ENJIRI NKOOKU YAHANDIIKIRWE LUKA
1 Habwokurora ngu baingi balengereho kusorooza, n’okuhandiika ebintu binu ebyabaireho kwo, kandi ebi turukwikiriza ngu by’amananu,* 2 nkooku byatuhairwe abo abaabirozere nibibaho kurugira kimu ha kutandika kandi baabitumanyisa, 3 na nyowe nkacwamu kubikuhandiikira iwe ow’ekitiinisa Teyofiro, habwokuba nkabiseruliirizaaho n’obwegendereza, kurugira kimu ha kutandika kwabyo kandi nabikuhandiikira nkooku byahonderaine, 4 nukwo osobole kugumiza kimu ebintu ebi wayegesiibwe.
5 Omu kasumi ka Herodi,* omukama wa Buyudaaya, hakaba haroho nyakatagara arukwetwa Zaakaliya ow’omu kihanda kya Abiya. Mukazi we akaba ali ow’omu bahara ba Aroni, kandi akaba naayetwa Erizabbeesi. 6 Boona babiri bakaba bahikiriire omu maiso ga Ruhanga, baakwataga ebiragiro bya Yahwe* byona kandi bataine eki barukujunaanwa omu maiso ge. 7 Baitu bakaba bataine mwana habwokuba Erizabbeesi akaba ali ngumba, kandi boona bakaba bakuzire muno omu myaka.
8 Zaakaliya obu akaba naaheereza nka nyakatagara, akasumi ekihanda eki akaba arumu obu kikaba nikiheereza omu maiso ga Ruhanga, 9 nkooku engeso* ey’obwanyakatagara ekaba eri, yataaha omu yekaru ya Yahwe* kwotera emigaju.* 10 Ekitebe ky’abantu boona bakaba bali aheeru nibasaba, omu saaha ey’okwotera emigaju. 11 Malaika wa Yahwe* yamubonekera ayemeriire ha rubaju rw’obulyo orw’ekyoto* eky’okwoterraho emigaju. 12 Zaakaliya obu yamurozere, yatiina muno. 13 Baitu malaika yamugambira ati: “Otatiina Zaakaliya, habwokuba okwesengereza kwawe kuhuliirwe, mukazi waawe Erizabbeesi alikuzarra omwana omwojo kandi oli muruka ibara lye Yohaana. 14 Noija kusemererwa, okyanganuke muno, kandi baingi balisemererwa habw’okuzaarwa kwe, 15 habwokuba aliba mukuru omu maiso ga Yahwe.* Baitu atalinywa eviini rundi ekitamiiza kyona, kandi aliijura omwoyo ogurukwera kurugira kimu omu nda ya nyina,* 16 kandi aligarra abaana ba Isaleeri baingi hali Yahwe* Ruhanga wabo. 17 Ekindi, alimwebembera aine omwoyo n’amaani nka Eriya ebi akaba aine, agarre emitima ya baise baana hali abaana baabo kandi n’abajeemu batunge amagezi ag’abahikiriire, nukwo ateekanirize Yahwe* abantu abeeteekaniize kumuheereza.”
18 Zaakaliya yakaguza Malaika ati: “Kinu ninsobora kukigumya nta? Nyowe ngurusire kandi na mukazi wange akaikwire.” 19 Malaika yamugarukamu ati: “Niinyowe Gabulyeri ow’ayemerra omu maiso ga Ruhanga, ntumirwe kubaza na iwe n’okukugambira amakuru amarungi. 20 Baitu dora! noija kufa omunwa kandi olemwe kubaza kuhikya ebintu binu obu birihikirra, habwokuba toikiriize ebigambo byange ebirukwija kuhikirra omu kasumi akatairweho.” 21 Abantu baikara balindiriire Zaakaliya, kandi baahunirra habwokuba akamara obwire bwingi omu yekaru. 22 Obu yaturukire aheeru, akaba atasobora kubaza na bo, kandi baakyetegereza ngu atungire okwolekwa obu abaire ali omu yekaru. Habwokuba akaba atarukusobora kubaza, akaikara naakozesa obwokurorraho. 23 Ebiro eby’okuheereza kwe obu byahoireyo, yagaruka omuka ye.
24 Hanyuma y’ebiro bike, mukazi we Erizabbeesi akatwara enda, kandi yamara emyezi etaano atarukuruga omu nju, naagamba ati: 25 “Kinu nikyo Yahwe* ankoliire omu biro binu. Anyijukire yanswarura omu bantu.”
26 Enda ye obu yahikize emyezi mukaaga, Ruhanga yatuma malaika Gabulyeri omu rubuga rwa Nazaleesi orw’omu Galiraaya, 27 hali omwisiki ow’atakabyamaga n’omusaija, ow’akaba ajumbiirwe omusaija arukwetwa Yusufu ow’omu nju ya Daudi, kandi ibara ly’omwisiki ogu akaba nuwe Malyamu. 28 Malaika yaija nambere ali yamugambira ati: “Obusinge bube na iwe, iwe ow’asiimirwe muno, Yahwe* ali na iwe.” 29 Baitu Malyamu yayeraliikirra habw’ebigambo ebi, kandi yalengaho kwetegereza amakuru g’okuramukya oku. 30 Baitu malaika yamugambira ati: “Otatiina Malyamu, habwokuba osiimirwe omu maiso ga Ruhanga. 31 Dora! olitwara enda, ozaale omwana omwojo, kandi olimuruka ibara lye Yesu. 32 Aliba mukuru muno kandi alyetwa Omwana ow’Ogu Anyakuli Haiguru Muno, kandi Yahwe* Ruhanga alimuha ekitebe ky’obukama ekya ise Daudi, 33 kandi alirema nk’Omukama omu nju ya Yakobo ebiro n’ebiro, kandi Obukama bwe tibulihwaho.”
34 Baitu Malyamu yakaguza malaika ati: “Kinu kiraasoboka kita, kandi kunu tinyine musaija ou ndukuteerana na uwe?” 35 Malaika yamugarukamu ati: “Omwoyo ogurukwera* gulikwijaho, kandi amaani g’Ogu Anyakuli Haiguru Muno galikuswekerra. Habw’ensonga egi, ogu alizaarwa alyetwa arukwera, Omwana wa Ruhanga. 36 Kandi dora! Erizabbeesi omunyabuzaale waawe, ayayetwaga engumba, n’omu bukaikuru bwe, hati aine enda ey’omwana ow’obwojo ey’emyezi mukaaga; 37 habwokuba hali Ruhanga, busaho ekigambo* ekisobora kulemwa kuhikirra.” 38 Nubwo Malyamu yagamba ati: “Dora, omuzaana wa Yahwe!* Leka kibe hali nyowe, nkooku ogambire.” Nubwo malaika yarugaho yagenda.
39 Omu biro ebi, Malyamu yarahuka yagenda omu nsi y’ensozi omu rubuga rwa Yuda, 40 kandi yataaha omu nju ya Zaakaliya yaramukya Erizabbeesi. 41 Erizabbeesi obu yahuliire okuramukya kwa Malyamu, omwana omu nda ye yagurukaguruka, kandi Erizabbeesi yaijura omwoyo ogurukwera. 42 Yatokera haiguru naagamba ati: “Oli w’omugisa omu bakazi, n’omwana ow’olizaara w’omugisa! 43 Niinyowe oha, kutunga omugisa ogw’okubungirwa nyina Mukama wange? 44 Dora! obu mpuliire iraka ery’okuramukya kwawe, omwana omu nda yange agurukagurukire habw’okusemererwa. 45 Na iwe ayaikiriize oine okusemererwa, habwokuba byona Yahwe* ebi yakugambiire nibiija kuhikirra.”
46 Kandi Malyamu yagamba ati: “Obwomeezi bwange nibukugiza Yahwe,* 47 n’omutima gwange tigusobora kuleka kusemerererwa Ruhanga Omujuni wange, 48 habwokuba arozere omuzaana we ow’ali omu kiikaro ekya hansi. Kandi dora! abantu ab’obusinge bwona baraanyetaga ow’okusemererwa, 49 habwokuba Ogu ow’amaani ankoliire ebikuru, ibara lye niryera, 50 kandi habw’ebiro n’ebiro embabazi ze ziba hali abo abanyakumutiina. 51 Akozere eby’amaani n’omukono gwe kandi ararangize abaine emyehembo omu mitima yabo. 52 Ab’amaani abaihire ha bitebe eby’obukama kandi yaimukya abanaku; 53 yaigusa abaine enjara n’ebintu ebirungi, kandi abaguuda yababinga bataine kantu. 54 Aizire kukoonyera Isaleeri omuheereza we, habw’okwijuka embabazi ze, 55 nkooku yagambiire baisenkuruitwe, hali Ibburahimu n’oruzaaro rwe* ebiro n’ebiro.” 56 Malyamu akaikara na Erizabbeesi kumara emyezi nk’esatu kandi hanyuma yagaruka omuka ye.
57 Akasumi obu kaahikire aka Erizabbeesi kuzaara, yazaara omwana omwojo. 58 Kandi abataahi n’abanyabuzaale be obu baahuliire ngu Yahwe* akaba amwolekere embabazi, baasemererwa na uwe. 59 Ha kiro ekya munaana baija kusara omwana kandi baali nibagonza kumuruka ibara lya ise, Zaakaliya. 60 Baitu nyina mwana yagamba ati: “Nangwa! naija kurukwa Yohaana.” 61 Nubwo baamugambira bati: “Busaho munyabuzaale waawe n’omu arukwetwa ibara linu.” 62 Hanyuma baakozesa obwokurorraho kukaguza ise ibara eri arukugonza baruke omwana. 63 Yasaba ah’okuhandiika, kandi yahandiika ati: “Ibara lye nuwe Yohaana.” Kandi boona baahunirra habw’eki. 64 Ahonaaho akanwa ke kaiguka, orulimi rwe rwasumurruka kandi yatandika kubaza naakugiza Ruhanga. 65 Abantu ab’omu kicweka kyabo baatiina muno, kandi baatandika kubazaaho ebintu binu byona omu nsi yoona ey’ensozi eya Buyudaaya. 66 Kandi boona abaabihuliire, baabita ha mitima yabo, nibagamba bati: “Omwana onu aliba muntu wa mulingo ki?” Habwokuba omukono gwa Yahwe* gukaba guli na uwe.
67 Hanyuma, Zaakaliya ise, yaijura omwoyo ogurukwera, yabaza obunabbi naagamba ati: 68 “Yahwe* akugizibwe Ruhanga owa Isaleeri, habwokuba aijukire abantu be yabajuna. 69 Kandi atwimukiize ihembe ery’okujuna* omu nju ya Daudi omuheereza we, 70 nkooku yakibalize kuraba omu kanwa ka banabbi be abarukwera aba ira, 71 kutujuna hali abanyanzigwa baitu n’omu mukono gw’abo boona abatunoba; 72 nukwo ayoleke embabazi ezi yaraganiize baisenkuruitwe naijuka ekiragaano kye ekirukwera, 73 ekirahiro eki yarahiriire isenkuruitwe Ibburahimu. 74 Ruhanga obu alimara kutujuna hali abanyanzigwa baitu, alitwikiriza kumuramya tutarukutiina kandi tuliikara nitumuheereza 75 n’obwesigwa n’okuhikirra ebiro byona. 76 Baitu iwe omwana omuto, olyetwa nabbi w’Ogu Anyakuli Haiguru Muno, habwokuba olyebembera Yahwe* kumuteekaniriza emihanda ye, 77 n’okumanyisa abantu be obutumwa obw’okujunwa kuraba omu kuganyirwa ebibi byabo, 78 habw’embabazi nyingi eza Ruhanga waitu. Habw’embabazi zinu, emamba eritusarra kuruga haiguru, 79 kuha ekyererezi abo abaikaliire omu mwirima n’omu kiituuru eky’okufa, n’okutereekereza ebigere byaitu omu muhanda ogw’obusinge.”
80 Kandi omwana omuto yakura yafooka w’amaani habw’omwoyo gwa Ruhanga, kandi yaikara omu irungu kuhikya ekiro obu yayeyolekere abantu ba Isaleeri bwerebwere.
2 Omu biro ebi, Kaisaali Agusto akarabyaho ekiragiro ngu abantu boona ab’omu nsi yoona beehandiikise. 2 (Okwehandiikisa okw’okubanza kukabaho Kulenyo obu akaba ali mulemi wa Siriya.*) 3 Kandi abantu boona baagenda kwehandiikisa, buli omu, omu rubuga rwe. 4 Yusufu na uwe yaruga Galiraaya, omu rubuga rwa Nazaleesi, yagenda Buyudaaya omu rubuga rwa Daudi orurukwetwa Beterehemu, habwokuba akaba ali omu h’ab’omu nju ya Daudi kandi ali w’oruganda rwe. 5 Akagenda kwehandiikisa ali hamu na Malyamu, kasumi ako ow’akaba afookere mukazi we, kandi ali haihi kuzaara. 6 Obu bakaba bali oku, akasumi ak’okuzaara kaahika. 7 Yazaara omwana we omuzigaijo ow’obwojo, yamuzinga omu byahi, kandi yamubyamya nambere ebisoro biriira, habwokuba batatunge omwanya omu nju y’abagenyi.
8 Omu kicweka eki, hakaba haliyo abaliisa bali aheeru, balinzire amagana gaabo omu bwire bw’ekiro. 9 Ahonaaho malaika wa Yahwe* yayemerra omu maiso gaabo, ekitiinisa kya Yahwe kyamuliikana nikibeehinguliiriza, kandi baatiina muno. 10 Baitu malaika yabagambira ati: “Mutatiina, dora! Nimbagambira amakuru amarungi ag’okusemererwa kwingi, abantu boona oku balitunga. 11 Habwokuba kiro kinu omu rubuga rwa Daudi, habazaaliirwe omujuni, kandi ogu nuwe Kristo Mukama waitu. 12 Kanu nuko akokurorraho nambere muraamumanyirirra: Nimwija kusanga enkerembe ezingirwe omu byahi, ebyamire nambere ebisoro biriira.” 13 Ahonaaho ihe erikooto erya bamaliaka ab’omu iguru baayeteeranizaaho malaika ogu, baakugiza Ruhanga nibagamba bati: 14 “Ekitiinisa kibe hali Ruhanga ow’omu iguru, obusinge bube h’abantu abaarukusiima.”
15 Bamalaika obu baagarukire omu iguru, abaliisa baatandika kugambirangana bati: “Leka tugende Beterehemu turole ekibaireho, Yahwe* eki atumanyisize.” 16 Baarahuka baagenda, baasanga Malyamu na Yusufu n’enkerembe ebyamire nambere ebisoro biriira. 17 Obu baakirozere, baabaza ebi bagambiirwe ebirukukwata ha mwana onu omuto. 18 Kandi boona abaabihuliire baahunirra habw’ebi abaliisa ebi baabagambiire, 19 baitu ebigambo ebi Malyamu yabyahura ha mutima gwe, kandi yaikara naayecumiitirizaaho amakuru gaabyo. 20 Hanyuma, abaliisa baagarukayo nibahaisaniza Ruhanga kandi nibamukugiza habw’ebi byona ebi bakaba bahuliire kandi barozere, nkooku bakaba bagambiirwe.
21 Hanyuma y’ebiro munaana, akasumi ak’okusara omwana obu kaahikire, baamuruka Yesu, ibara erikaba limuhairwe malaika, Malyamu atakatwaire enda.
22 Akasumi ak’okwezebwa kwabo obu kaahikire nkooku kyaragirwaga omu Biragiro bya Musa, baagenda Yerusaalemu nukwo batwale omwana omu maiso ga Yahwe,* 23 nkooku kyahandiikirwe omu biragiro bya Yahwe* ngu: “Buli mwana omwojo omuzigaijo* asemeriire kwetwa arukwera hali Yahwe.”* 24 Kandi baahayo ekihongwa nkooku kyaragiirwe omu Biragiro bya Yahwe* kiti: “Amaiba abiri rundi enduka ibiri.”
25 Kandi dora! omu Yerusaalemu hakaba haliyo omusaija arukwetwa Simeoni. Omusaija onu akaba ahikiriire, naayekamba muno kuheereza Ruhanga, kandi akaba alindiriire akasumi Ruhanga obu alihuumuza Isaleeri, n’omwoyo ogurukwera gukaba gumuroho. 26 Ruhanga akaba amumanyisize naakozesa omwoyo ogurukwera ngu talifa atakarozere Kristo, Yahwe* ow’alituma. 27 Habw’amaani ag’omwoyo ogurukwera, akaija omu yekaru, kandi abazaire b’omwana Yesu baamuleeta omu yekaru nukwo bakole nk’engeso oku ekaba eri kusigikirra ha Biragiro. 28 Simeoni yakwata omwana kandi yakugiza Ruhanga, naagamba ati: 29 “Ai Mukama Omulemi wa Byona, oikiriize omwiru waawe kugenda omu businge nkooku wagambire, 30 habwokuba ndozere ogu ow’olikozesa kuleetaho okujunwa 31 ou wataireho omu maiso g’abantu boona, 32 ekyererezi eky’okwihaho ekiswekeriire amahanga kandi kuba ekitiinisa eky’abantu baawe Isaleeri.” 33 Kandi ise na nyina omwana baikara nibahunirra habw’ebintu ebirukumubazibwaho. 34 Simeoni yabaha omugisa kandi yagambira Malyamu nyina omwana ati: “Dora! omwana onu akomerwe habw’okugwa n’okwongera kwimuka okwa baingi omu Isaleeri, kandi baingi balimubazaaho kubi noobu kiraaba ngu Ruhanga alibooleka obwokurorraho ngu ali hamu na uwe, 35 nukwo ebiteekerezo eby’omu mitima eya baingi bimanywe. (Kandi iwe, empirima ey’eraihire erikurabamu).”
36 Kandi hakaba haroho nabbi omukazi arukwetwa Ana muhara wa Penueri, ow’omu ruganda rwa Asere. Omukazi onu akaba akaikwire kandi akaba amazire emyaka musanju ali na iba hanyuma y’okutaaha obuswere, 37 baitu hati akaba ali mufaakati aine emyaka 84. Tiyayosaaga kugenda ha yekaru naaheereza Ruhanga nyamusana n’ekiro, naasiiba kandi naayesengereza. 38 Omu saaha egi yonyini, akairra haihi yatandika kusiima Ruhanga n’okugambira abo boona abakaba balindiriire okujunwa kwa Yerusaalemu ebirukukwata ha mwana.
39 Obu baamazire kukora byona kusigikirra ha Biragiro bya Yahwe,* baagaruka Galiraaya omu rubuga orw’owabu orwa Nazaleesi. 40 Omwana yagumizaamu naakura, yafooka w’amaani, yaijura amagezi kandi yayeyongera kusiimwa omu maiso ga Ruhanga.
41 Buli mwaka, abazaire be baagendaga Yerusaalemu ha bugenyi obw’Okuhingurwaho.* 42 Obu akaba aine emyaka 12, baagenda ha bugenyi nkooku baakoraga. 43 Ebiro eby’obugenyi obu byahoireyo, baliyo nibagarukayo owabu, omwojo Yesu yasigara Yerusaalemu kandi abazaire be batakimanye. 44 Habwokuba bakateekereza ngu akaba ali omu kitebe ky’abantu abakaba nibagenda na bo, baagenda orugendo orw’ekiro kimu kandi baatandika kumuserra omu banyabuzaale baabo n’abanywani. 45 Obu yababuzire, baagaruka Yerusaalemu baamuserra n’obwegendereza. 46 Hanyuma y’ebiro bisatu baamusanga omu yekaru, aikaliire hagati y’abeegesa, naabahuliiriza kandi naabakaguza ebikaguzo. 47 Kandi abo boona abakaba nibamuhuliiriza baahunirra muno habw’okwetegereza kwe n’omulingo yagarukamuga. 48 Bazaire be obu baamurozere, baahunirra, kandi nyina yamukaguza ati: “Mwana wange, habwaki otukozere ekintu kinu? So na nyowe twikaire nitukuserra twetuntwire muno.” 49 Baitu yabagarukamu ati: “Habwaki mwikaire nimunserra? Timukimanyire ngu nsemeriire kuba omu nju ya Isenyowe?” 50 Baitu bateetegereze ebi akaba naabagambira.
51 Baarugayo na uwe, baagaruka Nazaleesi kandi yagumizaamu naaboorobera.* Nyina yaikaza ebintu binu byona ha mutima gwe. 52 Yesu yayeyongera kutunga amagezi n’okukura kandi yasiimwa Ruhanga n’abantu.
3 Omu mwaka ogwa ikumi na itaano ogw’obulemi bwa Tibberiyo Kaisaali, Pontio Piraato obu akaba naalema Buyudaaya, Herodi* ali mulemi w’isaza lya Galiraaya, mugenzi we Firipo naalema isaza ly’ihanga erya Ituliya na Tirakoniti, kandi Lusaniya obu akaba ali mulemi w’isaza lya Abilene, 2 omu kasumi Anasi obu akaba ali mukuru wa banyakatagara kandi Kayaafa ali nyakatagara omukuru, ekigambo kya Ruhanga kikaizira Yohaana mutabani wa Zaakaliya omu irungu.
3 Yagenda omu nsi zoona ezikaba zetoroire Yorudaani, naatebeza abantu ngu babatizibwe nk’akokurorraho akarukwoleka ngu beegarukiremu nukwo baganyirwe ebibi, 4 nkooku kyahandiikirwe omu kitabu ky’ebigambo bya nabbi Isaaya kiti: “Iraka ly’ogu arukwamirra omu irungu naagamba ati: ‘Muteekanize omuhanda gwa Yahwe!* Mutereekereze emihanda ye. 5 Buli kihanga kisemeriire kwijuzibwa, kandi buli rusozi n’obusozi bitereekerezebwe, emihanda eramaire esemeriire kutereekerezebwa, n’emihanda emibi esemezebwe; 6 kandi abantu boona balirora okujunwa kwa Ruhanga.’”*
7 Nubwo yatandika kugambira ekitebe ky’abantu abakaba baizire ababatize ati: “Inywe abaana ab’enjoka ez’obusegwa,* nooha abahabwire kwiruka ekiniga ekirukwija? 8 Nahabweki, mwane ebyana* ebirukwoleka ngu mwegarukiremu. Mutatandika kwegambira ngu: ‘Ibburahimu nuwe isiitwe.’ Baitu nimbagambira nti, Ruhanga naasobora kwimukiza Ibburahimu abaana kuruga omu mabaale ganu. 9 Mali, endemu* etairwe ha mihama y’emiti. Kandi omuti gwona ogutarukwana ebyana ebirungi, nigwija kutemwa gunagwe omu murro.”
10 Kandi abantu baamukaguza bati: “Hati, kiki eki tusemeriire kukora?” 11 Yabagarukamu ati: “Omuntu anyakwine ebijwaro bibiri* agabire mutaahi we ataine, kandi anyakwine ebyokulya na uwe agabire abatabiine.” 12 N’abasorooza b’omusoro baija nambere ali ababatize kandi baamukaguza bati: “Mwegesa, kiki eki tusemeriire kukora?” 13 Yabagarukamu ati: “Mutasaba* sente ezirukuhingura ha z’omusoro.” 14 N’abo abarukuheereza omu mahe baamukaguza bati: “Kiki eki tusemeriire kukora?” Yabagambira ati: “Mutatwaza kubi omuntu weena* kandi mutahangirra omuntu weena, baitu mumarwe omusaara gwanyu.”*
15 Habwokuba abantu bakaba nibanihira okwija kwa Kristo, baatandika kwekaguza omu mitima yabo ebirukukwata hali Yohaana bati: “Onu naasobora kuba nuwe Kristo?” 16 Yohaana yabagarukamu ati: “Nyowe nimbabatiza n’amaizi; baitu ogu arukunkira obusobozi naija kandi tikinsemeriire kusumurra obuguha bw’enkaito ze. Ogu alibabatiza n’omwoyo ogurukwera hamu n’omurro. 17 Omu ngaro ze akwasire orugali rwe orw’okusegesa,* kusemereza kimu ezigati ye ey’okusegeseraho, kandi asorooze engano ye agite omu nguli ye,* baitu ebisunga alibyokya n’omurro ogutasobora kuzima.”
18 Haroho n’ebindi bingi ebi yabateereriire kandi yagumizaamu naagambira abantu amakuru amarungi. 19 Baitu habwokuba akahana Herodi omulemi w’isaza, habw’okwegarurra Herodiya omukazi wa mugenzi we Firipo, kwongerra ha bikorwa ebindi ebibi Herodi ebi akaba akozere, 20 akakora na kinu: Akateeka Yohaana omu nkomo.
21 Kandi abantu boona obu bakaba nibabatizibwa, Yesu na uwe yabatizibwa. Obu akaba naasaba, iguru lyakinguka, 22 omwoyo ogurukwera gwamusirimukaho guli omu kisisani eky’eriiba, n’iraka lyaruga omu iguru nirigamba liti: “Niiwe Mwana wange, ou ndukugonza muno; ou nsiimire.”
23 Yesu obu yatandikire omulimo gwe, akaba aine nk’emyaka 30, kandi abantu baateekerezaaga ngu akaba ali mutabani
wa Yusufu,
mutabani wa Heri,
24 mutabani wa Matati,
mutabani wa Leevi,
mutabani wa Mereki,
mutabani wa Yanayi,
mutabani wa Yusufu,
25 mutabani wa Matasiya,
mutabani wa Amosi,
mutabani wa Nahumu,
mutabani wa Eseri,
mutabani wa Nagai,
26 mutabani wa Maasi,
mutabani wa Matasiya
mutabani wa Semeini,
mutabani wa Yoseka,
mutabani wa Yoda,
27 mutabani wa Yoanani,
mutabani wa Lesa,
mutabani wa Zerubabeeri,
mutabani wa Saratiyeri,
mutabani wa Neeri,
28 mutabani wa Mereki,
mutabani wa Adi,
mutabani wa Kosamu,
mutabani wa Erimadamu,
mutabani wa Era,
29 mutabani wa Yesu,
mutabani wa Eryeza,
mutabani wa Yolimu,
mutabani wa Matati,
mutabani wa Leevi,
30 mutabani wa Simyoni,
mutabani wa Yuda,
mutabani wa Yusufu,
mutabani wa Yonamu,
mutabani wa Eriyakimu,
31 mutabani wa Mereya,
mutabani wa Mena,
mutabani wa Matasa,
mutabani wa Nasani,
mutabani wa Daudi,
32 mutabani wa Yese,
mutabani wa Obbedi,
mutabani wa Boazi,
mutabani wa Salimoni,
mutabani wa Nasooni,
33 mutabani wa Aminadabbu,
mutabani wa Alini,
mutabani wa Hezirooni,
mutabani wa Pereezi,
mutabani wa Yuda,
34 mutabani wa Yakobbo,
mutabani wa Isaka,
mutabani wa Ibburahimu,
mutabani wa Tera,
mutabani wa Nahora,
35 mutabani wa Seruga,
mutabani wa Leu,
mutabani wa Peregi,
mutabani wa Ebbere,
mutabani wa Sera,
36 mutabani wa Kainani,
mutabani wa Apakisaadi,
mutabani wa Seemu,
mutabani wa Nuha,
mutabani wa Lameki,
37 mutabani wa Mesusela,
mutabani wa Enoka,
mutabani wa Yaleda,
mutabani wa Maharaleri,
mutabani wa Kainani,
38 mutabani wa Enosi,
mutabani wa Seesi,
mutabani wa Adamu,
mutabani wa Ruhanga.
