˈu nei iˈoa, e farii atoa ïa ia ˈu. 6 Ia faaturori râ te tahi taata i te hoê o teie feia o te au i te tamarii, mea maitai aˈe ia taamuhia i nia i to ˈna aˈî te hoê ofai oro e hutihia na e te asini, a huri atu ai ia ˈna i raro i te moana.+

7 “Ua ati to te ao nei no te mau turoriraa! Papu, e tupu mai iho â te turoriraa, ua ati râ te taata na ˈna i faatupu mai i te turoriraa! 8 No reira, ia hapa oe no to oe rima aore ra avae, a tâpû a faarue atu.+ Mea maitai aˈe ia tae atu oe i te ora ma te hoê noa rima aore ra avae, i te hurihia oe i roto i te auahi mure ore e to oe rima aore ra avae.+ 9 E ia turori oe no to oe mata, a paaro a faarue atu. Mea maitai aˈe ia fanaˈo oe i te ora ua ere râ oe i te hoê mata, i te hurihia oe e to oe na mata i roto i te auahi o Gehena.*+ 10 Eiaha ïa outou e vahavaha hoê o teie feia e au i te tamarii, te parau atu nei hoi au ia outou e e tia noa to ratou mau melahi i nia i te raˈi i mua i te aro o to ˈu Metua i te raˈi.+ 11 *——

12 “Eaha to outou manaˈo? Mai te peu e 100 mamoe ta te hoê taata e ia moˈe te hoê,+ eita anei oia e vaiiho i na 99 i nia i te mouˈa, a haere atu ai e imi i tei moˈe?+ 13 E ia itea ia ˈna tei moˈe, oia mau ta ˈu e parau atu, e rahi aˈe to ˈna oaoa no taua mamoe ra i na 99 tei ore i moˈe. 14 Eita atoa to ˈu* Metua i te raˈi e hinaaro ia pohe hoê noa ˈˈe o teie feia e au i te tamarii.+

15 “Hau atu â, ia hara to taeae, a haere e faaite ia ˈna i ta ˈna hapa* orua anaˈe.+ Ia faaroo oia ia oe, ua faahoˈi ïa oe i to taeae i nia i te eˈa maitai.+ 16 Ia ore râ oia e faaroo ia oe, a rave hoê aore ra e piti atu â taata na muri ia oe, no te haapapu i te mau mea atoa maoti te haapapuraa a* e piti aore ra e toru ite.+ 17 Ia ore oia e faaroo ia raua, a faaite atu i te amuiraa. Ia ore atoa oia e faaroo i te amuiraa, ia riro ïa oia no oe mai te hoê taata no te mau nunaa ěê+ e mai te hoê titau tute.+

18 “Oia mau ta ˈu e parau atu: Te mau mea atoa ta outou e taamu i te fenua nei, ua taamu-aˈena-hia ïa i nia i te raˈi, e te mau mea atoa ta outou e tatara i te fenua nei, ua tatara-aˈena-hia ïa i nia i te raˈi. 19 Oia mau ta ˈu e parau faahou atu: Ia tu te manaˈo o e piti o outou i te fenua nei no nia i te mea faufaa e titauhia ia ani raua, e horoa mai iho â to ˈu Metua i te raˈi.+ 20 I te vahi hoi e amui ai e piti aore ra e toru ma to ˈu nei iˈoa,+ tei rotopu atoa ïa vau ia ratou.”

21 Haere maira Petero e na ô maira ia ˈna: “E te Fatu, ehia taime e tia ˈi i to ˈu taeae ia hara mai ia ˈu e ia faaore au i ta ˈna hara? E hitu anei taime?” 22 Na ô atura Iesu ia ˈna: “Te parau atu nei au ia oe: Eiaha e hitu taime, e 77 râ.+

23 “No reira e nehenehe ai e faaau i te Faatereraa arii o te raˈi i te hoê arii tei hinaaro ia aufau mai ta ˈna mau tavini i ta ratou tarahu. 24 I te taime aufauraa, arataihia maira te hoê taata tei tarahu ia ˈna 10 000 taleni.* 25 No te mea râ aita e moni ta taua taata ra no te aufau i ta ˈna tarahu, faaue atura to ˈna fatu ia hoohia oia, ta ˈna vahine faaipoipo, ta ˈna mau tamarii e ta ˈna mau taoˈa atoa ia pee ta ˈna tarahu.+ 26 Tuturi ihora ïa te tavini e taparu maira ia ˈna: ‘Tiai rii na oe, e faahoˈi pauroa ˈtu iho â vau i ta oe moni.’ 27 Aroha ihora te fatu o taua tavini ra ia ˈna, tuu ihora ia ˈna e faaore atura i ta ˈna tarahu.+ 28 Haere atura râ taua tavini ra i rapae, ite ihora hoê o to ˈna mau hoa tavini tei tarahu ia ˈna 100 denari,* haru ihora ia ˈna e uumi atura i to ˈna arapoa a na ô ai: ‘Faahoˈi pauroa mai i ta ˈu moni.’ 29 Tuturi ihora ïa to ˈna hoa tavini e taparu maira ia ˈna: ‘Tiai rii na oe, e faahoˈi atu iho â vau i ta oe moni.’ 30 Aita râ oia i farii, haere atura râ e faaue atura ia hurihia to ˈna hoa tavini i roto i te fare tapearaa e ia pee noa ˈtu ta ˈna tarahu. 31 I te iteraa to ˈna mau hoa tavini i te ohipa i tupu, peapea roa ihora ratou e haere atura e faatia pauroa i to ratou fatu. 32 Faaue ihora te fatu e tii ia ˈna e na ô atura: ‘Tavini ino, ua faaore pauroa vau i ta oe tarahu i to oe taparuraa mai. 33 Eiaha anei ïa oe e aroha* atoa i to oe hoa tavini, mai ia ˈu i aroha ia oe?’+ 34 Riri roa ihora to ˈna fatu, e tuu atura ia ˈna i te mau tiai o te fare tapearaa e ia pee noa ˈtu pauroa ta ˈna tarahu. 35 E na reira atoa to ˈu Metua i te raˈi ia outou+ ia ore outou tataitahi e faaore i te hapa a to ˈna hoa ma te aau atoa.”+

19 I te otiraa Iesu i te faahiti i teie mau parau, faarue ihora oia ia Galilea e haere atura i te otia fenua o Iudea i tera ˈtu pae o Ioridana.+ 2 E nahoa rahi atoa tei pee ia ˈna e faaora ihora oia i to ratou mau maˈi i reira.

3 Haere maira te mau Pharisea e râmâ ia ˈna e ui maira: “Mea tano anei ia au i te Ture ia faataa te hoê tane i ta ˈna vahine faaipoipo no te mau tumu atoa?”+ 4 Pahono atura oia: “Aita anei outou i taio e o tei poiete i te taata i te haamataraa, ua poiete i te tane e te vahine+ 5 e na ô atura: ‘No reira te tane e faarue ai i to ˈna metua tane e to ˈna metua vahine, a taati atu ai i ta ˈna vahine faaipoipo, e e riro raua ei hoê’?+ 6 E ere atura ïa raua e piti, hoê râ. No reira, o ta te Atua i taati, eiaha te taata e faataa ê.”+ 7 Parau maira ratou ia ˈna: “No te aha ïa Mose i faaue ai ia horoa te hoê tane i te hoê parau tuuraa ia faataa oia i ta ˈna vahine faaipoipo?”+ 8 Na ô atura oia: “No te etaeta o to outou aau i vaiiho ai Mose ia faataa outou i ta outou vahine faaipoipo.+ E ere râ mai tera i to te Atua poieteraa i te tane e te vahine matamua.+ 9 Te parau atu nei au e te tane o te faataa i ta ˈna vahine faaipoipo tei ore i rave i te peu taotoraa tia ore,* a faaipoipo atu ai i te tahi atu, ua faaturi ïa.”+

10 Na ô maira te mau pǐpǐ ia ˈna: “Mai te peu e mai tera te tupuraa o te tane e ta ˈna vahine faaipoipo, mea au aˈe ïa eiaha roa ˈtu e faaipoipo.” 11 Parau atura oia: “E ere o te taata atoa te farii i te reira, o te feia anaˈe râ e fanaˈo ra i taua ô ra.+ 12 Te vai ra o te ore e faaipoipo* no te tahi fifi i to ratou fanauraahia mai, te tahi pae* no te mea ua patehehia ratou, e te vai ra o tei faaoti eiaha e faaipoipo* no te Faatereraa arii* o te raˈi. Te taata e tia ia ˈna ia farii i te reira, a farii ïa.”+

13 Arataihia maira te mau tamarii ia Iesu ra ia tuu oia i to ˈna rima i nia iho ia ratou e ia pure no ratou. Tamaˈi aˈera râ te mau pǐpǐ i taua mau taata ra.+ 14 Parau atura râ Iesu: “A vaiiho noa i te mau tamarii ia haere mai ia ˈu nei, eiaha e tapea ˈtu, no te feia hoi mai teie mau tamarii te Faatereraa arii o te raˈi.”+ 15 Tuu ihora oia i to ˈna rima i nia iho ia ratou e reva ˈtura.

16 E inaha, haere maira te hoê taata apî ia Iesu ra e na ô maira: “Orometua, eaha te maitai te tia ia ˈu ia rave a noaa ˈi ia ˈu te ora mure ore?”+ 17 Na ô atura oia: “Eaha oe e ui mai ai no nia i te mea maitai? O te Atua anaˈe te mea maitai.+ Ia hinaaro hoi oe e fanaˈo i te ora, a haapao noa i te mau faaueraa.”+ 18 Ui maira oia: “Teihea mau faaueraa?” Pahono atura Iesu: “Eiaha roa oe e taparahi pohe i te taata,+ eiaha roa oe e faaturi,+ eiaha roa oe e eiâ,+ eiaha roa oe e pari haavare,+ 19 a faatura i to metua tane e to metua vahine+ e ia here oe i to oe taata tupu mai ia oe iho.”+ 20 Na ô maira te taata apî ra: “Ua hope ia ˈu i te haapao i teie mau parau atoa, eaha te toe ra ia ˈu ia rave?” 21 Parau atura Iesu: “Ia hinaaro oe ia tia roa oe, a haere a hoo i ta oe mau faufaa, a horoa ˈtu ai i te moni na te feia veve, e taoˈa ïa ta oe i nia i te raˈi,+ e a pee mai ia ˈu.”+ 22 A faaroo ai te taata apî i teie parau, haere atura oia ma te oto, mea rahi hoi ta ˈna faufaa.+ 23 Na ô atura ïa Iesu i ta ˈna mau pǐpǐ: “Oia mau ta ˈu e parau atu: Mea fifi no te hoê taata taoˈa rahi ia ô i roto i te Faatereraa arii o te raˈi.+ 24 Te parau faahou atu nei au: Mea ohie aˈe no te hoê kamela ia ô i roto i te hoê apoo nira, i te hoê taata taoˈa rahi ia ô i roto i te Faatereraa arii a te Atua.”+

25 Maere roa ihora te mau pǐpǐ i to ratou faarooraa i te reira, e na ô aˈera: “O vai ïa te nehenehe e ora ˈtu?”+ 26 Hiˈo maitai atura Iesu ia ratou e na ô atura: “I te taata, e ore e tia. I te Atua râ, e tia ïa te mau mea atoa.”+

27 Parau maira ïa Petero: “Inaha, ua haapae matou i te mau mea atoa e ua pee mai ia oe, eaha ïa ta matou e fanaˈo?”+ 28 Na ô atura Iesu ia ratou: “Oia mau ta ˈu e parau atu: E faaapî te Atua i te mau mea atoa ia parahi te Tamaiti a te taata nei i nia i to ˈna terono hanahana. I reira outou o tei pee mai ia ˈu e parahi ai i nia 12 terono, a haava ˈi i na opu 12 o Iseraela.+ 29 E te taata atoa tei haapae i to ˈna fare aore ra taeae, tuahine, metua tane, metua vahine, tamarii aore ra fenua no to ˈu nei iˈoa, e tataihanere ïa ta ˈna e fanaˈo e e noaa ia ˈna te ora mure ore.+

30 “E rave rahi râ to mua te riro no muri, e to muri no mua.+

20 “E au hoi te Faatereraa arii* o te raˈi i te hoê fatu faaapu vine, o tei haere i rapae i te poipoi roa e imi i te rave ohipa no ta ˈna faaapu vine.+ 2 I muri aˈe i to ˈna faaauraa e te mau rave ohipa e aufau ia ratou hoê denari* i te mahana, tono atura oia ia ratou i roto i ta ˈna faaapu vine. 3 I te area hora 9 i te poipoi,* haere faahou atura oia i rapae, ite ihora i te tahi mau taata e tia noa ra na te mahora, aita ta ratou e ohipa, 4 e parau atura ia ratou: ‘Outou atoa, a haere i roto i ta ˈu faaapu vine, e aufau atu vau i te moni tia na outou.’ 5 Reva ˈtura ratou. Haere faahou atura oia i rapae i te area hora 12 i te avatea* e i te area hora 3 i te taperaa mahana,* e na reira atoa ˈtura oia. 6 I te area hora 5 i te ahiahi,* haere faahou atura oia i rapae, ite ihora i te tahi atu mau taata e tia noa ra, e na ô atura: ‘Eaha outou e tia noa ˈi i ǒ nei e po noa ˈtu te mahana ma te ore e rave i te ohipa?’ 7 Parau maira ratou: ‘No te mea aita e taata i tihepu ia matou.’ Na ô atura oia: ‘Outou atoa, a haere i ta ˈu faaapu vine.’

