ENJIRI NKOOKU YAHANDIIKIRWE MARAKO
1 Okutandika okw’amakuru amarungi agarukukwata hali Yesu Kristo, Omwana wa Ruhanga: 2 Nkooku nabbi Isaaya yahandiikire ati: “(Dora! Nintuma omukwenda wange, ow’araakwebembera,* ow’araakuteekaniriza omuhanda.) 3 Iraka ly’ogu arukwamirra omu irungu naagamba ati: ‘Muteekanize omuhanda gwa Yahwe!* Mutereekereze emihanda ye.’” 4 Yohaana Omubatizi* akaba ali omu irungu, naatebeza abantu ngu babatizibwe nk’akokurorraho akarukwoleka ngu beegarukiremu nukwo baganyirwe ebibi. 5 Kandi abantu boona ab’omu bicweka bya Buyudaaya, n’abantu ab’omu Yerusaalemu boona, baali nibaija nambere ali, kandi yababatiza* omu Kyambu Yorudaani, nibaatura ebibi byabo omu rwijwire. 6 Yohaana akaba ajwaire ekijwaro ekikozerwe omu byoya by’engamiya, ayesibire omweko ogw’oruhu kandi yalyaga enzige n’obwoki obw’omu kisaka. 7 Akaba naatebeza naagamba ati: “Omuntu ow’arukunkira obusobozi naija ampondiire kandi tikinsemeriire kwinama kusumurra obuguha bw’enkaito ze. 8 Nyowe nkababatiza n’amaizi, baitu uwe alibabatiza n’omwoyo ogurukwera.”
9 Omu biro ebi, Yesu akaruga Nazaleesi eya Galiraaya yaija, Yohaana yamubatiza omu Yorudaani. 10 Ahonaaho Yesu obu yarugire omu maizi, akarora iguru nirikinguka kandi omwoyo ogurukwera gwamusirimukaho guli nk’eriiba. 11 Kandi iraka lyaruga omu iguru nirigamba ngu: “Niiwe Mwana wange, ou ndukugonza muno; ou nsiimire.”
12 Ahonaaho omwoyo gwamuhambiriza kugenda omu irungu. 13 Kandi yaikara omu irungu kumara ebiro 40, naayohebwa Sitaani. Akaba ali n’ebisoro eby’omu kisaka, baitu bamalaika bakaba nibamukoonyera.
14 Hanyuma ya Yohaana kukwatwa, Yesu akagenda Galiraaya yatebeza amakuru amarungi agarukukwata hali Ruhanga, 15 naagamba ati: “Akasumi akatairweho kahikire, kandi Obukama bwa Ruhanga bwiriire haihi. Mwegarukemu, kandi mwikiririze omu makuru amarungi.”
16 Obu akaba naarubata ha musa gw’Enyanja ya Galiraaya, yarora Simooni na mugenzi wa Simooni arukwetwa Andereya, nibanaga ebitimba omu nyanja, habwokuba bakaba bali basohi. 17 Yesu yabagambira ati: “Mwije mumpondere, kandi ndaabafoora abasohi b’abantu.” 18 Ahonaaho baasigaho ebitimba byabo, baamuhondera. 19 Hanyuma y’okweyongerayo omu maiso kake, yarora Yakobbo, mutabani wa Zebedaayo na mugenzi we Yohaana, bali omu lyato lyabo nibasona ebitimba byabo, 20 ahonaaho yabeeta. Kandi baasigaho isebo Zebedaayo omu lyato, hamu n’abakozi, baagenda baahondera Yesu. 21 Baagenda Kaperenaumu.
Sabbiiti* obu yahikire, yagenda omu isorrokaniro yatandika kwegesa. 22 Kandi abantu baahunirra habw’omulingo yayegeseze, habwokuba akaba naabeegesa nk’omuntu anyakwine obusobozi hatali nk’abahandiiki.* 23 Omu kaire ako, omu isorrokaniro hakaba harumu omusaija arukutalibanizibwa omwoyo omubi, yatokera haiguru naagamba ati: 24 “Otutuzire ki, iwe Yesu Omunyanazaleesi? Oizire kutuhwerekereza? Nkumanyire kurungi, niiwe Arukwera owa Ruhanga!” 25 Baitu Yesu yagucoomera naagamba ati: “Culeera, kandi omurugemu!” 26 Hanyuma y’omwoyo omubi kunaga hansi omusaija, kandi naasambagana naatokera haiguru, gwamurugamu. 27 Abantu baahunirra muno kandi baatandika kugambirangana bati: “Kinu kiki? Nyegesa mpyaka! Aine n’obusobozi obw’okuragira emyoyo emibi neemworobera.” 28 Amakuru agarukumukwataho, gaararanga bwangu omu bicweka byona ebya Galiraaya.
29 Hanyuma y’ebi, baaruga omu isorrokaniro, baagenda omu ka ya Simooni na Andereya, bali na Yakobbo na Yohaana. 30 Nyinazaara Simooni akaba abyamire hansi arwaire omuswija, kandi ahonaaho baagambira Yesu. 31 Yagenda nambere ali, yamukwata omukono yamwimukya. Omuswija gwakira kandi yatandika kubaheereza.
32 Obu bwahikire rwebagyo, izooba limazire kugwa, abantu baatandika kumuleetera boona abaali barwaire n’abarukutalibanizibwa daimooni; 33 kandi abantu ab’omu rubuga boona baayesorooleza ha mulyango. 34 Yakiza baingi abaali barwaire endwaire ezirukwahukana, yabinga daimooni nyingi, baitu ataziikirize kubaza habwokuba zikaba zimumanyire ngu nuwe Kristo.*
35 Nyenkyakara muno hakyaliyo omwirima, akaimuka yaturuka aheeru, yagenda omu kiikaro ekitarumu bantu yatandika kusaba. 36 Baitu Simooni, n’abo aba akaba ali na bo baamuserra 37 kandi baamuzoora. Obu baamurozere, baamugambira bati: “Abantu boona nibakuserra.” 38 Baitu yabagambira ati: “Leka tugende omu biikaro ebindi, omu mbuga eziri haihi, naho ntebezeeyo, habwokuba enu niyo ensonga habwaki naizire.” 39 Yagenda omu Galiraaya yoona naatebeza omu masorrokaniro gaabo kandi naabinga daimooni.
40 Omugenge yaija nambere ali, yamwesengereza atiize amaju, yagamba ati: “Obu oraaba noogonza, nsemeza.” 41 Yesu yamukwatirwa embabazi, yagorra omukono gwe, yamukwataho kandi yamugambira ati: “Ningonza! Semezebwa.” 42 Ahonaaho yakira ebigenge* kandi yasemezebwa. 43 Hanyuma yamuha ebiragiro yamugambira agende, 44 naamuteererra ati: “Otagambira omuntu weena, baitu genda oyeyoleke hali nyakatagara, kandi habw’okusemezebwa kwawe, oheyo ebintu Musa ebi yaragiire, nk’obwakaiso hali bo.” 45 Baitu omusaija ogu obu yagenzere, yatandika kurarangya ekyali kibaireho, n’okukibazaaho hoona-hoona kandi kinu kyaleetera Yesu kulemwa kutaaha omu rubuga bwerebwere, baitu yaikara aheeru omu biikaro ebitarumu bantu. Kandi abantu bakaikara nibamwizira kuruga omu mbaju zoona.