4 Hanyuma, Yesu aijwire omwoyo ogurukwera, yaruga Yorudaani kandi omyoyo gwamwebembera gwamutwara omu irungu, 2 yamarayo ebiro 40, naayohebwa Sitaani.* Omu biro ebi, atalye kantu koona kandi obu byahoire, yarumwa enjara. 3 Nubwo Sitaani yamugambira ati: “Obu oraaba oli mwana wa Ruhanga, gambira ibaale linu lifooke ebyokulya.”* 4 Baitu Yesu yamugarukamu ati: “Kikahandiikwa ngu: ‘Omuntu tayomeera habw’ebyokulya byonka.’”*
5 Nubwo Sitaani yamuleeta yamwoleka obukama bwona obw’omu nsi habw’akacu kake. 6 Kandi yagambira Yesu ati: “Ndaakuha obusobozi bunu bwona n’ekitiinisa kyabwo, habwokuba bukampeebwa kandi mbuha weena ou ngonza. 7 Kakuba ondamya,* bwona nibwija kuba bwawe.” 8 Yesu yamugarukamu ati: “Kikahandiikwa ngu: ‘Yahwe* Ruhanga waawe nuwe osemeriire kuramya, kandi nuwe wenka ow’osemeriire kuheereza.’”
9 Hanyuma, Sitaani yamutwara omu Yerusaalemu, yamwemereza haiguru y’ekiikaro ekirukukirayo okuraiha ekya yekaru, yamugambira ati: “Obu oraaba oli Mwana wa Ruhanga, ruga hanu oguruke ogwe hansi, 10 habwokuba kikahandiikwa ngu: ‘Aliragira bamalaika be bakulinde,’ 11 kandi ‘Bakukwate omu mikono yabo, nukwo ekigere kyawe otakiteera ha ibaale.’” 12 Yesu yamugarukamu ati: “Kikagambwa kiti: ‘Otalirenga Yahwe* Ruhanga waawe.’” 13 Sitaani obu yamazire kumwohya, yamurugaho yagenda, kuhikya obu yaakutungire omugisa ogundi.
14 Yesu yarugayo oku, yagenda Galiraaya aijwire amaani g’omwoyo. Kandi ebintu ebirungi ebirukumukwataho byararanga omu nsi zoona ezikaba zetoroire ekicweka eki. 15 Nubwo yatandika kwegesa omu masorrokaniro gaabo kandi boona baali nibamutamu ekitiinisa.
16 Hanyuma yagaruka Nazaleesi nambere yakuliire, kandi nkooku yakoraga buli Sabbiiti, yataaha omu isorrokaniro kandi yaimuka kusoma. 17 Baamukwasa omuzingo* gwa nabbi Isaaya, yaguzingurra kandi yahika nambere kyahandiikirwe kiti: 18 “Omwoyo gwa Yahwe* guli hali nyowe, habwokuba akanseesaho amagita kurangirra amakuru amarungi hali abanaku, akantuma kutebeza obutumwa obw’okulekerwa hali abo abali omu bunyagwa, kukiza abo abafiire amaiso, kuleetera obugabe abo abarukubonabonesebwa, 19 n’okutebeza omwaka gwa Yahwe* ogurukwikirizibwa.” 20 Hanyuma yazinga omuzingo, yagugarurra omuheereza, yaikarra; kandi boona abakaba bali omu isorrokaniro baamwikazaaho amaiso. 21 Nubwo yabagambira ati: “Kiro kinu, ekyahandiikirwe eki mwaruga kuhurra, kyahikirra.”
22 Kandi boona baatandika kubazaaho ebirungi ebirukumukwataho, n’okuhunirra habw’ebigambo eby’embabazi ebikaba nibiruga omu kanwa ke. Kandi bakaba nibagamba bati: “Ogu tali nuwe mutabani wa Yusufu?” 23 Yesu yabagambira ati: “Hataroho kugurukyagurukya, nimwija kuncwera orufumo runu: ‘Dakitaali, wekize. Na hanu omu kicweka ky’owaanyu naho koramu ebintu ebi twahuliire nookora omu Kaperenaumu.’” 24 Nubwo yagamba ati: “Mananu kwo nimbagambira nti, busaho nabbi anyakwikirizibwa omu kicweka ky’owabu. 25 Ekyokurorraho, nimbagambira amananu nti: Omu Isaleeri hakaba harumu abafaakati baingi omu biro bya Eriya, iguru obu lyakingirwe kumara emyaka esatu n’emyezi mukaaga, kandi haagwa enjara ey’amaani omu nsi egi yoona. 26 Baitu Eriya atatumwe hali omu h’abakazi abo, oihireho akasindikwa hali omufaakati owa Zelefaasi omu nsi ya Sidoni. 27 Kandi omu Isaleeri hakaba harumu abagenge baingi omu kasumi ka nabbi Erisa, baitu busaho n’omu hali bo ayasemeziibwe,* oihireho Namani Omusiriya wenka.” 28 Abo boona abakaba bali omu isorrokaniro abaahuliire ebi, baakwatwa ekiniga. 29 Baimuka baamuturukya aheeru y’orubuga, baamutwara ha mutwe gw’orusozi nambere orubuga rwabo rukaba rwombekerwe, nukwo bamunage omu kihanga. 30 Baitu yabarabamu hagati, yagenda mihanda ye.
31 Hanyuma yagenda Kaperenaumu, omu rubuga rwa Galiraaya. Akaba naayegesa ha kiro kya Sabbiiti, 32 kandi abantu baahunirra habw’omulingo yayegeseze, habwokuba akaba naabaza n’obusobozi. 33 Omu isorrokaniro hakaba harumu omusaija aine omwoyo omubi ogwa daimooni, kandi yatokera haiguru ati: 34 “Aaha! Otutuzire ki, iwe Yesu Omunyanazaleesi? Oizire kutuhwerekereza? Nkumanyire kurungi, niiwe Arukwera owa Ruhanga.” 35 Baitu Yesu yagucoomera naagamba ati: “Culeera, kandi omurugemu.” Hanyuma y’okunaga hansi omusaija onu hagati y’abantu, daimooni yamurugamu etamukozere kubi. 36 Kandi boona baahunirra, baatandika kugambirangana bati: “Enu mbaza yamulingo ki? N’obusobozi n’amaani, naaragira emyoyo emibi, neemworobera!” 37 Amakuru agarukumukwataho gaikara nigararanga omu nsonda zoona ez’ebiikaro ebyetoroire ensi egi.
38 Obu yarugire omu isorrokaniro, yagenda omu ka ya Simooni. Omu kasumi ako, nyinazaara Simooni akaba arwaire omuswija gw’amaani kandi baasaba Yesu amukize. 39 Yayemerra nambere akaba ali, yacoomera omuswija kandi gwamurugaho. Ahonaaho yaimuka, yatandika kubaheereza.
40 Baitu izooba obu likaba nirigwa, abo boona abakaba baine abantu abarwaire endwaire ezirukwahukana baabamuleetera. Yateekaho buli omu emikono kandi boona baakira. 41 Kandi baingi bakarugwamu daimooni nizikunga nizigamba ziti: “Niiwe Mwana wa Ruhanga.” Baitu yazicoomera, tiyaziikiriza kubaza, habwokuba zikaba zimumanyire ngu nuwe Kristo.
42 Obwire obu bwakiire, yagenda kuba wenka omu kiikaro ekitarumu bantu. Baitu ekitebe ky’abantu baatandika kumuserra* kandi hanyuma baamuzoora. Baalengaho kumutanga kubarugaho. 43 Baitu yabagambira ati: “Nsemeriire kutebeza amakuru amarungi ag’Obukama n’omu mbuga ezindi, habwokuba eki nikyo natumirwe kukora.” 44 Nahabweki yagenda naatebeza omu masorrokaniro ag’omu Buyudaaya.
5 Kiro kimu Yesu obu akaba ayemeriire harubaju rw’enyanja eya Genezaleesi,* ekitebe ky’abantu bakaba nibahuliiriza ekigambo kya Ruhanga kandi nibamufunza. 2 Yarora amaato abiri gali ha musa gw’enyanja, baitu abasohi bakaba bagarugiremu niboogya ebitimba byabo. 3 Yatemba eryato limu erikaba liri lya Simooni, yamusaba aliirizeeyo kake omu nyanja. Hanyuma yaliikarramu kandi yatandika kwegesa ekitebe ky’abantu. 4 Obu yamazire kubaza, yagambira Simooni ati: “Irizaayo eryato nambere hahamire, munagemu ebitimba byanyu kusoha.” 5 Baitu Simooni yagarukamu ati: “Mwegesa tutalibaine ekiro kyona kandi titukwasire kantu, baitu habw’ekigambo kyawe, leka nnage ebitimba omu maizi.” 6 Obu baakikozere baakwata encu nyingi muno. Kandi n’ebitimba byabo byatandika kutaaguka. 7 Baayeta bataahi baabo abakaba bali omu lyato erindi kwija kubakoonyera, na bo baija kandi baijuza amaato goona abiri, baitu gaatandika kudikira. 8 Simooni Petero obu yarozere eki, yateeza amaju omu maiso ga Yesu yagamba ati: “Ndugaho Mukama wange, habwokuba ndi muntu omusiisi.” 9 Uwe hamu n’abo aba akaba ali na bo baahunirra muno habw’encu nyingi muno ezi bakaba bakwasire, 10 kandi batabani ba Zebedaayo, Yakobbo na Yohaana abaakoraga na Simooni na bo baahunirra. Baitu Yesu yagambira Simooni ati: “Leka kutiina, kuruga na hati oraasohaga abantu.” 11 Nahabweki, baagarra amaato ha musa gw’enyanja kandi baalekaho ebintu byabo byona, baamuhondera.
12 Ha murundi ogundi Yesu obu akaba ali omu rumu ha mbuga, hakaija omusaija ow’akaba aijwire ebigenge!* Obu yarozere Yesu, yateeza amaju ataire omutwe hansi yamwesengereza ati: “Mukama wange, obu oraaba noogonza, noosobora kunsemeza.” 13 Yesu yagorra omukono gwe yamukwataho naagamba ati: “Ningonza! Semezebwa.” Ahonaaho ebigenge byakira. 14 Hanyuma yaragira omusaija ogu kutagambira omuntu weena, baitu yamugambira ati: “Genda oyeyoleke hali nyakatagara kandi habw’okwezebwa kwawe, oheyo ebintu Musa ebi yaragiire nk’obwakaiso hali bo.” 15 Baitu amakuru agarukukwata ha musaija ogu, gakaikara nigararanga, kandi ebitebe by’abantu baingi baayesoroozaaga hamu kumuhuliiriza n’okukizibwa endwaire zaabo. 16 Baitu yaikaraga naagenda omu biikaro ebitarumu bantu, kusaba.
17 Kiro kimu obu akaba naayegesa, Abafalisaayo hamu n’abeegesa b’Ebiragiro abakaba barugire omu byaro byona ebya Galiraaya, Buyudaaya, na Yerusaalemu, bakaba baikaliire aho; kandi amaani ga Yahwe* gakaba nigamukoonyera kukiza abantu. 18 Kandi dora! Abasaija bakaba bahimbiire omusaija ow’asaraire h’akatabu, kandi baali nibalengaho kumuleeta omu nju nambere Yesu akaba ali. 19 Obu baabuzirwe ah’okuraba habw’abantu kuba baingi, baamutembya ha rusu rw’enju, baasakurra amategura, baamusirimurra h’akatabu, baamuhikya hagati omu bantu omu maiso ga Yesu. 20 Obu yarozere okwikiriza kwabo, yagamba ati: “Musaija iwe, ebibi byawe bikuganyiirwe.” 21 Hanyuma abahandiiki* n’Abafalisaayo baatandika kuteekereza bati: “Onu nooha ow’arukubaza ebirukujuma Ruhanga? Nooha asobora kuganyira ebibi oihireho Ruhanga wenka?” 22 Baitu Yesu obu yamanyire ebi barukuteekereza, yabakaguza ati: “Bintu ki ebi murukuteekereza omu mitima yanyu? 23 Nikiha ekyanguhire? Kugamba ngu: ‘Ebibi byawe bikuganyiirwe,’ rundi kugamba ngu: ‘Imuka orubate’? 24 Baitu inywe kusobora kukimanya ngu Omwana w’Omuntu aine obusobozi obw’okuganyira ebibi omu nsi—” yagambira omusaija ow’asaraire ati: “Ninkugambira nti: Imuka ohimbe akatabu kaawe ogende omuka yaawe.” 25 Ahonaaho yaimuka omu maiso g’abantu, yahimba akatabu aka akaba abyamireho, yagenda omuka ye naakugiza Ruhanga. 26 Hanyuma boona baahunirra muno, baatandika kukugiza Ruhanga kandi baatiina, nibagamba ngu: “Kiro kinu tuboine ebintu ebirukuhuniiriza!”
27 Hanyuma y’eki, yaturuka aheeru kandi yarora omusorooza w’omusoro arukwetwa Leevi aikaliire nambere basorooleza omusoro, yamugambira ati: “Fooka muhondezi wange.” 28 Yalekaho ebintu bye byona kandi yatandika kumuhondera. 29 Hanyuma Leevi, yacumbira Yesu ekiihuro ekikooto omu nju ye, kandi hakaba haroho abasorooza b’omusoro baingi n’abantu abandi nibalya hamu.* 30 Abafalisaayo n’abahandiiki baatandika kuhyemera abeegeswa be nibagamba bati: “Habwaki nimulya kandi nimunywa n’abasorooza b’omusoro hamu n’abasiisi?” 31 Yesu yabagarukamu ati: “Aboomeezi tibeetaaga dakitaali, baitu abarwaire nubo bamwetaaga. 32 Ntaije kweta abantu abahikiriire, baitu abasiisi kwegarukamu.”
33 Baamugambira bati: “Abeegeswa ba Yohaana, n’abeegeswa b’Abafalisaayo basiiba butoosa kandi beesengereza muno, baitu abaawe balya kandi banywa.” 34 Yesu yabagarukamu ati: “Nimusobora kuleetera abanywani b’omuswezi kusiiba, kandi kunu omuswezi ali na bo? 35 Baitu akasumi nikaija omuswezi obu alibaihwaho; kandi omu kasumi ako nubwo balisiiba.”
36 Kandi yabaha ekyokurorraho naagamba ati: “Busaho omuntu ow’asara ekikoba ha kijwaro ekya haruguru ekihyaka kandi akakibazirra ha kijwaro ekikuzire. Obu akikora, eki abaziriireho kicwekaho, kandi ekikoba ekihyaka kiba kitarukusisana n’orugoye orukuzire. 37 Ekindi, busaho muntu asobora kuta amaarwa amahyaka omu mpu ezikuzire ezaahurwamu amaarwa.* Obu akikora, amaarwa amahyaka gahuulikya empu kandi gaseeseka, n’empu nizisiisikara. 38 Baitu amaarwa amahyaka gasemeriire kuteekwa omu mpu empyaka ezaahurwamu amaarwa. 39 Busaho muntu ow’agonza kunywa amaarwa amahyaka, hanyuma y’okunywaho amaarwa amakuru, habwokuba agamba ati: ‘Amaarwa amakuru marungi.’”
6 Obu akaba naaraba omu musiri gw’engano ha kiro kya sabbiiti,* abeegeswa be baacwa entwe z’engano, nibazijungira omu ngaro zaabo kandi nibalya. 2 Abamu h’Abafalisaayo baabakaguza bati: “Habwaki nimukora ekintu ekitarukwikirizibwa kukorwa ha Sabbiiti?” 3 Baitu Yesu yabagarukamu ati: “Timukasomaga Daudi eki yakozere n’abasaija aba akaba ali na bo obu baarumirwe enjara? 4 Obu yataahire omu nju ya Ruhanga, yakwata emigaati ey’okwoleka yagirya kandi endi yagiha abasaija abakaba bali na uwe, kandi kunu kikaba kitarukwikirizibwa omuntu ondi weena kugirya, oihireho banyakatagara bonka?” 5 Yabagambira ati: “Omwana w’omuntu nuwe Mukama wa Sabbiiti.”
6 Ha kiro kya sabbiiti ekindi, akataaha omu isorrokaniro, yatandika kwegesa. Kandi hakaba haliyo omusaija ow’akaba azingamire* omukono ogw’obulyo. 7 Abahandiiki n’Abafalisaayo bakaikazaaho Yesu amaiso kurora obu araakiza ha kiro kya Sabbiiti, nukwo batunge eki baraasigikirraho kumujunaana. 8 Yamanya ebi barukuteekereza, yagambira omusaija ow’azingamire* omukono ati: “Imuka oyemerre hagati.” Yaimuka, yayemerra hagati. 9 Nubwo Yesu yabakaguza ati: “Basaija inywe leka mbakaguze, nikiikirizibwa ha kiro kya Sabbiiti kukora ekintu ekirungi rundi ekibi, kujuna obwomeezi rundi kubuhwerekereza?” 10 Hanyuma y’okubeetoroozaamu amaiso, yagambira omusaija ati: “Gorra omukono gwawe.” Yagugorra kandi gwakira. 11 Baitu baakwatwa ekiniga ky’amaani, baatandika kwekaguzaahongana eki basobora kukora Yesu.
12 Kiro kimu, akagenda ha rusozi kusaba, yamarayo obwire bw’ekiro bwona naasaba hali Ruhanga. 13 Obwire obu bwakiire, yayeta abeegeswa be kandi omuli bo yakomamu 12, abayayesere abakwenda kandi nubo banu: 14 Simooni ou yarukire Petero, Andereya mugenzi we, Yakobbo, Yohaana, Firipo, Batolomaayo, 15 Matayo, Tomasi, Yakobbo mutabani wa Alifaayo, Simooni ow’arukwetwa “omwekambi,” 16 Yuda mutabani wa Yakobbo, na Yuda Isikalyota, ayamugobiize.
17 Yasirimuka na bo, baayemerra ha kiikaro ekitereekeriire, kandi hakaba haroho ekitebe ky’abeegeswa be baingi n’abantu baingi kuruga Buyudaaya, Yerusaalemu, n’omu bicweka ebya Tuuro na Sidoni ebiri ha musa gw’enyanja, abaali baizire kumuhuliiriza n’okukizibwa endwaire zaabo. 18 N’abo abakaba nibatalibanizibwa emyoyo emibi, bakakizibwa. 19 Kandi abantu boona bakaba nibagonza kumukwataho habwokuba amaani gakaba nigamurugamu, kandi nigabakiza boona.
20 Yaimukya amaiso yarora abeegeswa be, yabagambira ati:
“Mwine okusemererwa inywe abanaku, habwokuba Obukama bwa Ruhanga bwanyu.
21 “Mwine okusemererwa inywe abarumwa enjara hati, habwokuba muliigusibwa.
“Mwine okusemererwa inywe abarukuganya hati, habwokuba muliseka.
22 “Mwine okusemererwa, abantu obu baraabanobaga, obu baraabasorooraga, obu baraabajumaga, obu baraabangaga* kandi bakagamba ngu muli bantu babi, habw’Omwana w’omuntu. 23 Musemerererwe omu kiro eki kandi mukyanganuke, habwokuba empeera yanyu y’amaani omu iguru kandi ebi nibyo ebintu byonyini baisenkurubo baakoraga banabbi.
24 “Ziribabona inywe abaguuda, habwokuba mutunga okuhuumuzibwa kwanyu omu bwijwire hati.
25 “Ziribabona inywe abaigusire hati, habwokuba mulirumwa enjara.
“Ziribabona inywe abarukuseka hati, habwokuba muliganya kandi murre.
26 “Ziribabona inywe abantu boona obu bababazaaho kurungi, habwokuba kinu nikyo baisenkurubo baakoraga banabbi ab’ebisuba.
27 “Baitu inywe abarukuhuliiriza nimbagambira nti: Mugumizeemu kugonza abanyanzigwa banyu, mukorre ebirungi abo abarukubanoba, 28 muhe omugisa abo abarukubakyena, kandi musabire abo abarukubajuma. 29 Kakuba omuntu akuteera harubaju rumu orw’itama, muhindurre n’orundi. Omuntu kakuba atwara ekijwaro kyawe ekya haruguru, muhe n’eky’omunda. 30 Ohe ogu weena anyakukusaba, kandi kakuba omuntu atwara ebintu byawe, otabimusaba kubikugarurra.
31 “Ekindi, ebi mugonza abantu babakorrege, na inywe nibyo mubakorrege.
32 “Obu muraagonza abo abarukubagonza bonka, kiki eki muraasiimirwa? N’abasiisi bagonza abo abarukubagonza. 33 Kandi obu muraakorra ebirungi abo abarukubibakorra, kiki eki muraasiimirwa? N’abasiisi bakora ekintu nikyo kimu. 34 Ekindi, obu muraayohoza* abo aba murukunihira kubasasura, kiki eki muraasiimirwa? N’abasiisi boohoza abasiisi bataahi baabo, nukwo basobole kutunga eki kyonyini eki babohoize. 35 Baitu inywe mugumizeemu nimugonza abanyanzigwa banyu, nimukora ebirungi, nimwohoza mutarukunihira kusasurwa kantu koona. Nubwo empeera yanyu eriba y’amaani kandi muliba baana b’ogu Anyakuli Haiguru Muno, habwokuba ayoleka embabazi hali abo abatarukusiima hamu n’ababi. 36 Mwikale nimwoleka embabazi nkooku Isiinywe ali w’embabazi.
37 “Muleke kucwa omusango kandi na inywe timuligucwerwa, muleke kujumirra abandi, kandi na inywe tibalibajumirra. Mwikale nimuganyira,* kandi na inywe muliganyirwa.* 38 Mugabege kandi na inywe muliheebwa. Balibaseesera omu rugoye rwanyu endengo enungi, igatiirwe kurungi, ecikinyiziibwe kurungi, kandi erukuseeseka. Habwokuba ekipimo eki mukozesa kupimira abandi, nikyo kirikozesebwa kubapimira.”
39 Hanyuma yabagambira ekyokurorraho kinu: “Omuntu ow’afiire amaiso naasobora kwebembera omufu w’amaiso ondi? Boona tibarukwija kugwa omu kiina? 40 Omwegi* takira omwegesa we, baitu weena ow’ayegesebwa kurungi, aliba nk’omwegesa we. 41 Habwaki noorora akanyansi akali omu liiso lya mugenzi waawe, baitu otarukurora empinju enyakuli omu liiso lyawe? 42 Noosobora ota kugambira mugenzi waawe oti: ‘Mugenzi wange, nyikiriza nkwihe akanyansi omu liiso lyawe,’ kandi kunu iwe torukurora empinju enyakuli omu liiso lyawe? Mugobya we iwe! Banza oihemu empinju enyakuli omu liiso lyawe, ohweze kurungi, nukwo osobole kwihamu akanyansi akali omu liiso lya mugenzi waawe.
43 “Busaho omuti omurungi, ogwana ebijuma ebijunzire, kandi busaho omuti ogujunzire, ogwana ebijuma ebirungi. 44 Buli muti gwona, gumanyirwa ha bijuma byagwo. Ekyokurorraho, abantu tibasobora kunoga emitiini h’amahwa, noobu kwakuba kunoga emizabbibbu ha muti gw’amahwa. 45 Omuntu omurungi aiha ebintu ebirungi, omu lyahurro lye erirungi ery’omutima gwe, baitu omuntu omubi aiha ebintu ebibi omu lyahurro lye eribi. Habwokuba ebiijura omu mutima, akanwa nibyo kabaza.
46 “Habwaki nimunyeta ‘Mukama waitu! Mukama waitu!’ baitu mutarukukora ebintu ebi ndukubagambira? 47 Omuntu weena ow’aija nambere ndi, akahurra ebigambo byange kandi akabikora, leka mbagambire naasisana oha: 48 Naasisana omusaija ow’akaba naayombeka enju yalima omusingi oguhamire muno, kandi yagwombeka ha mwandara. Okusandaara kw’amaizi obu kwaizire, amaizi g’ekisaaru gaija n’amaani gateera enju egi, baitu gatasobole kugitengeesa habwokuba ekombekwa kurungi. 49 Harubaju orundi, ogu weena ow’ahurra akaikara ataine eki akozereho, naasisana omusaija ayayombekere enju ye ha itaka atalimire musingi. Amaizi g’ekisaaru obu gaagitiire, ahonaaho yaseeseka kandi yahweraho kimu.”