8 “E ahiahi ihora, parau atura te fatu faaapu vine i ta ˈna tiaau ohipa: ‘A pii i te mau rave ohipa no te aufau ia ratou,+ na mua te feia hopea e tae atu i te feia matamua.’ 9 Haere maira te feia tei haamata i te hora 5 i te ahiahi, horoahia ˈtura na ratou tataitahi hoê denari.* 10 I to te feia matamua taeraa mai, manaˈo ihora ratou e e hau aˈe ta ratou moni, hoê noa râ denari* tei horoa-atoa-hia ˈtu na ratou. 11 A rave ai ratou i ta ratou moni, amuamu aˈera ratou i te fatu faaapu vine 12 e parau maira: ‘Ua rave teie feia hopea i te ohipa 1 noa hora, hoê â râ moni ta oe i aufau na ratou e na matou tei rohirohi i te ohiparaa i raro aˈe i te veavea o te mahana e ahiahi noa ˈtu!’ 13 No te pahono râ i te hoê o ratou, na ô atura te fatu faaapu vine: ‘E hoa, aita vau i taviri ia oe. Aita anei tâua i faaau no hoê denari?*+ 14 A rave i ta oe moni e a haere. Te hinaaro nei au e horoa na te feia hopea hoê â moni ohipa e ta oe. 15 E ere anei na ˈu e faaoti e faaohipa i ta ˈu mau taoˈa mai ta ˈu e hinaaro? Aore ra e mata nounou* anei to oe no te mea e taata maitai au?’*+ 16 Mea na reira ïa to muri e riro ai no mua, e to mua no muri.”+

17 A pauma ˈi ratou i Ierusalema, aratai rii ê ihora Iesu i na pǐpǐ 12 o ratou anaˈe e parau atura:+ 18 “Inaha, te pauma nei tatou i Ierusalema, e tuuhia te Tamaiti a te taata nei i te rima o te mau tahuˈa tiaau e te mau papai parau. E faautua ratou ia ˈna i te pohe,+ 19 a tuu atu ai ia ˈna i te rima o te feia o te mau nunaa ěê ia faaooohia, ia huihia e ia haapohehia i nia i te pou,+ e i te toru o te mahana e faatiahia mai ai oia.”+

20 Haere maira te vahine a Zebedaio+ e ta ˈna e piti tamaiti ia Iesu ra ma te tipapa i mua ia ˈna no te ani atu i te tahi mea.+ 21 Na ô atura Iesu i te vahine: “Eaha ta oe e hinaaro?” Pahono maira oia: “A faaue na ia parahi ta ˈu na tamaiti i roto i ta oe Faatereraa arii,+ hoê i to rima atau e te tahi i to rima aui.” 22 Pahono atura Iesu: “Aita orua i ite i ta orua e ani mai nei. E haere anei ia orua ia inu i ta ˈu e fatata i te inu?”+ Na ô maira raua: “E haere ia mâua.” 23 Parau atura oia: “E inu iho â orua i ta ˈu e inu,+ area te parahiraa i to ˈu rima atau e i to ˈu rima aui, e ere na ˈu e horoa ˈtu. No te feia râ no ratou teie na parahiraa ta to ˈu Metua i faaineine.”+

24 I to te tahi atu mau pǐpǐ hoê ahuru faarooraa i te reira, inoino ihora ratou i na piti taeae.+ 25 Pii ihora râ Iesu ia ratou ia haere mai e na ô atura: “Ua ite outou e te faatere ra te mau arii o teie nei ao i te mau nunaa o te haavî-atoa-hia ra e te feia mana.+ 26 Eiaha roa mai tera i rotopu ia outou,+ o tei hinaaro hoi ia rahi oia i rotopu ia outou, ia riro ïa ei tavini no outou e tia ˈi,+ 27 e o tei hinaaro i te tiaraa matamua i rotopu ia outou, ia riro ïa ei tavini no outou e tia ˈi.+ 28 Ua haere atoa mai te Tamaiti a te taata nei eiaha ia tavinihia oia, no te tavini râ+ e no te horoa i to ˈna ora* ei hoo* no te taata e rave rahi.”+

29 A faarue ai Iesu e ta ˈna mau pǐpǐ ia Ieriko, pee aˈera te hoê nahoa rahi ia ˈna. 30 E inaha, faaroo aˈera e piti tane matapo e parahi ra i te pae purumu e te haere mai ra Iesu, e pii maira: “E te Fatu, aroha* mai ia mâua, Tamaiti a Davida!”+ 31 Tamaˈi aˈera râ te nahoa ia raua ia mamû raua, puai noa ˈtura râ to raua tuôraa: “E te Fatu, aroha* mai ia mâua, Tamaiti a Davida!” 32 Tia noa ihora ïa Iesu, pii atura ia raua e na ô atura: “Eaha ta orua e hinaaro ia rave au no orua?” 33 Parau maira raua: “E te Fatu, ia araara to mâua mata.” 34 Aroha ihora Iesu ia raua e tapea ˈtura i to raua mata.+ I reira iho ite faahou ihora raua e pee maira ia ˈna.

21 A piri atu ai ratou ia Ierusalema e i to ratou taeraa i Betephage i nia i te mouˈa Oliveta, tono ihora Iesu e piti pǐpǐ,+ 2 a na ô ai: “A haere i roto i tera oire iti i mua ia orua, i reira orua e ite ai i te hoê asini tei taamuhia e ta ˈna fanauˈa i pihai iho mai. A tatara ïa e a putô mai. 3 Ia parau mai te hoê taata i te tahi mea, a parau atu: ‘Te hinaaro mai ra te Fatu.’ E tuu oioi mai oia i na animara.”

4 Ua tupu mau â te reira mai tei parauhia na roto i ta ˈna peropheta: 5 “A parau i te tamahine o Ziona: ‘A hiˈo na! Te haere mai ra to arii ia oe+ ma te haehaa+ e ma te parahi i nia i te hoê asini, i nia hoi i te hoê fanauˈa, ta te hoê maiaa asini i fanau.’”+

6 Haere aˈera ïa na pǐpǐ e rave atura i ta Iesu i faaue ia raua.+ 7 Putô maira raua i te asini e te fanauˈa, tuu aˈera te mau pǐpǐ i to ratou ahu tapoˈi i nia iho, e parahi ihora Iesu i nia i te fanauˈa asini.+ 8 Vauvau aˈera te rahiraa o te nahoa i to ratou ahu tapoˈi i nia i te purumu,+ a tâpû ai vetahi i te mau amaa raau no te apǎpǎ ˈtu i nia i te purumu. 9 Hau atu â, te tuô noa ra te nahoa i mua e i muri mai ia ˈna: “A faaora na ia ˈna, te Tamaiti a Davida!+ Ia haamaitaihia tei haere mai ma te iˈoa o Iehova!*+ A faaora na ia ˈna, to te raˈi teitei!”+

10 E i to Iesu taeraa ˈtu i Ierusalema, te arepurepu ra te oire taatoa e te uiui ra te taata: “O vai teie?” 11 Te parau noa ra te nahoa: “O te peropheta Iesu+ no Nazareta i Galilea!”

12 Tomo ihora Iesu i roto i te hiero, tiahi atura i rapae i te feia atoa e hoo atu ra e e hoo mai ra i roto i te hiero, e huri ihora i te mau amuraa maa a te feia taui moni e te mau parahiraa a te feia hoo uupa.+ 13 Na ô atura oia ia ratou: “Ua papaihia: ‘E parauhia to ˈu fare e fare no te pure,’+ te faariro nei râ outou i te reira ei ana no te eiâ.”+ 14 Tapiri atoa maira te matapo e te pirioi ia ˈna i roto i te hiero e faaora ˈtura oia i to ratou maˈi.

15 I to te mau tahuˈa tiaau e te mau papai parau iteraa i te mau ohipa faahiahia ta Iesu i rave e te tuôraa te mau tamaroa na roto i te hiero: “Teie ta matou pure: A faaora na i te Tamaiti a Davida!”+ inoino ihora ratou.+ 16 Na ô maira ratou ia ˈna: “Te faaroo ra oe i ta ratou parau?” Pahono atura Iesu: “E. Aita anei outou i taio: ‘Ua faatupu oe i te arueraa na roto i te vaha o te mau tamarii e te mau aiû’?”+ 17 Vaiiho ihora oia ia ratou, faarue atura i te oire no te haere i Betania e taoto atura i reira.+

18 I te poipoi roa, a hoˈi mai ai oia i te oire, poia ihora oia.+ 19 Ite ihora oia i te hoê tumu suke i te pae purumu, haere atura i pihai iho. Aita râ e maa to nia iho, e rauere anaˈe.+ Na ô atura oia: “Eiaha roa ˈtu oe e hotu faahou mai.”+ Mǎrô ihora taua tumu suke ra. 20 I to te mau pǐpǐ iteraa i te reira, maere ihora ratou e na ô atura: “Mea nafea tera tumu suke i te mǎrôraa i reira iho?”+ 21 Pahono atura Iesu: “Oia mau ta ˈu e parau atu: Mai te peu e e faaroo papu to outou, e rave ïa outou i ta ˈu i rave i te tumu suke. Ia parau atoa outou i teie mouˈa: ‘Ia pee oe e ia taorahia i roto i te miti,’ e tupu iho â te reira.+ 22 E te mau mea atoa ta outou e ani na roto i te pure ma te faaroo, e fanaˈo iho â outou.”+

23 Tomo ihora Iesu i roto i te hiero, haapii atura i te taata, tapiri maira te mau tahuˈa tiaau e te mau aratai ati Iuda ia ˈna e na ô maira: “Na roto i teihea mana e rave ai oe i teie mau mea atoa? E na vai i horoa ia oe i teie mana?”+ 24 Pahono atura Iesu: “E uiraa atoa ta ˈu. Ia pahono mai outou, e faaite atoa ˈtu ïa vau i teihea mana e rave ai au i teie mau mea: 25 Nohea mai te bapetizoraa a Ioane? No te raˈi mai anei aore ra no ǒ mai i te taata ra?” Feruri ihora ratou e na ô aˈera te tahi i te tahi: “Ia parau tatou: ‘No te raˈi mai,’ e na ô mai oia: ‘No te aha ïa outou i ore ai i tiaturi ia ˈna?’+ 26 Ia parau râ tatou: ‘No ǒ mai i te taata ra,’ ua ati ïa tatou i te nahoa o te tiaturi ra e e peropheta Ioane.” 27 Pahono aˈera ïa ratou ia Iesu: “Aita matou i ite.” Na ô atura oia: “Eita atoa ïa vau e faaite atu i teihea mana e rave ai au i teie mau mea.

28 Eaha to outou manaˈo? E piti tamarii ta te hoê taata, haere atura oia i te matahiapo ra e na ô atura: ‘Ta ˈu tamaiti, i teie mahana e haere oe i te faaapu vine e rave i te ohipa.’ 29 Pahono maira te tamaiti: ‘Eita.’ I muri iho râ, tatarahapa ihora oia e haere atura. 30 Tapiri atura te metua tane i te teina, e na reira atoa ˈtura i te parau i te teina, o tei pahono mai: ‘E.’ Aita râ oia i haere. 31 O vai o raua tei rave i te hinaaro o to ˈna metua tane?” Na ô maira ratou: “Te matahiapo.” Na ô atura Iesu: “Oia mau ta ˈu e parau atu: O te mau titau tute e te mau vahine taiata te na mua ˈtu ia outou i te ô i roto i te Faatereraa arii a* te Atua. 32 Ua haere mai hoi Ioane ia outou ra ma te faaite i te eˈa o te parau-tia, aita râ outou i tiaturi ia ˈna.+ Area te mau titau tute e te mau vahine taiata, oia ïa. Outou râ o tei ite i te reira, aita ïa i tatarahapa a tiaturi atu ai ia ˈna.