2 Hanyuma y’ebiro bike, akongera yagenda omu Kaperenaumu, kandi ekigambo kyararanga ngu ali muka. 2 Baingi bakeesorooza kandi hakaba hatakyaroho mwanya, noobuhakuba ha mulyango, kandi yatandika kubatebeza ekigambo kya Ruhanga. 3 Baamuleetera omuntu ow’asaraire ahimbirwe abasaija bbana. 4 Baitu bakaba batasobora kumuhikya hali Yesu habwokuba abantu bakaba bali baingi muno, nahabweki baasakurra orusu rw’enju nambere Yesu akaba ali kandi omu kihuru baarabyamu ow’asaraire baamusirimura abyamire h’akatabu. 5 Yesu obu yarozere okwikiriza kwabo, yagambira ow’asaraire ati: “Mwana wange, ebibi byawe bikuganyiirwe.” 6 Bamu h’abahandiiki baali baroho baikaliire nibateekereza omu mitima yabo bati: 7 “Habwaki omusaija ogu, naabaza omu mulingo ogu? Naajuma Ruhanga. Nooha asobora kuganyira ebibi, oihireho Ruhanga wenka?” 8 Baitu ahonaaho Yesu obu yakyetegeriize ngu nukwo barukuteekereza bati, yabagambira ati: “Habwaki nimuteekereza muti omu mitima yanyu? 9 Nikiha ekyanguhire, kugambira ow’asaraire ngu: ‘Ebibi byawe bikuganyiirwe,’ rundi kumugambira ngu: ‘Imuka ohimbe akatabu kaawe orubate’? 10 Baitu inywe kusobora kukimanya ngu Omwana w’omuntu aine obusobozi obw’okuganyira ebibi omu nsi—” yagambira ow’asaraire ati: 11 “Ninkugambira nti: Imuka ohimbe akatabu kaawe, ogende omuka yaawe.” 12 Ahonaaho yaimuka yahimba akatabu ke, yaturuka aheeru naarubata kandi boona bamuroleriire. Boona baahunirra muno, baakugiza Ruhanga nibagamba bati: “Ekintu nka kinu titukakiroraga.”
13 Akongera yaraba ha musa gw’enyanja, kandi abantu baingi baikara nibaija nambere ali, yatandika kubeegesa. 14 Obu akaba naarubata, yarora Leevi mutabani wa Alifaayo aikaliire nambere basorooleza omusoro, yamugambira ati: “Fooka muhondezi wange.” Ahonaaho yaimuka yamuhondera. 15 Hanyuma obu akaba naalya* ekiihuro omu nju ya Leevi, abasorooza b’omusoro baingi n’abasiisi bakaba baikaliire na Yesu n’abeegeswa be nibalya,* habwokuba baingi hali bo bakaba bamuhondiire. 16 Baitu abahandiiki n’Abafalisaayo obu baarozere naalya n’abasiisi hamu n’abasorooza b’omusoro, baatandika kugambira abeegeswa be bati: “Habwaki naalya hamu n’abasooroza b’omusoro n’abasiisi?” 17 Yesu obu yakihuliire yabagambira ati: “Aboomeezi tibeetaaga dakitaali, baitu abarwaire nubo bamwetaaga. Ntaije kweta abantu abahikiriire, baitu abasiisi.”
18 Abeegeswa ba Yohaana n’Abafalisaayo baasiibaga. Nahabweki bakaija baamukaguza bati: “Habwaki abeegeswa ba Yohaana n’abeegeswa b’Abafalisaayo basiiba, baitu abeegeswa baawe bo tibasiiba?” 19 Yesu yabagarukamu ati: “Banywani b’omuswezi obu barukuba bakyali na uwe, nikibeetaagisa kusiiba? Obu barukuba bakyali na uwe tikirukubetaagisa kusiiba. 20 Baitu akasumi nikaija omuswezi obu alibaihwaho, kandi omu kasumi ako nubwo balisiiba. 21 Busaho omuntu ow’akozesa ekikoba eky’orugoye oruhyaka kuteera ekiraka ha kijwaro ekya haruguru ekikuzire. Obu akikora, ekiraka kyesika kuruga ha rugoye orukuzire kandi rutaagukira kimu. 22 Kandi busaho muntu ow’ateeka amaarwa amahyaka omu mpu ezikuzire ezaahurwamu amaarwa.* Kakuba akikora, amaarwa nigaija kuhuulikya empu, nigaseeseka, kandi n’empu nizisiisikara. Baitu amaarwa amahyaka gateekwa omu mpu empyaka ezaahurwamu amaarwa.”
23 Obu akaba naaraba omu musiri gw’engano ha kiro kya Sabbiiti,* abeegeswa be baatandika kucwa entwe z’engano baliyo nibarubata. 24 Abafalisaayo baamukaguza bati: “Dora! Habwaki nibakora ekintu ekitarukwikirizibwa kukorwa ha Sabbiiti?” 25 Baitu yabagarukamu ati: “Timukasomaga Daudi eki yakozere obu akaba ali omu bwetaago, uwe n’abasaija aba akaba ali na bo obu baarumirwe enjara? 26 Nkooku kyolekerwe omu byahandiikirwe ebirukubazaaho Abiyasaali mukuru wa banyakatagara,* Daudi obu yataahire omu nju ya Ruhanga, yalya emigaati ey’okwoleka, yahaho n’abasaija aba akaba ali na bo, kandi kunu kikaba kitarukwikirizibwa omuntu ondi weena kugirya, oihireho banyakatagara bonka?” 27 Yabagambira ati: “Sabbiiti ekaijaho habw’omuntu, hatali omuntu habwa Sabbiiti. 28 Nahabweki Omwana w’omuntu nuwe Mukama wa Sabbiiti.”
3 Yesu akongera yataaha omu isorrokaniro kandi hakaba harumu omusaija ow’azingamire* omukono. 2 Baamwikazaaho amaiso kurora obu araakiza omusaija onu ha Sabbiiti, nukwo batunge eki baraasigikirraho kumujunaana. 3 Yagambira omusaija ow’azingamire* omukono ati: “Imuka oije hanu hagati.” 4 Hanyuma yabakaguza ati: “Nikiikirizibwa ha kiro kya Sabbiiti kukora ekintu ekirungi, rundi kukora ekibi, kujuna obwomeezi rundi kwita?” Baitu baikara baculiire. 5 Hanyuma y’okubeetoroozaamu amaiso abiihiirwe, kandi naasaasa muno habw’emitima yabo ey’etaine mbabazi, yagambira omusaija ati: “Gorra omukono gwawe.” Yagugorra, kandi gwakira. 6 Ahonaaho, Abafalisaayo baaturuka aheeru baahanuura n’abahondezi ba Herodi nkooku baraamwita.