7 Obu yamazire kubaza ebi akaba naagonza kugambira abantu, yataaha omu Kaperenaumu. 2 Hakaba haroho mukuru w’ihe ow’akaba aine omwiru ou yagonzaaga muno. Omwiru ogu akaba arwaire muno kandi ali haihi kufa. 3 Obu yahuliire ebirukukwata hali Yesu, yatuma bamu h’abakuru b’Abayudaaya hali uwe, kumusaba kwija akize omwiru we. 4 Baija hali Yesu baatandika kumwesengereza nibagamba bati: “Kimusemeriire omukorre kinu, 5 habwokuba agonza ihanga lyaitu kandi nuwe yayombekere isorrokaniro lyaitu.” 6 Yesu yagenda na bo, baitu obu akaba ali haihi kuhika ha nju, mukuru w’ihe akaba amazire ira kutuma banywani be baije bagambire Yesu bati: “Waitu, otatalibana habwokuba tikimpikiriire okukuraaliza kwija omu nju yange. 7 Egi niyo ensonga habwaki nyerozere ntasemeriire kwija nambere oli. Baitu baza kwonka ekigambo, kandi omwiru wange araakira. 8 Na nyowe ndi hansi y’obusobozi obw’abantu abandi, kandi nyine abaserikale abandukwebembera. Obu ngambira omu nti: ‘Genda!’ agenda, kandi noobu ngambira ondi nti: ‘Ija!’ aija, obu ngambira omwiru wange nti: ‘Kora kinu!’ akikora.” 9 Yesu obu yahuliire ebintu ebi, yahunirra muno yahinduka yarora abantu abakaba nibamuhondera, yabagambira ati: “Nimbagambira nti, noobu haakuba omu Isaleeri, tinkarozere omuntu weena anyakwine okwikiriza okw’amaani nka kunu.” 10 Kandi abo abakaba batumirwe obu baagarukire omu ka, baasanga omwiru akizire, ali mwomeezi kurungi.
11 Hanyuma y’ebi, Yesu yagenda omu rubuga rwa Naini ali n’abeegeswa be hamu n’ekitebe ky’abantu baingi. 12 Obu yahikire haihi n’omulyango gw’orubuga, dora! abantu bakaba bahimbire omutumbi gw’omusigazi nibaguturukya aheeru y’orubuga. Nyina akaba ali mufaakati kandi onu nuwe omwana omu wenka ou akaba aine. Ekitebe ky’abantu kuruga omu rubuga bakaba bali n’omukazi onu. 13 Yesu obu yamurozere, yamukwatirwa embabazi, yamugambira ati: “Leka kurra.” 14 Yairra haihi, yakwata h’akatabu nambere bakaba bahimbiire omutumbi, kandi abakaba baguhimbire baayemerra. Yagamba ati: “Musigazi, ninkugambira nti, imuka!” 15 Omusigazi ow’akaba afiire yaimuka, kandi yatandika kubaza. Yesu yamugarurra nyina. 16 Abantu boona baatiina muno, kandi baatandika kukugiza Ruhanga, nibagamba bati: “Nabbi ow’amaani azookere omuli itwe,” kandi “Ruhanga aijukire abantu be.” 17 Kandi amakuru agarukumukwataho gaararanga omu Buyudaaya yoona n’omu biikaro byona ebigyetoroire.
18 Nubwo abeegeswa ba Yohaana baagenda baamugambira ebintu ebi byona. 19 Yohaana yatuma babiri hali bo, bagende bakaguze Mukama waitu bati: “Niiwe Ogu ou tutaaha tulindiriire, rundi tunihireyo ondi?” 20 Obu baahikire nambere ali, baamugambira bati: “Yohaana Omubatizi atutumire hali iwe tukukaguze tuti: ‘Niiwe Ogu ou tutaaha tulindiriire, rundi tunihireyo ondi?’” 21 Omu saaha egi yakiza abantu baingi abarukusaasa, abarwaire muno, yabinga emyoyo emibi, kandi baingi abafiire amaiso yabakiza baatandika kuhweza. 22 Yesu yabagambira ati: “Mugende mugambire Yohaana ebi murozere n’ebi muhuliire: Abafu b’amaiso nibarora, abalema nibarubata, abagenge nibasemezebwa, abafu b’amatu nibahurra, abafu nibahumbuurwa, kandi abanaku nibagambirwa amakuru amarungi. 23 Aine okusemererwa ogu atatabaijuka habwange.”
24 Abantu Yohaana aba akaba atumire obu baagenzere, Yesu yatandika kugambira ekitebe ky’abantu ebirukukwata hali Yohaana. Yabakaguza ati: “Kiki eki mwagenzere kurora omu irungu? Orubingo orutwarwatwarwa omuyaga? 25 Hati, mukagendayo kurora ki? Omusaija anyakujwaire orugoye orurungi? Abo abajwara engoye eza sente nyingi* kandi baine byona ebi barukugonza baikara omu maju g’abakama. 26 Mali mukagendayo kurora ki? Kurora nabbi? Ego, nimbagambira nti, ogu ou mwagenzere kurora naakira obukuru nabbi. 27 Ogu nuwe baahandiikireho bati: ‘Dora! Nintuma omukwenda wange ow’araakwebembera, kandi ow’araakuteekaniriza omuhanda.’ 28 Nimbagambira nti, omu bantu abazairwe abakazi, tihakabahoga muntu arukukira Yohaana obukuru, baitu omuntu owa hansi omu Bukama bwa Ruhanga naamukira.” 29 Abantu boona n’abasorooza b’omusoro obu baahuliire eki, baarangirra ngu Ruhanga ahikiriire, habwokuba bakaba babatiziibwe n’okubatizibwa kwa Yohaana. 30 Baitu Abafalisaayo n’abo abakaba bamanyire kurungi Ebiragiro, bakanga kuhondera obuhabuzi* Ruhanga yabahaire habwokuba Yohaana atababatize.
31 “Abantu ab’obusinge bunu ninsobora kubalengesaniza na ki? Kandi nibasisana nooha? 32 Nibasisana abaana abato abaikaliire omu katale nibeetangana nibagamba bati: ‘Tukabaterra enyamulere, baitu timwazina; twabaterra empamo, baitu timwaganya.’ 33 Omu mulingo nugwo gumu, Yohaana Omubatizi akaija atarukulya ebyokulya* kandi atarukunywa amaarwa baitu nimugamba muti: ‘Aroho daimooni.’ 34 Omwana w’omuntu aizire naalya kandi naanywa, baitu nimugamba muti: ‘Dora! Omusaija ow’omururu kandi arukunywa amaarwa, munywani w’abasorooza b’omusoro n’abasiisi.’ 35 Baitu nabwo, amagezi garorwa nk’ag’okuhikirra* kusigikirra hali ebi ebirugamu.”*
36 Omu h’Abafalisaayo akaikara naamusaba kwija kulya na uwe ekiihuro. Yesu yataaha omu nju y’Omufalisaayo yaikarra ha meeza. 37 Kandi dora! omukazi akaba amanyirwe omu rubuga ngu musiisi, obu yakimanyire ngu Yesu ali omu nju y’Omufalisaayo naalya,* yaija aine ecupa ey’amagita agarukuboya kurungi. 38 Yagenda haihi n’ebigere bya Yesu, yatandika kurra naabijubya n’amaziga ge, kandi yagasiimuura naakozesa isoke lye. Hanyuma yanywegera ebigere bye kandi yabiseesaho amagita agarukuboya kurungi. 39 Omufalisaayo ow’akaba araaliize Yesu obu yarozere eki, yatandika kuteekereza ati: “Omusaija onu kakuba abaire ali nabbi, yaakubaire amanyire omukazi onu arukumukwataho muntu wa mulingo ki, kandi nkooku ali musiisi.” 40 Baitu Yesu yamugambira ati: “Simooni, haroho eki naakugondeze kukugambira.” Simooni yagamba ati: “Mwegesa, kingambire.”
41 “Haroho omuntu akaba naabanja abasaija babiri sente; omu akaba naamubanja dinaali* 500, baitu ondi naamubanja dinaali 50. 42 Obu baabuzirwe eky’okumusasura, boona yabaganyira. Hati, hali bo babiri, nooha arukwija kumugonza kukirayo?” 43 Simooni yamugarukamu ati: “Ninteekereza, ogu ayaganyiirwe sente nyingi.” Yesu yamugarukamu ati: “Ogarukiremu kurungi.” 44 Nubwo yahinduka yarora omukazi kandi yagambira Simooni ati: “Noorora omukazi onu? Obu ntaahire omu nju yaawe, tompaire amaizi ag’okunaaba ebigere byange, baitu omukazi onu ajubize ebigere byange n’amaziga ge kandi yagasiimuuraho n’isoke rye. 45 Iwe toonywegiire, baitu kuruga obu ntaahire omu nju enu, omukazi onu aikaire naanywegera ebigere byange. 46 Toseesere amagita ha mutwe gwange, baitu omukazi onu aseesere amagita agarukuboya kurungi ha bigere byange. 47 Ninkugambira nti, habwokuba akozere kinu, noobu kiraaba ngu ebibi bye bingi,* biganyiirwe, habwokuba ayolekere okugonza kwingi. Baitu ogu anyakuganyirwa bike, ayoleka okugonza kuke.” 48 Hanyuma yagambira omukazi ati: “Ebibi byawe bikuganyiirwe.” 49 Abo abakaba baikaliire ha meeza baatandika kugambirangana bati: “Onu nooha arukuganyira ebibi?” 50 Baitu Yesu yagambira omukazi ati: “Okwikiriza kwawe kukujunire, genda n’obusinge.”
8 Hanyuma y’obwire buke yagenda omu buli rubuga, n’omu byaro naatebeza kandi naarangirra amakuru amarungi ag’Obukama bwa Ruhanga. Kandi ikumi na babiri bakaba bali na uwe, 2 hamu n’abakazi abamu abakaba babingirwemu emyoyo emibi kandi bakiziibwe endwaire: Malyamu ow’akaba naayetwa Magadalene, ayabingirwemu daimooni musanju, 3 Yoana mukazi wa Cuza, omusaija ayarolerraga enju ya Herodi; Susana hamu n’abakazi abandi baingi abaali nibabaheereza nibakozesa ebintu byabo.
4 Ekitebe ky’abantu obu kyayesoroize hamu n’abo abaagendaga nambere Yesu ali omu buli rubuga oruyagendamuga, yabaza na bo naakozesa orufumo ati: 5 “Omusigi akagenda kusiga embibo ye, obu akaba naasiga, embibo ezimu zaagwa ha muhanda rubaju, baazirubatirra kandi ebinyonyi eby’omu mwanya byazisoma. 6 Ezimu zaagwa ha mwandara, kandi hanyuma y’okumera zaayoma habwokuba zikaba zitaine amaizi. 7 Ezindi zaagwa omu mahwa, zaakurra hamu n’amahwa, kandi gaazinyoroza. 8 Baitu ezindi zaagwa omu itaka erirungi, kandi hanyuma y’okumera, zaayana ebijuma zaateezaamu emirundi 100.” Obu yamazire kubaza ebintu binu, yagamba ati: “Ow’aine amatu ag’okuhurra, ahurre.”
9 Baitu abeegeswa be baamukaguza amakuru g’orufumo runu. 10 Yabagambira ati: “Inywe mwikiriziibwe kwetegereza eby’ensita ezirukwera* ez’Obukama bwa Ruhanga, baitu hali abandi biri omu nfumo, nukwo noobu baraaba nibarora batahweza, kandi noobu baraaba nibahurra, bateetegereza amakuru gaabyo. 11 Ganu nugo amakuru g’orufumo runu: Embibo nikyo ekigambo kya Ruhanga. 12 Ezi ezaagwire ha muhanda rubaju, nubo abo abahurra kandi Sitaani* aija abaihamu ekigambo ekibyairwe omu mitima yabo nukwo bataikiriza bakajunwa. 13 Ezi ezaagwire ha mwandara, nubo abo obu bahurra ekigambo, bakitangirra n’okusemererwa baitu tibaine mihama omuli bo. Baikiriza habw’akasumi, baitu obu bahikwaho okulengwa, bagwa. 14 Kandi ezi ezaagwire omu mahwa, nubo abo abahurra, baitu habw’okwetuntura n’okutwalirizibwa itungo hamu n’eby’okwesemeza eby’omu bwomeezi bunu, bibanyoroleza kimu, kandi tibaana ekijuma kyona ekirungi. 15 Kandi egi eyagwire ha itaka erirungi, nubo abantu hanyuma y’okuhurra ekigambo, n’omutima omurungi bakigumiraho kandi baana ebijuma n’okugumiisiriza.
16 “Busaho muntu weena hanyuma y’okuhemba etaara agijuumikira ekigega rundi agita hansi y’ekitabu, baitu agita ha kikondo kyayo nukwo abo abaraataahamu basobole kurora ekyererezi. 17 Baitu busaho ekiswekerwe ekitalisuukurwa kandi busaho kintu ekiserekerwe n’obwegendereza ekitalimanywa kandi kikarorwa omu rwijwire. 18 Nahabweki, mwegendereze omulingo muhuliirizaamu, habwokuba ogu weena anyakwine alyongerwaho, baitu ogu weena ow’ataine n’eki arukuteekereza ngu aine, kirimwihwaho.”
19 Nubwo nyina na bagenzi be baija nambere ali, baitu tibaasobora kumuhika haihi habw’abantu kuba baingi. 20 Baamugambira bati: “Maama waawe na bagenzi baawe beemeriire aheeru, nibagonza kukurora.” 21 Yesu yabagarukamu ati: “Maama wange na bagenzi bange nubo banu abahurra ekigambo kya Ruhanga kandi bakakita omu nkora.”
22 Kiro kimu uwe n’abeegeswa be bakatemba eryato kandi yabagambira ati: “Twambuke tugende nseeri y’enyanja.” Kandi baagenda. 23 Baitu obu bakaba nibagenda, yagwijagira. Ekiyaga eky’amaani* kyateera ha nyanja kandi eryato lyabo lyatandika kwijura amaizi kandi baaba omu kabi. 24 Baagenda baamwimukya nibagamba bati: “Mwegesa, Mwegesa, twagenda kuhwerekerra!” Yaimuka yacoomera ihunga n’ebigonzi eby’amaani, byaculeera kandi haabaho okuteekaana. 25 Hanyuma yabakaguza ati: “Okwikiriza kwanyu kuli nkaha?” Baitu bakaba batiinire muno kandi bahuniriire nibagambirangana bati: “Onu muntu wa mulingo ki? Naaragira ekiyaga n’amaizi nibimworobera.”
26 Hanyuma, baahika ha bwerre omu kicweka ky’Abagerasene, ekiri nseeri ya Galiraaya. 27 Yesu obu yahikire ha bwerre, omusaija ow’aine daimooni kuruga omu rubuga akaija kumutangatangana. Akaba amazire akasumi akaraihire atarukujwara engoye, atarukwikara omu nju, kandi naikara omu kiikaro ekirumu ebituuro.* 28 Obu yarozere Yesu, yakunga yagwa hansi omu maiso ge kandi yatokera haiguru naagamba ati: “Ontuzire ki, iwe Yesu, Omwana wa Ruhanga Anyakuli Haiguru Muno? Ninkwesengereza otambonabonesa.” 29 (Habwokuba Yesu akaba aragiire omwoyo mubi kuruga omu musaija ogu. Emirundi nyingi gwamukwataga,* kandi emirundi nyingi yasibwaga enjegere hamu n’empingo kandi nibaikara bamulinzire, baitu yazicwaga kandi daimooni neemutwara omu biikaro nambere hatali bantu.) 30 Yesu yamukaguza ati: “Ibara lyawe niiwe oha?” Yagamba ati: “Legioni,”* habwokuba daimooni* nyingi zikaba zimutaahiremu. 31 Kandi zaikara nizesengereza Yesu ataziragira kugenda omu kiina ekitaine bugarukiro.* 32 Hakaba haroho igana ly’empunu erikooto niziriira ha rusozi, nubwo daimooni zaamwesengereza aziikirize zitaahe omu mpunu, kandi yaziikiriza. 33 Daimooni zaaruga omu musaija ogu zataaha omu mpunu, kandi igana ly’empunu lyajumbutuka lyagenda ha mutwe gw’ekihanga lyagwa omu nyanja lyafeeramu. 34 Baitu abaliisa b’empunu obu baarozere ekyabaireho, bairuka baakigambira ab’omu rubuga n’omu byaro.
35 Kandi abantu baija kurora ekibaireho. Baija hali Yesu baasanga omusaija ow’akaba arugirwemu daimooni ajwaire engoye naayetegereza kurungi, aikaliire haihi n’ebigere bya Yesu, kandi baatiina muno. 36 Abo abaarozere ebyabaireho, baabagambira omulingo omusaija ow’akaba aine daimooni nkooku akiziibwe. 37 Hanyuma abantu baingi kuruga omu biikaro ebyetoroire ekicweka eky’Abagerasene baagambira Yesu abarugeho agende, habwokuba bakaba batiinire muno. Hanyuma yatemba eryato arugeyo. 38 Baitu omusaija ow’akaba arugirwemu daimooni yaikara naamwesengereza bagende hamu, baitu Yesu yamugambira ati: 39 “Garuka owaanyu, kandi oikale noogambira abandi Ruhanga ebi akukoliire.” Kandi omusaija yagenda naarangirra omu rubuga rwona Yesu ebi akaba amukoliire.
40 Yesu obu yagarukire Galiraaya, abantu baamutangirra kurungi habwokuba bakaba nibamunihira. 41 Baitu dora! Omusaija arukwetwa Yairo yaija; omusaija onu akaba ali mukuru w’isorrokaniro. Yateeza amaju hansi omu maiso ga Yesu kandi yatandika kumwesengereza aije omu nju ye, 42 habwokuba muhara we ow’akaba aine wenka, ow’akaba aine nk’emyaka 12, akaba ali haihi kufa.
Yesu obu akaba naagenda, ekitebe ky’abantu kyamufunza. 43 Hakaba haroho omukazi ow’akaba arwaire ekyejwiso ky’esagama kumara emyaka 12, kandi atatunge muntu weena ayasoboire kumukiza. 44 Yamwizira enyuma yakwata ha mukugiro gw’ekijwaro kye ekya haruguru, kandi ahonaaho ekyejwiso ky’esagama kyaleka. 45 Yesu yakaguza ati: “Nooha ankwasireho?” Boona obu bakaba nibakyehakana, Petero yagamba ati: “Mwegesa abantu nibakufunza kandi nibakumigiiriza.” 46 Baitu Yesu yagamba ati: “Haroho omuntu ow’ankwasireho, habwokuba nkyetegeriize ngu amaani gandugiremu.” 47 Omukazi obu yakimanyire ngu bamwetegeriize, yaija naatukumira, yateeza amaju omu maiso ge, yagambira abantu boona habwaki amukwasireho kandi nkooku akizire ahonaaho. 48 Baitu Yesu yamugambira ati: “Muhara wange, okwikiriza kwawe nukwo kukukirize. Genda n’obusinge.”
49 Obu akaba naakyabaza, omuntu ow’atumirwe kuruga omuka y’omukuru w’isorrokaniro yaija naagamba ati: “Muhara waawe afiire; leka kutalibaniriza busa Omwegesa.” 50 Yesu obu yakihuliire yamugambira ati: “Otatiina, baitu ba n’okwikiriza kyonka, muhara waawe naija kwongera abe mwomeezi.” 51 Obu yahikire omuka, ataikirize omuntu ondi weena kutaaha na uwe omu nju oihireho Petero, Yohaana, Yakobbo, ise omwisiki, hamu na nyina. 52 Abantu boona bakaba nibarra kandi nibateera empamo. Yesu yabagambira ati: “Muleke kurra, omwisiki tafiire, baitu agwijagiire.” 53 Baatandika kumusekeereza habwokuba bakaba bakimanyire ngu afiire. 54 Baitu Yesu yakwata omwisiki omukono kandi yamweta ati: “Mwisiki, imuka!” 55 Omwisiki yayongera yaba mwomeezi* kandi yaimuka ahonaaho, kandi Yesu yabagambira bamuhe ekyokulya. 56 Bazaire be baasemererwa muno, baitu yabaragira kutagambira muntu weena ekibaireho.
9 Hanyuma, yayeta ikumi na babiri yabaha amaani n’obusobozi obw’okubinga daimooni zoona, n’okukiza endwaire. 2 Kandi yabatuma bagende batebeze Obukama bwa Ruhanga n’okukiza abantu, 3 kandi yabagambira ati: “Mutatwara ekintu kyona habw’orugendo, noobu gwakuba omwigo, noobu yaakuba ensaho nambere mutwarra ebyokulya, noobu gwakuba omugaati, noobu zaakuba sente* rundi engoye ibiri.* 4 Obu muraataahaga omu ka y’omuntu, mwikaleyo kuhikya obu mulirugayo. 5 Kandi hoona nambere muraagendaga abantu bakanga kubatangirra, obu muraabaga nimuruga omu rubuga oru, mweteerateereho ecuucu ha bigere byanyu, nk’obwakaiso hali bo.” 6 Baagenda omu kicweka kyona, nibaraba omu buli kyaro nibatebeza amakuru amarungi kandi nibakiza abantu buli hamu.
7 Herodi* omulemi w’isaza obu yahuliire byona ebyali nibibaho, yatiina muno habwokuba abamu bakaba nibagamba ngu Yohaana akaba ahumbuukire kuruga omu bafu, 8 baitu abandi bakaba nibagamba ngu Eriya akaba abonekere, kandi abandi bakaba nibagamba ngu omu ha banabbi aba ira, ahumbuukire. 9 Herodi yagamba ati: “Yohaana nkamutemaho omutwe. Hati onu nooha ou ndukuhurraho ebintu binu?” Nahabweki akaba naagonza muno kumurora.
10 Abakwenda obu baagarukire, baagambira Yesu byona ebi bakaba bakozere. Nubwo yabatwara baagenda omu kiikaro ekitarumu bantu, omu rubuga orurukwetwa Betesaida. 11 Baitu ekitebe ky’abantu obu baakimanyire, baamuhondera. Yabatangirra omu mulingo ogw’embabazi, kandi yatandika kubagambira ebirukukwata ha Bukama bwa Ruhanga, kandi yakiza abo abaali nibagonza kukizibwa. 12 Obwire bwatandika kwira. Ikumi na babiri baija nambere ali, baamugambira bati: “Raga abantu, bagende omu biikaro ebyetoroire ekicweka kinu, n’omu byaro, nukwo beetungire ah’okuraara n’ebyokulya, habwokuba tuli omu kiikaro ekyesoroire.” 13 Baitu yabagambira ati: “Mubahe ebyokulya.” Baamugarukamu bati: “Ebi twine tibirukumara, oihireho twine emigaati etaano n’encu ibiri, rundi itwe tugende tugule ebyokulya ebiraamara abantu banu boona.” 14 Hakaba haroho abasaija nka 5,000. Baitu Yesu yagambira abeegeswa be ati: “Mubaikalize mubabaganizeemu omu bitebe by’abantu ataano-ataano.” 15 Kandi eki nikyo baakozere baabaikaliza hansi. 16 Yesu yakwata emigaati etaano n’encu ibiri, yarora omu iguru, yasaba. Hanyuma yagicwamu, yagiha abeegeswa be bagigabire ekitebe ky’abantu. 17 Boona baalya baiguta kandi baasorooza ebigega 12, eby’obucwekacweka obwasigaireho.
18 Hanyuma obu akaba ali wenka naasaba, abeegeswa baija nambere ali kandi yabakaguza ati: “Abantu nibagamba ngu niinyowe oha?” 19 Baamugarukamu bati: “Yohaana Omubatizi* baitu abandi baagamba ngu Eriya, kandi abandi nibagamba ngu omu ha banabbi aba ira ahumbuukire.” 20 Hanyuma yabakaguza ati: “Baitu inywe mugamba ngu niinyowe oha?” Petero yamugarukamu ati: “Kristo wa Ruhanga.” 21 Nubwo yabateererra kinu kutakigambiraho omuntu ondi weena, 22 baitu yabagambira ati: “Omwana w’omuntu asemeriire kuraba omu kubonabona kwingi, kandi abakuru b’abantu, bakuru ba banyakatagara,* hamu n’abahandiiki bamwange kandi aitwe, baitu ha kiro ekya kasatu, ahumbuurwe.”
23 Hanyuma yagumizaamu naabagambira boona ati: “Omuntu weena obu araaba naagonza kumpondera, ayeyangise* wenka, ahimbe omuti* gwe buli kiro kandi aikale nampondera. 24 Ogu weena ow’arukugonza kujuna obwomeezi bwe alibufeerwa, baitu weena ow’afeerwa obwomeezi bwe habwange, nuwe alibujuna. 25 Mali nikigasa ki, omuntu kutunga ensi yoona, baitu akafeerwa obwomeezi bwe rundi akahwerekerra? 26 Baitu ogu weena ow’akwatwa ensoni habwange, na habw’ebigambo byange, Omwana w’omuntu na uwe alimukwatirwa ensoni, obu aliizira omu kitiinisa kye, n’ekya Ise, n’ekya bamalaika abarukwera. 27 Mananu kwo nimbagambira nti, bamu h’abeemeriire hanu tibalifa kuhikya obu balirora Obukama bwa Ruhanga.”
28 Hanyuma y’ebiro nka munaana amazire kubaza ebigambo binu, yatwara Petero, Yohaana, na Yakobbo, baatemba orusozi kugenda kusaba. 29 Kandi Yesu obu akaba naasaba, yahinduka h’amaiso ge, ekijwaro kye kyayangasana muno kyayera tiitiiti.* 30 Kandi dora! abasaija babiri bakaba nibabaza na uwe; bakaba nubo Musa na Eriya. 31 Bakabonekera omu kitiinisa, baatandika kubazaaho okugenda kwe, oku akaba ali haihi kuhikiiriza omu Yerusaalemu. 32 Baitu Petero n’abo aba akaba ali na bo bakaba bagwijagiire, baitu obu baasisiimukire, baarora ekitiinisa kya Yesu, n’abasaija babiri abakaba beemeriire na uwe. 33 Kandi abasaija banu obu bakaba nibarugaho Yesu, Petero yamugambira ati: “Mwegesa, kirungi itwe kuba hanu, leka twombeke eheema isatu, emu yaawe, emu ya Musa kandi endi ya Eriya.” Baitu Petero ateetegereze ebi akaba naabaza. 34 Baitu obu akaba naakyabaza ebintu binu, ekicu kyaija kyabaswekerra. Obu bakaba nibataaha omu kicu, batiina. 35 Kandi iraka lyaruga omu kicu eki, nirigamba liti: “Onu nuwe Omwana wange, ow’akomerwe. Mumuhuliirize.” 36 Obu bakaba nibakyahurra iraka, baarora Yesu ali wenka. Baitu bakaculeera kandi ebintu ebi baarozere batabigambire omuntu ondi weena omu biro ebi.