33 “Teie te tahi atu faahohoˈaraa: Ua tanu te hoê fatu fenua i te vine,+ e aua ˈtura i te reira. I roto, ô ihora oia i te hoê apoo taataahiraa vine, faatia aˈera i te hoê pare,+ horoa tarahu atura i ta ˈna faaapu i te tahi feia faaapu, e reva ˈtura i te ara.+ 34 I te tau ootiraa vine, tono ihora oia i ta ˈna mau tavini i te feia faaapu no te rave i ta ˈna tuhaa vine. 35 Haru aˈera te feia faaapu i ta ˈna mau tavini, rutu ihora i te hoê, haapohe ihora i te tahi atu e pehi ihora i te tahi atu i te ofai.+ 36 Tono faahou atura oia i te tahi atu mau tavini, hau aˈe i to na mua ˈtu. Na reira atoa maira te feia faaapu ia ratou.+ 37 E i te hopea, tono atura oia i ta ˈna tamaiti i te feia faaapu, a na ô ai: ‘E faatura ratou i ta ˈu tamaiti.’ 38 A ite ai râ te feia faaapu i te tamaiti, na ô aˈera ratou te tahi i te tahi: ‘Teie te taata o te fatu i teie faaapu,+ mai haere anaˈe e haapohe ia ˈna, a fatu atu ai tatou i teie faaapu!’ 39 Haru aˈera ïa ratou ia ˈna, huti atura i rapae i te faaapu vine e haapohe atura ia ˈna.+ 40 No reira, ia haere mai te fatu o te faaapu vine, e aha oia i taua feia faaapu ra?” 41 Na ô maira te mau tahuˈa tiaau e te mau aratai ati Iuda: “No to ratou ino, e haapohe roa ïa oia ia ratou, a horoa tarahu atu ai i te faaapu vine i te tahi atu feia faaapu o te horoa ˈtu i ta ˈna tuhaa vine i te taime au.”

42 Parau atura Iesu: “Aita outou i taio aˈenei i roto i te mau Papai: ‘Te ofai ta te feia patu fare i faarue, ua riro mai ïa ei ofai tihi.*+ No ǒ mai te reira ia Iehova* ra, e mea faahiahia roa no tatou’?+ 43 No reira vau e parau atu ai: E ravehia mai te Faatereraa arii a te Atua ia outou e e horoahia i te hoê nunaa o te faahotu i te reira. 44 Oia atoa te taata e topa i nia iho i teie ofai ra, e pepe maitai ïa.+ E te taata e topahia i teie ofai ra, e perehu roa ïa.”+

45 I to te mau tahuˈa tiaau e te mau Pharisea faarooraa i ta Iesu mau faahohoˈaraa, taa ihora ia ratou e o ratou ta ˈna e parau ra.+ 46 Hinaaro ihora ratou e haru ia ˈna,* ua mǎtaˈu râ i te nahoa o te tiaturi ra e peropheta Iesu.+

22 Paraparau faahou atura Iesu ia ratou na roto i te mau faahohoˈaraa e na ô atura: 2 “E nehenehe e faaau i te Faatereraa arii* o te raˈi i te hoê arii o tei faatupu i te hoê oroa faaipoiporaa+ no ta ˈna tamaiti. 3 Tono atura oia i ta ˈna mau tavini e tii i te feia i titau-manihini-hia i te oroa faaipoiporaa, aita râ ratou i hinaaro e haere mai.+ 4 Tono faahou atura oia i te tahi atu mau tavini a na ô ai: ‘A parau atu i te mau manihini: “Inaha, ua faaineine au i te maa, ua tupaihia ta ˈu mau puaatoro e animara haaporiahia, e ua nahonaho te mau mea atoa. A haere mai i te oroa faaipoiporaa.”’ 5 Aita râ ratou i tâuˈa ˈtu, haere atura te tahi i ta ˈna faaapu, te tahi atu i ta ˈna ohipa tapihooraa.+ 6 Te toea râ, haru aˈera ïa i ta ˈna mau tavini, rave ino e haapohe roa ˈtura ia ratou.

7 “Riri roa ihora te arii, tono atura i ta ˈna mau faehau, haapohe atura i taua mau taparahi taata ra e tanina ˈtura i to ratou oire.+ 8 Parau atura oia i ta ˈna mau tavini: ‘Ua nahonaho te oroa faaipoiporaa, eita râ e au i te feia i titau-manihini-hia.+ 9 A haere ïa na te mau purumu rahi e a titau manihini i te taata atoa ta outou e ite atu.’+ 10 Haere aˈera taua mau tavini ra na te mau purumu rahi e titau manihini maira i te feia atoa ta ratou i ite atu, te feia maitai e te feia ino. Î roa aˈera te piha faaipoiporaa i te manihini.*

11 “I to te arii tomoraa mai e hiˈopoaraa i te mau manihini, ite ihora oia i te hoê tane aita i oomo i te ahu no te oroa faaipoiporaa. 12 Na ô atura oia ia ˈna: ‘E hoa, eaha oe i tomo mai ai i ǒ nei e aita hoi to oe e ahu no te oroa faaipoiporaa?’ Mamû noa ihora taua taata ra. 13 Parau atura te arii i ta ˈna mau tavini: ‘A taamu i to ˈna rima e to ˈna avae e a huri ia ˈna i te poiri i rapae. I reira oia e taˈi ai e to ˈna niho e mauu ai i te ahoaho.’

14 “Mea rahi hoi tei titau-manihini-hia, mea iti râ tei maitihia.”

15 Haere atura te mau Pharisea e feruri ihora i te hoê ravea e noaa ˈi Iesu ia ratou na roto i ta ˈna mau parau.+ 16 Tono aˈera ratou i ta ratou mau pǐpǐ e to te pǔpǔ a Heroda+ e parau ia Iesu: “Orometua, ua ite matou e taata parau mau oe e te haapii ra oe ia vetahi ê i te eˈa o te Atua ma te parau mau, eita atoa oe e imi i ta te taata farii maitai, eita hoi oe e haapao i te huru rapaeau o te taata. 17 Faaite mai na ïa i to oe manaˈo. Mea tano* anei ia au i te Ture ia aufau i te tute* ia Kaisara aore ra eita?” 18 Ua ite râ Iesu i ta ratou opuaraa ino e na ô atura: “Haavarevare ma, eaha outou e râmâ mai ai ia ˈu? 19 Faaite mai na i te moni aufau tute.” Horoa maira ratou i te hoê denari.* 20 Na ô atura oia: “No vai te hohoˈa e te iˈoa i nia iho?” 21 Parau maira ratou: “No Kaisara.” Na ô atura oia: “A faahoˈi ïa i ta Kaisara ia Kaisara, ta te Atua râ i te Atua.”+ 22 I to ratou faarooraa i te reira, maere ihora ratou, vaiiho atura ia ˈna e haere atura.

23 I taua mahana ra, haere maira te mau Sadukea, o te parau ra e aita e tia-faahou-raa,+ e ui maira ia Iesu:+ 24 “Orometua, ua parau Mose: ‘Ia pohe te hoê tane aita e tamarii ta ˈna, ia faaipoipo ïa to ˈna taeae i ta ˈna vahine faaipoipo e tia ˈi e ia fanau mai ta ˈna ei tamarii na to ˈna taeae i pohe.’+ 25 I vai na hoi e hitu taeae i ǒ matou. Faaipoipo ihora te matahiapo e pohe atura, e no te mea aita e tamarii ta ˈna, faaipoipo ihora to ˈna teina i ta ˈna vahine. 26 Na reira atoa ˈtura te piti e te toru e tae noa ˈtu i te hitu. 27 Pohe atoa ˈtura te vahine. 28 I te tia-faahou-raa, ei vahine oia na vai i rotopu i na hitu? Ua faaipoipo hoi ratou paatoa ia ˈna.”

29 Pahono atura Iesu: “Ua hape outou, no te mea aita outou i ite i te mau Papai e e nafea te mana o te Atua e ohipa ˈi.+ 30 Eita hoi te feia tei faatiahia mai e faaipoipo, e eita e horoahia ia faaipoipo, e riro râ ratou mai te mau melahi i te raˈi.+ 31 Aita outou i taio i ta te Atua i parau ia outou no nia i te tia-faahou-raa o tei pohe: 32 ‘O vau te Atua o Aberahama e te Atua o Isaaka e te Atua o Iakoba’?+ E ere oia i te Atua no te feia pohe, no te feia ora râ.”+ 33 A faaroo ai te nahoa i te reira, maere ihora ratou i ta ˈna haapiiraa.+

34 I to ratou faarooraa e ua haamamû Iesu i te mau Sadukea, haere maira te mau Pharisea ia ˈna ra. 35 Râmâhia maira Iesu e te hoê Pharisea, mea ite i te Ture, ma te ui: 36 “Orometua, teihea te faaueraa rahi roa ˈˈe i roto i te Ture?”+ 37 Pahono atura oia: “‘Ia here oe ia Iehova* to oe Atua ma to oe aau atoa e ma to oe ora* atoa e ma to oe manaˈo atoa.’+ 38 O te faaueraa rahi roa ˈˈe teie e te matamua. 39 Mai tera atoa te piti, o te na ô ra: ‘Ia here oe i to oe taata tupu mai ia oe iho.’+ 40 I nia i teie na faaueraa e piti i niuhia ˈi te Ture taatoa e te mau papai a te mau peropheta.”+

41 Ui atura Iesu i te mau Pharisea atoa i reira:+ 42 “Eaha to outou manaˈo i te Mesia? E huaai o ˈna no vai?” Pahono maira ratou: “No Davida.”+ 43 Ui atura oia: “No te aha ïa Davida tei arataihia e te varua moˈa+ i parau ai ia ˈna e Fatu? Ua na ô oia: 44 ‘Ua parau Iehova* i to ˈu Fatu: “A parahi i to ˈu rima atau nei e ia tuu roa vau i to oe mau enemi i raro aˈe i to oe avae”’?+ 45 Mai te peu e ua parau Davida i te Mesia e Fatu, mea nafea ïa e huaai ai oia no ˈna?”+ 46 Aita ˈtura i tae ia ratou pauroa ia pahono, e mai taua mahana mai ra aita roa e taata i ui faahou ia ˈna no te taiâ.

23 Parau atura Iesu i te nahoa e i ta ˈna mau pǐpǐ: 2 “Ua rave te mau papai parau e te mau Pharisea i te parahiraa o Mose. 3 No reira, te mau mea atoa ta ratou e parau mai, a rave e a haapao, eiaha râ e pee i ta ratou mau peu, e parau hoi ratou eita râ e rave mai ta ratou e parau ra.+ 4 E taamu ratou i te mau hopoia teimaha, a tuu atu ai i nia i te tapono o te taata.+ O ratou râ, eita ïa e hinaaro e hauti i te reira.+ 5 Te mau mea atoa ta ratou e rave, ia hiˈohia ïa ratou e te taata.+ Te faaaano nei hoi ratou i te mau afata nainai e irava o te mau Papai to roto, ta ratou e taamu i nia iho ia ratou ei taoˈa paruru,+ e te faaroa nei i to ratou hiti ahu.+ 6 Mea au na ratou e parahi i te mau vahi faataahia no te mau manihini tiaraa teitei i te mau tamaaraa e i mua roa* i roto i te mau sunago,+ 7 e ia arohahia ratou ma te faatura na te mahora e ia parauhia ratou e Rabi.* 8 O outou râ, eiaha outou ia parauhia e Rabi, hoê anaˈe hoi Orometua to outou,+ e taeae anaˈe outou paatoa. 9 Eiaha atoa e parau i te taata i te fenua nei e metua no outou, hoê anaˈe hoi Metua to outou,+ tei te raˈi ïa. 10 Eiaha atoa outou ia parauhia e aratai, hoê anaˈe hoi Aratai to outou, o te Mesia. 11 O tei rahi aˈe râ i rotopu ia outou, ia riro ïa ei tavini no outou.+ 12 Te taata o te faateitei ia ˈna, e faahaehaahia ïa,+ e te taata o te faahaehaa ia ˈna, e faateiteihia ïa.+

13 “Haavarevare ma, ua ati outou te mau papai parau e te mau Pharisea, no te mea te ponao nei outou i te uputa o te Faatereraa arii* o te raˈi i mua i te taata, eita hoi outou iho e tomo, e te feia e hinaaro e tomo, e tapea ïa outou.+ 14 *——

15 “Haavarevare ma,+ ua ati outou te mau papai parau e te mau Pharisea, no te mea te tere nei outou na te tai e na te fenua ia noaa mai te hoê taata o te farii i te haapaoraa ati Iuda.* Ia farii oia, e ino roa ˈtu â oia ia outou. Mai te peu e mea tano ia haere outou i Gehena,* o ˈna atoa ïa.