7 Yesu n’abeegeswa be baagenda ha nyanja, kandi ekitebe ky’abantu baingi kuruga Galiraaya na Buyudaaya baamuhondera. 8 N’abandi baingi bakaruga Yerusaalemu, Idumaya, nseeri ya Yorudaani, n’omu biikaro ebyetoroire Tuuro na Sidoni, baija nambere ali obu baahuliire ebintu bingi ebi akaba naakora. 9 Kandi yagambira abeegeswa be bamuleetere akaato akataito nukwo abantu baleke kumufundiriza. 10 Habwokuba akakiza baingi, abo boona abaali baine endwaire ez’amaani baali nibeemigiiriza nukwo bamukwateho. 11 Abo abaali baine emyoyo emibi obu baamuroraga, baagwaga hansi omu maiso ge nibatokera haiguru nibagamba ngu: “Niiwe Mwana wa Ruhanga.” 12 Baitu emirundi nyingi, Yesu yaragiraga emyoyo emibi kutamumanyisa abandi.
13 Yatemba orusozi, kandi yayeta abo aba akaba naagonza baije nambere ali. 14 Yakomamu 12, abayayesere abakwenda, abo nubo yaakugenzerege na bo kandi nubo yaakutumirege kugenda kutebeza, 15 n’okubaha obusobozi obw’okubinga daimooni.
16 Ikumi na babiri abayakomeremu nubo banu: Simooni ou yarukire Petero, 17 Yakobbo mutabani wa Zebedaayo, na Yohaana mugenzi wa Yakobbo (kandi banu yabaruka Boanerege, ekirukumanyisa “Abaana b’Enkuba.”) 18 Andereya, Firipo, Batolomaayo, Matayo, Tomasi, Yakobbo mutabani wa Alifaayo, Sadaayo, Simooni Omukananaayo,* 19 na Yuda Isikalyota ayamugobiize hanyuma.
Hanyuma yataaha omu nju, 20 kandi abantu baingi baayesoroolezaayo kandi Yesu hamu n’abeegeswa be baalemwa n’okulya ebyokulya. 21 Baitu abanyabuzaale be obu baakihuliire, baija kumukwata habwokuba bakaba nibagamba bati: “Atabukire omutwe.” 22 N’abahandiiki abaarugire Yerusaalemu, bakaba nibagamba bati: “Aine Berezebbabbu,* kandi naabinga badaimooni naakoonyerwa omulemi wa badaimooni.” 23 Hanyuma y’okubeeta, yabagambira ekyokurorraho kinu: “Sitaani naasobora ata kubinga Sitaani? 24 Obukama obu bwebaganizaamu tibusobora kwikaraho, 25 kandi kakuba eka eyebaganizaamu, eka egi tesobora kwikaraho. 26 Ekindi, Sitaani obu araaba naayerwanisa kandi ayebaganizeemu, tasobora kwikaraho, oihireho naija kuhwerekerra. 27 Amananu gali, busaho muntu asobora kutaaha omu nju ey’omusaija ow’amaani akaiba ebintu bye, rundi buli, abandize kumuboha. Obu nubwo aba naasobora kunyaga eby’omu nju ye. 28 Mananu kwo nimbagambira nti, abaana b’abantu baliganyirwa ebintu byona, ka bibe bibi bya mulingo ki, n’okujuma kwona. 29 Baitu weena ow’ajuma omwoyo ogurukwera, taliganyirwa ebiro n’ebiro, baitu aba akozere ekibi ekitaliganyirwa ebiro n’ebiro.” 30 Akabaza eki, habwokuba bakaba nibagamba bati: “Aine omwoyo omubi.”
31 Nyina, na bagenzi be baija baayemerra aheeru, baatuma omuntu kumweta. 32 Nubwo abantu abaali baikaliire bamwehinguliriize, baamugambira bati: “Dora! Maama waawe na bagenzi baawe bali aheeru nibagonza kubaza na iwe.” 33 Baitu yabagarukamu ati: “Maama wange na bagenzi bange nubo baha?” 34 Yarora abaali baikaliire bamwehinguliriize naagamba ati: “Dora, maama wange na bagenzi bange nubo banu! 35 Weena ow’akora Ruhanga ebi agonza, ogu nuwe mugenzi wange, munyaanya nyowe kandi maama wange.”
4 Yayongera yatandika kubeegesa ali ha musa gw’enyanja, kandi ekitebe ky’abantu baingi baayesorooleza nambere ali. Nubwo yatemba eryato, yaikarramu ali ha nyanja, baitu ekitebe ky’abantu bakaba bali ha musa gw’enyanja. 2 Yatandika kubeegesa ebintu bingi naakozesa enfumo. Kandi obu akaba naabeegesa, yabagambira ati: 3 “Muhurre. Omusigi akagenda kusiga. 4 Obu akaba naasiga, embibo ezimu zaagwa ha muhanda rubaju, ebinyonyi byaija byazisoma. 5 Ezindi zaagwa ha mwandara, nambere itaka likaba liri litaito, kandi ahonaaho zaarahuka kumera, habwokuba itaka likaba liri litaito. 6 Baitu izooba obu lyaturukire, zaahotoka kandi zaayoma, habwokuba zikaba zitaine mihama. 7 Embibo ezindi zaagwa omu mahwa, kandi amahwa obu gaakuzire, gaazinyoroza kandi tizaayana ebijuma. 8 Baitu ezindi zaagwa ha itaka erirungi, zaakura kurungi, kandi zaatandika kwana ebijuma. Zaateezaamu emirundi 30, 60, na 100.” 9 Yayongeraho ati: “Ow’aine amatu agarukuhurra, ahurre.”
10 Obu akaba ali wenka, abakwenda 12 hamu n’abeegeswa be abandi baija nambere ali baamukaguza amakuru g’orufumo oru. 11 Yabagambira ati: “Inywe mwikiriziibwe kwetegereza eby’ensita ezirukwera* ez’Obukama bwa Ruhanga, baitu abo abali aheeru, ebintu byona nfumo hali bo. 12 Nukwo noobu baraaba nibarora, tibarukuhweza, noobu baraaba nibahurra, tibarukwetegereza amakuru gaabyo, kandi tibalisobora kuhinduka nukwo baganyirwe.” 13 Yayongera yabagambira ati: “Obu muraaba mutasobora kwetegereza orufumo runu, enfumo ezindi zo, muraasobora muta kuzeetegereza?
14 “Omusigi asiga ekigambo. 15 Embibo ezaagwire ha muhanda rubaju, nubo abantu abahurra ekigambo baitu ahonaaho hanyuma y’okukihurra, Sitaani aija abaihamu ekigambo eki babyairwemu. 16 Kandi ezi ezaabyairwe ha mwandara, nubo abantu abahurra ekigambo, ahonaaho nibakiikiriza n’okusemererwa. 17 Baitu habwokuba tibaine emihama omuli bo, baikaraho habw’akaire kake, hanyuma ahonaaho obu batunga emihito rundi okuhiiganizibwa habw’ekigambo, batabaijuka. 18 Haroho n’ezindi ezaagwire omu mahwa. Banu nubo abo abahurra ekigambo, 19 baitu habw’okwetuntura okw’ensi enu,* n’amaani g’ebisuba b’itungo, n’okwegomba ebintu ebindi, bitaaha omu mitima yabo nibinyoroza ekigambo, nikiremwa kwana. 20 Kandi ezi ezaasigirwe ha itaka erirungi, abo nubo abantu abahurra ekigambo, nibakitangirra, kandi nibaana ebijuma nibateezaamu emirundi 30, 60 na 100.”