37 Ekiro ekyahondiireho obu baarugire ha rusozi, ekitebe ky’abantu baingi baija kumutangaana. 38 Kandi dora! omusaija ow’akaba ali omu kitebe ky’abantu yatokera haiguru, naagamba ati: “Mwegesa, ninkwesengereza rora mutabani wange, habwokuba nuwe wenka ou nyine. 39 Omwoyo gumukwata kandi ahonaaho, atandika kukunga, nigumunaga hansi naasambagana, naaleeta ifuro omu kanwa, kandi kigumire muno kumurugaho noobu guba gumazire kumuhutaaza. 40 Nyesengeriize abeegeswa baawe kugubinga baitu baalemwa.” 41 Yesu yagamba ati: “Inywe abantu ab’obusinge bunu abataine okwikiriza kandi abahabire, ndaikara na inywe kuhikya di, kandi ndaabagumiisiriza kuhikya di? Mutabani waawe mundeetere hanu.” 42 Obu akaba naamuleeta, daimooni ekamunaga hansi kandi yamuleetera kusambagana muno. Baitu Yesu yacoomera omwoyo omubi, yakiza omwana kandi yamugarurra ise. 43 Kandi boona baahunirra muno habw’amaani ga Ruhanga amaingi.
Boona obu bakaba baahuniriire habw’ebintu ebi akaba naakora, yagambira abeegeswa be ati: 44 “Muhuliirize kurungi kandi mwijuke ebigambo binu, Omwana w’omuntu naija kugobezebwa aheebweyo omu mikono y’abantu.” 45 Baitu bateetegereze ebi akaba naabaza. Kikabaserekwa nukwo batakyetegereza, kandi bakatiina kumukaguza eki akaba naamanyisa.
46 Hanyuma, baatandika kuteera empaka ha nooha omuli bo, arukukirayo obukuru. 47 Baitu Yesu obu yamanyire ebi barukuteekereza omu mitima yaabo, yakwata omwana omuto yamwemereza ha rubaju rwe, 48 yabagambira ati: “Weena anyakutangirra omwana omuto onu omu ibara lyange, aba atangiriire na nyowe; kandi ogu anyakutangirra nyowe, aba atangiriire n’Ogu ayantumire. Kandi ogu ow’ayetwara kuba wa hansi omuli inywe, nuwe omukuru.”
49 Nubwo Yohaana yamugambira ati: “Mwegesa, turozere omuntu naabinga daimooni, naakozesa ibara lyawe, kandi twalengaho kumutanga habwokuba tarukukuhondera nka itwe.” 50 Baitu Yesu yamugambira ati: “Mutalengaho kumutanga, habwokuba ogu weena ow’atarukubahakaniza, ali harubaju rwanyu.”
51 Ebiro bye eby’okutwarwa omu iguru obu bikaba nibirra haihi,* akacweramu kimu kugenda omu Yerusaalemu. 52 Nahabweki, akasindika abatumwa bamubanzeyo. Obu baagenzere, bataaha omu kyaro ky’Abasamaliya nukwo bamuteekanirize. 53 Baitu batamutangirre habwokuba akaba acwiremu kugenda Yerusaalemu. 54 Abeegeswa be, Yakobbo na Yohaana obu baarozere eki, baagamba bati: “Mukama waitu, noogonza twete omurro kuruga omu iguru, gwije gubahwerekereze?” 55 Baitu yahinduka yabahana. 56 Nubwo baagenda omu kyaro ekindi.
57 Obu bakaba nibagenda omu muhanda, omuntu yagambira Yesu ati: “Ndaakuhondera hoona nambere oraagenda.” 58 Baitu Yesu yamugarukamu ati: “Eboha ziine ebiina, n’ebinyonyi eby’omu mwanya biine ebiju, baitu Omwana w’omuntu taine ah’okuta omutwe gwe.” 59 Hanyuma yagambira ondi ati: “Fooka muhondezi wange.” Omusaija yamugarukamu ati: “Mukama wange, nyikiriza mbanze ngende nziike isenyowe.” 60 Baitu Yesu yamugarukamu ati: “Leka abafu baziike abafu baabo, baitu iwe genda orangirre buli hamu hoona Obukama bwa Ruhanga.” 61 Kandi ondi yamugambira ati: “Mukama wange, niinyija kukuhondera baitu banza onyikirize ngende ndage ab’omu nju yange.” 62 Yesu yamugarukamu ati: “Busaho muntu ow’aba naalimisa ekyoma eky’okulimisa akarora ebintu ebiri enyuma, asemeriire Obukama bwa Ruhanga.”
10 Hanyuma y’ebi, Yesu yakoma abandi 70 yabatuma babiri-babiri kumwebembera kugenda omu buli rubuga n’omu buli kiikaro nambere akaba naija kugenda. 2 Hanyuma yabagambira ati: “Eby’okugesa bingi, baitu abakozi bake. Nahabweki, musabe Mukama w’okugesa asindike abakozi omu mulimo gw’okugesa.” 3 Mugende. Dora! nimbatuma nk’ebyana by’entaama hagati omu nyamaiswa* ezirukutaagura. 4 Mutatwara ensaho eza sente rundi ensaho ez’okutwarramu ebyokulya, noobu zaakuba enkaito, kandi mutaramukya omuntu weena* ou muraatangatangana omu muhanda. 5 Enju yoona ei muraataahamuga, mubanze mugambe muti: “Obusinge bube omu nju enu.” 6 Kandi obu haraabaga harumu munywani w’obusinge, obusinge bwanyu bube na uwe. Baitu obu araabaga atarumu, buligaruka nambere muli. 7 Mwikale omu nju egi, mulye kandi munywe ebintu ebiraabaheebwa habwokuba omukozi asemeriire kuheebwa empeera ye. Mutaikara nimuruga omu nju emu nimugenda hali endi.
8 “Ekindi, orubuga rwona oru muraataahamuga kandi abantu bakabatangirra, mulye ebi baraabahaga, 9 mukize abarwaire abarumu kandi mubagambire muti: “Obukama bwa Ruhanga bwiriire haihi na inywe.” 10 Baitu orubuga rwona oru muraataahamuga kandi bakanga kubatangirra, mugende ha nguudo zaarwo mugambe muti: 11 ‘N’ecuucu kuruga omu rubuga rwanyu enyakukwatiire ha bigere byaitu, twagibaterraterra. Baitu nabwo mukimanye ngu Obukama bwa Ruhanga bwiriire haihi.’ 12 Nimbagambira nti, ha kiro eki, ekifubiro ekiriheebwa orubuga oru, kiriba ky’amaani kukira ekya Sodomu.
13 “Zirikubona iwe Korazini! Zirikubona iwe Betesaida! habwokuba ebyamahano ebyakozerwe owaanyu kakuba byakozerwe omu Tuuro na Sidoni, baakubaire beegarukiremu ira, baikaliire omu iju bajwaire ebitengo.* 14 Kandi ha kucwa omusango, ekifubiro ekiribaheebwa, kiriba ky’amaani kukira ekya Tuuro na Sidoni. 15 Kandi iwe Kaperenaumu, olinyumizibwa kuhika omu iguru? Olisirimurwa omu Kituuro.*
16 “Weena anyakubahuliiriza, aba ahuliriize nyowe. Weena anyakubanga, aba ayangire nyowe. Kandi weena ayanga nyowe, aba ayangire ogu ayantumire.”
17 Hanyuma 70 baagaruka basemeriirwe muno, nibagamba bati: “Mukama waitu, daimooni nazo nizitworobera obu tukozesa ibara lyawe.” 18 Nubwo Yesu yabagambira ati: “Nindora Sitaani agwire nk’omurabyo kuruga omu iguru. 19 Dora! Mbahaire obusobozi obw’okurubatirra enjoka, n’enge n’okusingura amaani goona ag’omunyanzigwa, kandi busaho kintu kyona ekiribahikyaho akabi. 20 Baitu nabwo, mutasemererwa ngu habwokuba emyoyo emibi neebahuliiriza, oihireho, musemererwe habwokuba amabara ganyu gahandiikirwe omu iguru.” 21 Omu saaha egi, Yesu yasemererwa omu mwoyo ogurukwera, yagamba ati: “Ninkukugiza omu rwijwire Isenyowe, Mukama ow’iguru n’ensi, habwokuba ebintu binu n’obwegendereza okabisereka ab’amagezi n’abeegesiibwe, baitu wabisuukurra abaana abato. Ego, Ai Isenyowe, habwokuba nukwo wasiimire oti. 22 Isenyowe ampaire ebintu byona, kandi busaho n’omu amanyire kurungi Omwana, oihireho Ise; kandi busaho n’omu amanyire kurungi Ise, oihireho Omwana, n’ogu weena Omwana ou aba agondeze kumumanyisa.”
23 Hanyuma yahinduka yagambira abeegeswa be omu nsita ati: “Baine okusemererwa abantu abarukurora ebintu ebi murukurora. 24 Nimbagambira nti, banabbi baingi n’abakama bakeegomba kurora ebintu inywe ebi murukurora, baitu batabirole. Kandi bakeegomba kuhurra ebintu inywe ebi murukuhurra, baitu batabihurre.”
25 Omusaija ow’akaba amanyire kurungi ebiragiro yayemerra kumulenga, yamukaguza ati: “Omwegesa omurungi, nsemeriire kukora ki kugwetwa obwomeezi obutahwaho?” 26 Yesu na uwe yamukaguza ati: “Ebiragiro bigamba ki? Osoma ota?” 27 Omusaija yamugarukamu ati: “‘Osemeriire kugonza Yahwe* Ruhanga waawe n’omutima gwawe gwona, n’obwomeezi bwawe bwona, n’amaani gaawe goona, n’ebiteekerezo byawe byona,’ kandi ‘ogonze mutaahi waawe nkooku oyegonza wenka.’” 28 Yesu yamugambira ati: “Ogarukiremu kurungi, ikara noobikora, kandi noija kutunga obwomeezi.”
29 Baitu habw’okugonza kwoleka ngu ahikire, omusaija ogu yakaguza Yesu ati: “Mali mutaahi wange nuwe oha?” 30 Yesu yamugarukamu ati: “Omusaija akaba naasirimuka naaruga Yerusaalemu naagenda Yeriko kandi yagwa omu basuma, abaamujwiremu engoye, baamuteera hanyuma baayegendera, baamusiga naahoijahoija. 31 Baitu kyabaho ngu, omu bwire obu nyakatagara akaba naasirimuka naaraba omuhanda ogu, obu yamurozere, yacwanganiza yagendera harubaju orundi orw’omuhanda yamurabaho. 32 Omuleevi na uwe, obu yahikire omu kiikaro eki yamurora, na uwe yacwanganiza yagendera harubaju orundi orw’omuhanda yamurabaho. 33 Baitu Omusamaliya obu akaba naaraba omuhanda ogu, obu yamuhikireho, yamurora, yamukwatirwa embabazi. 34 Yagenda nambere ali, yaseesa amagita n’amaarwa ha bihuta bye kandi yabisemba. Hanyuma yamutembya ha kisoro kye, yamuleeta nambere abagenyi baraara, yamujanjaba. 35 Ekiro ekyahondiireho, yakwata dinaali* ibiri yaziha arukurolerra ekiikaro ky’abagenyi, kandi yamugambira ati: ‘Murwaze, ezindi zoona ezi oraakozesa, ndaazikusasura obu ndaagaruka.’ 36 Omu kurora kwawe, omu bantu banu basatu, nooha yabaire mutaahi w’omusaija ayagwire omu basuma?” 37 Yagarukamu ati: “Ogu ayamukwatiirwe embabazi.” Nubwo Yesu yamugambira ati: “Genda okole ekintu nikyo kimu.”
38 Obu bakaba nibagenda, yataaha omu kyaro ekimu. Obu yahikireyo, omukazi arukweta Maliza yamutangirra omu nju ye nk’omugenyi. 39 Maliza akaba aine munyaanya arukwetwa Malyamu, ayaikaliire haihi n’ebigere bya Mukama waitu, yahuliiriza ebi akaba naabaza.* 40 Baitu Maliza uwe akahugurwa emirimo nyingi ei akaba naakora. Yaija hali Yesu yamugambira ati: “Mukama wange, torukukwatwaho kurora munyaanya nyowe aikaliire aho andekiire emirimo enu yoona nyenka?” Mugambire aije ankoonyereho.” 41 Mukama waitu yamugarukamu ati: “Maliza, Maliza, oyetuntwire kandi nootalibana n’ebintu bingi. 42 Ebintu bike rundi kimu, nibyo birukwetaagwa. Malyamu uwe akomeremu omugabo omurungi* kandi tigurukwija kumwihwaho.”
11 Akaba ali omu kiikaro ekimu naasaba, obu yamazire kusaba, omu h’abeegeswa be yamugambira ati: “Mukama waitu, twegese kusaba nkooku Yohaana yayegeseze abeegeswa be.”
2 Yabagambira ati: “Obu muraabaga nimusaba, musabege muti: ‘Isiitwe, ibara lyawe lyezebwe.* Leka Obukama bwawe bwije. 3 Buli kiro otuhe ebyokulya byaitu* kusigikirra ha bwetaago bwaitu obwa buli kiro. 4 Kandi otuganyire ebibi byaitu, habwokuba na itwe tuganyira ogu weena ou tubanja; kandi otatutwara omu kwohebwa.’”
5 Hanyuma yabagambira ati: “Kakuba omu hali inywe aba aine omunywani, akagenda omu ka ye omu itumbi akamugambira ati: ‘Munywani wange nyohozaayo emigaati esatu, 6 habwokuba nabungirwa munywani wange arugire hara kandi tinyine kyokumuha.’ 7 Baitu akugarukamu ali omu nju ati: ‘Leka kuntalibaniza. Mmazire ira kukinga orwigi, kandi nyowe n’abaana bange tumazire kubyama. Tindasobole kwimuka kukuha ekintu kyona.’ 8 Nimbagambira nti, n’obu araaba ataimukire kumuha ekintu kyona habwokuba munywani we, baitu obu araikara naamusaba atarukujwaha, naija kwimuka amuhe kyona eki arukwetaaga. 9 Nahabweki, nimbagambira nti, mwikale nimusaba, muliheebwa; mwikale nimuserra, mulizoora; mwikale nimukonkona, mulikingulirwaho. 10 Habwokuba ogu weena ow’asaba, aheebwa; weena ow’aserra, azoora; kandi weena ow’akonkona alikingulirwaho. 11 Amananu gali, muzaire ki omuli inywe asobora kuha omwana we enjoka, kakuba amusaba encu? 12 Rundi nooha omuli inywe asobora kuha omwana we enge, kakuba amusaba ihuli? 13 Nahabweki, obu kiraaba ngu inywe ababi mumanyire kuha abaana banyu ebisembo ebirungi, Isiinywe ow’omu iguru talikiraho kuha omwoyo ogurukwera abo abamusaba!”
14 Hanyuma Yesu yabinga omu muntu daimooni ey’ekaba neemulemesa kubaza. Daimooni obu yamazire kumurugamu, omusaija ogu yatandika kubaza kandi abantu boona baahunirra. 15 Baitu bamu hali bo baagamba bati: “Naabinga badaimooni naakoonyerwa Berezebbabbu,* omulemi wa badaimooni.” 16 Kandi abandi kusobora kumulenga, baatandika kumusaba akokurorraho kuruga omu iguru. 17 Obu yamanyire ebi barukuteekereza, yabagambira ati: “Obukama bwona obwebaganizaamu buhwerekerra, kandi eka enyakwebaganizaamu, eseeseka. 18 Omu mulingo nugwo gumu, kakuba Sitaani aba ayebaganizeemu, obukama bwe buraikaraho buta? Habwokuba mugamba ngu mbinga daimooni ninkozesa amaani ga Berezebbabbu. 19 Baitu obu ndaaba nimbinga daimooni ninkozesa amaani ga Berezebbabbu, batabani banyu bazibinga nibakozesa amaani gooha? Egi niyo ensonga habwaki balibacwera omusango. 20 Baitu obu ndaaba nimbinga daimooni ninkozesa ekyara kya Ruhanga, mali Obukama bwa Ruhanga bwizire mutakimanyire. 21 Omusaija ow’amaani kandi ow’aine eby’okurwanisa obu alinda ekikaali kye, ebintu bye biikara birinzirwe kurungi. 22 Baitu omuntu ow’arukumukira amaani obu aija akamurwanisa kandi akamusingura, atwara eby’okurwanisa byona ebi abaire naayesiga kandi n’ebintu byona ebi aba amwihireho abigaba. 23 Weena ow’atali harubaju rwange, munyanzigwa wange, kandi weena atasorooza hamu na nyowe, ararangya.
24 “Omwoyo omubi obu guruga omu muntu, guraba omu biikaro ebitarumu maizi niguserra nambere guraahuumurra, baitu obu gutazooraho, gugamba guti: ‘Leka ngaruke omu nju yange nambere narugire.’ 25 Kandi obu guhikayo, gusanga enju etarumu kintu, esingoliirwe, kandi eteekaniziibwe kurungi. 26 Hanyuma gugarukayo guleeta emyoyo endi musanju emibi muno kugukira, kandi obu etaaha omu nju egi, ikaramu. Nahabweki, enyikara ey’okumalirra ey’omuntu ogu ey’eyongerra kimu kusiisikara kukira ey’okubanza.”
27 Obu akaba naakyabaza ebintu ebi, omukazi ow’akaba ali omu kitebe ky’abantu yatokera haiguru naagamba ati: “Aine okusemererwa omukazi ayakuzaire kandi yakwonkya!” 28 Baitu Yesu yamugarukamu ati: “Nangwa, oihireho, abaine okusemererwa nubo abo abahurra ekigambo kya Ruhanga kandi bakakita omu nkora.”
29 Ebitebe by’abantu obu bakaba nibeesorooza hamu, yatandika kugamba ati: “Abantu ab’obusinge bunu obubi baserra akokurorraho, baitu busaho kokurorraho akalibaheebwa oihireho akokurorraho ka Yona. 30 Nkooku Yona yafookere akokurorraho hali abantu ba Nineve, nukwo n’Omwana w’omuntu aliba ati hali abantu ab’obusinge bunu. 31 Omu kasumi ak’okucwa omusango, omukama omukazi ow’omu masirimuka* alihumbuuka n’abantu ab’obusinge bunu kandi alibasingisa omusango, habwokuba akaruga ha mpero y’ensi, yaija kuhurra amagezi ga Suleimaani. Baitu dora! ogu arukukira Suleimaani ali hanu. 32 Omu kasumi ak’okucwa omusango, abantu ba Nineve balihumbuuka n’abantu ab’obusinge bunu kandi balibasingisa omusango, habwokuba bakeegarukamu habw’ebi Yona ebi yatebiize. Baitu dora! ogu arukukira Yona ali hanu. 33 Omuntu obu amara kuhemba etaara, tagisereka kandi tagijuumikira ekigega,* baitu agita ha kikondo kyayo nukwo abo abaraataahamu basobole kurora ekyererezi. 34 Etaara y’omubiri, niryo eriiso lyawe. Eriiso lyawe obu liba nirirora hamu,* omubiri gwawe gwona nagwo gwijura ekyererezi; baitu obu liba ly’ihali,* omubiri gwawe gwona nagwo gwijura omwirima. 35 Nahabweki weegendereze nukwo ekyererezi ekiri omuli iwe, kitaba mwirima. 36 Nahabweki, omubiri gwawe gwona obu guba gwijwire ekyererezi, gutarumu mwirima gwona, nigwija kwangasana nkooku etaara ekumulikira n’ekyererezi kyayo.”
37 Obu yamazire kubaza ebintu ebi, Omufalisaayo yamusaba kulya na uwe. Nahabweki, akataahamu yaikarra ha meeza. 38 Omufalisaayo yahunirra habw’okurora Yesu naalya atabandize kunaaba omu ngaro. 39 Baitu Mukama waitu yamugambira ati: “Inywe Abafalisaayo, musemeza aheeru y’ekikopo n’ebbakuli, baitu omunda mwijwire omururu n’ebikorwa ebibi. 40 Badomadoma inywe, ogu ayakozere aheeru tali nuwe yakozere n’omunda? 41 Ebintu ebiri omunda omu mutima nibyo mugabire abanaku nk’ebisembo kandi ebindi byona hali inywe nibiija kuba byecumi. 42 Mulikibona inywe Abafalisaayo habwokuba muhayo kimu kya ikumi ekya minti, peganoni* n’eky’ekimera ekindi ekiriibwa nk’omukubi, baitu munagiiriza obwinganiza n’okugonza Ruhanga! Ebintu binu nibyo mukaba musemeriire kukora, baitu n’ebintu ebindi timusemeriire kubinagiiriza. 43 Mulikibona inywe Abafalisaayo, habwokuba mugonza kwikarra omu ntebe ez’omu maiso* omu masorrokaniro, n’okubaramukya omu butale! 44 Mulikibona inywe habwokuba muli nk’ebituuro* ebitarukurorwa kurungi,* abantu ebi baraba haiguru baitu tibakimanyire ngu biri bituuro!”
45 Omu hali abo ow’akaba amanyire kurungi Ebiragiro,* yamugambira ati: “Mwegesa obu wabaza ebintu ebi, na itwe watujumiramu.” 46 Yesu yamugarukamu ati: “Mulikibona na inywe abamanyire kurungi Ebiragiro, habwokuba nimwetwekesa abantu emigugu erukulemeera muno, baitu inywe timurukugonza n’okugikwasaaho akaara kanyu!
47 “Mulikibona inywe, habwokuba mwombeka ebituuro bya banabbi, baitu baisenkuruinywe nubo baabaisire! 48 Mali mumanyire ebikorwa bya baisenkuruinywe kandi nimubisagika, habwokuba bakaita banabbi, baitu inywe nimwombeka ebituuro byabo. 49 Enu niyo ensonga habwaki omu magezi ge, Ruhanga yagambire ati: ‘Ndibasindikira banabbi n’abakwenda, baitu nibaija kwita kandi bahiiganize bamu hali bo, 50 nukwo esagama ya banabbi boona eyaseeserwe kuruga ha kutandika kw’ensi ejunaanwe abantu ab’obusinge bunu, 51 kurugira kimu ha sagama eya Abberi, kuhika ha ya Zaakaliya ayaitiirwe hagati y’ekyoto n’enju.’* Mananu kwo nimbagambira nti, niija kujunaanizibwa obusinge bunu.
52 “Mulikibona inywe abamanyire kurungi Ebiragiro habwokuba mukatwara ekisumuruzo eky’okumanya. Inywe inywenka mutataahemu kandi mutangira n’abo abarukutaahamu!”
53 Obu yarugireyo oku, abahandiiki n’Abafalisaayo baatandika kumutalibaniza muno nibamukaguza ebikaguzo ebindi bingi, 54 n’ekigendererwa eky’okumukwata omu bigambo bye.
12 Omu kasumi ako, enkumi n’enkumi z’abantu obu bakaba beesoroize hamu, baahika n’okutandika kurubatangana, Yesu yatandika kubaza n’abeegeswa be ati: “Mwerinde ekitumbisa* ky’Abafalisaayo, kandi obu nubwo obugobya. 2 Baitu busaho ekiserekerwe n’obwegendereza, ekitalizoorwa, kandi busaho eky’ensita ekitalimanywa. 3 Nahabweki, kyona eki mubaza omu mwirima, kirihulirwa omu kyererezi, kandi ebi mubaza omu bihwa muli omu kisiika inywenka, biritebezebwa ha nju eruguru. 4 Baitu inywe banywani bange nimbagambira nti, mutatiina abo abaita omubiri, kandi hanyuma y’eki, busaho kintu ekindi kyona eki basobora kukora. 5 Baitu leka mbagambire ou musemeriire kutiina: Mutiine ogu hanyuma y’okwita, aine n’obusobozi obw’okunaga omu Gehena.* Mananu kwo nimbagambira nti, Ogu nuwe mutiine. 6 Ebisirya* bitaano tibigurwa ebinusu bibiri eby’omuhendo mutaito muno?* Baitu busaho na kimu hali byo Ruhanga eki ayebwa.* 7 N’isoke erya ha mutwe gwanyu lyona libazirwe. Nahabweki mutatiina, inywe muli b’omuhendo muno kukira ebisirya bingi.
8 “Nimbagambira nti, ogu weena ow’agamba ngu ammanyire omu maiso g’abantu, Omwana w’omuntu na uwe aligamba ngu amumanyire omu maiso ga bamalaika ba Ruhanga. 9 Baitu ogu weena ow’anyehakana omu maiso g’abantu, na nyowe ndimwehakana omu maiso ga bamalaika ba Ruhanga. 10 Kandi weena ow’abazaaho kubi Omwana w’omuntu aliganyirwa, baitu weena ow’ajuma omwoyo ogurukwera, taliganyirwa. 11 Obu balibaleeta omu nkurato z’abantu,* hali abalemi abakuru hamu n’ab’obusobozi, mutalyetuntura habw’omulingo muraabaza rundi eki mulibaza kwetonganaho, 12 habwokuba omwoyo ogurukwera gulibeegesa eby’okubaza omu kaire ako.”
13 Hanyuma omu h’abantu kuruga omu kitebe ky’abantu yamugambira ati: “Mwegesa, gambira mugenzi wange abagane na nyowe obugwetwa bwaitu.” 14 Yesu yamugambira ati: “Musaija, nooha yankomere kuba mucwi w’emisango rundi ow’okubabaganirizaamu ebintu byanyu?” 15 Hanyuma yabagambira ati: “Mwikale nimurora kandi mwerinde omururu* ogwa buli mulingo, habwokuba omuntu noobu arukuba aine ebintu bingi, obwomeezi bwe tibusigikirra ha bintu ebi aba aine.” 16 Nubwo yabacwera orufumo runu ati: “Omusiri gw’omuguuda gukeeza muno. 17 Yatandika kuteekereza ati: ‘Hati nkole ki, nkooku ntaine ah’okwahura ebirimwa byange?’ 18 Hanyuma yagamba ati: ‘Kinu nikyo ndaakora; ndaaseesa enguli zange, nyombeke enkooto kandi oku nuho ndaayahura engano yange yoona, n’ebintu byange, 19 kandi ndaayegambira nti: “Oine ebintu bingi ebirungi ebi oyeyahuliire ebiraamara emyaka nyingi; huumura, olye, onywe, weegonze.”’ 20 Baitu Ruhanga yamugambira ati: ‘Mudoma we iwe, kiro kinu omu bwire bw’ekiro nibaija kukwihaho obwomeezi bwawe. Hati, ebintu ebi oyahwire, biraaba byoha?’ 21 Nukwo kiriba kiti ha muntu anyakweyahurra itungo baitu atali muguuda omu maiso ga Ruhanga.”