16 “Ua ati outou te mau aratai matapo+ o te parau nei: ‘Ia tǎpǔ te taata i te hiero, aita e faufaa ia haapao oia i te reira. Ia tǎpǔ râ oia i te auro o te hiero, ia haapao ïa oia i te reira e tia ˈi.’+ 17 Maamaa, matapo ma! Eaha hoi te mea faufaa aˈe, te auro aore ra te hiero o te haamoˈa i te auro? 18 Hau atu â: ‘Ia tǎpǔ te taata i te fata, aita e faufaa ia haapao oia i te reira. Ia tǎpǔ râ oia i te ô i nia i te fata, ia haapao ïa oia i te reira e tia ˈi.’ 19 Matapo ma! Eaha hoi te mea faufaa aˈe, te ô aore ra te fata o te haamoˈa i te ô? 20 O te tǎpǔ hoi i te fata, te tǎpǔ ra ïa i taua fata ra e i te mau mea atoa i nia iho, 21 e o te tǎpǔ i te hiero, te tǎpǔ ra ïa i taua hiero ra e tei parahi ra i roto,+ 22 e o te tǎpǔ i te raˈi, te tǎpǔ ra ïa i te terono o te Atua e tei parahi ra i nia iho.

23 “Haavarevare ma, ua ati outou te mau papai parau e te mau Pharisea, no te mea te horoa nei outou i te tuhaa ahuru o te mineta, te aneto e te kumina,+ ua haapae râ outou i te mau mea faufaa aˈe o te Ture, oia hoi te parau-tia,+ te aroha hamani maitai+ e te taiva ore. Ia horoa iho â outou i te tuhaa ahuru e tia ˈi, eiaha râ e haapae i te tahi atu mau parau.+ 24 Aratai matapo ma,+ te titia nei outou i te naonao+ e te horomii nei râ i te kamela!+

25 “Haavarevare ma, ua ati outou te mau papai parau e te mau Pharisea, no te mea te tamâ nei outou i te rapaeau o te auˈa e o te farii maa.+ O roto râ, ua î ïa outou i te nounou*+ e te hinaaro vî ore.+ 26 Pharisea matapo, o roto o te auˈa e o te farii maa ta oe e tamâ na mua ia mâ atoa o rapaeau.

27 “Haavarevare ma,+ ua ati outou te mau papai parau e te mau Pharisea, no te mea e au outou i te mau menema faauouohia,+ mea nehenehe i rapaeau, o roto râ, ua î ïa i te ivi taata pohe e i te mea viivii ua rau te huru. 28 Oia atoa outou, e au ra e e feia parau-tia outou ia hiˈo mai te taata. To outou râ aau, mea haavarevare roa ïa e te ofati ture.+

29 “Haavarevare ma,+ ua ati outou te mau papai parau e te mau Pharisea, no te mea te patu nei outou i te menema o te mau peropheta e te faaunauna nei i te menema* o te feia parau-tia+ 30 e te na ô nei outou: ‘Ahiri matou i ora na i te tau o to matou mau tupuna, eita matou e apiti ia ratou i te haamaniiraa i te toto o te mau peropheta.’ 31 No reira, na outou iho e faaite nei e e tamarii outou na te feia o tei haapohe i te mau peropheta.+ 32 No reira, a faaoti i ta to outou mau tupuna i haamata.

33 “Ophi, fanauˈa ehidena ma!+ E nafea outou e ora ˈtu ai i te faautuaraa i Gehena?*+ 34 No reira ïa vau e tono atu ai i te mau peropheta,+ te feia paari e te mau orometua haapii.+ Te vai ra i rotopu ia ratou ta outou e taparahi pohe,+ e haapohe i nia i te pou, e hui+ i roto i ta outou mau sunago e e hamani ino+ i tera e tera oire, 35 ia hoˈi mai i nia ia outou te toto o te feia parau-tia atoa tei haapohehia i te ao nei, mai ia Abela+ mai e tae roa ˈtu i te tamaiti a Barakia ra o Zekaria, ta outou i haapohe i rotopu i te nao* e te fata.+ 36 Oia mau ta ˈu e parau atu: E roohia teie nei uˈi i teie mau mea atoa.

37 “Ierusalema, Ierusalema, o te haapohe i te mau peropheta e o te pehi i tei tonohia ˈtu ia ˈna i te ofai!+ Ahia aˈenei to ˈu hinaaroraa e haaputu i ta oe mau tamarii, mai te maiaa moa o te haaputu i ta ˈna mau fanauˈa i raro aˈe i to ˈna pererau! Aita râ outou i hinaaro.+ 38 Inaha, e faaruehia* to outou fare.+ 39 Teie hoi ta ˈu e parau atu: E ore roa outou e ite faahou mai ia ˈu e tae noa ˈtu i te taime e na ô ai outou: ‘Ia haamaitaihia tei haere mai ma te iˈoa o Iehova!’”*+

24 I to Iesu haereraa i rapaeau i te hiero, tapiri maira ta ˈna mau pǐpǐ no te faaite ia ˈna i te hiero taatoa. 2 Na ô atura oia: “Te ite ra outou i teie mau mea atoa? Oia mau ta ˈu e parau atu: E ore roa e vaiihohia te hoê ofai i nia iho i te tahi, e huri-pauroa-hia i raro.”+

3 Te parahi ra Iesu i nia i te mouˈa Oliveta i haere mai ai ta ˈna mau pǐpǐ ia ˈna ra, o ratou anaˈe, e na ô maira: “A faaite mai na, afea teie mau mea e tupu ai, e eaha te tapao o te tau o to oe hoˈiraa mai*+ e to te anotau hopea o te ao* nei?”+

4 Pahono atura Iesu: “A ara ia ore outou ia vare i te taata,+ 5 mea rahi hoi o te haere mai ma to ˈu iˈoa, a na ô ai: ‘O vau te Mesia,’ e mea rahi te vare.+ 6 E faaroo outou i te tamaˈi e te parau o te tamaˈi. A ara eiaha outou ia riaria, ia tupu hoi teie mau mea e tia ˈi, aita â râ te hopea i tae mai atura.+

7 “E aro hoi te tahi nunaa i te tahi atu nunaa e te tahi faatereraa i te tahi atu faatereraa,+ e e tupu te oˈe+ e te aueueraa fenua i tera e tera vahi.+ 8 E haamataraa teie mau mea atoa o te mauiui rahi.

9 “I reira te taata e hamani ino+ e e haapohe ai ia outou.+ E hae te mau nunaa atoa ia outou no to ˈu nei iˈoa.+ 10 Mea rahi atoa te taiva, te tuu te tahi i te tahi i te rima o te feia hamani ino e te hae te tahi i te tahi. 11 E tia mai e rave rahi peropheta haavare e mea rahi te vare ia ratou,+ 12 e no te rahi o te ino, e iti roa mai te here o te rahiraa. 13 Te taata râ tei faaoromai tamau* e tae noa ˈtu i te hopea, e ora ïa.+ 14 E e porohia te parau apî oaoa o te Faatereraa arii* e ati aˈe te fenua ia ite te mau nunaa atoa,+ i reira ïa te hopea e tae mai ai.

15 “No reira, ia ite outou i te mea faufau o te haamou, ia tia hoi i te hoê vahi moˈa mai tei parauhia e Daniela te peropheta,+ (ia feruri maite te taata taio e taa ˈi ia ˈna teie parau), 16 ia horo ïa te feia e parahi ra i Iudea i te mau mouˈa.+ 17 Eiaha te taata i nia iho i to ˈna tafare e pou mai e tii i te taoˈa i roto i to ˈna fare, 18 eiaha atoa te taata i roto i te faaapu e hoˈi e tii i to ˈna ahu tapoˈi. 19 Ua ati te mau vahine hapû e te mau vahine e aiû ta ratou i taua mau mahana ra! 20 A tamau i te pure ia ore ta outou hororaa ia tupu i te tau toˈetoˈe aore ra i te Sabati, 21 e tupu hoi te hoê ati rahi+ aita i tupu aˈenei mai te omuaraa mai o teie nei ao e tae roa mai i teie mahana, e o te ore atoa e tupu faahou.+ 22 Ia ore taua mau mahana ra e haapotohia, aita e taata e ora. No te feia râ i maitihia e haapotohia ˈi taua mau mahana ra.+

23 E ia na ô mai te taata: ‘A hiˈo! Tei ǒ nei te Mesia,’+ aore ra: ‘Tei ǒ!’ eiaha e tiaturi atu.+ 24 E tia mai hoi te mau Mesia haavare e te mau peropheta haavare+ e e faatupu ratou i te mau tapao rahi e te mau ohipa faahiahia mau no te tamata i te haavare+ i te feia i maitihia. 25 A haamanaˈo, ua faaara vau ia outou. 26 E ia parau mai te tahi taata ia outou: ‘A hiˈo! Tei te medebara oia,’ eiaha e haere. Aore ra: ‘A hiˈo! Tei roto oia i te piha,’ eiaha e tiaturi atu.+ 27 Mai te uira hoi o te anapa i hitia o te râ e tae roa ˈtu i tooa o te râ, oia atoa ïa te tau o te hoˈiraa mai* o te Tamaiti a te taata nei.+ 28 I te mau vahi e tino pohe to reira e amui ai te mau aeto.+

29 “I muri iho i taua mau mahana ati ra, e haapoiri te mahana,+ eita te avaˈe e anaana mai, e topa te mau fetia mai te raˈi mai e e ueuehia te mau mea puai o te raˈi.+ 30 I reira e itehia ˈi te tapao a te Tamaiti a te taata nei i nia i te raˈi, e i reira te mau nunaa* atoa o te fenua e tupaipai ai i to ratou ouma ma te oto+ e e ite ai i te Tamaiti a te taata nei+ ia haere mai na nia i te mau ata o te raˈi ma te puai e te hanahana rahi.+ 31 E tono atoa ˈtu oia i ta ˈna mau melahi e ia oto rahi te pu e haaputuputu ai ratou i to ˈna mau taata maitihia mai apatoerau, apatoa, hitia o te râ e tooa o te râ, mai te hoê pae o te raˈi e tae atu i te tahi pae.+

32 “A haapii na no nia i teie faahohoˈaraa o te tumu suke: I te tupuraa iho â te amaa apî e te oteoraa mai te omou, ua ite ïa outou e ua fatata te tau tupuraa.+ 33 Oia atoa ia ite outou i teie mau mea atoa, ua taa ïa ia outou e tei te uputa te Tamaiti a te taata nei.+ 34 Oia mau ta ˈu e parau atu: E ore roa teie nei uˈi e mou e tupu ai teie mau mea atoa. 35 E mou te raˈi e te fenua, ta ˈu râ mau parau, e ore roa ïa e mou.+

36 “No nia i te reira mahana e te reira hora, aita te hoê i ite,+ aita te mau melahi o te raˈi e aita atoa te Tamaiti, o te Metua anaˈe râ.+ 37 E riro hoi te tau o te hoˈiraa mai* o te Tamaiti a te taata nei+ mai te tau o Noa ra.+ 38 I te reira hoi tau hou te diluvi, te tamaa ra te taata e te inu ra, te faaipoipo ra te tane, te horoahia ra te vahine ia faaipoipo e tae roa i te mahana i tomo ai Noa i roto i te araka,+ 39 e aita ratou i tâuˈa e tae noa mai ai te diluvi e mou atura ratou paatoa,+ oia atoa ïa te tau o te hoˈiraa mai* o te Tamaiti a te taata nei. 40 E piti hoi tane tei te faaapu: E ravehia hoê e e vaiihohia te tahi. 41 E piti vahine te taviri ra i te ofai oro: E ravehia hoê e e vaiihohia te tahi.+ 42 A ara noa ïa, no te mea aita outou i ite eaha te mahana e haere mai ai to outou Fatu.+

43 “Ua ite hoi outou: Ahiri te fatu fare i ite i teihea hora* e haere mai ai te eiâ,+ e ara oia e eita e vaiiho noa i to ˈna fare ia tomohia.+ 44 No reira, ia vai ineine atoa outou,+ no te mea i te hora manaˈo-ore-hia e outou e haere mai ai te Tamaiti a te taata nei.