21 Yayongera yabagambira ati: “Etaara nibasobora kugihemba, nibagijuumikira ekigega* rundi nibagita hansi y’ekitabu? Obu bagihemba, tibagita ha kikondo kyayo? 22 Habwokuba busaho ekiserekerwe ekitalisuukurwa, kandi busaho kintu ekiriserekwa n’obwegendereza ekitalimanywa omu rwijwire. 23 Ow’aine amatu agarukuhurra, ahurre.”
24 Akongera yabagambira ati: “Mute omutima ha bintu ebi murukuhurra. Habwokuba ekipimo eki mukozesa kupimira abandi, nikyo kirikozesebwa kubapimira, kandi mulyongerwaho n’ebindi bingi. 25 Habwokuba weena anyakwine alyongerwaho, baitu ogu weena ow’ataine n’eki aine kirimwihwaho.”
26 Yagumizaamu naagamba ati: “Omulingo nugwo gumu, Obukama bwa Ruhanga nibusobora kulengesanizibwa n’omuntu ayabyaire embibo omu itaka. 27 Ekiro abyama kandi aimuka nyenkyakara, embibo zimera kandi zikura ziraiha kandi tamanya omulingo eki kibaho. 28 Mporampora, itaka lizimeza kandi zitandika kwana, zibanza kuteekaho ebikoora, hanyuma hongeraho entwe ezirumu ebijuma ebikuzire kurungi. 29 Ahonaaho hanyuma y’okwera, agesa naakozesa naijoro, habwokuba akasumi k’amagesa kahikire.”
30 Yayongera yagamba ati: “Obukama bwa Ruhanga nitusobora kubulengesaniza na ki? Rundi rufumo ki orutusobora kukozesa kubusoborra? 31 Buli nk’akajuma aka karadaali, omu kasumi obu kaabyairwe, nuko kakaba nikakirayo obutaito omu mbibo zoona ez’omu nsi. 32 Baitu hanyuma y’okukabyara, kaakura, kaakira ebimera ebindi byona eby’emikubi, kandi kaataho amataagi amakooto kandi ebinyonyi eby’omu mwanya biija bihuumurra hansi y’ekiituuru kyagwo.”
33 Akakozesa enfumo nyingi eza mulingo gunu kubagambira ekigambo, kusigikirra ha mulingo baali nibasobora kwetegereza. 34 Mali, buli kubaza na bo, yakozesaaga enfumo, baitu abeegeswa be yabasoborraga ebintu byona bali bonka.
35 Kandi ha kiro eki, bumazire kwira, yabagambira ati: “Twambuke tugende nseeri.” 36 Hanyuma y’okuraga ekitebe ky’abantu, baamutwara omu lyato kandi hakaba haroho amaato agandi. 37 Ekiyaga eky’amaani* kyatandika kuteera, kandi ebigonzi byateera, amaizi gatandika kuseeseka omu lyato kandi eryato likaba liri haihi kudikira. 38 Baitu Yesu akaba ali omu lyato enyuma, abyamire ha kasago, baamwimukya nibagamba bati: “Mwegesa torukurora ngu twagenda kuhwerekerra?” 39 Yaimuka yacoomera ekiyaga kandi yagambira enyanja ati: “Teekaana! Culeera!” Omuyaga gwaleka kuteera, haabaho okuteekaana. 40 Nubwo yabagambira ati: “Habwaki mutiinire muno? Timukatungire okwikiriza kwona?” 41 Baitu baatiina muno kandi baagambirangana bati: “Onu muntu wa mulingo ki? Omuyaga n’enyanja nabyo nibimworobera!”
5 Hanyuma, baahika nseeri y’enyanja omu kicweka ky’Abagerasene. 2 Ahonaaho Yesu obu yarugire omu lyato, omusaija ow’aine omwoyo omubi yaija kumutangatangana naaruga omu kiikaro ekirumu ebituuro.* 3 Oku nuho yaikaraga kandi n’okuhikya omu kasumi ako, busaho n’omu ow’akaba naasobora kumuboha kurungi, noobu yaakukozeseze orujegere. 4 Emirundi nyingi baamusibisaaga empingo n’enjegere, baitu enjegere yazicwaga kandi naacwacwana empingo; kandi busaho muntu weena ow’akaba naamusobora. 5 Nyamusana n’ekiro, yaikaraga naatokera omu kiikaro eki ekirumu ebituuro n’omu nsozi kandi naayesarasara n’amabaale. 6 Baitu obu yalengiire Yesu, yairuka yainama omu maiso ge. 7 Omusaija yatokera haiguru muno ati: “Ontuzire ki iwe Yesu, Omwana wa Ruhanga Anyakuli Haiguru Muno? Ninkurahiza omu ibara lya Ruhanga, otambonabonesa.” 8 Habwokuba Yesu akaba naagamba ati: “Iwe omwoyo omubi, ruga omu musaija onu.” 9 Baitu Yesu yagukaguza ati: “Ibara lyawe niiwe oha?” Gwamugarukamu guti: “Niinyowe Legioni, habwokuba tuli baingi.” 10 Kandi omwoyo omubi gwaikara nigwesengereza Yesu kutabinga emyoyo egi kuruga omu nsi egi.
11 Hakaba haroho igana erikooto ery’empunu niziriira ha rusozi. 12 Emyoyo emibi yamwesengereza eti: “Tusindike omu mpunu, nukwo tuzitaahemu.” 13 Yesu yagiikiriza. Nubwo yaruga omu musaija, yataaha omu mpunu kandi igana erikaba lirumu empunu ezirukuhika nk’omu 2,000, likajumbutuka lyagenda ha mutwe gw’ekihanga lyagwa omu nyanja lyafeeramu. 14 Baitu abakaba nibaziriisa bairuka baagenda baakigambira ab’omu rubuga n’omu byaro, kandi abantu baija kurora ekibaireho. 15 Baija hali Yesu, baarora omusaija ow’akaba abingirwemu emyoyo emibi aikaliire, ajwaire engoye naayetegereza kurungi, kandi baatiina muno. 16 N’abo abaarozere ebyabaireho, baabagambira ebirukukwata ha musaija ayabingirwemu daimooni, n’ekyahikire ha mpunu. 17 Baayesengereza Yesu aruge omu kicweka kyabo.
18 Obu akaba naatemba eryato, omusaija ow’akaba abingirwemu daimooni yamwesengereza agende na uwe. 19 Baitu atamwikirize kugenda na uwe, oihireho yamugambira ati: “Genda owaanyu omu banyabuzaale baawe, obagambire byona Yahwe* ebi akukoliire, n’embabazi ezi akwolekere.” 20 Omusaija onu yagenda, yatandika kurangirra omu Dekapoli* ebintu byona Yesu ebi akaba amukoliire. Kandi abantu boona baahunirra.