22 Hanyuma yagambira abeegeswa be ati: “Egi niyo ensonga habwaki nimbagambira nti, muleke kutunturra obwomeezi bwanyu habw’eki muraalya rundi ebirukukwata ha mibiri yanyu ngu muraajwara ki. 23 Habwokuba obwomeezi bw’omuhendo kukira ebyokulya, kandi n’omubiri gw’omuhendo kukira ebyokujwara. 24 Muteekerezeeho ebingoora: Tibisiga embibo noobu kwakuba kugesa; tibiine amaahurro noobu zaakuba enguli; baitu Ruhanga abiriisa. Inywe timuli b’omuhendo muno kukira ebinyonyi? 25 Nooha omuli inywe habw’okwetuntura, asobora kwongera ha bwomeezi bwe akacweka akataito?* 26 Nahabweki obu muraaba mutarukusobora kukora ekintu ekitaito nk’eki, habwaki mwetuntura habw’ebintu ebindi? 27 Muteekerezeeho omulingo ebyakyo* bikura: Tibikora omulimo kandi tibiruka* engoye; baitu nimbagambira nti, noobwakuba Suleimaani omu kitiinisa kye atajwale kurungi kwingana kimu hali byo. 28 Nahabweki, Ruhanga obu araaba nukwo ajweka ati ebimera eby’omu kisaka, ebiroho kiro kinu, kandi nyenkya bikanagwa omu murro, tarukwija kukiraho kubajweka, inywe abaine okwikiriza okuke! 29 Nahabweki muleke kwetuntura habw’eki* muraalya, rundi eki muraanywa kandi muleke kwikara mwetuntwire; 30 ebintu binu byona abamahanga ab’omu nsi nibyo barukwekamba kuserra, baitu Isiinywe akimanyire ngu ebintu ebi nimubyetaaga. 31 Oihireho, mwikale nimuserra Obukama bwe, kandi ebintu ebi biribongerwaho.
32 “Mutatiina inywe igana erike, habwokuba Isiinywe acwiremu kubaha Obukama. 33 Mutunde ebintu byanyu kandi mugabire abali omu bwetaago. Mwekorre ensaho za sente ezitarukukura, eky’obuguuda ekitarukuhwaho omu iguru, nambere omusuma atasobora kuhika, kandi nambere ebihuka bitasobora kukisiisa. 34 Habwokuba nambere itungo lyanyu liri,* nuho n’emitima yanyu ikara.
35 “Mwikale mujwaire, kandi mweteekanize, kandi mwikaze etaara zanyu nizaaka, 36 kandi mube nk’abasaija abalindiriire Mukama wabo kugaruka kuruga ha bugenyi obw’okuswera, nukwo obu araija akateera kodi, ahonaaho bamukingurreho. 37 Baine okusemererwa abairu abo, mukama wabo obu aliija, akasanga nibarora. Mananu kwo nimbagambira nti, alijwara ebijwaro eby’okuheererezaamu, abaikalize ha meeza kandi abaheereze. 38 Kandi kakuba aija omu kisisimuka ekya kabiri,* noobu kyakuba ekya kasatu* akabasanga nibarora, abairu abo baine okusemererwa. 39 Baitu mumanye kinu, kakuba mukama w’enju yamanyire akasumi omusuma yaakwiziiremu, tiyakulekere enju ye omusuma kugicwa, akagitaahamu. 40 Na inywe mwikale mweteekaniize, habwokuba omu kasumi akamutarukunihira, Omwana w’omuntu nuko aliiziramu.”
41 Hanyuma Petero yamukaguza ati: “Mukama wange, orufumo runu noorugambira itwe itwenka rundi n’abantu abandi boona?” 42 Mukama waitu yagamba ati: “Nooha mali omukeeto* omwesigwa kandi ow’amagezi, mukama we ou alikoma kwikara naaha abaheereza be* ebyokulya ebirukumara omu kasumi akahikire? 43 Aine okusemererwa omwiru ogu, mukama we obu aliija akamusanga naakikora! 44 Mananu kwo nimbagambira nti, alimukwasa ebintu bye byona. 45 Baitu kakuba omwiru ogu ateekereza omu mutima gwe ati: ‘Mukama wange akeereriirwe kwija,’ kandi akatandika kuteera abairu n’abazaana, n’okulya n’okunywa kandi akatamiira, 46 mukama we aliija ha kiro omwiru ogu eki atarukumunihirramu, n’omu saaha ei atarukumanya kandi alimufubira muno kandi amuteeke hamu n’abatali besigwa. 47 Hanyuma omwiru ayayetegeriize mukama we eki arukugonza akole baitu tiyayeteekaniza rundi kukora eki yamuragiire,* aliteerwa emiigo nyingi. 48 Baitu ogu atarayetegeriize kandi yakora ebintu ebisemeriire kumuteeza, aliteerwa emiigo nke. Mali weena ayahairwe bingi, alisabwa bingi, kandi ogu ayakwasiibwe bingi, alisabwa ebirukukiraho.
49 “Nkaija kuhemba omurro omu nsi, hati kiki ekindi eki ndukugonza obu guraaba gumazire kwaka? 50 Mali nyine okubatizibwa oku ndukugenda kubatizibwamu, kandi nyetuntwire muno kuhikya obu kulihwa! 51 Nimuteekereza nkaija kuleetaho obusinge omu nsi? Nangwa, nimbagambira nti, ntaije kubuleeta, oihireho kubaganizaamu. 52 Kuruga hati, abantu bataano abali omu nju emu balyebaganizaamu, basatu baalihakaniza babiri kandi babiri baalihakaniza basatu. 53 Balyebaganizaamu, ise mwana alihakaniza mutabani we, n’omutabani ahakanize ise, omukazi alihakaniza muhara we, n’omuhara ahakanize nyina, nyinazaara ahakanize mukamwana, n’omukamwana ahakanize nyinazaara.”
54 Hanyuma yagambira ekitebe ky’abantu ati: “Obu murora ekicu nikiimuka omu bugwaizooba, ahonaaho mugamba muti: ‘Enjura ey’amaani neegenda kugwa,’ kandi egwa. 55 Kandi obu murora omuyaga omu bukiizi bw’emoso niguteera, mugamba muti: ‘Nihaija kubaho ekirro eky’amaani,’ kandi nukwo kiba kiti. 56 Bagobya inywe! mumanyire kwetegereza enzooka y’ensi n’iguru, baitu habwaki mutamanyire kwetegereza akasumi kanu? 57 Habwaki mutasobora n’okucwamu eky’okuhikirra? 58 Ekyokurorraho, obu muraaba muli omu muhanda, oli n’ogu arukukujunaana nimugenda omw’omulemi, mulengaho kumaraho obutaikirraniza mukyali omu muhanda, nukwo atakutwara hali omucwi w’emisango, n’omucwi w’emisango akakuhayo hali omuserikale, kandi n’omuserikale akakuta omu nkomo. 59 Mananu kwo ninkugambira nti, tolirugayo kuhikya omazire kusasura sente zaawe ezirukukirayo obutaito.”*
13 Omu bwire obu, bamu abaali baroho baagambira Yesu ebirukukwata hali Abagaliraaya Piraato abayaisire, esagama yabo yagitabura n’ebihongwa byabo. 2 Yesu yabagarukamu ati: “Nimuteekereza Abagaliraaya abaahikirweho ebintu binu bakaba bali basiisi muno kukira Abagaliraaya abandi boona? 3 Nangwa, nimbagambira nti, kakuba muteegarukamu na inywe nimwija kuhwerekerra. 4 Rundi nimuteekereza abo 18 abaagweriirwe omunaara omu Siroamu baafa—bakaba baine omusango ogw’amaani kukira abantu abandi boona abarukwikara omu Yerusaalemu? 5 Nangwa, nimbagambira nti; baitu kakuba muteegarukamu, na inywe nimwija kuhwerekerra nkooku baahwerekeriire.”
6 Hanyuma yabacwera orufumo runu: “Omusaija akaba abyaire omuti ogw’omutiini omu musiri gwe ogw’emizabbibbu, akaija naaguserraho ebijuma baitu atasangeho na kimu. 7 Hanyuma yagambira ow’akaba naarolerra omusiri gw’emizabbibbu ati: ‘Mmazire emyaka esatu niinyija ha muti gunu ogw’omutiini ninserraho ebijuma, baitu busaho kijuma kyona eki naakasangahoga. Guteme! Habwaki nigusiisira busa omwanya?’ 8 Yamugarukamu ati: ‘Mukama wange guleke gwikaleho omwaka ogundi gumu, kuhikya obu ndaagulimirra kandi nkaguteekaho orwezo. 9 Obu guraayana ebijuma omu kasumi ak’omumaiso, nikiija kuba kirungi; baitu kakuba gulema kwana, oguteme.’”
10 Yesu akaba naayegesa omu limu h’amasorrokaniro ha kiro kya Sabbiiti. 11 Kandi dora! hakaba haliyo omukazi ow’akaba aine omwoyo omubi,* ogukaba gumuleetiire kurwara muno kumara emyaka 18; akaba ayegemere kandi atarukusobora kwemerra atereekeriire. 12 Yesu obu yamurozere, yamugambira ati: “Mukazi iwe, okiziibwe oburwaire bwawe.” 13 Yamukwataho n’emikono ye, ahonaaho omukazi yayemerra atereekeriire, yatandika kukugiza Ruhanga. 14 Baitu omukuru w’isorrokaniro yabiihirwa muno habwokuba Yesu akirize omukazi ha kiro kya Sabbiiti, kandi yagambira ekitebe ky’abantu ati: “Haroho ebiro mukaaga abantu ebi basemeriire kukorramu emirimo; nahabweki mwije mukizibwe omu biro ebi, hatali ha kiro kya Sabbiiti.” 15 Baitu Mukama waitu yamugarukamu ati: “Bagobya inywe, ha kiro kya Sabbiiti buli omu hali inywe, tasumurra enimi ye rundi endogoya kuruga omu isibiko lyayo kandi akagitwara kugyesera amaizi? 16 Tikihikire omukazi onu anyakuli muhara wa Ibburahimu, kandi Sitaani ow’abohere kumara emyaka 18, kukizibwa ha kiro kya Sabbiiti?” 17 Obu yabalize ebigambo ebi, abo boona abakaba nibamuhakaniza baatandika kuswara, baitu ekitebe ky’abantu boona baasemererwa habw’ebintu ebirukuhuniiriza ebi akaba akozere.
18 Hanyuma yagamba ati: “Obukama bwa Ruhanga nibusisana ki kandi ninsobora kubulengesaniza na ki? 19 Buli nk’akajuma aka karadaali, omuntu akayatwaire yabyara omu musiri gwe, kaakura kandi kaafooka omuti kandi ebinyonyi eby’omu mwanya byayombeka ebiju omu mataagi gaagwo.”
20 Ayongera agamba ati: “Obukama bwa Ruhanga ninsobora kubulengesaniza na ki? 21 Buli nk’ekitumbisa omukazi eki yatabwire omu bipimo* bisatu eby’ensaano kuhikya yoona obu yatumbire.”
22 Yesu obu akaba naagenda Yerusaalemu, yaraba omu mbuga zoona, n’omu byaro byona, naatebeza. 23 Nubwo omusaija yamukaguza ati: “Mukama wange, abo abarukujunwa, bake?” Yesu yabagambira ati: 24 “Mwekambe muno kuraba omu mulyago ogufunzire, habwokuba nimbagambira nti, baingi baligonza kutaahamu, baitu tibalisobora. 25 Mukama w’enju obu aliimuka akakinga orwigi, mulyemerra aheeru y’orwigi nimukonkona nimugamba muti: ‘Mukama waitu, tukingurreho.’ Baitu alibagarukamu ati: ‘Tindukumanya nambere murukuruga.’ 26 Hanyuma mulitandika kugamba muti: ‘Tukalya kandi twanywa na iwe, kandi okeegeseza omu mihanda y’owaitu.’ 27 Baitu alibagambira ati: ‘Timmanyire nambere murukuruga. Mundugeho inywe abarukukora ebikorwa ebitali by’okuhikirra!’ 28 Oku nuho muliririrra kandi munene ensaya zanyu, obu mulirora Ibburahimu, Isaka, Yakobbo na banabbi boona omu Bukama bwa Ruhanga, baitu inywe munagirwe aheeru. 29 Ekindi, abantu baliruga bugwaizooba na burugaizooba, bukiizi bw’emoso, na bukiizi bw’obulyo kandi baliikarra ha meeza omu Bukama bwa Ruhanga. 30 Kandi dora! haroho ab’okumalirra abaliba b’okubanza, kandi haroho ab’okubanza abaliba b’okumalirra.”
31 Omu bwire obu, bamu h’Abafalisaayo bakaija baamugambira bati: “Turuka aheeru oruge hanu ogende habwokuba Herodi naagonza kukwita.” 32 Baitu yabagambira ati: “Mugende mugambire eboha egi muti: ‘Dora! Nimbinga daimooni kandi ninkiza abantu kiro kinu na nyenkya, kandi ha kiro ekya kasatu, niinyija kuba mmaliriize.’ 33 Noobu haraabaho ki, nsemeriire kugumizaamu n’omulimo gwange kiro kinu, nyenkya, n’ekiro ekirukuhonderaho, habwokuba tikirukusoboka nabbi kwitirwa aheeru ya Yerusaalemu. 34 Yerusaalemu, Yerusaalemu, omwisi wa banabbi kandi anyakuteera amabaale abo abatumirweyo; emirundi nyingi nkagonza kusorooza hamu abaana baawe nkooku enkoko esorooza obwana bwayo hansi y’amapapa gaayo! Baitu mutakigonze. 35 Dora! Enju yanyu ebalekiirwe nk’ekifurukwa, baitu nimbagambira nti, timulyongera kundora kuhikya obu muligamba muti: ‘Aine omugisa ogu ow’aizira omu ibara lya Yahwe!’”*
14 Omurundi ogundi, Yesu akagenda kulya ekiihuro omu nju y’omu h’abeebembezi b’Abafalisaayo ha kiro kya Sabbiiti, kandi baamwikazaaho amaiso. 2 Kandi dora! omu maiso ge hakaba haroho omusaija arwaire oburwaire obukaba bumuleetiire kuziimba emikono n’amaguru. 3 Yesu yakaguza abo abamanyire kurungi Ebiragiro n’Abafalisaayo ati: “Kihikire omu biragiro kukiza omuntu ha kiro kya Sabbiiti rundi nangwa?” 4 Baitu baikara baculiire. Nubwo yakwataho omusaija ogu, yamukiza kandi yamugambira agende. 5 Yabakaguza ati: “Nooha omuli inywe kakuba omwana we rundi enimi ye egwa omu iziba, atasobora kumwihamu rundi kugiihamu ha kiro kya Sabbiiti?” 6 Eki batasobole kukigarukamu.
7 Obu yarozere abasaija abakaba baraaliziibwe nibeekomeramu ebiikaro eby’omu maiso, yabacwera orufumo naagamba ati: 8 “Omuntu obu akuraaliza ha bugenyi, otaliikarra omu biikaro eby’omu maiso. Obundi haroho omuntu ondi ow’ekitiinisa kukukira anyakuraaliziibwe. 9 Hanyuma, ogu anyakubaraaliize naija kwija akugambire ati: ‘Leka omusaija onu aikarre omu kiikaro eki oikaliiremu.’ Obu nubwo oraagenda oikarre omu kiikaro ekirukumalirrayo enyuma omazire n’okuswara. 10 Baitu omuntu obu akuraaliza, genda oikarre omu kiikaro eky’okumalirrayo enyuma. Ogu anyakukuraaliize obu araija, araakugambira ati: ‘Munywani wange, genda oikarre omu maiso.’ Obu nubwo abagenyi abandi abaraaliziibwe baraakutamu ekitiinisa. 11 Habwokuba ogu weena ow’ayenyumiza wenka,* alibundaazibwa, kandi ogu weena ayebundaaza, alinyumizibwa.”
12 Hanyuma, yagambira omusaija ow’akaba amuraaliize ati: “Obu oraateekanizaaga ekiihuro ekya nyamusana rundi ekya rwebagyo, otaraaliza banywani baawe, bagenzi baawe, abanyabuzaale baawe, rundi abataahi baawe abaguuda. Habwokuba na bo nibasobora kukuraaliza, kikazooka ngu baliyo nibakusasura. 13 Baitu obu oraateekaniza ekiihuro, raaliza abanaku, abazingamire, abalema, n’abafu b’amaiso; 14 kandi noija kutunga okusemererwa habwokuba tibaine kyona eki baraakuha kukusasura, baitu olisasurwa omu kuhumbuuka kw’abahikiriire.”
15 Omu h’abagenyi obu yaahuliire ebi, yamugambira ati: “Aine okusemererwa ogu ow’alirya ekiihuro* omu Bukama bwa Ruhanga.”
16 Baitu Yesu yamugambira ati: “Omusaija akacumba ekiihuro ekya rwebagyo ekikooto kandi yaraaliza baingi. 17 Obwire obw’okulya obu bwahikire, yatuma omwiru we kugambira abo abaraaliziibwe ati: ‘Mwije habwokuba buli kimu kiteekaniziibwe.’ 18 Baitu buli omu hali bo yatunga eky’okwekwasa. Omu yagamba ati: ‘Nguzire ekibanja kandi nsemeriire kugenda kukirora; ninkusaba onganyire, tindasobole kwija.’ 19 Ondi yagamba ati: ‘Nguzire ente ikumi kandi ningenda kuzirora; ninkusaba onganyire tindasobole kwija.’ 20 Kandi ondi yagamba ati: ‘Nubwo naakataaha obuswere, na habw’ensonga egi tindasobole kwija.’ 21 Hanyuma omwiru yaija yagambira mukama we byona ebi bamugambiire. Nubwo mukama w’enju yabiihirwa muno yagambira omwiru ati: ‘Genda bwangu omu nguudo enkooto n’entaito ez’orubuga, oleete hanu abanaku, abazingamire, abafu b’amaiso, n’abalema.’ 22 Hanyuma y’obwire buke, omwiru yaija yagambira mukama we ati: ‘Eki oragiire, kikozerwe baitu omu kisiika hakyarumu ebiikaro.’ 23 Nubwo mukuru w’enju yagambira omwiru ati: ‘Genda omu mihanda n’omu buhanda obutaito ohambirize abantu kwija, nukwo enju yange ijule. 24 Nimbagambira nti, busaho n’omu h’abasaija abo abaraaliziibwe, alirya ha kiihuro kyange ekya rwebagyo.’”
25 Kandi ebitebe by’abantu baingi bakaba nibagenda na uwe, yahinduka, yabagambira ati: 26 “Omuntu weena kakuba aija nambere ndi, baitu atanobere ise, nyina, mukazi we, abaana be, bagenzi be, banyaanya hamu n’obwomeezi bwe, tasobora kuba mwegeswa wange. 27 N’ogu weena ateetweka omuti* gwe kandi akampondera, tasobora kuba mwegeswa wange. 28 Ekyokurorraho, nooha omuli inywe kakuba aba naagonza kwombeka omunaara, atasobora kubanza kwikarra hansi akabalirra kurora obu araaba aine sente ezirukumara kugumalirra? 29 Kitali eki naasobora kwombeka omusingi baitu akalemwa kumalirra omunaara, kandi boona abarukumurora bamusekeereze, 30 nibagamba bati: ‘Omusaija onu akatandika kwombeka baitu yalemwa kumaliiriza.’ 31 Rundi mukama ki arukugonza kugenda kurwanisa omukama ondi, atabanza kwikarra hansi akarora abaserikale be 10,000, obu baraaba nibasobora kusingura ogu ou arukugenda kurwanisa anyakwine abaserikale 20,000? 32 Kakuba akirora ngu tarukwija kusobora, atuma abakwenda oli akyali hara kumusaba bagarreho obusinge. 33 Omu mulingo nugwo gumu, mukimanye ngu buli omu hali inywe obu atalekaho* ebintu bye byona, tasobora kuba mwegeswa wange.
34 “Ky’amananu ngu ekisura kirungi. Baitu kakuba kihwamu okunura kwakyo, kiki eki muraakozesa kugarraho okunura kwakyo? 35 Nikiba kitarukusemerra kuteekwa omu itaka rundi kukozesebwa nk’orwezo baitu abantu bakinaga. Ow’aine amatu ag’okuhurra, ahurre.”
15 Nubwo abasorooza b’omusoro boona n’abasiisi bakaikara nibeesorooza nambere ali kuhuliiriza ebi arukubaza. 2 Kandi Abafalisaayo n’abahandiiki baikara nibabaza obuntamantama bati: “Omusaija onu atangirra abasiisi kandi alya na bo.” 3 Hanyuma yabaha ekyokurorraho naagamba ati: 4 “Musaija ki omuli inywe ow’aine entaama 100, kakuba emu hali zo emuburaho, atasobora kuleka 99 omu kisaka, akagenda kuserra ey’ebuzire, kuhikya obu araagizoora? 5 Obu agizoora, agita h’amabega ge kandi asemererwa muno. 6 Kandi obu ahika omuka, ayeta banywani be n’abataahi naagamba ati: ‘Musemererwe hamu na nyowe, habwokuba nzoire entaama yange ey’ebaire ebuzire.’ 7 Omu mulingo nugwo gumu, omu iguru habayo okusemererwa, omusiisi omu obu ayegarukamu, kukira abahikiriire abarukuhingura omu 99 abatarukwetaaga kwegarukamu.
8 “Rundi mukazi ki anyakwine ebinusu ikumi ebya durakima,* kakuba kimu kimuburaho, atahemba etaara, akasingorra enju ye kandi akaserra n’obwegendereza kuhikya akizoire? 9 Kandi obu akizoora, ayeta banywani* n’abataahi naabagambira ati: ‘Musemererwe hamu na nyowe, habwokuba nzoire ekinusu kyange ekya durakima* ekikaba kibuzire.’ 10 Omu mulingo nugwo gumu, nimbagambira nti, bamalaika ba Ruhanga basemererwa omusiisi omu obu ayegarukamu.”
11 Hanyuma yagamba ati: “Omusaija akaba aine batabani be babiri. 12 Kandi omuto yagambira ise ati, ‘Taata, mpa omugabo ogusemeriire kuba obugwetwa bwange.’ Nahabweki ebintu bye yabibaganizaamu, kandi buli omu yamuha ebye. 13 Hanyuma y’ebiro bike, omutabani omuto akasorooza hamu ebintu bye byona, yagenda omu nsi eya hara yabisiisira oku, obu naayejumbira omu ngeso embi.* 14 Byona obu byamuhoireho, enjara ey’amaani ekagwa omu nsi egi yoona kandi yayesanga ali omu bwetaago obw’amaani. 15 Kandi akagenda yayesibaho omu h’abaikazi ab’omu ihanga eri, ayamusindikire omu irisizo lye, kuliisa empunu. 16 Kandi yayegombaga kulya ebyokulya empunu ebi zaalyaga, baitu busaho muntu ayamuhaire ekyokulya kyona.
17 “Obu yagarukirwemu amagezi, yagamba ati: ‘Ise nyowe aine abakozi baingi abarukulya n’ebindi bikasaaga, baitu nyowe ndi hanu enjara y’okunyita! 18 Niinyija kwimuka ngende hali ise nyowe kandi mmugambire nti: “Taata, nsiisiire Ruhanga* hamu na iwe. 19 Tikinsemeriire kwongera kwetwa omwana waawe. Nfoora omu h’abapakasi baawe.”’ 20 Nahabweki, yaimuka yagenda hali ise. Obu akaba akyali hara, ise yamulengera, yamukwatirwa embabazi, yairuka, yamugwa omu kifuba,* kandi yamunywegera. 21 Nubwo, omutabani yamugambira ati: ‘Taata, nsiisiire Ruhanga, hamu na iwe. Tikinsemeriire kwongera kwetwa omwana waawe.’ 22 Baitu ise yagambira abairu be ati: ‘Murahuke! Muleete orugoye orurukukirayo oburungi, murumujweke, mumujweke empeta ha kyara kandi mumujweke enkaito omu bigere bye. 23 Muleete n’enyana esajwa, mugibaage, nukwo tulye tusemererwe. 24 Habwokuba mutabani wange akaba afiire, baitu hati, ahumbuukire, akaba abuzire kandi hati, azookere.’ Kandi baatandika kujaguza.
25 “Omutabani omukuru akaba ali omu musiri, obu akaba naarugayo yahika haihi n’enju, yahurra abarukuzina n’abarukucekeca. 26 Hanyuma yayeta omu h’abaheereza yamukaguza ekirukugenda omu maiso. 27 Yamugarukamu ati: ‘Mugenzi waawe agarukire, kandi so abaagire enyana esajwa habwokuba agarukire ali mwomeezi.’* 28 Omutabani omukuru yabiihirwa muno kandi yayanga kutaaha omu nju. Nubwo ise yaturuka aheeru yatandika kumwesengereza. 29 Yagambira ise ati: ‘Dora! Emyaka enu yoona nyikaire ninkukorra nk’omwiru kandi tinkakujeemeraga noobu gwakuba omurundi gumu, baitu tokampaga noobu kaakuba akaana k’embuzi kukalya n’abanywani bange. 30 Baitu ahonaaho mutabani waawe ayasiisiire* ebintu byawe omu bamalaaya obu agarukire, ahonaaho omubaagiire enyana esajwa.’ 31 Ise yamugambira ati: ‘Mutabani wange, iwe oikaire na nyowe obwire bwona, kandi ebintu byange byona byawe. 32 Baitu tubaire twine kujaguza n’okusemererwa, habwokuba mugenzi wawe akaba afiire, baitu ayongiire yaba mwomeezi; akaba azaahire kandi hati azaahukire.’”