45 “O vai hoi te tavini haapao maitai e te paari ta to ˈna fatu i faatoroa i nia i te mau tavini o to ˈna utuafare, no te horoa ˈtu i ta ratou maa i te taime tano?+ 46 E oaoa taua tavini ra ia tae mai to ˈna fatu a ite atu ai e te na reira ra o ˈna!+ 47 Oia mau ta ˈu e parau atu: E faatoroa oia ia ˈna ei tiaau i ta ˈna mau faufaa atoa.

48 “Ia na ô râ te tavini ino i roto i to ˈna aau: ‘Ua maoro to ˈu fatu,’+ 49 a rutu ai i to ˈna mau hoa tavini, a tamaa e a inu atu ai e te feia inu ava, 50 e haere mai te fatu o taua tavini ra i te mahana manaˈo-ore-hia e ana e i te hora aita oia i ite.+ 51 E faautua oia ia ˈna i te utua ino mau, a amui atu ai ia ˈna i te feia haavarevare. I reira oia e taˈi ai e to ˈna niho e mauu ai i te ahoaho.+

25 “E nehenehe ïa e faaau i te Faatereraa arii* o te raˈi i na vahine apî* hoê ahuru tei rave i ta ratou mori+ e tei haere e farerei i te tane faaipoipo.+ 2 E pae o ratou mea neneva, e e pae mea paari.+ 3 Ua rave hoi na vahine apî neneva i ta ratou mori, aita râ i rave atoa i te hinu. 4 Area te mea paari, ua rave ïa i ta ratou mori e te hinu atoa i roto i te farii. 5 Vareahia ˈtura ratou paatoa i te taoto no te maoro o te tane faaipoipo, e taoto atura ratou. 6 E tae atura i te tuiraa po, tuôhia maira: ‘Teie te tane faaipoipo! A haere e farerei ia ˈna.’ 7 Tia aˈera pauroa taua na vahine apî ra e faaineine aˈera i ta ratou mori.+ 8 Na ô maira na vahine apî neneva i te mea paari: ‘A horoa mai na maa vahi iti o ta outou hinu, te pohe ra hoi ta matou mori.’ 9 Pahono atura te mea paari: ‘Eita paha e navai na tatou paatoa. A haere na râ e hoo mai i ta outou iho i te feia hoohoo.’ 10 A haere ai râ na vahine apî neneva e hoo mai i te hinu, tae maira te tane faaipoipo. Tomo aˈera na vahine apî tei ineine na muri ia ˈna i roto i te fare oroa faaipoiporaa,+ e tapirihia ˈtura te opani. 11 I muri iho, tae atoa maira na vahine apî e toe ra, e na ô maira: ‘E te fatu, e te fatu, iriti mai na!’+ 12 Pahono atura oia: ‘Oia mau ta ˈu e parau atu, aita vau i ite ia outou.’

13 “A ara ïa,+ aita hoi outou i ite i te mahana e te hora.+

14 “E au atoa hoi te Faatereraa arii o te raˈi i te hoê taata hou a reva ˈi i te ara, o tei titau i ta ˈna mau tavini, e tuu atura i ta ˈna mau faufaa ia ratou ra.+ 15 Ua horoa oia e pae taleni* na te hoê, e piti na te tahi e hoê na te tahi atu, ia au i tei tia ia ratou tataitahi ia haapao, e reva ˈtura oia i te ara. 16 Haere oioi ihora te tavini tei horoahia ˈtu e pae taleni e faaohipa i te reira ia hoona mai e ua apî mai oia e pae atu â taleni. 17 Oia atoa te tavini tei horoahia ˈtu e piti, ua apî mai ïa e piti atu â taleni. 18 Area te tavini tei horoahia ˈtu hoê noa taleni, ua haere ïa e ô i te apoo e huna ˈtura i te moni* a to ˈna fatu.

19 “I muri aˈe roa, hoˈi maira te fatu o taua mau tavini ra e titau ihora i ta ˈna moni.+ 20 Haere maira te tavini tei horoahia ˈtu na taleni e pae, hopoi atoa maira e pae atu â taleni, a na ô ai: ‘E te Fatu, ua tuu mai oe e pae taleni, a hiˈo na, e pae taleni hau tei noaa mai ia ˈu.’+ 21 Na ô atura to ˈna fatu: ‘Maitai roa, e tavini afaro oe e te haapao maitai! Ua faaite oe i te haapao maitai no te mau ohipa rii ta ˈu i tuu atu. E faatoroa vau ia oe ei tiaau no e rave rahi atu â ohipa.+ Ia oaoa atoa oe e to oe fatu.’+ 22 I muri iho, haere maira te tavini tei horoahia ˈtu e piti taleni e na ô maira: ‘E te Fatu, ua tuu mai oe e piti taleni, a hiˈo na, e piti taleni hau tei noaa mai ia ˈu.’+ 23 Na ô atura to ˈna fatu: ‘Maitai roa, e tavini afaro oe e te haapao maitai! Ua faaite oe i te haapao maitai no te mau ohipa rii ta ˈu i tuu atu. E faatoroa vau ia oe ei tiaau no e rave rahi atu â ohipa. Ia oaoa atoa oe e to oe fatu.’

24 “Haere maira te tavini tei horoahia ˈtu hoê taleni e parau maira: ‘E te Fatu, ua ite au e e taata etaeta oe, o te ooti i ta oe i ore i ueue e o te haaputu i ta oe i ore i tanu.+ 25 Mǎtaˈu ihora vau e haere atura vau e huna i ta oe taleni i roto i te repo. Tera mai ta oe taleni.’ 26 Pahono atura to ˈna fatu: ‘Tavini ino e te faatau, ua ite ïa oe e e ooti au i ta ˈu i ore i ueue e e haaputu vau i ta ˈu i ore i tanu. 27 Ahani oe i hopoi i ta ˈu moni* i te fare moni, e ia tae mai au, e rave ïa vau i ta ˈu moni e te moni taime.

28 “Na ô ihora oia i ta ˈna mau tavini: ‘A rave i ta ˈna taleni e a horoa ˈtu na te tavini e ahuru taleni ta ˈna.+ 29 Te taata hoi e faufaa ta ˈna, e horoahia ˈtu â ïa ta ˈna e e rahi atu â. Te taata râ aita ta ˈna e faufaa, oia atoa te mea e vai ra ia ˈna ra, e iriti-ê-hia.+ 30 A huri atu i te tavini faufaa ore i te poiri i rapae. I reira oia e taˈi ai e to ˈna niho e mauu ai i te ahoaho.’

31 “Ia tae mai te Tamaiti a te taata nei+ ma to ˈna hanahana e ma te mau melahi atoa,+ e parahi oia i nia i to ˈna terono hanahana. 32 E haaputuhia te mau nunaa atoa i mua ia ˈna, e e faataa ê oia ia ratou ei piti pǔpǔ taata, mai te hoê tiai e faataa ê i te mamoe i te puaaniho. 33 E tuu oia i te mamoe+ i to ˈna rima atau, te puaaniho râ, i to ˈna rima aui.+

34 “I reira te Arii e parau ai i te feia i to ˈna rima atau: ‘Haere mai outou o tei haamaitaihia e to ˈu Metua, a fatu i te Faatereraa arii tei faaineinehia no outou mai te omuaraa mai â o teie nei ao. 35 I poia na hoi au e ua horoa mai outou i te maa. I poihâ na vau e ua horoa mai outou i te pape. I ratere mai na vau e ua farii maitai outou ia ˈu.+ 36 I vai tahaa na vau* e ua horoa mai outou i te ahu.+ I maˈihia na vau e ua utuutu outou ia ˈu. I roto na vau i te tapearaa e ua haere mai outou e hiˈo ia ˈu.’+ 37 I reira te feia parau-tia e na ô atu ai: ‘E te Fatu, no afea ra to matou iteraa ia oe i te poiaraa a faatamaa ˈtu ai ia oe, aore ra i te poihâraa a horoa ˈtu ai i te pape?+ 38 No afea ra to matou iteraa ia oe i te ratereraa mai a farii maitai atu ai matou ia oe, aore ra i te vai-tahaa-raa a faaahu atu ai matou ia oe? 39 No afea ra to matou iteraa ia oe i te maˈiraahia aore ra i roto i te tapearaa, a haere atu ai matou e hiˈo ia oe?’ 40 E pahono atu te Arii: ‘Oia mau ta ˈu e parau atu: Ia na reira outou i to ˈu taeae iti haihai roa, o vau ta outou i na reira.’+

41 “I reira oia e parau ai i te feia i to ˈna rima aui: ‘Haere ê atu+ outou tei faautuahia i roto i te auahi mure ore+ tei faaineinehia no te Diabolo e ta ˈna mau melahi.+ 42 I poia na hoi au, aita râ outou i horoa mai i te maa. I poihâ na vau, aita râ outou i horoa mai i te pape. 43 I ratere mai na vau, aita râ outou i farii maitai ia ˈu. I vai tahaa na vau, aita râ outou i horoa mai i te ahu. I maˈihia e i roto na vau i te tapearaa, aita râ outou i haapao ia ˈu.’ 44 I reira ratou atoa e na ô atu ai: ‘E te Fatu, no afea ra to matou iteraa ia oe i te poiaraa, te poihâraa, te ratereraa mai, te vai-tahaa-raa, te maˈiraahia aore ra i roto i te tapearaa e aita matou i tauturu ia oe?’ 45 I reira oia e pahono atu ai: ‘Oia mau ta ˈu e parau atu: Te oreraa outou i na reira i to ˈu taeae iti haihai roa, o vau ta outou i ore i na reira.’+ 46 E roohia teie nei feia i te pohe mure ore,*+ area te feia parau-tia, e fanaˈo ïa i te ora mure ore.”+

26 I te otiraa ta Iesu faahitiraa i teie mau parau atoa, na ô atura oia i ta ˈna mau pǐpǐ: 2 “Ua ite outou e i roto e piti mahana e tupu ai te Pasa,+ e e tuuhia te Tamaiti a te taata nei i te rima o te enemi ia patitihia oia i nia i te pou.”+

3 I taua taime ra, putuputu aˈera te mau tahuˈa tiaau e te mau aratai ati Iuda i roto i te aua o te tahuˈa rahi, o Kaiapha te iˈoa,+ 4 e opua ihora+ e haru ia Iesu* na roto i te hoê ravea haavarevare e e haapohe ia ˈna. 5 Tera râ, te parau ra ratou: “Eiaha e haru ia ˈna i te oroa, ia ore te taata e faahuehue.”

6 Tei Betania Iesu i te fare o Simona e lepera na mua ˈˈe,+ 7 tapiri maira te hoê vahine e mohina alabata ta ˈna e monoˈi noˈanoˈa moni rahi to roto, e ninii ihora i nia i te upoo o Iesu o te tamaa ra.* 8 I to te mau pǐpǐ iteraa i te reira, aita ratou i mauruuru e na ô ihora: “Mâuˈa noa! 9 E nehenehe hoi e hoo i teie monoˈi, e moni rahi ïa te noaa mai a horoa ˈtu ai na te feia veve.” 10 A faaroo ai Iesu i ta ratou parau, na ô atura oia: “Eaha outou e haapeapea ˈi i teie vahine? E ohipa maitai ta ˈna i rave no ˈu. 11 E faaea noa mai hoi te feia veve ia outou ra.+ O vau nei râ, eita ïa e faaea noa mai ia outou ra.+ 12 I to teie vahine niniiraa i te monoˈi noˈanoˈa i nia i to ˈu tino, ua na reira oia no te faaineine ia ˈu no to ˈu hunaraa.+ 13 Oia mau ta ˈu e parau atu: I te mau vahi atoa e porohia ˈi te parau apî oaoa e ati aˈe te ao nei, e faatia-atoa-hia ta teie vahine i rave ei manaˈoraa ia ˈna.”+

14 Haere atura hoê o na 12, tei piihia Iuda Isakariota,+ i te mau tahuˈa tiaau+ 15 e parau atura: “Eaha ta outou e horoa mai na ˈu ia tuu atu vau ia Iesu i to outou rima?”+ Faaau aˈera ratou e horoa ˈtu e 30 moni ario.+ 16 E mai reira mai, imi ihora oia i te taime tano no te tuu atu ia Iesu i to ratou rima.