21 Yesu akongera yagenda nseeri y’enyanja, kandi ekitebe eky’abantu baingi baayesorooleza nambere ali ha musa gw’enyanja. 22 Omu ha bakuru b’isorrokaniro arukwetwa Yairo, yaija, kandi obu yarozere Yesu, yateeza amaju omu maiso ge. 23 Yamwesengereza emirundi nyingi, naagamba ati: “Muhara wange arwaire kandi ali kubi muno.* Nkwesengeriize, ija omuteho emikono nukwo akire, atafa.” 24 Yesu yagenda na uwe, kandi abantu baingi baamuhondera nibamufunza.
25 Hakaba haroho omukazi ow’akaba arwaire ekyejwiso ky’esagama kumara emyaka 12. 26 Akaba abonaboine muno* naagenda omu badakitaali baingi kandi akaba akozeseze sente ze zoona, baitu omu kiikaro ky’okukira, akeeyongerra kimu kuba kubi. 27 Obu yahuliire ebirukukwata hali Yesu, yaraba omu bantu baingi yamwizira enyuma, yakwata ha kijwaro kye ekya haruguru, 28 habwokuba akaikara naagamba ati: “Kakuba nkwata kwonka ha kijwaro kye ekya haruguru, niinyija kukira.” 29 Kandi ahonaaho ekyejwiso kye eky’esagama kyaleka, kandi akeehurra omu mubiri gwe ngu akizire oburwaire obwamuleeteraga obusaasi bwingi muno.
30 Ahonaaho Yesu yakyetegereza ngu amaani gamurugiremu, kandi yahinduka yarora ekitebe ky’abantu, yabakaguza ati: “Nooha akwasire ha kijwaro kyange?” 31 Baitu abeegeswa be baamugambira bati: “Noorora nkooku abantu barukukwekusaaho, baitu nabwo nookaguza ngu: ‘Nooha ankwasireho?’” 32 Yagumizaamu naamagamaga kurora nooha amukwasireho. 33 Omukazi yatiina muno kandi yatukumira. Baitu habwokuba akaba amanyire ekimubaireho, yaija, yateeza amaju omu maiso ge, yamugambira byona. 34 Yesu yamugambira ati: “Muhara wange, okwikiriza kwawe nukwo kukukirize. Genda n’obusinge, kandi okirre kimu oburwaire obubaire nibukubonabonesa.”
35 Obu akaba naakyabaza, abasaija abamu kuruga omuka y’omukuru w’isorrokaniro, baija baagambira mukuru w’isorrokaniro bati: “Muhara waawe afiire! Habwaki nookyatalibaniriza busa Omwegesa?” 36 Baitu Yesu yabahurra kandi yagambira mukuru w’isorrokaniro ati: “Otatiina,* baitu yoleka okwikiriza.” 37 Ataikirize omuntu ondi weena kumuhondera, oihireho Petero, Yakobbo, na Yohaana mugenzi wa Yakobbo.
38 Yesu obu yahikire omu ka y’omukuru w’isorrokaniro, yarora abantu nibatokera haiguru, nibarra kandi nibateera empamo. 39 Obu yataahire omu nju, yabakaguza ati: “Habwaki nimurra kandi nimuteera etoko enu yoona? Omwana tafiire baitu agwijagiire.” 40 Baatandika kumusekeereza. Hanyuma y’okubaragira boona kuturuka aheeru, yatwara ise omwana, nyina, hamu n’abo aba akaba ali na bo, baagenda nambere omwana akaba ali. 41 Yakwata omukono gw’omwana, yamugambira ati: “Talisa kumi,” obu kihindurwa, kimanyisa ngu: “Omwisiki omuto, ninkugambira nti: ‘Imuka.’” 42 Ahonaaho omwisiki yaimuka yatandika kurubata. (Akaba aine emyaka 12.) Kandi boona baasemererwa muno. 43 Yabateererra emirundi nyingi kutakigambiraho omuntu ondi weena, kandi yabagambira kuha omwisiki ekyokulya.
6 Obu yarugire oku, yagenda omu kicweka ky’owabu, kandi abeegeswa be baamuhondera. 2 Ha kiro kya Sabbiiti, yatandika kwegesa omu isorrokaniro, kandi baingi abaamuhuliire baahunirra nibagamba bati: “Omusaija onu ebintu binu akabiiha nkaha? Habwaki yahairwe amagezi nka ganu, n’amaani ag’okukora ebyamahano nka binu? 3 Onu tali nuwe omubaizi, mutabani wa Malyamu kandi mugenzi wa Yakobbo, Yusufu, Yuda, na Simooni? Na banyaanya, tituli na bo hanu?” Nahabweki baatandika kutabaijuka habwe. 4 Nubwo Yesu yabagambira ati: “Nabbi ateebwamu ekitiinisa buli hamu hoona, baitu tateebwamu ekitiinisa omu kicweka ky’owabu, abanyabuzaale be, n’ab’omu nju ye.” 5 Nahabweki, atakoleyo ekyamahano kyona, oihireho kuta emikono ye h’abarwaire bake kandi akabakiza. 6 Mali akahunirra habwokuba baali bataine okwikiriza. Kandi yagenda naayetoroora omu byaro, naayegesa.
7 Nubwo yayeta Ikumi na Babiri, yatandika kubatuma babiri-babiri kandi yabaha obusobozi obw’okubinga emyoyo emibi. 8 Ekindi, yabaragira kutatwara ekintu kyona habw’orugendo, oihireho omwigo; yabagambira kutatwara emigaati, ensaho nambere batwarra ebyokulya, na sente,* 9 baitu bajwale enkaito kandi batajwara engoye ibiri.* 10 Yayongera yabagambira ati: “Obu muraataahaga omu nju, mwikaleyo kuhikya obu muliruga omu kiikaro eki. 11 Kandi kakuba mutaaha omu kicweka, bakanga kubatangirra rundi kubahuliiriza, obu muraabaga nimurugayo, mweteerateereho ecuucu enyakuli ha bigere byanyu nk’obwakaiso hali bo.” 12 Hanyuma baagenda nibatebeza abantu kwegarukamu, 13 baabinga daimooni nyingi, baasiiga abantu amagita kandi baabakiza.
