Obaire Okimanyire?
Banyakatagara abakaba bali ha yekaru omu Yerusalemu baaseesaga nkaha esagama eyarugaga omu bisoro ebyaheebwayoga?
BULI mwaka, banyakatagara omu Isaleeri eya kara baahayoga enkumi n’enkumi z’ebisoro ha kyoto omu yekaru. Kusigikirra ha munyabyafaayo omu ow’omu kyasa eky’okubanza ow’arukwetwa Josephus, naagamba ngu ha mukoro ogw’Okuhingurwaho, entaama ezirukuhingura omu 250,000 nizo zaaheebwayoga, kandi zaarugwamuga esagama nyingi muno. (Lev. 1:10, 11; Kubar. 28:16, 19) Hati esagama egi yoona baagiseesaga nkaha?
Abarukuseruliiriza ebintu ebya kara eby’omu itaka, bazoire omukura mukooto muno omu yekaru ya Herode ogukaba nigukyakozesebwa kuhikya yekaru obu yahwerekereziibwe omu 70 Y.A.K. Omukura ogu gwakozesebwaga kutwara esagama eyarugaga omu yekaru.
Teekerezaaho ebintu bibiri ebyakoonyeraga kwikaza ekyoto kiri kyecumi:
Ebihuru ebikaba biri hansi y’ekyoto: Omulingo amaizi n’esagama ebyabaga ha kyoto baihwaga ha kyoto nigubazibwaho omu kitabu ekya ira ekirukwetwa Mishnah ekirumu ebiragiro n’emigenzo y’Abayudaaya ekyahandiikirwe hanyuma y’omwaka 200. Nikigamba kiti: “Hakaba haroho ebihuru bibiri ha rubaju orumu orw’ekyoto. Esagama eyarugaga omu bisoro hamu n’amaizi agaakozesebwaga kuyonja ekyoto, byarabaga omu bihuru ebi kandi bigumizaamu bigendera omu mukura kuhika omu Kihanga kya Kidron.”
Abarukuseruliiriza eby’omu itaka aba kasumi nibaikiriza ngu ebihuru byakozesebwaga kutwara esagama kuruga ha kyoto. Ekitabu ekirukubazaaho ebyafaayo by’Abayudaaya nikigumya ngu hakaba haroho omukura omukooto muno haihi na yekaru. Nikigamba kiti: “Omukura gunu gwakozesebwaga kutwara amaizi agakaba garumu esagama ey’ebihongwa kuruga ha kyoto.”
Amaizi agarukumara: Banyakatagara bakaba nibetaaga amaizi maingi kusobora kwikaza hansi y’ekyoto hamu n’omukura biri byecumi. Kusobora kuhikiiriza omulimo gunu omukuru, banyakatagara baatungaga amaizi aga barukwetaaga kuruga omu rubuga. Amaizi ganu gaaraba omu paipo za simiinti, hamu n’emifulege kandi gaahurwa omu maziba. Joseph Patrich ayaseruliirizaaga eby’omu itaka akagamba ati: “Nikizooka ngu busaho yekaru endi yoona omu kasumi ako ey’ekaba ine omulingo omurungi kandi oguteekaniziibwe kurungi ogw’okutunga amaizi n’okwihamu amaizi agairagwire ha kyoto.”