17 I te mahana matamua o te Oroa pane hopue ore,+ haere maira te mau pǐpǐ ia Iesu ra e na ô maira: “Ihea oe e hinaaro ai ia faaineine matou i te Pasa ia amu oe i te reira?”+ 18 Parau atura oia: “A haere i te oire, e ite outou i te tahi taata e a parau atu ia ˈna: ‘Te na ô mai ra te Orometua: “Ua fatata to ˈu taime faataahia no te pohe. E faatupu vau i te Pasa e ta ˈu mau pǐpǐ i to oe fare.”’” 19 Na reira ˈtura te mau pǐpǐ mai ta Iesu i faaue e faaineine aˈera i te Pasa.

20 E ahiahi ihora,+ te tarava ra Iesu i te amuraa maa e na pǐpǐ 12.+ 21 A tamaa ˈi ratou, na ô atura oia: “Oia mau ta ˈu e parau atu: E tuu atu te hoê o outou ia ˈu i to ˈu mau enemi.”+ 22 Peapea roa ihora ratou e na ô maira ratou paatoa: “E te Fatu, o vau anei?” 23 Pahono atura oia: “Te taata o te tuu i to ˈna rima i roto i te auˈa hoê â tuuraa e o vau atoa, na ˈna e tuu ia ˈu i te enemi.+ 24 Te reva nei iho â te Tamaiti a te taata nei, mai tei papaihia no ˈna, ua ati râ+ te taata na ˈna e tuu i te Tamaiti a te taata nei i to ˈna mau enemi!+ Mea maitai aˈe no tera taata ahani aita oia i fanauhia.”+ 25 Ui maira Iuda o te tuu ia Iesu i te enemi: “O vau anei, Rabi?” Na ô atura Iesu: “Na oe noa iho â i parau.”

26 A tamaa noa ˈi ratou, rave ihora Iesu i te hoê pane, haamaitai aˈera i te Atua, ofati ihora i te pane+ e horoa ˈtura i te mau pǐpǐ a na ô ai: “A rave, a amu. O to ˈu tino teie.”+ 27 Rave atoa ihora oia i te hoê auˈa uaina, haamauruuru aˈera i te Atua e horoa ˈtura ia ratou a na ô ai: “A inu outou paatoa,+ 28 o to ˈu ‘toto+ o te faufaa’+ teie o te haamaniihia no te taata e rave rahi+ ia faaorehia ta ratou mau hara.+ 29 Tera râ, te parau atu nei au: E ore roa vau e inu faahou i teie uaina e tae roa ˈtu i te mahana e inu ai au e outou atoa i te uaina apî i roto i te Faatereraa arii a* to ˈu Metua.”+ 30 E i muri aˈe i to ratou himeneraa no te arue i te Atua,* haere atura ratou i te mouˈa Oliveta.+

31 Parau atura Iesu ia ratou: “I teie nei po, e faarue mai outou paatoa ia ˈu no ta ˈu e faaruru, ua papaihia hoi: ‘E tairi au i te tiai mamoe e e purara ê te mau mamoe o te nǎnǎ.’+ 32 I muri aˈe râ i to ˈu tia-faahou-raa, e na mua ˈtu vau ia outou i te haere i Galilea.”+ 33 Parau maira râ Petero: “Noa ˈtu e e faarue ratou paatoa ia oe no ta oe e faaruru, eita roa vau e faarue ia oe!”+ 34 Na ô atura Iesu: “Oia mau ta ˈu e parau atu: I teie nei po, hou te hoê moa e totereo ai, e haavare oe e toru taime e aita oe i ite ia ˈu.”+ 35 Na ô maira Petero: “Pohe noa ˈtu â vau e oe atoa, eita roa vau e haavare e aita vau i ite ia oe.”+ Na reira atoa maira te tahi atu mau pǐpǐ i te parau.

36 Haere atura Iesu e o ratou atoa i te vahi parauhia Getesemane,+ e na ô ihora oia i te mau pǐpǐ: “A parahi na outou i ǒ nei, e haere au i ǒ aˈe e pure.”+ 37 Rave atura oia ia Petero e na tamaiti e piti a Zebedaio, e haamata ihora oia i te oto e te horuhoru roa.+ 38 Parau atura oia: “E oto iti rahi to ˈu.* A parahi na i ǒ nei e a ara e o vau atoa.”+ 39 Faaatea rii atura oia, tipapa ihora e pure atura:+ “To ˈu Metua, ia tia ia oe, a hopoi ê atu na i teie auˈa.+ Ia tupu râ to hinaaro, eiaha to ˈu.”+

40 Hoˈi maira oia i te mau pǐpǐ ra, ite ihora e te taoto ra ratou e na ô maira ia Petero: “Aita iho â ïa ta outou i nehenehe e ara hoê noa ˈˈe hora e o vau atoa?+ 41 A vai ara+ e a tamau i te pure+ ia ore outou ia hema.+ E hinaaro iho â te aau,* te tino râ, mea paruparu ïa.”+ 42 Haere faahou atura oia e pure, te piti ïa o te taime: “To ˈu Metua, ia ore ia tia ia hopoi ê i teie auˈa ma te ore au e inu atu, ia tupu ïa to hinaaro.”+ 43 Hoˈi faahou maira oia e ite ihora e te taoto ra ratou, e varea taoto iti rahi hoi to ratou. 44 Vaiiho ihora oia ia ratou, haere faahou atura e pure, te toru ïa o te taime, ma te faahiti i te hoê â parau. 45 Hoˈi faahou maira oia i na pǐpǐ ra e na ô maira: “I te hoê taime mai teie outou e taoto ai e e haamâha ˈi i to outou rohirohi! Inaha, ua fatata hoi te hora e tuuhia ˈi te Tamaiti a te taata nei i te rima o te feia rave hara. 46 A tia, mai, haere anaˈe. A hiˈo, te fatata mai ra te taata e tuu ia ˈu i to ˈu mau enemi.” 47 Te paraparau noa ra Iesu, inaha, haere maira Iuda, hoê o na 12, e te hoê nahoa rahi ma te ˈoˈe e te raau. No ǒ mai taua nahoa ra i te mau tahuˈa tiaau e te mau aratai ati Iuda.+

48 I horoa na hoi Iuda i te hoê tapao ia ratou, a parau ai: “Te taata ta ˈu e apa, o ˈna ïa. A haru ia ˈna.” 49 Haere tia maira oia ia Iesu ra, na ô maira: “Ia ora na Rabi!” e apa ihora ia ˈna. 50 Parau atura râ Iesu ia ˈna: “Eaha ta oe ohipa i ǒ nei?”+ Tapiri maira ratou e haru aˈera ia Iesu. 51 E inaha, rave maira hoê o te feia tei apee ia Iesu i ta ˈna ˈoˈe, tairi ihora i te tavini a te tahuˈa rahi e mutu ê atura to ˈna tariˈa.+ 52 Parau atura Iesu ia ˈna: “A faahoˈi i ta oe ˈoˈe i roto i te vehî,+ te taata atoa hoi e rave i te ˈoˈe, e pohe ïa i te ˈoˈe.+ 53 Te manaˈo ra anei oe e eita ta ˈu e nehenehe e ani i to ˈu Metua ia horoa mai i teie nei taime hau atu i te 12 nuu melahi?+ 54 E nafea ˈtura ïa e tupu ai te mau Papai, o tei faaite e ia tupu te reira e tia ˈi?” 55 I reira, na ô atura Iesu i te nahoa: “Ua haere mai outou e tapea ia ˈu ma te ˈoˈe e te raau mai te mea ra e e eiâ vau? I tia noa na hoi au i te mau mahana atoa i te hiero a haapii ai i te taata,+ aita râ outou i tuu ia ˈu i te fare tapearaa.+ 56 Ua tupu teie mau mea atoa ia tupu hoi ta te mau peropheta i papai.”+ Faarue aˈera te mau pǐpǐ atoa ia Iesu e horo atura.+

57 Arataihia ˈtura Iesu e te feia tei tapea ia ˈna i ǒ Kaiapha+ te tahuˈa rahi, to reira atoa te mau papai parau e te mau aratai ati Iuda.+ 58 Pee noa maira râ Petero ia ˈna na te atea ê e tae roa ˈtu i te aua o te tahuˈa rahi, tomo atura oia e parahi ihora e te mau tavini no te ite i te ohipa e tupu.+

59 Te imi ra hoi te mau tahuˈa tiaau e te Sunederi taatoa i te pari haavare ia Iesu i te tahi mea e haapohehia ˈi oia.+ 60 Aita râ i itehia mai, noa ˈtu e mea rahi te ite haavare tei haere mai.+ I muri aˈe, tapiri maira e piti taata 61 e na ô maira: “Ua parau teie taata: ‘E tia ia ˈu ia vavahi i te hiero o te Atua e ia patu faahou i te reira e toru mahana.’”+ 62 Tia aˈera te tahuˈa rahi e na ô maira ia Iesu: “Eita oe e pahono? Aita oe e faaroo ra i ta teie nau taata e pari nei ia oe?”+ 63 Mamû noa ihora râ Iesu.+ Na ô maira ïa te tahuˈa rahi: “Te faaue nei au ia oe i te iˈoa o te Atua ora, ia parau mai e o te Mesia anei oe, te Tamaiti a te Atua!”+ 64 Na ô atura Iesu: “Na oe noa iho â i parau. Teie râ, te parau atu nei au ia outou: Mai teie atu nei, e ite outou i te Tamaiti a te taata nei+ i te parahiraa i te rima atau o te Atua Manahope+ e te haereraa mai na nia i te mau ata o te raˈi.”+ 65 Hahae ihora te tahuˈa rahi i to ˈna ahu, a na ô ai: “Ua faaino oia i te Atua! Eaha ïa te faufaa ia imi â i te ite? Inaha, ua faaroo outou ia ˈna i te faainoraa i te Atua. 66 Eaha to outou manaˈo?” Pahono maira ratou: “Ia pohe iho â oia.”+ 67 Tutuha aˈera ratou i nia i to ˈna mata+ e moto atura ia ˈna.+ Poara ˈtura te tahi pae ia ˈna,+ 68 a na ô ai: “E peropheta oe te Mesia, faaite mai ïa na vai i tupai ia oe.”

69 Te parahi noa ra Petero i rapaeau, i roto i te aua, a haere mai ai te hoê tavini vahine ia ˈna ra e na ô maira: “Na muri atoa oe ia Iesu no Galilea!”+ 70 Parau atura râ oia i mua ia ratou paatoa: “Aita vau e taa ra eaha ta oe e parau ra.” 71 Haere atura oia i rapaeau, i pihai iho i te uputa, ite maira te tahi atu vahine ia ˈna e na ô maira i to reira mau taata: “Na muri atoa teie taata ia Iesu no Nazareta.”+ 72 Haapapu faahou atura Petero: “Aita vau i ite i tena taata!” 73 I muri iho, tapiri maira te feia e tia noa ra na reira e na ô maira ia Petero: “E pǐpǐ iho â oe na ˈna, na to oe hoi taˈiraa reo* e faaite mai ra.” 74 Horeo ihora oia: “Ia faautua te Atua ia ˈu ia haavare au. Aita vau i ite i tena taata!” Totereo ihora te hoê moa. 75 Haamanaˈo ihora Petero i ta Iesu i parau, oia hoi: “Hou te hoê moa e totereo ai, e haavare oe e toru taime e aita oe i ite ia ˈu.”+ Haere atura oia i rapaeau e taˈi ihora no te peapea rahi.