14 Omukama Herodi akahurra ebintu binu, habwokuba ibara lya Yesu likaba lyeyongiire kumanywa muno kandi abantu bakaba nibagamba bati: “Yohaana Omubatizi* ahumbuukire kuruga omu bafu, kandi niyo ensonga habwaki naakora ebyamahano.” 15 Baitu abandi bakaba nibagamba bati: “Ni Eriya.” Kandi abandi baali nibagamba ngu: “Ni nabbi, nk’omu ha banabbi aba ira.” 16 Herodi obu yakihuliire, yagamba ati: “Yohaana ou natemereho omutwe nuwe ahumbuukire.” 17 Habwokuba Herodi akaba aragiire bakwate Yohaana bamute omu nkomo, habwokuba Herodi akaba aswire Herodiya, muka Firipo, mugenzi we. 18 Yohaana yagambiraga Herodi ati: “Tikirukwikirizibwa omu biragiro iwe kwegarurra omukazi wa mugenzi waawe.” 19 Nahabweki, Herodiya akaba ayahuliire Yohaana enzigu kandi akaba naagonza kumwita, baitu akaba atasobora kukikora. 20 Herodi yatiinaga Yohaana, habwokuba akaba amumanyire nk’omusaija ow’okuhikirra kandi arukwera. Kandi akaba naamulinda kurungi atahikwaho akabi. Buli murundi yahurraga Yohaana ebi arukubaza, byamusemezaaga baitu akaba atamanyire ekyokumukorra.
21 Herodiya akatunga omugisa ogw’okwita Yohaana ha kiro eky’okujaguza amazaarwa ga Herodi. Ha kiro eki, Herodi akacumbira abakuru ab’ebitiinisa, abaduumizi b’ihe, n’abantu rurangaanwa ab’omu Galiraaya ekiihuro. 22 Muhara wa Herodiya, akaija yazina yasemeza Herodi hamu n’abo aba akaba naalya* na bo. Omukama yagambira omwisiki ogu ati: “Nsaba ekintu kyona eki orukugonza, kandi ndaakikuha.” 23 Yamurahirra naagamba ati: “Kyona eki oraasaba ndaakikuha, noobu kiraayetaagisa kukuha kimu kya kabiri ky’obukama bwange.” 24 Omwisiki yagenda aheeru, yakaguza nyina ati: “Nsabe ki?” Nyina yamugambira ati: “Omutwe gwa Yohaana Omubatizi.” 25 Ahonaaho omwisiki yarahuka yaija hali omukama, yamugambira ati: “Ningonza saaha zinu, ompe omutwe gwa Yohaana Omubatizi ha rusaniya.” 26 Noobu kiraaba ngu kinu kikasaaliza omukama, baitu habw’ekirahiro eki akaba akozere, na habw’abagenyi be abakaba baroho,* atagonze kumwima eki akaba asabire. 27 Ahonaaho yatuma omuserikale, yamuragira amuleetere omutwe gwa Yohaana. Omuserikale yagenda omu nkomo, yatemaho Yohaana omutwe, 28 yaguleetera ha rusaniya. Yaguha omwisiki, kandi omwisiki yaguha nyina. 29 Abeegeswa ba Yohaana obu baakihuliire, baija baatwara omutumbi gwe, baagubyamya omu kituuro.*
30 Abakwenda baija hali Yesu, baamugambira ebintu byona ebi bakaba bakozere n’ebi baali beegeseze. 31 Yabagambira ati: “Mwije inywenka, omu kiikaro ekitarumu abantu, muhuumuleho kake.” Habwokuba hakaba haroho baingi abarukwija n’abarukugenda, kandi batatunge obwire obw’okuhuumuraho rundi obw’okulya. 32 Baatemba eryato bagende omu kiikaro ekitarumu bantu, nukwo babe bonka. 33 Baitu abantu baabarora nibagenda, kandi baingi baakimanya. Baaruga omu mbuga zoona nibairuka ha bigere baababanzaayo. 34 Yesu obu yarugire omu lyato, yarora ekitebe ky’abantu baingi, yabakwatirwa embabazi,* habwokuba bakaba bali nk’entaama ezitaine omuliisa. Kandi yatandika kubeegesa ebintu bingi.
35 Omu kasumi ako, obwire bukaba butandikire kwira, kandi abeegeswa be baija nambere ali, baamugambira bati: “Ekiikaro kinu kyesoroire, kandi n’obwire bugenzere. 36 Raga abantu, bagende omu biikaro ebyetoroire ekicweka kinu n’omu byaro, nukwo beegurre ebyokulya.” 37 Yabagarukamu ati: “Mubahe ebyokulya.” Baamukaguza bati: “Tugende tugule emigaati eya dinaali* 200, tugihe abantu balye?” 38 Na uwe yabakaguza ati: “Mwine emigaati ingaha? Mugende murole!” Obu baamanyire emigaati ei baine, baija baamugambira bati: “Emigaati etaano n’encu ibiri.” 39 Yaragira abantu kwecwamu omu bitebe kandi baikarre ha bunyansi. 40 Baikarra beecwiremu ebitebe by’abantu kikumi-kikumi n’ataano-ataano. 41 Yesu yakwata emigaati etaano n’encu ibiri, yarora haiguru kandi yasaba. Yacwamu emigaati, yagiha abeegeswa be bagihe abantu. Hanyuma yacwamu n’encu ibiri habw’abantu boona. 42 Boona baalya baiguta. 43 Kandi baasorooza obucwekacweka bw’emigaati obwasigaireho, bwaijuza ebigega 12, otabaliiremu encu. 44 Abo abaaliire emigaati, bakaba nibahika abasaija 5,000.
45 Kandi ahonaaho, yagambira abeegeswa be kutemba eryato bamubanze kugenda nseeri y’enyanja omu Betesaida, baitu uwe yasigara naaraga abantu. 46 Obu yamazire kubaraga, yagenda ha rusozi kusaba. 47 Obwire obu bwaizire, eryato likaba liri hagati omu nyanja, baitu uwe akaba ali wenka ha bwerre. 48 Obu yabarozere nibarwana muno kugoya, habwokuba omuyaga gukaba niguteera nigubaruga omu maiso, yagenda nambere bali nk’omu kisisiimuka kya kana,* naarubatira h’amaizi; baitu akasisana nk’ow’arukugonza* kubarabaho. 49 Obu baamurozere naarubatira h’amaizi, baateekereza bati: “Ogu tali muntu.” Baakunga muno. 50 Boona obu baamurozere, baatiina muno. Baitu ahonaaho Yesu yabaza na bo, yabagambira ati: “Muhuumule! Niinyowe; mutatiina.” 51 Yatemba omu lyato nambere bali, kandi omuyaga gwaculeera. Kandi baahunirra muno, 52 habwokuba bakaba bateetegeriize amakuru g’ekyamahano ky’emigaati, baitu bakaikara batarukwetegereza omu mitima yabo.
53 Obu baahikire ha musa gw’enyanja omu Genezaleesi, baasibika eryato lyabo ha musa gw’enyanja haihi. 54 Ahonaaho obu baarugire omu lyato, abantu baamanyirra Yesu. 55 Baagenda omu biikaro byona eby’omu kicweka eki, baatandika kumuleetera abarwaire abakaba bahimbiirwe ha butabu, hoona nambere baahurraga ali. 56 Hoona-hoona nambere yagendaga, omu byaro rundi omu mbuga, baaleetaga abarwaire omu butale, nibamwesengereza haakire bakwate ha mukugiro gw’ekijwaro kye ekya haruguru. Kandi abo boona abaakikwasireho, baakira.