16 Hanyuma yagambira abeegeswa be ati: “Omusaija omuguuda akaba aine omukeeto we* ou baajunaine habw’okukozesa kubi ebintu bye. 2 Nahabweki, yamweta yamukaguza ati: ‘Binu biki ebi ndukuhurra hali iwe? Mpa embalirra ey’obukeeto bwawe habwokuba tokyasobora kurolerra eby’omu nju.’ 3 Hanyuma omukeeto yayegambira ati: ‘Hati ndaakora ki nkooku mukama wange naagenda kunyihaho obujunaanizibwa obw’okukora nk’omukeeto? Tinyine maani ag’okulima kandi nintiina kusabiiriza. 4 Ahaa! mmanyire eki ndaakora, nukwo obu baranyihaho obukeeto bwange, abantu nibaija kuntangirra omu maka gaabo.’ 5 Kandi yayeta boona mukama we aba akaba naatonga, yakaguza ow’okubanza ati: ‘Mukama wange naakutonga ki?’ 6 Yamugarukamu ati: ‘Ebipimo* kikumi eby’amagita g’emizaituuni.’ Yamugambira ati: ‘Kwata endagaano yaawe, oikarre ohandiike bwangu 50.’ 7 Hanyuma yakaguza ondi ati: ‘Iwe nootongwa ki?’ Yamugarukamu ati: ‘Ebipimo kikumi ebikooto* eby’engano.’ Omukeeto yamugambira ati: ‘Kwata endagaano yaawe ohandiike 80.’ 8 Kandi mukama w’omukeeto yamusiima, noobu kiraaba ngu akaba atahikiriire, habwokuba akakozesa amagezi; obukirukuhika ha kukoragana n’abantu ab’obusinge bwabo, abantu ab’ensi enu* b’amagezi okukira abaana b’ekyererezi.
9 “Niinyongera kubagambira nti: Mukozese itungo eritali ly’okuhikirra, kwekorra abanywani, nukwo obu liraahwaho, basobole kubatangirra omu biikaro eby’okwikaramu ebiro n’ebiro. 10 Omuntu omwesigwa omu bintu ebike, aba mwesigwa n’omu bintu ebingi, n’omuntu atali w’okuhikirra omu bintu ebike, n’omu bintu ebingi taba w’okuhikirra. 11 Nahabweki, obu muraaba mutarabaire beesigwa obukirukuhika ha itungo eritali ly’okuhikirra, nooha alibaahuza itungo ery’amananu? 12 Kandi obu muraaba mulemerwe kuba beesigwa obukirukuhika ha bintu eby’abandi, nooha alibaha ebyanyu? 13 Busaho muheereza ow’asobora kuheereza abakama babiri, habwokuba alinobaho omu, kandi agonze ondi, rundi aligumira hali omu kandi agaye ondi. Timusobora kuba bairu ba Ruhanga hamu n’Itungo.”
14 Abafalisaayo abaagonzaaga muno sente, bakaba nibahuliiriza byona ebi akaba naabaza, kandi baatandika kumusekeereza. 15 Nahabweki yabagambira ati: “Mwetwara kuba abahikiriire omu maiso g’abantu, baitu Ruhanga amanyire ebiri omu mitima yanyu. Habwokuba abantu eki bahaisaniza, kinugwa omu maiso ga Ruhanga.
16 “Ebiragiro bikarangwa kuhikya omu kasumi ka Yohaana. Kuruga kasumi ako, Obukama bwa Ruhanga buliyo niburangirirwa nk’amakuru amarungi kandi abantu aba buli mulingo, nibeekamba muno kubutaahamu. 17 Mali, kyanguhire iguru n’ensi kuhwaho, kukira akanyuguta akarukukirayo obutaito omu Biragiro kurugaho katahikiiriziibwe.
18 “Ogu weena ow’abinga* mukazi we kandi akaswera ondi aba asiihaine, kandi weena ow’aswera omukazi ow’abingirwe omu mulingo gunu, aba asiihaine.
19 “Hakaba haroho omusaija omuguuda ayajwaraga engoye ezirukugaajuka n’ez’ekitaani, kandi buli kiro yayegondezaaga omu bwomeezi oburungi. 20 Baitu omusaija ayasabirizaaga arukwetwa Lazaaro, baamuteekaga ha mulyango gw’irembo ly’omuguuda. Omubiri gw’omusaija ogu gwali gwijwire ebihooya, 21 kandi yayegombaga kulya oburagalika kuruga ha meeza y’omusaija omuguuda. N’embwa zaijaga kukomba ebihooya bye. 22 Obwire bukahika omusaija ayasabirizaaga yafa kandi bamalaika baamuhimba baamutwara ha rubaju rwa Ibburahimu.*
“Hanyuma, n’omuguuda na uwe yafa kandi baamuziika. 23 Obu akaba ali omu kituuro* naabonabona, yaimukya amaiso yarorra hara Ibburahimu, kandi Lazaaro ali ha rubaju rwe.* 24 Yakunga naagamba ati: ‘Isenyowe Ibburahimu, ngirra embabazi otume Lazaaro, aibike ensonga y’ekyara kye omu maizi aije afukye orulimi rwange, habwokuba ndi omu busaasi obw’amaani muno omu murro gunu omwingi.’ 25 Baitu Ibburahimu yamugambira ati: ‘Mwana wange ijuka ngu okaba nooyegondeza omu bintu ebirungi muno obu okaba okyali mwomeezi, baitu Lazaaro akahikwaho ebintu bibi. Baitu hati ali hanu naahuumuzibwa baitu iwe oli omu busaasi. 26 Oihireho eki, haroho omwanya mukooto muno hagati yaitu na iwe, nukwo abo abarukugonza kuruga kunu kwija oku, batacwanganiza, kandi n’abo abali oku, batacwanganiza kwija nambere tuli.’ 27 Hanyuma yagamba ati: ‘Obu kiraaba nukwo kiri, ninkusaba, taata, omutume hali enju ya isenyowe, 28 habwokuba nyineyo bagenzi bange bataano nukwo asobole kubaha obwakaiso omu bwijwire, nukwo na bo bataija omu kiikaro kinu, ekirumu okubonabona.’ 29 Baitu Ibburahimu yagamba ati: ‘Baine Musa na banabbi; leka bahuliirize abo.’ 30 Hanyuma, omusaija yamugambira ati: ‘Nangwa isenyowe Ibburahimu, kakuba omuntu kuruga omu bafu agenda nambere bali, nibaija kwegarukamu.’ 31 Ibburahimu yamugarukamu ati: ‘Obu baraaba batasobora kuhuliiriza Musa na banabbi, omuntu noobu araahumbuuka kuruga omu bafu, tibarukwija kumuhuliiriza.’”
17 Nubwo yagambira abeegeswa ati: “Tikisoboka ebitabaijura okutaija. Baitu alikibona omuntu ow’aleetaho ebitabaijura. 2 Kyakubaire kirungi kakuba abohwa orubengo* omu bikya bye kandi akanagwa omu nyanja, omu kiikaro ky’okutabaijura omu h’abato banu. 3 Inywe mwegendereze. Mugenzi waawe obu akora ekibi, muhane kandi kakuba ayegarukamu, omuganyire. 4 Noobu araakusiisira emirundi musanju omu kiro kimu, kandi akagaruka hali iwe emirundi musanju, naagamba ati: ‘Nganyira,’ osemeriire kumuganyira.”
5 Abakwenda baagambira Mukama waitu bati: “Twongereho okwikiriza.” 6 Mukama waitu yabagarukamu ati: “Kakuba mubaire mwine okwikiriza okurukwingana nk’akajuma aka karadaali, mwakubaire nimugambira omuti gunu omusikamini muti: ‘Sinduka* oyebyale omu nyanja,’ kandi gwakuboorobiire.
7 “Nooha omuli inywe ow’aine omwiru we arukulima, rundi arukuliisa, kakuba aruga omu musiri asobora kumugambira ati: ‘Ija hanu, oikarre ha meeza olye’? 8 Oihireho, tarukwija kumugambira ati: ‘Nteekaniriza ekyarwebagyo, ohindule orugoye ompeereze kuhikya obu ndaamara kulya n’okunywa, kandi na iwe nubwo oraalya kandi onywe’? 9 Mukama we araamusiima, kandi kunu akozere eki abaire asemeriire kukora? 10 Na inywe obu mumara kukora ebintu byona ebi muragiirwe kukora, mugambe muti: ‘Tuli bairu abataine mugaso. Kandi eki tukozere, nikyo tubaire tusemeriire kukora.’”
11 Yesu obu akaba naagenda Yerusaalemu, yaraba hagati ya* Samaliya na Galiraaya. 12 Obu akaba naataaha omu kyaro kimu, abasaija ikumi abarwaire ebigenge bakamutangaana, baitu baayemerra haraho. 13 Kandi baatokera haiguru nibagamba bati: “Yesu, Omwegesa, tugirre embabazi!” 14 Obu yabarozere, yabagambira ati: “Mugende mweyoleke hali banyakatagara.” Obu bakaba nibagenda, baasemezebwa.* 15 Omu hali bo, obu yaboine asemeziibwe, yagaruka naakugiza Ruhanga omu iraka erya haiguru. 16 Yateeza amaju, yainama ha bigere bya Yesu, naamusiima. Kandi omusaija ogu akaba ali Musamaliya. 17 Yesu yagamba ati: “Ikumi nubo baasemeziibwe, tinukwo? Hati, abandi mwenda bali nkaha? 18 Busaho n’omu hali bo ow’agarukire naakugiza Ruhanga, oihireho omusaija onu, ow’ihanga erindi.” 19 Nubwo yagambira omusaija ogu ati: “Imuka oyegendere, okwikiriza kwawe nukwo kukukirize.”
20 Abafalisaayo obu baamukagwize akasumi Obukama bwa Ruhanga obu bwakwizire, yabagarukamu ati: “Obukama bwa Ruhanga tibwija omu mulingo ogwanguhire kurorwa; 21 kandi abantu tibaligamba ngu: ‘Dora buli hanu!’ rundi ‘Buli hali!’ Dora! Obukama bwa Ruhanga buli hagati omuli inywe.”
22 Nubwo yagambira abeegeswa be ati: “Akasumi nikaija obu mulyegomba kurora kimu ha biro by’Omwana w’omuntu, baitu timulikirora. 23 Kandi abantu balibagambira bati: ‘Dora ali kuli!’ rundi ‘Dora ali hanu!’ Mutaligendayo kandi mutalibahondera. 24 Nkooku omurabyo gumulikya kuruga harubaju rumu orw’iguru, kuhika harubaju orundi orw’iguru, nukwo n’Omwana w’omuntu aliba ati omu kiro kye. 25 Baitu aine kubanza kubonabonesebwa muno kandi ayangwe abantu ab’obusinge bunu. 26 Kandi nkooku kyali kiri omu biro bya Nuha, nukwo kiriba kiti omu biro by’Omwana w’omuntu; 27 abantu bakaba nibalya, nibanywa, abasaija nibaswera, abakazi nibaswerwa, kuhikya ha kiro Nuha obu yataahire omu lyato, kandi hakaija Okusandaara kw’Amaizi, kwabahwerekereza boona. 28 Omu mulingo nugwo gumu, nkooku kikaba kiri omu biro bya Loti, abantu bakaba nibalya, nibanywa, nibagura, nibaguza, nibabyara kandi nibombeka. 29 Baitu ha kiro Loti eki yarugiiremu omu Sodomu, omurro n’amabaale agarukwokya bikagwa kuruga omu iguru, kandi byabahwerekereza boona. 30 Nukwo kiriba kiti ha kiro Omwana w’omuntu eki alisuukulirwamu.
31 “Ha kiro eki, omuntu anyakuli haiguru y’enju baitu ebintu bye biri omu nju, atalisirimuka kubiihayo, kandi n’ogu ow’aliba ali omu musiri, ataligaruka kutabarra ebintu ebi asigire enyuma. 32 Mwijuke omukazi wa Loti. 33 Ogu weena arukugonza kujuna obwomeezi bwe, alibufeerwa baitu weena anyakufeerwa obwomeezi bwe, alibujuna. 34 Nimbagambira nti, omu kiro eki, abantu babiri baliba omu kitabu kimu, omu alitwarwa, baitu ondi alirekwaho. 35 Halibaho abakazi babiri abarukuseera ha rubengo rumu, omu alitwarwa baitu ondi alirekwaho.” 36* —— 37 Nubwo baamukaguza bati: “Nkaha Mukama waitu?” Yabagarukamu ati: “Nambere hali omutumbi, oku nuho esega zeesorooleza.”
18 Nubwo yabacwera orufumo kubooleka obukuru obw’okwikara nibasaba n’okutajwaha, 2 naagamba ati: “Omu rubuga orumu hakaba haliyo omucwi w’emisango ataatiinaga Ruhanga kandi tiyateekamuga omuntu weena ekitiinisa. 3 Omu rubuga oru, hakaba haliyo omufaakati ayaikaire naagenda hali mucwi w’emisango onu, naamugambira ati: ‘Ba mwinganiza obu oraaba noocwa omusango gwange n’ogu ou ndukutongana na uwe.’ 4 Baitu nabwo omucwi w’emisango yamara akasumi akyayangire, baitu hanyuma yayegambira ati: ‘Noobu kiraaba ngu tintiina Ruhanga kandi tinteekamu omuntu weena ekitiinisa, 5 habwokuba omufaakati onu aikara nantalibaniza, niinyija kukigumya ngu yatunga obwinganiza nukwo aleke kwikara naija hanu n’okunjwahya n’eki arukugonza mmukorre.’” 6 Hanyuma Mukama waitu yagamba ati: “Muhurre omucwi w’emisango eki yagambire noobu kiraaba ngu akaba tali w’okuhikirra. 7 Mali, mali, Ruhanga talyoleka obwinganiza hali abakomerwemu be, abamutaagira nyamusana n’ekiro, kandi naabagumiisiriza? 8 Nimbagambira nti, naija kukigumya ngu baatunga obwinganiza omu bwangu. Baitu Omwana w’omuntu obu aliija, mali alisanga okwikiriza nka kunu* omu nsi?”
9 Akongera yacwera orufumo bamu abaayetwaraga kuba abahikiriire kandi abaaroraga abandi nk’abataine mugaso, ati: 10 “Abasaija babiri bakagenda omu yekaru kusaba, omu akaba ali Mufalisaayo kandi ondi akaba ali musorooza w’omusoro. 11 Omufalisaayo akemerra kandi yatandika kusaba omu mutima gwe naagamba ebintu binu ati: ‘Ai Ruhanga ninkusiima habwokuba tindi nk’abantu abandi—abanyagi, abatali b’okuhikirra, abasiihani—kandi tindi nk’omusorooza w’omusoro onu. 12 Nsiiba emirundi ebiri omu wiiki; kandi mpayo kimu kya ikumi ha bintu byona ebi ntunga.’ 13 Baitu omusorooza w’omusoro yayemerra haraho atarukugonza kwimukya amaiso ge kurora haiguru, baitu yaikara naayeteera omu kifuba, naagamba ati: ‘Ai Ruhanga, ngirra embabazi nyowe omusiisi.’ 14 Nimbagambira amananu ngu, omusaija onu akagaruka omuka ye ali w’okuhikirra kukira Omufalisaayo. Habwokuba ogu weena ow’ayenyumiza wenka* alibundaazibwa kandi ogu weena ayebundaaza, alinyumizibwa.”
15 Abantu bakaba nibamuleetera abaana baabo abato abakwateho, baitu abeegeswa be obu baakiboine, baatandika kubacoomera. 16 Baitu Yesu akeeta abaana abato nambere ali naagamba ati: “Muleke abaana abato baije nambere ndi, mutabatanga, habwokuba Obukama bwa Ruhanga bw’abo abali nk’abaana abato. 17 Mananu kwo nimbagambira nti, omuntu weena ow’atatangirra Obukama bwa Ruhanga nk’omwana omuto, talibutaahamu.”
18 Kandi omu h’abalemi yamukaguza ati: “Omwegesa Omurungi, kiki eki nsemeriire kukora kugwetwa obwomeezi obutahwaho?” 19 Yesu yamugarukamu ati: “Habwaki noonyeta omurungi? Busaho murungi weena, oihireho Ruhanga wenka. 20 Omanyire ebiragiro: ‘Otalisiihana, otaliita, otaliiba, otaliha obwakaiso obw’ebisuba, oteekemuga so na nyoko ekitiinisa.’” 21 Omusaija yamugarukamu ati: “Binu byona nyikaire nimbikora kurugira kimu omu buto bwange.” 22 Yesu obu yahuliire eki, yamugambira ati: “Nooburwaho ekintu kimu kyonka: Tunda ebintu byawe byona ebi oine kandi sente ozigabire abanaku, kandi olyetungira itungo omu iguru; hanyuma oije ofooke muhondezi wange.” 23 Obu yahuliire eki, yasaalirwa muno habwokuba akaba ali muguuda muno.
24 Yesu yamurora kandi yagamba ati: “Ka nikiija kugumira muno abo abaine sente kutaaha omu Bukama bwa Ruhanga! 25 Amananu gali, kyanguhire engamiya kuraba omu kahuru k’enkinzo ey’okubaziira engoye, kukira omuntu omuguuda kutaaha omu Bukama bwa Ruhanga.” 26 Abo abaakihuliire baagamba bati: “Nooha asobora kujunwa?” 27 Yesu yagamba ati: “Ebintu ebitarukusoboka hali abantu, nibisoboka hali Ruhanga.” 28 Baitu Petero yagamba ati: “Dora! Tukasigaho ebyaitu twakuhondera.” 29 Yesu yabagambira ati: “Mananu kwo nimbagambira nti, busaho ayasigireho enju, rundi omukazi, rundi bagenzi be, rundi abazaire rundi abaana habw’Obukama bwa Ruhanga 30 ow’atalitunga ebirukukiraho emirundi nyingi omu kasumi kanu, kandi omu nteekaniza ey’ebintu* erukwija atunge obwomeezi obutahwaho.”
31 Hanyuma yatwara Ikumi na Babiri harubaju yabagambira ati: “Dora! Nitugenda Yerusaalemu kandi ebintu byona ebyahandiikirwe banabbi ebirukukwata ha Mwana w’omuntu nibiija kuhikirra. 32 Ekyokurorraho, naija kuheebwayo omu mikono y’abanyamahanga, asekeerezebwe, abonabonesebwe, kandi bamucwere ebicwanta. 33 Kandi hanyuma y’okumuteera muno, nibaija kumwita, baitu ha kiro ekya kasatu alihumbuuka.” 34 Baitu bateetegereze amakuru g’ebintu binu habwokuba ebigambo ebi bikaba bibaserekerwe, kandi bateetegereze ebintu ebi yagambire.
35 Yesu obu akaba ali haihi kuhika Yeriko, omufu w’amaiso akaba aikaliire harubaju rw’oruguudo naasabiiriza. 36 Habwokuba akahurra ekitebe ky’abantu nikirabaho, yatandika kukaguza kiki ekikaba nikigenda omu maiso. 37 Baamugambira bati: “Yesu Omunyanazaleesi aliyo naarabaho!” 38 Ahonaaho yatokera haiguru ati: “Yesu, Omwana wa Daudi, ngirra embabazi!” 39 Kandi abo abakaba beebembiire baatandika kumucoomera nibamugambira kuculeera, baitu yayeyongerra kimu kutokera haiguru, naagamba ati: “Omwana wa Daudi, ngirra embabazi!” 40 Hanyuma Yesu yayemerra, yaragira bamuleetere omusaija ogu. Obu yairiire haihi, Yesu yamukaguza ati: 41 “Noogonza nkukorre ki?” Omusaija yagamba ati: “Mukama wange, leka amaiso gange garole.” 42 Yesu yamugambira ati: “Hweza; okwikiriza kwawe nukwo kukukirize.” 43 Ahonaaho yahweza, kandi yatandika kumuhondera naakugiza Ruhanga. Kandi abantu obu baakirozere, boona baakugiza Ruhanga.
19 Hanyuma yataaha omu Yeriko, kandi yarabamu. 2 Hakaba haliyo omusaija arukwetwa Zakayo, akaba ali mukuru w’abasorooza b’omusoro kandi ali muguuda. 3 Akaba naalengaho kurora Yesu nkooku arukusisana, baitu habwokuba akaba ali mugufu, atasobole kumurora habwokuba abantu bakaba bali baingi muno. 4 Nahabweki yairuka, abeebembiire yatemba omuti omusikamooli kusobora kumurora habwokuba Yesu nuho akaba ali haihi kuraba. 5 Yesu obu yahikire ha kiikaro eki, yarora haiguru yamugambira ati: “Zakayo rahuka osirimuke hansi, niinyija kuba mugenyi waawe kiro kinu.” 6 Yarahuka yasirimuka hansi, yamutangirra n’okusemererwa omu ka ye. 7 Obu baarozere eki, baatandika kutontorroma nibagamba bati: “Abungiire omusaija omusiisi omu nju ye.” 8 Baitu Zakayo yayemerra yagambira Mukama waitu ati: “Dora! Mukama wange kimu kya kabiri eky’ebintu byange niinyija kubigabira abanaku, kandi byona ebi nanyagire hali* buli muntu, niinyija kubibagarurra ninteezaamu emirundi ena.” 9 Yesu yamugambira ati: “Kiro kinu okujunwa kwizire hali enju enu, habwokuba onu na uwe mwana wa Ibburahimu. 10 Habwokuba Omwana w’omuntu akaija kuserra n’okujuna abo abaabuzire.”
11 Obu bakaba nibakyahuliiriza ebintu ebi, yabacwera orufumo orundi habwokuba akaba ali haihi na Yerusaalemu kandi bakaba nibateekereza ngu Obukama bwa Ruhanga, bukaba nibugenda kuzooka ahonaaho. 12 Nahabweki yagamba ati: “Omutabani w’omukama akagenda omu nsi eya hara kwetungira obukama nukwo hanyuma agaruke. 13 Yayeta abairu be ikumi, yabaha mina* ikumi, yabagambira ati: ‘Musuubuze zinu kuhikya obu ndigaruka.’ 14 Baitu abaikazi baamunoba muno, baatuma abakwenda bamugambire bati: ‘Titurukugonza omusaija ogu afooke omukama waitu.’
15 “Obu yagarukire hanyuma y’okwetungira obukama, yayeta abairu be aba akaba asigiire sente* nukwo amanye amagoba agabaatungire obu baazisuubwize. 16 Ow’okubanza yaija omu maiso yagamba ati: ‘Mukama wange mina yaawe ekagoba ezindi ikumi.’ 17 Mukama we yamugambira ati: ‘Weebale muno omwiru omurungi, habwokuba n’omu kantu akataito oyolekere ngu oli mwesigwa, nkuhaire obusobozi hali embuga ikumi.’ 18 N’owa kabiri yaija yagamba ati: ‘Mukama wange, mina yaawe egobere ezindi itaano.’ 19 Mukama we na uwe yamugambira ati: ‘Na iwe ba n’obusobozi hali embuga itaano.’ 20 Baitu ondi yaija yagamba ati: ‘Mukama wange, mina yaawe nginu ei nayahwire hara muno omu rugoye. 21 Nkakutiina habwokuba oli musaija mukaali muno, otwara ebi otarayahwize kandi ogesa ebi otarasigire.’ 22 Mukama we yamugambira ati: ‘Habw’ebigambo byawe, nakucwera omusango iwe omwiru omubi. Okaba okimanyire ngu ndi musaija mukaali muno, ntwara ebi ntarayahwize, kandi ngesa ebi ntarasigire. 23 Hati habwaki sente zange otarazihaire abasuubuzi? Obu naakwizire naakuzitungire n’amagoba gaazo.’
24 Nubwo yagambira abo abakaba bali haihi ati: ‘Mina mugimwiheho, mugihe ogu ow’aine ikumi.’ 25 Baitu baamugambira bati: ‘Mukama waitu, ogu aine mina ikumi.’ 26 ‘Nimbagambira nti, weena anyakwine, alyongerwaho, baitu ogu ow’ataine n’eki aine kirimwihwaho. 27 Ekindi, muleete hanu abanyanzigwa bange, abakaba batarukugonza nfooke omukama waabo, kandi mubaitire omu maiso gange.’”
28 Hanyuma y’okubaza ebintu binu, yayeyongerayo yagenda Yerusaalemu. 29 Obu akaba ali haihi kuhika Besifage na Besaniya, ha rusozi orurukwetwa Orusozi orw’Emizaituuni, yatuma abeegeswa babiri, 30 naagamba ati: “Mugende omu kyaro kiri eki murukurora, hanyuma y’okutaahamu, nimwija kusanga omwana gw’endogoya ogutakaikalirwahoga muntu weena gusibikirwe. Mugusumurre, mugundeetere hanu. 31 Kandi omuntu weena obu araabakaguza ati: ‘Habwaki nimugusumurra?’ Mumugambire muti: ‘Mukama waitu naagwetaaga.’” 32 Abo aba akaba atumire baagenda kandi baagusanga nkooku akaba abagambiire. 33 Baitu obu bakaba nibagusumurra, bakama baagwo, baabakaguza bati: “Habwaki nimusumurra omwana gw’endogoya?” 34 Baagarukamu bati: “Mukama waitu naagwetaaga.” 35 Baagutwarra Yesu baagwaraho ebijwaro byabo ebya haruguru kandi baikalizaaho Yesu.
36 Obu akaba naagenda, baayara ebijwaro byabo ebya haruguru omu muhanda. 37 Ahonaaho obu yahikire haihi n’omuhanda ogurukusirimuka kuruga ha Rusozi rw’Emizaituuni, ekitebe kyona eky’abeegeswa baatandika kusemererwa kandi nibakugiza Ruhanga omu iraka erya haiguru habw’ebyamahano byona ebi bakaba barozere, 38 nibagamba bati: “Aine omugisa ogu, ow’arukwija nk’Omukama omu ibara lya Yahwe!* Obusinge bube omu iguru, n’ekitiinisa haiguru omu iguru!” 39 Baitu bamu h’Abafalisaayo kuruga omu kitebe ky’abantu baamugambira bati: “Mwegesa, gambira abeegeswa baawe baculeere.” 40 Baitu yabagarukamu ati: “Nimbagambira nti, banu noobu baakuculeera, amabaale nigaija kutoka.”
41 Obu yahikire haihi n’orubuga, yarurora yarulirirra, 42 naagamba ati: “Iwe kakuba ha kiro kinu wayetegeriize ebintu ebirukuleeta obusinge, baitu hati biserekerwe hali amaiso gaawe. 43 Habwokuba akasumi nikaija abanyanzigwa baawe obu balyombeka orugo rw’emiti ey’esongoire, kukwehinguliiriza kandi bakugote* embaju zoona. 44 Balikukenya hansi n’abaana baawe abali omuli iwe, kandi omuli iwe tibalisiga ibaale liri haiguru y’ibaale erindi, habwokuba oteetegereze akasumi ak’okuramburwa kwawe.”
45 Hanyuma yataaha omu yekaru yatandika kubinga abo abakaba nibatundiramu, 46 naabagambira ati: “Kikahandiikwa ngu: ‘Enju yange eryetwa enju ey’okusabiramu,’ baitu inywe mugifoire obwingira bw’abasuma.”