27 E poipoi aˈera, putuputu ihora te mau tahuˈa tiaau atoa e te mau aratai ati Iuda no te paraparau no nia i te haapoheraa ia Iesu.+ 2 I muri iho i to ratou taamuraa ia ˈna, aratai e tuu atura ratou ia ˈna ia Pilato te tavana.+

3 I te iteraa Iuda, tei tuu ia Iesu i te enemi, e ua faautuahia Iesu, tatarahapa ihora oia e faahoˈi atura i na moni ario e 30 i te mau tahuˈa tiaau e te mau aratai ati Iuda,+ 4 a na ô ai: “Ua hara vau i to ˈu hooraa ˈtu i te toto o te hoê taata hapa ore.” Parau aˈera ratou: “Eaha ïa na matou?* Ohipa oe te reira!” 5 Taora ihora ïa Iuda i na moni ario i roto i te hiero, reva ˈtura e tarî ihora ia ˈna.+ 6 Tera râ, rave aˈera te mau tahuˈa tiaau i na moni ario e parau aˈera: “E ere i te mea tano ia au i te Ture ia tuu i teie moni i te vairaa taoˈa o te hiero, o te hoo hoi teie o te toto tei haamaniihia.” 7 Paraparau atura ratou paatoa e hoo maira i te fenua o te potera i taua moni ra ei vahi hunaraa i te mau taata ěê. 8 Parauhia ˈtura taua fenua ra “Fenua o te toto”+ e tae roa mai i teie mahana. 9 Tupu atura tei parauhia na roto ia Ieremia te peropheta: “Rave atura ratou i na moni ario e 30, te hoo o te taata ta te mau tamarii Iseraela i faaau e aufau, 10 e hoo maira i te hoê tâpû fenua i taua moni ra, mai ta Iehova* i faaue mai ia ˈu.”+

11 Tia noa ihora Iesu i mua i te tavana e ui maira te tavana ia ˈna: “O oe anei te Arii o te ati Iuda?” Pahono atura Iesu: “Na oe noa iho â e parau ra.”+ 12 A parihia ˈi râ oia e te mau tahuˈa tiaau e te mau aratai ati Iuda, aita oia i pahono atu.+ 13 Na ô maira Pilato: “Aita oe e faaroo ra i ta ratou pariraa e rave rahi ia oe?” 14 Aita râ oia i pahono atu, aita roa ˈtu, a maere roa ˈi te tavana.

15 I te mau oroa Pasa atoa, ua matau te tavana i te tuu mai i te hoê taata tei tapeahia ta te nahoa e hinaaro.+ 16 I taua mau mahana ra, to roto te hoê taata ohipa ino tuiroo o Baraba te iˈoa i te tapearaa. 17 No reira, a putuputu mai ai te nahoa, parau atura Pilato: “O vai ta outou e hinaaro ia tuu atu vau, o Baraba aore ra o Iesu tei parauhia te Mesia?” 18 Ua ite hoi Pilato e no te pohehae i tuu ai ratou ia Iesu ia ˈna ra. 19 Hau atu â, te parahi noa ra Pilato i te vahi haavaraa i faatae mai ai ta ˈna vahine faaipoipo i teie poroi: “A vaiiho atu i tena taata parau-tia, ua horuhoru roa hoi au i teie mahana no to ˈu moemoeâraa ia ˈna inapo ra.” 20 Onoono aˈera râ te mau tahuˈa tiaau e te mau aratai ati Iuda i te nahoa ia ani ia Baraba,+ ia haapohehia râ Iesu.+ 21 Ui faahou atura te tavana: “O vai o raua ta outou e hinaaro ia tuu atu vau?” Na ô maira ratou: “O Baraba.” 22 Parau atura Pilato: “E nafea ïa vau ia Iesu tei parauhia te Mesia?” Na ô maira ratou paatoa: “A tuu atu* i nia i te pou!”+ 23 Ui atura oia: “No te aha hoi? Eaha ta ˈna ohipa ino i rave?” Tera râ, puai noa ˈtu â to ratou tuôraa: “A tuu atu i nia i te pou!”+

24 Ite ihora Pilato e aita ta ˈna e ravea, e te haamata ra te taata i te faahuehue. Rave ihora oia i te pape e horoi atura i to ˈna rima i mua i te nahoa a na ô ai: “Aita ta ˈu e hara i te toto o teie taata. Tei ia outou ra.” 25 Parau maira te taata atoa: “Ia hoˈi mai to ˈna toto i nia ia matou e i nia i ta matou mau tamarii.”+ 26 Tuu atura Pilato ia Baraba e faaue ihora râ ia huihia Iesu+ e tuu atura ia ˈna i te mau faehau ia haapohehia i nia i te pou.+

27 Aratai aˈera te mau faehau a te tavana ia Iesu i roto i te aorai o te tavana, e putuputu maira te taatoaraa o te mau pǔpǔ faehau o te haaati ia Iesu.+ 28 Tatara aˈera ratou i to ˈna ahu, faaahu aˈera ia ˈna i te hoê ahu roa uteute,+ 29 firi aˈera i te hoê hei taratara e tuu atura i nia i to ˈna upoo e te hoê aeho i roto i to ˈna rima atau. A tuturi noa ˈi ratou i mua ia ˈna, parau faaooo maira ratou: “Ia ora na* te Arii o te ati Iuda!” 30 Tutuha aˈera ratou i nia ia ˈna,+ rave aˈera i te aeho e tairi atura i to ˈna upoo. 31 I muri aˈe i to ratou faaoooraa ia ˈna, tatara aˈera ratou i te ahu roa, faaahu ihora ia ˈna i to ˈna iho ahu tapoˈi e aratai atura ia ˈna ia patitihia i nia i te pou.+

32 A haere ai ratou i rapae, ite aˈera ratou i te hoê tane no Kurene, o Simona te iˈoa. Faahepo aˈera ratou i teie tane ia amo i te pou haamauiuiraa* o Iesu.+ 33 Tae atura ratou i te hoê vahi parauhia Gologota, e “Apu upoo” te auraa,+ 34 horoa aˈera ratou i te uaina anoihia i te raau maramara ia inu oia,+ aita râ oia i hinaaro e inu i muri aˈe i to ˈna tamataraa i te reira. 35 Patiti aˈera ratou ia ˈna i nia i te pou, opere atura i to ˈna mau ahu ma te tuu i te kelero,+ 36 e parahi ihora ratou i reira a tiai noa ˈi ia ˈna. 37 Ua tuu atoa ratou i nia noa mai i to Iesu upoo i tei parihia ia ˈna ma teie papai: “O Iesu teie te Arii o te ati Iuda.”+

38 E e piti eiâ tei patitihia i nia i te pou i pihai iho ia ˈna, hoê i to ˈna pae atau e hoê i to ˈna pae aui.+ 39 Faaino maira te feia e haere ra na reira ia ˈna,+ a tairiiri ai i te upoo+ 40 e a na ô ai: “O oe tei hinaaro na e vavahi i te hiero e e patu i te reira e toru mahana,+ a faaora ia oe iho! Mai te peu e tamaiti oe na te Atua, a pou mai ïa i raro i tena pou haamauiuiraa!”*+ 41 Faaooo atoa maira te mau tahuˈa tiaau, te mau papai parau e te mau aratai ati Iuda ia ˈna, a na ô ai:+ 42 “Ua faaora o ˈna ia vetahi ê, eita râ ta ˈna e nehenehe e faaora ia ˈna iho! E Arii o ˈna no Iseraela,+ ia pou mai ïa oia i teie nei i raro i te pou haamauiuiraa,* e tiaturi ïa matou ia ˈna. 43 Ua tiaturi oia i te Atua, ia faaora ïa te Atua ia ˈna i teie nei mai te peu e ua mauruuru Oia ia ˈna,+ ua parau hoi oia: ‘E Tamaiti au na te Atua.’”+ 44 Faaino atoa maira na eiâ tei patitihia i nia i te pou i pihai iho ia ˈna.+

45 Mai te hora 12 i te avatea* ati ihora te fenua taatoa i te poiri e tae atu i te hora 3 o te taperaa mahana.*+ 46 Piri i te hora 3,* tuô ihora Iesu: “Eli, Eli, lama sabakatani?” oia hoi: “To ˈu Atua, to ˈu Atua, eaha oe i faarue mai ai ia ˈu?”+ 47 A faaroo ai vetahi e tia noa ra na reira, na ô aˈera ratou: “Te pii ra teie taata ia Elia.”+ 48 Horo ihora hoê o ratou e tii i te rimu, tutau ihora i roto i te uaina toavaava, tuu ihora i nia i te hoê aeho e horoa ˈtura ia Iesu ia inu oia.+ 49 Parau maira râ te tahi pae: “Vaiiho noa ia ˈna! E hiˈo tatou e e haere mai anei Elia e faaora ia ˈna.” 50 Tuô faahou ihora Iesu e pohe atura.*+

51 E inaha, mahae ihora+ te paruru o te nao*+ mai nia mai e raro roa,+ aueue ihora te fenua e amaha aˈera te mau pǎpǎ. 52 Matara aˈera te mau menema,* pee maira i rapaeau te tino o te feia moˈa e taoto ra i roto i te pohe, 53 a itehia ˈtu ai e te taata e rave rahi. (I muri aˈe i to Iesu tia-faahou-raa, ua tomo vetahi na te vahi hunaraa mai i roto i te oire moˈa.) 54 I to te raatira faehau e te feia e tiai ra ia Iesu iteraa i te aueueraa fenua e te mau mea i tupu, riaria roa ihora ratou e na ô atura: “O te Tamaiti a te Atua iho â teie.”+

55 Mea rahi atoa te vahine e hiˈo mai ra na te atea ê. I apee mai na ratou ia Iesu mai Galilea mai no te tauturu ia ˈna.+ 56 I rotopu ia ratou, te vai ra o Maria Magadala, Maria te metua vahine o Iakobo raua Iose e te metua vahine o na tamaiti a Zebedaio.+

57 E ahiahi ihora, haere maira te hoê taata taoˈa rahi no Arimataio o Iosepha te iˈoa, tei riro atoa ei pǐpǐ na Iesu.+ 58 Farerei ihora teie taata ia Pilato e ani maira i te tino o Iesu.+ Faaue atura Pilato ia horoahia ˈtu te tino.+ 59 Rave maira Iosepha i te tino, vehî atura i te ahu lino maitai e te mâ,+ 60 e tuu ihora i roto i te menema*+ apî ta ˈna i pao i roto i te mato. Turai ihora oia i te hoê ofai rahi i mua i te uputa o te menema* e reva ˈtura. 61 Area Maria Magadala e te tahi atu Maria, parahi noa ihora ïa i mua i te menema.+

62 E ao aˈera, i muri aˈe i te mahana Faaineineraa+ no te Sabati, putuputu maira te mau tahuˈa tiaau e te mau Pharisea i mua ia Pilato, 63 e na ô maira: “Tavana, te haamanaˈo ra matou e a ora noa ˈi tera taata haavare, ua parau oia: ‘E faatiahia mai au ua mairi anaˈe e toru mahana.’+ 64 A faaue na ïa ia tiaihia te menema e tae atu i te toru o te mahana, ia ore hoi ta ˈna mau pǐpǐ ia haere mai e eiâ i to ˈna tino,+ a na ô atu ai i te taata: ‘Ua faatiahia mai oia mai te pohe mai!’ Mea ino aˈe ïa teie haavare i te haavare matamua.” 65 Parau atura Pilato: “A rave i te tahi mau faehau no te tiai maitai i te menema.” 66 Haere atura ratou i te menema, tapiri maitai aˈera i te ofai e tuu atura i te tiai.

28 I muri aˈe i te Sabati, i te aahiata o te mahana matamua o te hebedoma, haere atura Maria Magadala e te tahi atu Maria e hiˈo i te menema.+

2 E inaha, i tupu na te hoê aueueraa fenua rahi, no te mea ua pou mai te hoê melahi a Iehova* mai te raˈi mai, ua turai i te ofai e ua parahi i nia iho.+ 3 Te anaana ra oia mai te uira e mea uouo to ˈna ahu mai te hiona.+ 4 No to ratou riaria, rûrû aˈera te mau tiai e riro atura mai te taata pohe ra.

5 Na ô atura râ te melahi i na vahine: “Eiaha e mǎtaˈu, ua ite hoi au e te imi nei orua ia Iesu tei haapohehia i nia i te pou.+ 6 Aita oia i ǒ nei, ua faatiahia hoi oia, mai ta ˈna iho â i parau.+ Haere mai a hiˈo i te vahi i vaiihohia ˈi to ˈna tino. 7 A haere oioi na e parau i ta ˈna mau pǐpǐ e ua faatiahia mai oia mai te pohe mai, inaha, te na mua ˈtu ra oia ia outou i te haere i Galilea.+ I reira outou e ite ai ia ˈna. Tera ïa ta ˈu poroi ia orua.”+

8 Faarue ihora ïa raua i te menema ma te riaria e te oaoa rahi, e horo atura e faaite i te parau apî i te mau pǐpǐ a Iesu.+ 9 E inaha, farerei maira Iesu ia raua e na ô maira: “Ia ora na!” Tapiri atura raua ia ˈna, tapea aˈera i to ˈna avae e tipapa ˈtura i mua ia ˈna. 10 Parau maira Iesu: “Eiaha e mǎtaˈu! A haere e faaite i te parau apî i to ˈu mau taeae ia haere hoi ratou i Galilea, i reira ratou e ite ai ia ˈu.”