7 Omu kasumi ako, Abafalisaayo n’abahandiiki abamu abakaba barugire Yerusaalemu bakaija baayesorooleza nambere ali. 2 Bakarora bamu h’abeegeswa be nibalya ekiihuro n’engaro ezitasemiire, kandi ezi nizo ezitanaabire. 3 (Habwokuba Abafalisaayo n’Abayudaaya boona, tibalya ebyokulya batanaabire engaro kuhikira kimu ha nkokera, nibahondera emigenzo eya baisenkurubo aba ira. 4 Kandi obu baruga omu katale, babanza kunaaba batakaliire. Haroho n’emigenzo endi nyingi ei baatungire kandi ei bahondera; ekyokurorraho, kwibika omu maizi* ebikopo, ebinaga, n’ebibindi eby’omulinga.) 5 Nahabweki, abahandiiki n’Abafalisaayo baamukaguza bati: “Habwaki abeegeswa baawe batarukuhondera emigenzo eya baisenkuruitwe aba ira, baitu balya ebyokulya n’engaro ezitasemiire?” 6 Yabagarukamu ati: “Isaaya akahikya obu yabalizeeho obunabbi oburukukwataho inywe abagobya, obu yahandiikire ati: ‘Abantu banu bantamu ekitiinisa ekya ha munwa, baitu emitima yabo tendoho. 7 Batalibanira busa kundamya, habwokuba beegesa emigenzo y’abantu.’ 8 Munagiiriza ebiragiro bya Ruhanga, kandi nimuhondera emigenzo y’abantu.”
9 Yayongera yabagambira ati: “Omu mulingo ogw’amagezi, muleka kuhondera ebiragiro bya Ruhanga, nukwo mwikale nimuhondera emigenzo yanyu. 10 Ekyokurorraho, Musa akagamba ati: ‘So na nyoko obateekemuga ekitiinisa,’ kandi ‘Ogu weena araajumaga* ise rundi nyina, aitwe.’ 11 Baitu inywe mugamba muti: ‘Kakuba omuntu agambira ise rundi nyina ati: “Kyona eki naakukuhaire kukukoonyera, niyo korubbani (eki nikyo ekisembo ekihairweyo hali Ruhanga),”’ 12 timumwikiriza kukorra ise rundi nyina ekintu kyona. 13 Nahabweki, mufoire ekigambo kya Ruhanga nk’ekitaine mugaso habw’emigenzo yanyu ei mugweterangana. Kandi mukora ebintu bingi nka binu.” 14 Yayongera yayeta ekitebe ky’abantu nambere ali, yabagambira ati: “Mumpuliirize inywena kandi mwetegereze amakuru g’ebigambo byange. 15 Busaho kintu ekitaaha omu muntu ekisobora kumusiisa; oihireho ebi ebiruga omu muntu nibyo bimusiisa.” 16* ——
17 Obu yarugire nambere abantu bakaba bali yataaha omu nju, abeegeswa be baamukaguza ebirukukwata ha kyokurorraho eki. 18 Yabagambira ati: “Na inywe timwetegeriize nka bo? Timukimanyire ngu busaho ekitaaha omu muntu kuruga aheeru ekisobora kumusiisa, 19 habwokuba tikitaaha omu mutima gwe baitu kitaaha omunda ye, kandi hanyuma nikituruka aheeru?” Omu mulingo ogu, akakyoleka ngu ebyokulya byona bisemeziibwe. 20 Kandi akongera yagamba ati: “Eki ekiruga omu muntu nikyo kimusiisa, 21 habwokuba munda omu mitima y’abantu nuho haruga ebiteekerezo ebibi, ebikorwa eby’orwanju,* obusuma, obwisi, 22 obusiihani, okwegomba okubi, ebikorwa ebibi, ebisuba, engeso ezijunzire,* eriiso ery’ihali, kujuma, emyehembo, hamu n’obudomadoma. 23 Ebintu binu byona ebiruga munda, nibyo bisiisa omuntu.”
24 Yesu yarugayo oku, yagenda omu kicweka kya Tuuro na Sidoni. Obu yahikireyo yataaha omu nju kandi atagonze omuntu weena kukimanya, baitu abantu bakakimanya. 25 Ahonaaho, omukazi ow’akaba aine muhara we ow’aine omwoyo omubi, yahurra ebirukukwata hali Yesu, yaija yateeza amaju omu maiso ge. 26 Omukazi ogu akaba ali Muyonaani, enzaarwa ya Foinikiya, kandi akaikara naamwesengereza kubinga daimooni kuruga hali muhara we. 27 Baitu Yesu yamugambira ati: “Leka abaana babanze baigute, habwokuba tikihikire kukwata ebyokulya by’abaana okabinagira* obwana bw’embwa.” 28 Omukazi yamugarukamu ati: “Ego waitu, baitu n’obwana bw’embwa obuli hansi y’emeeza, bulya oburagalika oburuga ha byokulya by’abaana.” 29 Nubwo Yesu yamugambira ati: “Habwokuba obalize eki, genda: daimooni erugire omu muhara waawe.” 30 Omukazi yataaha omuka ye, yasanga omwana we abyamire ha kitabu, kandi daimooni emurugiremu.
31 Yesu obu yagarukire kuruga omu bicweka bya Tuuro, yaraba Sidoni, n’omu bicweka bya Dekapoli* yahika ha Nyanja ya Galiraaya. 32 Baamuleetera omusaija ow’akaba afiire amatu kandi atarukusobora kubaza kurungi, baamwesengereza amuteho emikono ye. 33 Yamwiha omu bantu, yamutwara harubaju. Hanyuma, yateeka ebyara bye omu matu g’omusaija kandi obu yamazire kucwa ebicwanta yamukwata ha rulimi. 34 Yarora haiguru, yateera ekiikoohe ky’amaani, yamugambira ati: “Efasa,” ekirukumanyisa ngu “Iguka.” 35 Obu nubwo amatu g’omusaija gaiguka, yatandika kuhurra n’okubaza kurungi. 36 Yabateererra kutagambira omuntu weena, baitu obu yabateererraga kutagamba, nubwo baayeyongerraga kimu kukirarangya. 37 Mali bakahunirra muno kandi baagamba bati: “Ebintu byona ebi arukukora nibihuniiriza muno. Naasobozesa n’abafu b’amatu kuhurra, n’abatarukubaza, kubaza!”
8 Omu biro ebi, ekitebe ky’abantu kikongera kyayesorooza kandi bakaba bataine ebyokulya. Yesu yayeta abeegeswa be yabagambira ati: 2 “Abantu banu nibankwasa embabazi, habwokuba bamazire ebiro bisatu bali na nyowe, kandi tibaine ebyokulya. 3 Kakuba mbaraga bakagenda omu maka gaabo baine enjara,* neesobora kubaitira omu muhanda, kandi bamu hali bo barugire hara muno.” 4 Baitu abeegeswa be baamukaguza bati: “Omu kiikaro kinu ekyesoroire, ninkaha nambere omuntu asobora kutunga ebyokulya ebiraigusa* abantu banu?” 5 Nubwo yabakaguza ati: “Mwine emigaati ingaha?” Baamugarukamu bati: “Musanju.” 6 Yaragira abantu baikarre hansi. Hanyuma, yakwata emigaati musanju, yasiima, yagicwamu, yatandika kugiha abeegeswa be bagigabe, kandi baagigabira abantu. 7 Kandi bakaba baine n’encu nke, hanyuma y’okusiima, yabagambira nazo kuzibaha. 8 Baalya baiguta, baasorooza obucwekacweka obwasigaireho, bwaijuza ebigega musanju ebikooto. 9 Hakaba haroho abasaija abarukuhika nka 4,000. Hanyuma yaraga abantu bagende.