47 Yaikara naayegesa omu yekaru buli kiro. Baitu bakuru ba banyakatagara,* abahandiiki, n’abakuru b’abantu bakaba nibaserra omulingo baraamwita; 48 baitu batatunge omulingo gwona ogw’okukikora, habwokuba abantu boona baikaraga nambere ali nibagonza kumuhuliiriza.
20 Kiro kimu Yesu obu akaba naayegesa kandi naatebeza amakuru amarungi omu yekaru, bakuru ba banyakatagara,* abahandiiki, n’abakuru b’abantu baija 2 baamugambira bati: “Tugambire, obusobozi obw’okukora ebintu binu noobwiha nkaha? Rundi nooha yabukuhaire?” 3 Yabagarukamu ati: “Na nyowe leka mbakaguze ekikaguzo kandi mungarukemu: 4 Okubatiza kwa Yohaana kwali nikuruga omu iguru rundi hali abantu?” 5 Baatandika kugambirangana bonka bati: “Obu turaagamba ngu: ‘Kukaruga omu iguru,’ naija kutukaguza ati: ‘Habwaki mutaramwikiriize?’ 6 Baitu kakuba tugamba ngu: ‘Kukaruga hali abantu,’ nibaija kututeera amabaale habwokuba nibakigumiza kimu ngu Yohaana akaba ali nabbi.” 7 Nubwo baamugarukamu ngu, tibamanyire nambere kwarugire. 8 Yesu yabagambira ati: “Na nyowe tindukwija kubagambira nambere nyiha obusobozi obw’okukora ebintu binu.”
9 Hanyuma yacwera abantu orufumo runu: “Omusaija akabyara omusiri gwe ogw’emizabbibbu, yagusigira abalimi kugurolerra, yagenda omu ihanga erindi yamarayo akasumi. 10 Akasumi obu kaahikire, yatuma omwiru we hali abalimi bamuhe emizabbibbu kuruga omu musiri. Baitu abalimi baamuteera, baamubinga ataine kantu koona. 11 Yatuma omwiru owa kabiri; ogu na uwe baamuteera, baamuswaza* kandi baamubinga ataine kantu. 12 Yayongera yatuma owa kasatu; ogu na uwe baamuhutaaza kandi baamunaga aheeru. 13 Nubwo mukama w’omusiri gw’emizabbibbu yagamba ati: ‘Nkole ki? Leka ntume mutabani wange ou ndukugonza muno, obundi nibasobora kumutamu ekitiinisa.’ 14 Abalimi obu baamurozere, baagambirangana bati: ‘Onu nuwe omugwetwa. Leka tumwite nukwo obugwetwa bube bwaitu.’ 15 Nahabweki, baamunaga aheeru y’omusiri kandi baamwita. Hati Mukama w’omusiri alibakorra ki? 16 Aliija, aite abalimi banu, kandi omusiri aguhe abandi.”
Obu baahuliire eki, baagamba bati: “Eki nikikafuuhe!” 17 Baitu Yesu yabatunurra, yabakaguza ati: “Hati ekyahandiikirwe kinu nikimanyisa ki ekirukugamba ngu: ‘Ibaale abombeki eri baayangire, niryo lifookere ibaale erikuru erya ha nsonda’?* 18 Weena arukugwa ha ibaale eri alisasangurwa. Kandi weena ou lirigwera, lirimusasangura.”
19 Abahandiiki n’abakuru ba banyakatagara baagonza kumukwata omu saaha egi yonyini, baitu baatiina abantu, habwokuba bakakyetegereza ngu omu kucwa orufumo runu, nubo akaba naabazaaho. 20 Habwokuba bakaba nibaserra nambere baraamukwasiza, baatuma abasaija abakaba basaswirwe omu nsita beefoole abahikiriire nukwo bamukwate omu bigambo bye, kandi hanyuma bamuheyo omu b’obusobozi n’omu mikono y’omulemi. 21 Baija baamukaguza bati: “Mwegesa, tukimanyire ngu obaza kandi oyegesa eby’amananu, togwera rubaju, baitu oyegesa omuhanda gwa Ruhanga ogurukuhikaana n’amananu. 22 Kihikire itwe kusasura omusoro hali Kaisaali rundi nangwa?” 23 Baitu obu yayetegeriize obugobya bwabo, yabagambira ati: 24 “Munyoleke edinaali.* Ekisisani n’ebigambo ebiroho by’oha?” Baamugarukamu bati: “Bya Kaisaali.” 25 Na uwe yabagambira ati: “Mukole kyona ekirukusoboka kurora ngu, ebya Kaisaali mwabigarurra Kaisaali, baitu ebya Ruhanga mubihe Ruhanga.” 26 Kandi batasobole kumukwata omu bigambo bye omu maiso g’abantu, baitu baahunirra habw’omulingo yabagarukiremu kandi baaculeera.
27 Baitu bamu h’Abasadukaayo abagamba ngu busaho kuhumbuuka, baija baamukaguza bati: 28 “Mwegesa, Musa akatuhandiikira ati: ‘Kakuba omusaija afa akasigaho mukazi we atazaire omwana, mugenzi wa kifa asemeriire kutwara omukazi ogu, nukwo azarre mugenzi we ow’afiire abaana.’ 29 Hakaba haroho abasaija musanju abarukuzaarwa hamu. Ow’okubanza yaswera omukazi, baitu yafa atakazaire omwana. 30 Nukwo kyabaire kiti na ha wa kabiri 31 kandi owa kasatu yamuswera. Kandi musanju boona baamuswera baitu boona baafa batazaire omwana. 32 Ha kumalirra, omukazi na uwe yafa. 33 Hati, Omu kasumi ak’okuhumbuuka, omukazi onu aliba w’oha? Habwokuba boona musanju akaba ali mukazi wabo.”
34 Yesu yabagarukamu ati: “Abaana ab’enteekaniza ey’ebintu* enu baswera kandi baswerwa, 35 baitu abo abatwarwa kuba abasemeriire kutunga obwomeezi omu nteekaniza ey’ebintu erukwija, n’okuhumbuurwa kuruga omu bafu, tibaswera noobu kwakuba okuswerwa. 36 Amananu gali, tibalyongera kufa, habwokuba baliba nka bamalaika kandi bali baana ba Ruhanga habwokuba baliba bahumbwirwe. 37 Baitu kumanya ngu abafu bahumbuurwa, Musa akakyoleka obu yabalizeeho ebyabaireho ha kisaka, obu yayesere Yahwe,* ‘Ruhanga wa Ibburahimu, Ruhanga wa Isaka kandi Ruhanga wa Yakobbo.’ 38 Tali Ruhanga ow’abafu, baitu ow’aboomeezi, habwokuba hali Uwe* boona boomeezi.” 39 Abamu h’abahandiiki baamugarukamu bati: “Mwegesa obalize kurungi.” 40 Kandi batongere kutunga obumanzi obw’okwongera kumukaguza ekikaguzo na kimu.
41 Hanyuma na uwe yabakaguza ati: “Habwaki bagamba ngu Kristo mwana wa Daudi? 42 Habwokuba omu kitabu kya Zabbuli, Daudi weenyini agamba ati: ‘Yahwe* akagambira Mukama wange ati: “Ikarra ha mukono gwange ogw’obulyo 43 okuhikya obu ndifoora abanyanzigwa baawe nk’akatebe ak’ebigere byawe.”’ 44 Nahabweki, Daudi obu araaba naamweta Mukama we, hati kiija kita ngu mwana we?”
45 Abantu boona obu bakaba nibahuliiriza, yagambira abeegeswa be ati: 46 “Mwerinde abahandiiki abagonza kurubata bajwaire amaganduura, abagonza abantu babaramukye omu butale, kandi abagonza kwikarra omu ntebe ez’omu maiso* omu masorrokaniro, n’omu biikaro ebirukukirayo ekitiinisa ha biihuro ebya rwebagyo. 47 Ekindi, banyaga ebintu* by’abafaakati, kandi habw’okugonza kweyoleka basaba esaara eziraihire. Banu balitunga ekifubiro ekirukukirayo kuba eky’amaani.”*
21 Obu yaimukize amaiso ge, yarora abaguuda nibanaga ebisembo byabo omu busanduuko obunagwamu sente. 2 Yarora omufaakati omunaku naanagamu obunusu bubiri obutaito obw’omuhendo omuke muno,* 3 kandi yagamba ati: “Mananu kwo nimbagambira nti, omufaakati onu omunaku atairemu sente nyingi kukira abandi boona ezi batairemu. 4 Habwokuba banu boona batairemu ebibasaagiriire, baitu uwe, omu bunaku* bwe, atairemu byona ebi abaire ainabyo, itungo lye lyona.”
5 Hanyuma, abamu obu bakaba nibabazaaho omulingo yekaru ekaba etimbirwe n’amabaale amarungi, n’ebintu ebihairweyo, 6 yagamba ati: “Ebintu binu byona ebi murukurora hati, akasumi nikaija nambere ibaale litalisigara haiguru y’ibaale erindi litanagirwe hansi.” 7 Hanyuma baamukaguza bati: “Mwegesa, ebintu binu biribaho di, kandi kokurorraho ki akalyoleka akasumi ebintu binu obu biribaho?” 8 Yabagarukamu ati: “Mwerinde nukwo mutahabisibwa, habwokuba baingi baliija omu ibara lyange nibagamba ngu: ‘Niinyowe ogu,’ kandi, ngu: ‘Akasumi akalindiriirwe kali haihi kuhika.’ Mutalibahondera. 9 Kandi obu mulihurra obulemu n’obwimukirro,* mutatiina. Habwokuba ebintu binu biine kubanza kubaho, baitu empero teriija ahonaaho.”
10 Hanyuma yabagambira ati: “Ihanga liritaahirra erindi, n’obukama butaahirre obundi. 11 Halibaho emisisa ey’amaani, kandi omu biikaro ebirukwahukana halibayo ibura ly’ebyokulya n’endwaire ez’amaani; kandi halibaho ebintu ebirukutiinisa n’obwokurorraho obw’amaani kuruga omu iguru.
12 “Baitu ebintu binu byona bitakabaireho, abantu balibakwata kandi babahiiganize, kandi babaheyo omu masorrokaniro n’omu nkomo. Mulitwarwa omu maiso g’abakama hamu n’abalemi habw’ibara lyange. 13 Kandi eki kiribaha omugisa ogw’okuha obwakaiso. 14 Nahabweki, mucweremu kimu omu mitima yanyu kuterengesaamu kara, ebi mulibaza obu muliba nimwetonganaho, 15 habwokuba ndibaha ebigambo n’amagezi, abanyanzigwa banyu boona ebi batalisobora kulemesa rundi kuhakaniza. 16 Ekindi, bazaire banyu, bagenzi banyu, abanyabuzaale banyu hamu n’abanywani banyu, balibahayo* kandi baliita bamu hali inywe, 17 n’abantu boona balibanoba habw’ibara lyange. 18 Baitu noobu kaakuba akasoke ka ha mutwe gwanyu, tikalihwerekerra. 19 Habw’okugumiisiriza kwanyu, mulijuna* obwomeezi bwanyu.
20 “Baitu obu mulirora amahe geehinguliriize Yerusaalemu, nubwo mukimanye ngu okuhwerekerra kwayo kwiriire haihi. 21 Hanyuma abo abali omu Buyudaaya batandike kwirukira omu nsozi. Kandi leka abo abali hagati yayo bagirugemu, n’abo abaliba omu byaro bataligitaahamu, 22 habwokuba ebi biriba biro eby’okuhoora enzigu* nukwo ebintu byona ebyahandiikirwe bisobole kuhikirra. 23 Balikibona abakazi abaliba baine enda, n’abo abaliba nibonkya abaana omu biro ebi! Habwokuba halibaho obujune bwingi omu nsi kandi n’abantu banu balifubirwa. 24 Baliitwa empirima kandi batwarwe omu mahanga goona nk’abanyagwa kandi Yerusaalemu erirubatirirwa amahanga* kuhikya akasumi ak’abamahanga akaatairweho kahoireyo.
25 “Kandi halibaho obwokurorraho omu izooba, okwezi, hamu n’enyunyuuzi, kandi amahanga omu nsi galiba omu busaasi habw’okutamanya eky’okukora na habw’okuhirra kw’enyanja n’okutabanguka kwayo. 26 Abantu balikaba habw’okutiina n’okweraliikirra habw’ebintu ebirihika hali ensi, kandi amaani ag’omu iguru galitengesebwa. 27 Kandi balirora Omwana w’omuntu naizira ha bicu n’amaani n’ekitiinisa kingi. 28 Baitu ebintu binu obu biriba nibitandika kubaho, mwemerre mutereekeriire, mwimukye emitwe yanyu, habwokuba okujunwa kwanyu kuliba kwiriire haihi.”
29 Nubwo yabagambira ekyokurorraho ati: “Mwetegereze omuti omutiini, n’emiti endi yoona. 30 Obu etandika kurokera, mumanya ngu akasumi k’omusana kali haihi kuhika. 31 Na inywe, omu mulingo nugwo gumu, obu mulirora ebintu binu nibibaho, mumanye ngu Obukama bwa Ruhanga bwiriire haihi. 32 Mananu kwo nimbagambira nti, obusinge bunu tibulihwaho, kuhikya ebintu byona bimazire kuhikirra. 33 Iguru n’ensi birihwaho, baitu ebigambo byange tibirihwaho.
34 “Mwerinde nukwo emitima yanyu, ereke kwemarra ha kulya,* kunywa, n’okweraliikirra eby’obwomeezi nukwo ekiro eki kitabagwaho bugwaho 35 nk’omutego.* Habwokuba kirihika hali abo boona abarukwikara omu nsi. 36 Mwikale nimurora, nimusaba obwire bwona, nukwo musobole kuraba omu bintu ebi byona ebirukwija kubaho kandi nukwo musobole kwemerra omu maiso g’Omwana w’omuntu.”
37 Omu bwire bwa nyamusana yayegesaaga omu yekaru, baitu omu bwire bw’ekiro yagendaga araara ha rusozi orurukwetwa Orusozi orw’Emizaituuni. 38 Kandi abantu boona, baijaga omu yekaru nyenkyakara muno kumuhuliiriza.
22 Obugenyi obw’Emigaati Etatumbisiibwe obwetwa Okuhingurwaho,* bukaba buli haihi kuhika. 2 Kandi bakuru ba banyakatagara* n’abahandiiki bakaba nibaserra omulingo omurungi nkooku baraamwita, habwokuba bakaba nibatiina abantu. 3 Nubwo Sitaani yataaha omuli Yuda, arukwetwa Isikalyota, na uwe ow’akaba ali omu ha Ikumi na Babiri, 4 yagenda yabaza n’abakuru ba banyakatagara n’abakuru b’abalinzi ba yekaru ha mulingo araamugobeza akamubahikyaho. 5 Eki kyabasemeza muno, baikiriza kumuha sente ez’efeeza. 6 Nubwo na uwe yaikiriza kandi yatandika kuserra omugisa nkooku araamugobeza hataroho ekitebe ky’abantu.
7 Ekiro eky’Emigaati Etatumbisiibwe kyahika, ekiro ekihongwa eky’Okuhingurwaho obu kyabaga kisemeriire kuheebwayo; 8 Yesu yatuma Petero na Yohaana, yabagambira ati: “Mugende muteekanize obugenyi obw’Okuhingurwaho tubulye.” 9 Baamukaguza bati: “Ni nkaha nambere orukugonza tugende tubuteekanize?” 10 Yagarukamu ati: “Dora! Obu muraataaha omu rubuga, nimwija kutangaana omusaija ahimbire ensoha y’amaizi. Mumuhondere, mutaahe omu nju ei araataahamu. 11 Kandi mugambire mukama w’enju egi muti: ‘Omwegesa atutumire tukugambire tuti: “Ekisiika ky’abagenyi kiri nkaha nambere ndaaliira Okuhingurwaho n’abeegeswa bange?”’ 12 Omusaija ogu naija kubooleka ekisiika ekikooto ekya haiguru ekirumu byona ebi turukwetaaga kukozesa. Nuho muteekanize” 13 Nubwo baagenda, baasanga byona ebi abagambiire nukwo biri, kandi baateekaniza Okuhingurwaho.
14 Obwire obu bwahikire, yaikarra ha meeza n’abakwenda be. 15 Yabagambira ati: “Nyikaire ningonza muno kuliira hamu na inywe Okuhingurwaho kunu ntakabonabonesiibwe; 16 habwokuba nimbagambira nti, tindyongera kulya Okuhingurwaho, kuhikya ebintu byona bihikiiriziibwe omu Bukama bwa Ruhanga.” 17 Yakwata ekikopo, yasiima, yagamba ati: “Mukwate mukirabyemu, buli omu akihe mugenzi we, 18 habwokuba nimbagambira nti, kuruga hati, tindyongera kunywa amaarwa kuruga omu mizabbibbu kuhikya Obukama bwa Ruhanga bwizire.”
19 Kandi yakwata omugaati, yasiima, yagucwamu, yagubaha naagamba ati: “Gunu nigukiikirra omubiri gwange, oguraaheebwayo habwanyu. Nukwo mukolege muti okunyijukaga.” 20 Yakwata ekikopo yakora ekintu nikyo kimu obu baamazire kulya ekiihuro ekya rwebagyo, yagamba ati: “Ekikopo kinu nikikiikirra ekiragaano* ekihyaka ekikozerwe habw’esagama yange eraaseeswa habwanyu.
21 “Baitu dora! omukono gw’ogu arukugenda kungobeza guli hamu na nyowe ha meeza. 22 Ky’amananu ngu Omwana w’omuntu naagenda nkooku kyamuteekaniriziibwe. Baitu noobu kiraaba nukwo kiri kiti, alikibona omuntu ogu araamugobeza!” 23 Baatandika kwekaguza bonka na bonka nooha omuli bo arukwija kumugobeza.
24 Hanyuma baatandika kuteezangana muno empaka ngu, nooha omuli bo arukuteekerezebwa kuba naakirayo obukuru. 25 Baitu Yesu yabagambira ati: “Abakama b’ensi balema abantu n’ikama, kandi n’abo abaineho abantu obusobozi beetwa Abakoonyezi. 26 Baitu inywe mutaliba muti. Baitu arukukirayo obukuru omuli inywe abe nk’arukukirayo obuto, n’ogu arukwebembera abandi abe nk’omuheereza wabo. 27 Nooha arukukirayo obukuru, ogu anyakwikaliire ha meeza rundi ogu arukuheereza? Tali nuwe ogu anyakwikaliire ha meeza? Baitu nyowe ndi hagati omuli inywe nk’omuheereza.
28 “Niinywe mungumiireeho omu kulengwa kwange; 29 kandi ninkora ekiragaano na inywe nkooku Isenyowe yakozere na nyowe ekiragaano eky’obukama, 30 nukwo muliire kandi munywere ha meeza yange omu Bukama bwange, kandi mwikarre ha bitebe mucwere omusango enganda 12 eza Isaleeri.
31 Simooni, Simooni, dora! Sitaani asabire inywena kubasegesa nk’engano. 32 Baitu nkusabiire nukwo okwikiriza kwawe kutahwaho, kandi iwe obu oligaruka, ogumye bagenzi baawe.” 33 Nubwo Petero yagambira Yesu ati: “Mukama wange, nyeteekaniize kugenda na iwe omu nkomo n’okufa hamu na iwe.” 34 Baitu Yesu yamugambira ati: “Petero, ninkugambira nti, kiro kinu enkoko etakakookere, noija kunyehakana emirundi esatu ngu tommanyire.”
35 Yayongera yabagambira ati: “Obu nabatumire mutaine ensaho ezahurwamu sente, n’ensaho ez’ebyokulya hamu n’enkaito, mukaburwa ekintu kyona?” Baamugarukamu ngu: “Nangwa.” 36 Hanyuma yabagambira ati: “Baitu hati, ogu anyakwine ensaho eyahurwamu sente agende nayo, n’ogu anyakwine ensaho y’okutwarramu ebyokulya agitwale, kandi n’ogu ataine mpirima atunde ekijwaro kye ekya haruguru agigule. 37 Habwokuba nimbagambira nti: ekyahandiikirwe ekirukugamba ngu: ‘Akabarwa n’enkozi z’ebibi’ kisemeriire kuhikiirizibwa omuli nyowe. Kandi ebi ebyampandiikirweho, biriyo nibihikirra.” 38 Nubwo baamugambira bati: “Mukama waitu, dora! hanu twine empirima ibiri.” Yabagambira ati: “Nizimara.”
39 Obu yarugireyo, yagenda ha Rusozi orw’Emizaituuni nkooku ekaba eri ngeso ye, kandi abeegeswa na bo baamuhondera. 40 Obu baahikireyo, yabagambira ati: “Mwikale nimusaba, nukwo mutagwa omu kwohebwa.” 41 Yabarugaho, yagenda haraho kake yateeza amaju yatandika kusaba, 42 naagamba ati: “Taata, obu oraaba noogonza, nyihaho ekikopo kinu. Baitu kitakorwa nkooku ndukugonza, baitu iwe nkooku orukugonza.” 43 Nubwo, malaika yamubonekera kuruga omu iguru, yamugarramu amaani. 44 Baitu habwokuba akaba ali omu busaasi obw’amaani muno, yayeyongera kusaba, kandi entuuyo yamurugamu yafooka nk’obutoonyezi bw’esagama obukooto oburukutoonya hansi. 45 Obu yamazire kusaba, yagenda hali abeegeswa be yasanga bagwijagiire, bajwahire habw’obujune. 46 Yabakaguza ati: “Habwaki mugwijagiire? Mwimuke kandi mwikale nimusaba, nukwo mutagwa omu kwohebwa.”
47 Obu akaba naakyabaza, dora! ekitebe ky’abantu baija beebembiirwe omusaija arukwetwa Yuda, omu ha Ikumi na Babiri, kandi yagenda hali Yesu kumunywegera. 48 Yesu yamukaguza ati: “Yuda, noogobeza Omwana w’omuntu nookunywegera?” 49 Abo abakaba bali na uwe obu baarozere ekikaba nikigenda kubaho, baamukaguza bati: “Mukama waitu, tubateme n’empirima?” 50 Omu hali bo yatemaho okutu okw’obulyo okw’omwiru wa nyakatagara omukuru,* yakucwaho. 51 Baitu Yesu yabagambira ati: “Mugarukire aho.” Nubwo yakwata ha kutu kw’omwiru ogu, yamukiza. 52 Hanyuma, Yesu yakaguza bakuru ba banyakatagara, abakuru b’abalinzi ba yekaru hamu n’abakuru b’abantu abakaba baizire kumukwata ati: “Mwizire kunkwata mwine empirima n’emiigo nk’abarukukwata omusuma? 53 Buli kiro obu naikaraga na inywe omu yekaru, mutankwate. Baitu enu niyo esaaha yanyu n’amaani g’omwirima kulema.”
54 Hanyuma baamukwata baamutwara, kandi baamuleeta omu nju ya nyakatagara omukuru; baitu Petero akaba naabahondera haraho. 55 Obu baahembere omurro hagati y’ezigati kandi baikarra hamu, Petero na uwe yaikarra na bo. 56 Baitu omuzaana obu yamurozere aikaliire haihi n’omurro, yamwetegereza kurungi, yagamba ati: “Omusaija onu na uwe abaire ali na Yesu.” 57 Baitu Petero yakyehakana naagamba ati: “Mukazi iwe, timmumanyire.” 58 Hanyuma y’obwire buke, omuntu ondi yamurora, yagamba ati: “Na iwe oli omu hali bo.” Baitu Petero yagamba ati: “Musaija iwe, tindi omu hali bo.” 59 Kandi obu haarabireho nk’esaaha emu, omusaija ondi yalemeraho muno naagamba ati: “Mananu kwo omusaija onu na uwe abaire ali na Yesu, habwokuba Munyagaliraaya.” 60 Baitu Petero yagamba ati: “Musaija iwe, ebi orukubaza timbimanyire.” Obu akaba naakyabaza, enkoko yakooka. 61 Nubwo Mukama waitu yahinduka yarora Petero omu maiso, kandi Petero yaijuka Mukama waitu ebi akaba amugambiire ati: “Enkoko etakakookere kiro kinu, noija kunyehakana emirundi esatu.” 62 Yaturuka aheeru kandi yarra muno.
63 Abasaija abakaba bakwasire Yesu, baatandika kumusekeereza nibamuteera; 64 kandi hanyuma y’okumusweka h’amaiso, baikara nibamukaguza bati: “Obu oraaba oli nabbi, tugambire nooha akutiire?” 65 Baamubazaaho n’ebintu ebindi bingi ebibi kandi ebirukujuma Ruhanga.
66 Obwire obu bwakiire, abakuru b’abantu, bakuru ba banyakatagara, n’abahandiiki baayesorooza hamu, baamutwara omu kyombeko eky’Orukurato Orukuru,* baamugambira bati: 67 “Obu oraaba oli Kristo, tugambire.” Baitu uwe yabagambira ati: “Noobu ndaabagambira, timurukwija kukiikiriza naakake. 68 Kandi kakuba mbakaguza, timurukwija kungarukamu. 69 Baitu kuruga hati, Omwana w’omuntu aliikarra ha mukono ogw’obulyo ogw’amaani ogwa Ruhanga.” 70 Nubwo boona baagamba ngu: “Hati noomanyisa ngu oli Mwana wa Ruhanga?” Yabagarukamu ati: “Niinywe inywenka mwakyegambira ngu ndi Mwana wa Ruhanga.” 71 Baagamba bati: “Hati nitukyayetaaga obwakaiso obundi? Habwokuba twakyehulirra itwenka kuruga omu kanwa ke.”
23 Nubwo abantu baingi baimuka, boona baamutwara mwa Piraato. 2 Baatandika kumujunaana, nibagamba bati: “Tusangire omusaija onu naajeemesa ihanga lyaitu, naatanga abantu kusasura omusoro hali Kaisaali, kandi naagamba ngu nuwe Kristo omukama.” 3 Nubwo Piraato yamukaguza ati: “Oli Omukama w’Abayudaaya?” Yesu yamugarukamu ati: “Niiwe wenka wakyegambira.” 4 Nubwo Piraato yagambira bakuru ba banyakatagara,* n’ekitebe ky’abantu ati: “Nindora omusaija onu taine musango gwona ogu akozere.” 5 Baitu baalemeraho nibagamba bati: “Aleetaho akaimukirro omu bantu kuraba omu kwegesa omu Buyudaaya yoona, kutandikira Galiraaya kuhika na hanu.” 6 Piraato obu yahuliire eki, yakaguza Yesu obu araaba ali Munyagaliraaya. 7 Baitu obu yamazire kukyetegereza ngu naaruga omu kicweka ekirukwebemberwa Herodi, yamusindika mwa Herodi na uwe ow’akaba ali omu Yerusaalemu omu kasumi ako.