11 A reva ˈtu ai raua, inaha haere aˈera te tahi mau tiai+ i te oire e faatia ˈtura i te mau tahuˈa tiaau i te mau mea atoa i tupu. 12 Putuputu aˈera te mau tahuˈa tiaau e te mau aratai ati Iuda, tauaparau aˈera ratou, horoa ˈtura e rave rahi moni ario na te mau faehau, 13 e na ô atura: “A parau: ‘Ua haere mai ta Iesu mau pǐpǐ i te po e ua eiâ i to ˈna tino a taoto noa ˈi matou.’+ 14 E ia tae noa ˈtu teie parau i te tariˈa o te tavana, eiaha outou e haapeapea, na matou e faataa ˈtu ia ˈna.” 15 Rave aˈera ratou i na moni ario, parau haere atura i tei faauehia ˈtu, e atutu atura teie parau i rotopu i te ati Iuda e tae roa mai i teie mahana.

16 Area na pǐpǐ 11, haere maira ïa i Galilea+ i te mouˈa ta Iesu i parau.+ 17 I to ratou iteraa ia ˈna, tipapa maira ratou, feaa ihora râ vetahi. 18 Tapiri atura Iesu ia ratou e parau atura: “Ua horoahia mai ia ˈu te mana atoa i te raˈi e i te fenua.+ 19 A haere ïa e faariro i te taata o te mau nunaa atoa ei pǐpǐ+ ma te bapetizo ia ratou+ i te iˈoa o te Metua e o te Tamaiti e o te varua moˈa, 20 ma te haapii ia ratou ia haapao i te mau mea atoa ta ˈu i faaue ia outou.+ E a haamanaˈo, tei pihai iho vau ia outou i te mau mahana atoa e tae noa ˈtu i te anotau hopea o te ao* nei.”+

Aore ra “E pǎpǎraa tupuna teie.”

Hel: “Kirito.” Aore ra “tei Faatavaihia.”

Aore ra “puai ohipa o te Atua.”

No te ati Iuda, e parauhia te tane momoˈahia e tane faaipoipo.

Teie te taime matamua o na 237 taime i roto i te mau Papai Heleni Kerisetiano e itehia ˈi te iˈoa o te Atua ra o Iehova i roto i teie huriraa. Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Iesua, aore ra Iosua, na roto i te reo Hebera, “Iehova te Faaora” te auraa.

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Hel: “aita i taoto aˈenei i te tane.”

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Hiˈo i te titionare.

Aore ra “feia tahutahu.”

Hel: “Kirito.” Aore ra “tei Faatavaihia.”

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Eita e ore no ǒ mai teie taˈo i te parau Hebera hurihia ei “oteo.”

Aore ra “Basileia.”

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Aore ra “taumihia.” Hiˈo i te titionare.

Aore ra “toˈi.”

Hiˈo i te titionare.

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Aore ra “poretiko.”

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Aore ra “Basileia.”

Aore ra “na oire hoê ahuru.”

Aore ra “e taparu ra.”

Aore ra “Basileia.”

Aore ra “haehaa.”

Aore ra “te feia faaea hau noa.”

Hel: “tamaiti.”

Aore ra “farii faito maa.”

Te vahi taninaraa pehu i rapaeau ia Ierusalema. Hiˈo i te titionare.

Hel: “koderane.” Hiˈo i te tuhaa hau B14.

Hiˈo i te titionare.

Hiˈo i te titionare.

Heleni poreneia. Hiˈo i te titionare.

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Oia hoi e tarahu ma te ore e titau i te moni taime.

Hel: “tamaiti.”

Aore ra “farii popou.”

Aore ra “ô no te feia veve.” Hiˈo i te titionare.

Hel: “Ua noaa ê na ia ratou ta ratou haamaitairaa taatoa.”

Hel: “Ua noaa ê na ia ratou ta ratou haamaitairaa taatoa.”

Aore ra “haamoˈahia.”

Aore ra “to oe Basileia.”

Aore ra “hara.”

Aore ra “o te ore e faanehenehe ia ratou.”

Hel: “Ua noaa ê na ia ratou ta ratou haamaitairaa taatoa.”

Aore ra “Ia maramarama to oe mata.” Hel: “Ia maitai to oe mata.”

Aore ra “maramarama roa.”

Hel: “Ia ino.”

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Hiˈo i te tuhaa hau B14.

Aore ra “Basileia.”

Aore ra “Basileia.”

Hel: “tamaiti.”

Aore ra “taiâ.”

Aore ra “pari.”

Aore ra “a tarava noa ˈi Iesu e ta ˈna mau pǐpǐ i te amuraa maa.”

Aore ra “e tarava atoa i te amuraa maa.”

Pute uaina iri animara.

Aore ra “Aroha hamani maitai.”

Aore ra “Basileia.”

Aore ra “Basileia.”

Aore ra “ahu taui.”

Aore ra “o te faaoromai tamau ra.”

Aore ra “pǐpǐ.”

No Satani te raatira o te mau demoni teie iˈoa.

Oia hoi te ora no a muri aˈe. Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Hiˈo i te titionare.

Hel: “hoê asario.” Hiˈo i te tuhaa hau B14.

Hiˈo i te titionare.

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Aore ra “ahu maitai roa.”

Hel: “i mua i to aro.”

Hel: “i tei fanauhia mai e te vahine.”

Aore ra “Basileia.”

Aore ra “Hade,” oia hoi te menema o te huitaata. Hiˈo i te titionare.

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Aore ra “mâmâ.”

Aore ra “pane o te aro.” Hiˈo i te titionare.

Aore ra “mǎrô.”

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

No Satani teie iˈoa.

Aore ra “Basileia o.”

Aore ra “teie tau,” “teie faanahoraa o te ao.” Hiˈo i te titionare.

Aore ra “taiva.”

Aore ra “Basileia.”

Aore ra “teie tau,” “teie faanahoraa o te ao.” Hiˈo i te titionare.

Huri-atoa-hia “mai te omuaraa mai â o te ao nei.”

Aore ra “hoê tau,” “hoê faanahoraa o te ao.” Hiˈo i te titionare.

Aore ra “te tau,” “te faanahoraa o te ao.” Hiˈo i te titionare.

Aore ra “te tau,” “te faanahoraa o te ao.” Hiˈo i te titionare.

Hel: “Teterareha.”

Oia hoi Heroda Anitipa. Hiˈo i te titionare.

Aore ra “e tarava ra i te amuraa maa.”

Hel: “e rave rahi setadia.” 1 setadia: 185 m.

Hel: “i te maha o te araraa o te po,” oia hoi mai te area hora 3 e tae atu i te hitiraa mahana i te area hora 6.

Oia hoi ia au i te mau peu a te ati Iuda.

Aore ra “tuhi.”

Heleni poreneia. Hiˈo i te titionare.

Oia hoi ia au i te mau peu a te ati Iuda.

Aore ra “Aroha hamani maitai.”

Aore ra “aita i tamaa.”

Aore ra “farii maa.”

Aore ra “taiva.”

Aore ra “farii maa.”

Hel: “te iˈo e te toto.”

Aore ra “Hade,” oia hoi te menema o te huitaata. Hiˈo i te titionare.

Aore ra “Basileia.”

Hiˈo i te titionare.

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Aore ra “uouo.”

Aore ra “aroha hamani maitai.”

Hiˈo i te tuhaa hau A3.

Hiˈo i te tuhaa hau B14.

Oia hoi te hoê tute na nia i te taata tataitahi.

Hel: “setatera,” e maha ïa derama. Hiˈo i te tuhaa hau B14.

Aore ra “Basileia.”

Aore ra “taui.”

Hiˈo i te titionare.

Hiˈo i te tuhaa hau A3.

Huri-atoa-hia “to outou.”

Hel: “e aˈo ia ˈna.”

Hel: “te vaha o.”

10 000 taleni ario: 60 000 000 denari. Hiˈo i te tuhaa hau B14.

Hiˈo i te titionare.

Aore ra “aroha hamani maitai.”

Heleni poreneia. Hiˈo i te titionare.

Hel: “eunuka.” Hiˈo i te titionare.

Hel: “eunuka.” Hiˈo i te titionare.

Hel: “e riro ei eunuka.” Hiˈo i te titionare.

Aore ra “Basileia.”

Aore ra “Basileia.”

Hiˈo i te tuhaa hau B14.

Hel: “te toru o te hora.”

Hel: “te ono o te hora.”

Hel: “te iva o te hora.”

Hel: “te ahuru ma hoê o te hora.”

Hiˈo i te tuhaa hau B14.

Hiˈo i te tuhaa hau B14.

Hiˈo i te tuhaa hau B14.

Hel: “ino.”

Aore ra “horoa noa vau.”

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Hiˈo i te titionare.

Aore ra “aroha hamani maitai.”

Aore ra “aroha hamani maitai.”

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Aore ra “Basileia o.”

E tuuhia teie ofai i te poro fare i te vahi e tuati ai e piti patu.

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Aore ra “e tuu ia ˈna i te fare tapearaa.”

Aore ra “Basileia.”

Aore ra “te taata e tarava ra i te amuraa maa.”

Aore ra “tia.”

Oia hoi te hoê tute na nia i te taata tataitahi.

Hiˈo i te tuhaa hau B14.

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Aore ra “i nia i te mau parahiraa maitai roa ˈˈe.”

Aore ra “Orometua.”

Aore ra “Basileia.”

Hiˈo i te tuhaa hau A3.

Hel: “peroseluto.”

Hiˈo i te titionare.

Aore ra “eiâ.”

Aore ra “menema haamanaˈoraa.”

Hiˈo i te titionare.

Hiˈo i te titionare.

Huri-atoa-hia “e faaanohia.”

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Heleni parusia. Hiˈo i te titionare.

Aore ra “te tau,” “te faanahoraa o te ao.” Hiˈo i te titionare.

Aore ra “o te faaoromai tamau ra.”

Aore ra “Basileia.”

Heleni parusia. Hiˈo i te titionare.

Hel: “opu.”

Heleni parusia. Hiˈo i te titionare.

Heleni parusia. Hiˈo i te titionare.

Aore ra “i teihea hora o te po.”

Aore ra “Basileia.”

Aore ra “aita i taoto aˈenei i te tane.”

1 taleni Heleni: 20,4 kg. Hiˈo i te tuhaa hau B14.

Hel: “ario.”

Hel: “ario.”

Aore ra “I navai ore na vau i te ahu.”

Hel: “E iriti-ê-roa-hia teie nei feia e a muri noa ˈtu.”

Aore ra “e tuu ia Iesu i te fare tapearaa.”

Aore ra “e tarava ra i te amuraa maa.”

Aore ra “Basileia o.”

Aore ra “himeneraa i te mau Salamo.”

Heleni pusuke. Hiˈo i te titionare.

Heleni peneuma. Hiˈo i te titionare.

Aore ra “reo.”

Aore ra “E ere i te ohipa na matou!”

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Aore ra “Haapohe ia ˈna.”

Aore ra “Maeva.”

Hiˈo i te titionare.

Hiˈo i te titionare.

Hiˈo i te titionare.

Hel: “te ono o te hora.”

Hel: “te iva o te hora.”

Hel: “te iva o te hora.”

Aore ra “puhi atura i to ˈna aho hopea.”

Hiˈo i te titionare.

Aore ra “menema haamanaˈoraa.”

Aore ra “menema haamanaˈoraa.”

Aore ra “menema haamanaˈoraa.”

Hiˈo i te tuhaa hau A5.

Aore ra “te tau,” “te faanahoraa o te ao.” Hiˈo i te titionare.

    Papai reo Tahiti (1985-2026)
    Haere i rapae
    Haere i nia
    • Tahiti
    • Hapono
    • Ta oe e hinaaro
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Parau no te faaohiparaa
    • Eita e puharahia
    • Maiti eaha te ore e puhara
    • JW.ORG
    • Haere i nia
    Hapono