8 Herodi obu yarozere Yesu, yasemererwa muno. Habwokuba kumara akasumi akaba naagonza muno kumurora, habwokuba akaba amuhuliireho bingi, kandi akaba naanihira kumurora naakora kimu ha byamahano. 9 Nahabweki yamukaguza ebikaguzo bingi, baitu Yesu atamugarukemu ekintu kyona. 10 Baitu bakuru ba banyakatagara, n’abahandiiki baikara beemeriire nibamujunaana baine ekiniga kingi. 11 Hanyuma Herodi n’abaserikale be baamuswaza kandi baamusekeereza, baamujweka orugoye orurukwangasana, hanyuma baamugarra mwa Piraato. 12 Ha kiro eki, Herodi na Piraato bakafooka banywani, habwokuba eki kitakabaireho, bakaba bali banyanzigwa.
13 Hanyuma Piraato yayeta bakuru ba banyakatagara, abalemi hamu n’abantu, 14 yabagambira ati: “Mundeetiire omusaija onu, nimugamba ngu naaleetera abantu kujeema. Baitu dora! namukaguliiriza omu maiso ganyu, nasanga ngu busaho bwakaiso oburukugumya ebi murukumujunaana. 15 Herodi na uwe asangire ataine musango, yayongera yamutusindikira, kandi dora! busaho eki akozere ekisemeriire kumuleetera kwitwa. 16 Nahabweki, niinyija kumufubira kandi mmulekere.” 17* —— 18 Baitu ekitebe ky’abantu boona baatokera haiguru nibagamba bati: “Omusaija ogu omwite,* kandi olekere Bbarabba.” 19 (Omusaija onu akaba atairwe omu nkomo habw’okuleetera abantu ab’omu rubuga kujeemera gavumenti, hamu n’okwita abantu.) 20 Baitu yayongera yabakaguza, habwokuba akaba naagonza kulekera Yesu. 21 Baatandika kutokera haiguru nibagamba bati: “Ahanikwe ha muti!* Ahanikwe ha muti!”* 22 Omurundi ogwa kasatu, Piraato yabakaguza ati: “Habwaki? Omusaija onu, akozere kibi ki? Nsangire ataine eki akozere ekisemeriire kumuleetera kwitwa; nahabweki niinyija kumufubira kandi mmulekere.” 23 Baayeyongera kutokera haiguru nibagamba ngu, ahanikwe ha muti aitwe* kandi baagumizaamu nibatoka muno. 24 Piraato yacwamu kukora eki barukugonza. 25 Yalekera omusaija ou bakaba nibasaba, ow’akaba atairwe omu nkomo habw’okuleetera abantu kujeemera gavumenti hamu n’okwita abantu, baitu yahayo Yesu aitwe nkooku bakaba nibagonza.
26 Obu bakaba nibamutwara, baakwata Simooni owa Kulene ow’akaba naaruga omu kyaro, baamwetwekesa omuti, yaguhimba ahondiire Yesu. 27 Abantu baingi bakaba nibamuhondera, otwaliiremu n’abakazi abakaba nibaganya kandi nibarra habwe. 28 Yesu yahinduka yarora abakazi, yabagambira ati: “Inywe abahara ba Yerusaalemu, muleke kurra habwange. Baitu mweririrre n’abaana banyu. 29 Dora! habwokuba ebiro nibiija abantu obu baligamba bati: ‘Baine okusemererwa abakazi engumba, abatakazaarahoga, n’abo abatakonkyaga!’ 30 Hanyuma balitandika kugambira ensozi bati: ‘Mutugwere!’ kandi bagambire n’obusozi bati: ‘Mutusweke!’ 31 Obu baraaba nibakora ebintu binu omuti guli mubisi, kiriba kita obu gulyoma?”
32 Hakaba haroho abasaija abandi babiri enkozi z’ebibi, abakaba nibatwarwa kwitwa hamu na uwe. 33 Obu baahikire omu kiikaro ekirukwetwa Akahangara, baamuterra emisumaali ha muti hamu n’enkozi z’ebibi ha rubaju rwe, omu ha rubaju orw’obulyo, n’ondi ha rubaju orw’emoso. 34 Baitu Yesu yagamba ati: “Taata baganyire, habwokuba tibarukumanya eki barukukora.” Ekindi, baabagana ebijwaro bye nibakozesa okutoma. 35 Kandi abantu bakaba beemeriire nibarora. Baitu abalemi bakaba nibamusekeereza nibagamba ngu: “Abandi akabajuna, na uwe leka ayejune obu araaba ali Kristo owa Ruhanga, Ow’akomerwemu.” 36 N’abaserikale baamusekeereza, baija nambere ali, baamuha eviini ey’erukusarra, 37 baagamba bati: “Obu oraaba niiwe Omukama w’Abayudaaya, wejune.” 38 Kandi haiguru y’omutwe gwe bakataho akaapa, akahandiikirweho ebigambo binu: “Onu Nuwe Omukama w’Abayudaaya.”
39 Nubwo omu ha nkozi z’ebibi ow’akaba ahanikirwe ha muti yatandika kumujuma naagamba ati: “Niiwe Kristo, tinukwo? Wejune, na itwe otujune!” 40 Baitu ondi yamuhana naamugambira ati: “Torukutiina Ruhanga naakake, kandi kunu na iwe ocweriirwe omusango nugwo gumu, nk’omusaija onu? 41 Omusango ogu batucweriire gutusemeriire, habwokuba nitusasurra ebi twakozere, baitu omusaija onu, taine kibi kyona eki akozere.” 42 Hanyuma yagamba ati: “Yesu onyijuke obu olitaaha omu Bukama bwawe.” 43 Yesu yamugarukamu ati: “Mananu kwo ninkugambira kiro kinu nti, oliba na nyowe omu Rugonjo rwa Ruhanga.”*
44 Zikaba ziri nka saaha mukaaga,* baitu ensi yoona yaswekwa omwirima kuhika saaha mwenda,* 45 habwokuba omusana gukalemwa kujwa, orutimbi rw’omu kiikaro ekirukwera ekya yekaru rwatemukamu hagati. 46 Kandi Yesu yayamuza omu iraka erya haiguru, naagamba ati: “Taata obwomeezi bwange nimbuhayo omu mikono yaawe.” Hanyuma y’okubaza eki, yafa.* 47 Omukuru w’abaserikale obu yarozere ebibaireho, yatandika kukugiza Ruhanga naagamba ati: “Mananu kwo omusaija onu abaire ahikiriire.” 48 Kandi ekitebe ky’abantu abakaba beesorooliize aho, obu baarozere ebikaba bibaireho, baagaruka omu maka gaabo nibeteera omu bifuba, habw’obujune. 49 Kandi abo boona abakaba bamumanyire, bakaba beemeriire haraho. Kandi n’abakazi abakaba bamuhondiire kuruga Galiraaya bakaba baroho kandi baarora ebintu binu.
50 Kandi dora! hakaba haroho omusaija arukwetwa Yusufu, ayaikarraga omu Rukurato, ow’akaba ali musaija murungi kandi ahikiriire. 51 (Omusaija ogu, ataikiranize n’ebi baahanwire, hamu n’ebikorwa byabo.) Akaba naaruga Alimaseya omu rubuga rw’Abayudaaya, kandi akaba alindiriire Obukama bwa Ruhanga. 52 Omusaija ogu akagenda omu maiso ga Piraato, yamusaba omutumbi gwa Yesu. 53 Yaguhanuura ha muti, yaguzinga omu rugoye orw’ekitaani ekisemiire, yagubyamya omu kituuro* ekikaba kirimirwe omu mwandara, kandi ekikaba kitakateekwamuga omuntu weena. 54 Kikaba kiri kiro eky’Okuteekaniza, kandi Sabbiiti ekaba eri haihi kutandika. 55 Abakazi abakaba barugire na uwe Galiraaya, baagenda baarora ekituuro* kandi baarora omulingo bakaba babyamizeemu omutumbi gwe, 56 kandi baagarukayo kuteekaniza ebirukuboya, n’amagita agarukuboya kurungi. Baitu baahuumura ha Sabbiiti nkooku ekiragiro kikaba kiri.
24 Baitu ha kiro eky’okubanza omu wiiki, bakazinduka nyenkyakara muno baija ha kituuro* baleesere ebirukuboya ebi bakaba bateekaniize. 2 Baasanga ibaale likulingwirwe kuruga ha kituuro,* 3 kandi obu baataahiremu batasangemu omutumbi gwa Mukama waitu, Yesu. 4 Obu bakaba bakyahuniriire habw’eki, dora! abasaija babiri abakaba bajwaire engoye ezirukwangasana baayemerra nambere bali. 5 Abakazi baatiina muno kandi baikara baroleriire hansi, abasaija baabakaguza bati: “Habwaki omwomeezi nimumuserurra omu bafu? 6 Hanu taroho, ahumbwirwe. Mwijuke nkooku yabagambiire obu akaba akyali Galiraaya, 7 naagamba ngu, Omwana w’omuntu asemeriire kuheebwayo omu mikono y’abantu abasiisi, aitirwe ha muti kandi ha kiro ekya kasatu ahumbuuke.” 8 Nubwo baijuka ebigambo bye, 9 baaruga ha kituuro* kandi ebintu binu byona baabigambira ikumi n’omu n’abandi boona. 10 Abakazi banu nubo Malyamu Magadalene, Yoana, hamu na Malyamu nyina Yakobbo. N’abakazi abandi abakaba bali na bo bakaba nibagambira abakwenda ebintu binu. 11 Baitu ebigambo binu, bikabazookera nk’ebitarumu makuru kandi bakaba batarukwikiriza abakazi ebi bakaba nibabagambira.
12 Baitu Petero yaimuka yairuka yagenda ha kituuro, kandi obu yalingwize omu kituuro,* akarora engoye ez’ekitaani zonka. Yagenda naayekaguza kiki ekibaireho.
13 Baitu dora! ha kiro eki kyonyini, abeegeswa babiri bakaba nibagenda omu kyaro ekirukwetwa Emau, ekikaba kiri nka mairo musanju* kuruga Yerusaalemu, 14 kandi bakaba nibabalizangana ebintu byona ebikaba bibaireho.
15 Obu bakaba nibakyabazaaho ebintu ebi, Yesu yabeeteeranizaaho yatandika kurubata na bo, 16 baitu batamumanyirre. 17 Yabakaguza ati: “Bintu ki ebi, ebi muliyo nimubazaaho, nimurubata?” Baayemerra baine obujune h’amaiso. 18 Omu hali bo arukwetwa Kileopasi yamukaguza ati: “Oli mugenyi omu Yerusaalemu ataine ab’orukwikara na bo kandi atarukumanya ebibaireho omu biro binu?” 19 Yabakaguza ati: “Bintu ki?” Baamugarukamu bati: “Ebintu ebirukukwata hali Yesu Omunyanazaleesi, ow’akaba ali nabbi ow’amaani omu bikorwa n’omu bigambo omu maiso ga Ruhanga hamu n’abantu boona; 20 n’omulingo bakuru ba banyakatagara* baitu, n’abalemi baamuhaireyo kucwerwa ogw’okufa kandi baamuterra emisumaali ha muti.* 21 Baitu tubaire nitunihira ngu omusaija ogu nuwe arukwija kujuna Isaleeri. Kandi oihireho ebintu ebi byona, kinu kiri kiro kya kasatu kuruga ebintu binu bibaho. 22 Kandi n’abakazi abamu abatubaire na bo batuhuniriize, habwokuba nyenkyakara muno bagenzere ha kituuro* 23 kandi obu batasangireyo omutumbi gwe, baija baagamba ngu baboine bamalaika ababagambiire ngu mwomeezi. 24 Hanyuma bamu hali abo ababaire na itwe, bagenzere ha kituuro* baasanga nukwo kiri kiti nkooku abakazi batugambiire, baitu tibamurozere.”
25 Nubwo Yesu yabagambira ati: “Inywe abadomadoma, ab’emitima erukwikaraho kwikiriza ebintu binu byona banabbi ebi baabagambiire! 26 Kyali kitarukwetaagisa Kristo kubonabona habw’ebintu binu, n’okutaaha omu kitiinisa kye?” 27 Kandi kutandikira hali Musa na banabbi boona, yabasoborra ebintu byona ebikaba nibimukwataho ebirukusangwa omu Byahandiikirwe byona.
28 Obu baahikire haihi n’ekyaro eki bakaba nibagendamu, uwe yasisana nk’arukweyongerayo. 29 Baitu baamwesengereza asigale, nibagamba bati: “Raara hanu na itwe, habwokuba obwire buli haihi kwira.” Nubwo yagenda yaraara na bo. 30 Obu akaba naalya* na bo, yakwata omugaati, yasaba, yagucwamu, kandi yatandika kubagabira. 31 Aho amaiso gaabo gaiguka kandi baamumanyirra; baitu yababuraho. 32 Kandi baagambirangana bati: “Emitima yaitu tekwasirwehoga muno obu abaire naabaza na itwe omu muhanda, kandi naatusoborra kurungi Ebyahandiikirwe?” 33 Omu bwire obu bwonyini, baimuka baagarukayo Yerusaalemu baasanga ikumi n’omu n’abo abaali beesoroize hamu na bo, 34 abaagambire bati: “Mananu kwo Mukama waitu ahumbuukire kandi abonekiire Simooni!” 35 Hanyuma abeegeswa babiri na bo baabazaaho ebintu ebikaba bibaireho omu muhanda kandi n’omulingo baamumanyiriire hanyuma y’okucwamu omugaati.
36 Obu bakaba nibakyabaza ebintu ebi, Yesu weenyini yayemerra hagati yabo, yabagambira ati: “Obusinge bube na inywe.” 37 Baitu habwokuba bakeekanga muno kandi baatiina, bakateekereza ngu nibarora ekihangirwe eky’omwoyo. 38 Nubwo yabagambira ati: “Habwaki mwetuntwire kandi nimugurukyagurukya omu mitima yanyu? 39 Murole engaro zange n’ebigere byange, nukwo mukigumye ngu niinyowe, munkwateho, murole habwokuba ekihangirwe eky’omwoyo tikigira nyama n’amagufa ebi murukurora nyine.” 40 Kandi obu akaba naabaza ebi, yabooleka engaro ze hamu n’ebigere bye. 41 Baitu obu bakaba bakyalemerwe kukiikiriza habw’okusemererwa okwingi muno n’okuhunirra, yabakaguza ati: “Mwineho ekyokulya kyona?” 42 Baamuha ekicweka ky’encu ey’etalikire, 43 kandi yakikwata yakirya nibarora.
44 Hanyuma yabagambira ati: “Binu nibyo ebigambo byange ebi nabagambiire obu nkaba nkyali na inywe, nukwo ebintu byona ebyampandiikirweho omu Biragiro* bya Musa n’omu bihandiiko bya banabbi n’omu Zabbuli bisemeriire kuhikirra.” 45 Nubwo yakingura ebiteekerezo byabo, nukwo basobole kwetegereza amakuru g’Ebyahandiikirwe, 46 kandi yabagambira ati: “Kinu nikyo kyahandiikirwe: ngu Kristo alibonabonesebwa, ahumbuurwe kuruga omu bafu ha kiro ekya kasatu, 47 kandi omu ibara lye, obutumwa obw’okwegarukamu kusobora kuganyirwa ebibi, bulitebezebwa omu mahanga goona—kutandikira omu Yerusaalemu. 48 Niinywe muliba bakaiso b’ebintu binu. 49 Kandi dora! Ningenda kubatwekera Isenyowe eki yaraganiize. Baitu mwikale omu rubuga, kuhikya obu mulitunga amaani kuruga haiguru.”
50 Nubwo yabeebembera kuruga omu rubuga yabahikya Besaniya, kandi yaimukya emikono ye yabaha omugisa. 51 Obu akaba naabaha omugisa, yabarugaho yatwarwa omu iguru. 52 Baateeza amaju hansi,* kandi baagaruka Yerusaalemu baine okusemererwa kwingi. 53 Kandi buli kiro baabaga omu yekaru nibakugiza Ruhanga.
Rundi, “bihikire.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Ebyong. A5.
Rundi, “emigenzo.”
Rora, Ebyong. A5.
Rundi, “emyamirro.”
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Ebyong. A5.
Rundi, “atakazairwe.”
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rundi, “ekintu kyona.”
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Nkooku kiri, “n’embibo ye.”
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rundi, “omujuni ow’amaani.” Rora, Kusoborra Ebigambo; “Ihembe.”
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Nkooku kiri, “Buli mwana omwojo ow’akinguraho enda.”
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rundi, “yaikara ali muhulizi.”
Onu nuwe, Herodi Antipa. Rora, Kusoborra Ebigambo; “Herodi.”
Rora, Ebyong. A5.
Rundi, “omulingo gwa Ruhanga ogw’okujuna.”
Rundi, “ez’obusegu.”
Rundi, “mukole ebikorwa.”
Rundi, “embaizi; esooka.”
Rundi, “ekijwaro ekindi.”
Rundi, “Mutasorooza.”
Rundi, “Mutanyagaho omuntu weena sente.”
Rundi, “empeera ei mutunga.”
Rundi, “orw’okusegenya.”
Rundi, “lyahurro lye.”
Nkooku kiri, “Diabolo,” ekirukumanyisa “omuhangirizi.” Rora, Kusoborra Ebigambo; “Diabolo.”
Nkooku kiri, “omugaati.”
Nkooku kiri, “habw’omugaati gwonka.”
Rundi, “Kakuba ondamya omurundi gumu gwonka.”
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rundi, “ayakiziibwe.”
Rundi, “kumuhiiga.”
Egi niyo, Enyanja eya Galiraaya.
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Kusoborra Ebigambo. “Omuhandiiki.”
Rundi, “baikaliire hamu ha meeza.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Oruhu orwahurwamu amaarwa.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rundi, “asaraire.”
Rundi, “ow’asaraire.”
Rundi, “obu baraababingaga.”
Oku nukwo, kwohoza hataroho amagoba.
Rundi, “nimulekera.”
Rundi, “mulirekerwa.”
Rundi, “Omwegeswa.”
Rundi, “engoye enungi.”
Rundi, “oburagirizi.”
Nkooku kiri, “mugaati.”
Rundi, “nk’amarungi.”
Nkooku kiri, “kusigikirra h’abaana baago.”
Rundi, “aikaliire ha meeza.”
Rora, Ebyong. B14.
Rundi, “by’amaani.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Ensita erukwera.”
Nkooku kiri, “Diabolo,” ekirukumanyisa “omuhangirizi.” Rora, Kusoborra Ebigambo; “Diabolo.”
Rundi, “Ihunga ery’amaani.”
Rundi, “ebituuro eby’ekiijukyo.”
Rundi nikisobora kuhindurwa, “Kumara akasumi akaraihire, gwamukwatiraga kimu.”
Omu ihe ly’Abarooma, legioni emu ekaba erumu abaserikale abali hagati ya 4,000 na 6,000.
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Ekiina ekitaine bugarukiro.”
Nkooku kiri, “omwoyo gwe gwamugarukamu.”
Nkooku kiri, “efeeza.”
Rundi, “ekijwaro ekindi.”
Onu nuwe, Herodi Antipa. Rora, Kusoborra Ebigambo; “Herodi.”
Rundi, “Omubatiza.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”
Rundi, “aleke kutwaza obwomeezi bwe nkooku arukugonza.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rundi, “kyayangasana muno nk’omurabyo.”
Nkooku kiri, “obu bikaba biri haihi kwijura.”
Nkooku kiri, “omu ngagya.”
Rundi, “mutagwa omuntu weena omu kifuba nimumuramukya.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rundi, “Okuzimu,” kandi ebi nibyo, ebituuro by’abantu. Rora, Kusoborra Ebigambo; “Okuzimu.”
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. B14.
Nkooku kiri, “ekigambo kye.”
Rundi, “omugabo ogurukukirayo oburungi.”
Rundi, “litwarwe nk’erirukwera.”
Nkooku kiri, “omugaati gwaitu.”
Ekikubyo ekiheebwa Sitaani.
Rundi, “bukiizi bw’obulyo.”
Rundi, “ekigega ekikozesebwa kupima ebintu.”
Rundi, “kurungi.”
Nkooku kiri, “libi.”
Omu Ruyonaani, “peganoni.” Kimera ekikozesebwa nk’omubazi kandi nk’ekirungo ekikozesebwa kuboyesa emikubi.
Rundi, “ezirukukirayo oburungi.”
Rundi, “nk’ebituuro eby’ekiijukyo.”
Rundi, “ebitaroho bwokurorraho.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rundi, “na yekaru.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Ekiikaro ekikaba kiri aheeru ya Yerusaalemu nambere baayokezaaga kasasiro.
Ebisirya buba bunyonyi obutaito.
Nkooku kiri, “asiriyoni ibiri.” Rora, Ebyong. B14.
Rundi, “atarora.”
Rundi nikisobora kuhindurwa, “omu masorrokaniro.”
Rundi, “omukoijo.”
Nkooku kiri, “omukono.” Rora, Ebyong. B14.
Rundi, “amaranga.”
Rundi, “tigongosa.”
Nkooku kiri, “muleke kuserra eki.”
Rundi, “eby’obuguuda byanyu biri.”
Kuruga nka saaha isatu ez’ekiro, kuhika saaha mukaaga ez’ekiro.
Kuruga saaha mukaaga ez’ekiro, kuhikya nka saaha mwenda ez’ekiro.
Rundi, “ow’arukurolerra eby’omu nju.”
Rundi, “abaheereza ab’omu nju.”
Rundi, “kusigikirra ha ebi agonza.”
Nkooku kiri, “leputoni yaawe ey’okumalirra.” Rora, Ebyong. B14.
Rundi, “omwoyo ogurukuramaza.”
Nkooku kiri, “ebipimo bya seya.” Seya emu ekaba ninganaingana lita 7.33. Rora, Ebyong. B14.
Rora, Ebyong. A5.
Rundi, “anyakwetwara kuba wa haiguru.”
Nkooku kiri, “ow’alya omugaati.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rundi, “obu ataraga.”
Rora, Ebyong. B14.
Rundi, “banywani be abakazi.”
Rora, Ebyong. B14.
Rundi, “bwomeezi obw’okwenagiiriza.”
Nkooku kiri, “iguru.”
Nkooku kiri, “yamugwa ha bikya bye.”
Rundi, “ali kurungi.”
Nkooku kiri, “ayamizire.”
Rundi, “ow’arukurolerra eby’omu nju.”
Rundi, “Ebipimo bya basi.” Basi emu ekaba ninganaingana na lita 22. Rora, Ebyong. B14.
Rundi, “Ebipimo bya koli kikumi.” Buli koli ekaba ninganaingana lita 220. Rora, Ebyong. B14.
Rundi, ab’enteekaniza y’ebintu enu.” Rora, Kusoborra Ebigambo; “Enteekaniza ey’ebintu.”
Rundi, “anyakugaitururwa na.”
Nkooku kiri, “omu kifuba kya Ibburahimu.”
Rundi, “Okuzimu,” kandi ebi nibyo, ebituuro by’abantu. Rora, Kusoborra Ebigambo; “Okuzimu.”
Nkooku kiri, “ali omu kifuba kye.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rundi, “Meenyuka.”
Rundi, “ha mutaano gwa.”
Rundi, “baakira.”
Rora, Ebyong. A3.
Rundi, “okwikiriza kwa mulingo gunu.” Nkooku kiri, “okwikiriza.”
Rundi, “ow’ayetwara kuba wa haiguru.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Enteekaniza ey’ebintu.”
Rundi, “ebi nanyagire kuraba omu kuhangirra.”
Mina ey’omu Buyonaani ekaba ninganaingana na guraamu 340 kandi ekaba neebalirwamu durakima 100. Rora, Ebyong. B14.
Nkooku kiri, “efeeza.”
Rora, Ebyong. A5.
Rundi, “bakubonabonese.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”
Rundi, “tibaamutamu ekitiinisa.”
Nkooku kiri, “ery’omutwe gw’ensonda.”
Rora, Ebyong. B14.
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Enteekaniza ey’ebintu.”
Rora, Ebyong. A5.
Rundi, “omu maiso ge.”
Rora, Ebyong. A5.
Rundi, “ezirukukirayo oburungi.”
Rundi, “amaju g’abafaakati.”
Rundi, “kulemeera.”
Nkooku kiri, “leputa ibiri.” Rora, Ebyong. B14.
Rundi, “bwetaago.”
Rundi, “n’akajagarro.”
Rundi, “balibagobeza.”
Rundi, “mulitunga.”
Rundi, “eby’okuleetaho obwinganiza.”
Rundi, “abamahanga.”
Nkooku kiri, “emitima yanyu mutagiremeeza n’okulya.”
Rundi, “nk’ekiriba.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Orukurato Orukuru.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”
Rora, Ebyong. A3.
Nkooku kiri, “Ogu mumwiheho.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Omuti.”
Rundi, “Aitirwe ha muti! Aitirwe ha muti!”
Rundi, “aitirwe ha muti.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Nka saaha mukaaga eza nyamusana.
Nka saaha mwenda eza nyamusana.
Rundi, “yaikya ogw’okumalirra.”
Rundi, “kituuro eky’ekiijukyo.”
Rundi, “ekituuro eky’ekiijukyo.”
Rundi, “kituuro eky’ekiijukyo.”
Rundi, “kituuro eky’ekiijukyo.”
Rundi, “ekituuro eky’ekiijukyo.”
Rundi, “kituuro eky’ekiijukyo.”
Nka kilomita 11. Nkooku kiri, “sitadiya 60.” Sitadiya 1 ekaba ninganaingana mita 185 (fuuti 606.95). Rora, Ebyong. B14.
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rundi, “kituuro eky’ekiijukyo.”
Rundi, “kituuro eky’ekiijukyo.”
Rundi, “aikaliire ha meeza.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rundi, “Bainama hansi.”