10 Ahonaaho, yatemba eryato yagenda n’abeegeswa be omu kicweka kya Daramanusa. 11 Abafalisaayo baija baatandika kumuteeza empaka, baamulenga, nibamusaba akokurorraho kuruga omu iguru. 12 Yasaasa muno omu mutima gwe, kandi yagamba ati: “Habwaki abantu ab’obusinge bunu nibaserra akokurorraho? Mananu kwo nimbagambira nti, busaho kokurorraho akarukwija kuheebwa abantu ab’obusinge bunu.” 13 Obu yamazire, yayongera yatemba eryato, yagenda nseeri.
14 Baitu bakeebwa kutwara emigaati. Bakaba bataine ekintu ekindi ekyokulya omu lyato, oihireho omugaati gumu gwonka. 15 Yatandika kubateererra naagamba ati: “Mwikale nimurora, kandi mwerinde ekitumbisa* ky’Abafalisaayo n’ekya Herodi.” 16 Baatandika kuteezangana empaka, habw’okutaleeta emigaati. 17 Obu yabarozere, yabakaguza ati: “Habwaki nimuteezangana empaka habw’okutaba n’emigaati? Na hati, timukeetegeriize amakuru ag’ebindukubazaaho? Emitima yanyu ekyalemerwe kwetegereza? 18 ‘Ka mwine amaiso, timurukuhweza, ka mwine amatu, timurukuhurra?’ Timurukwijuka 19 emigaati etaano ei nacwiremu yaliisa abasaija 5,000, kandi bigega bingaha ebiijwire ebikooto eby’obucwekacweka ebi mwasoroize?” Baamugarukamu bati: “Ikumi na bibiri.” 20 “Kandi obu nacwiremu emigaati musanju, yaliisa abasaija 4,000, bigega bingaha ebikooto ebiijwire eby’obucwekacweka ebi mwasoroize?” Baamugarukamu bati: “Musanju.” 21 Nubwo yabakaguza ati: “Na hati, timukeetegeriize?”
22 Baahika Betesaida, abantu baamuleetera omusaija ow’afiire amaiso, baamwesengereza amukwateho. 23 Yakwata omusaija ow’afiire amaiso, yamutwara aheeru y’ekyaro eki. Hanyuma yamucwa ebicwanta omu maiso ge, yamutaho emikono kandi yamukaguza ati: “Haroho ekintu kyona eki orukurora?” 24 Omusaija yarora haiguru, yagamba ati: “Nindora abantu, baitu bali nk’emiti ey’erukugendagenda.” 25 Yesu yayongera yateeka emikono h’amaiso g’omusaija ogu, kandi omusaija yahweza kurungi. Amaiso ge gaiguka, kandi yatandika kuhweza buli kimu kyona kurungi. 26 Yamugambira agende owabu, naagamba ati: “Otagenda omu kyaro.”
27 Yesu n’abeegeswa be baagenda omu byaro bya Kaisaliya Firipi, kandi obu bakaba nibagenda, yatandika kukaguza abeegeswa be ati: “Abantu nibagamba ngu niinyowe oha?” 28 Baamugarukamu bati: “Yohaana Omubatizi,* baitu abandi nibagamba ngu niiwe Eriya, kandi abandi ngu oli omu ha banabbi.” 29 Kandi yabakaguza ati: “Inywe mugamba ngu niinyowe oha?” Petero yamugarukamu ati: “Niiwe Kristo.” 30 Yabateererra kutagambira omuntu weena ebirukumukwataho. 31 Kandi yatandika kubagambira* ngu Omwana w’omuntu asemeriire kuraba omu kubonabona kwingi, kandi abakuru b’abantu n’abakuru ba banyakatagara,* hamu n’abahandiiki bamwange kandi aitwe, baitu hanyuma y’ebiro bisatu, ahumbuuke. 32 Ebi akabibaza atarukusereka. Baitu Petero yamutwara ha rubaju, yatandika kumuhana. 33 Nubwo Yesu yahinduka, yarora abeegeswa be, yahana Petero naagamba ati: “Ngaruka enyuma Sitaani! habwokuba nooteekereza ebiteekerezo by’abantu, hatali ebya Ruhanga.”
34 Yesu yayeta abantu n’abeegeswa be, yabagambira ati: “Omuntu weena obu araaba naagonza kumpondera, ayeyangise* wenka, ahimbe omuti gwe kandi aikale nampondera. 35 Ogu weena ow’arukugonza kujuna obwomeezi bwe alibufeerwa, baitu ogu weena ow’afeerwa obwomeezi bwe habwange na habw’amakuru amarungi, alibujuna. 36 Mali nikigasa ki, omuntu kutunga ensi yoona, baitu akafeerwa obwomeezi bwe? 37 Mali, kiki omuntu eki asobora kuhayo, okucungura obwomeezi bwe? 38 Ogu weena ow’akwatwa ensoni habwange, na habw’ebigambo byange, omu businge bunu obutali bwesigwa* hali Ruhanga kandi oburukusiisa, Omwana w’omuntu na uwe alimukwatirwa ensoni obu aliizira omu kitiinisa kya Ise, ali hamu na bamalaika abarukwera.”
9 Yayongera yabagambira ati: “Mananu kwo nimbagambira nti, bamu h’abeemeriire hanu tibalifa kuhikya obu balirora Obukama bwa Ruhanga butandikire kulema.” 2 Hanyuma y’okurabaho ebiro mukaaga, Yesu yatwara Petero, Yakobbo, na Yohaana ha rusozi oruraihire muno bali bonka. Kandi yahindurwa omu maiso gaabo. 3 Ebijwaro bye ebya haruguru byatandika kwangasana byayera tiitiiti kukira nkooku omuntu weena ow’arukwogya engoye omu nsi asobora kubyeza. 4 Kandi Eriya na Musa baababonekera baliyo nibabaza na Yesu. 5 Hanyuma Petero yagambira Yesu ati: “Rabbi, kirungi itwe kuba hanu. Leka twombeke eheema isatu, emu yaawe, endi ya Musa, kandi endi ya Eriya.” 6 Mali, akaba atamanyire eky’okubaza habwokuba bakaba batiinire muno. 7 Ekicu kyaija kyabaswekerra kandi iraka lyaruga omu kicu eki, nirigamba liti: “Onu nuwe Omwana wange, ou ndukugonza muno. Mumuhuliirize.” 8 Ahonaaho baamagamaga baitu bataroleho muntu ondi weena oihireho Yesu.
9 Obu baali nibasirimuka kuruga ha rusozi, yabaragira kutagambira omuntu weena eki baboine kuhikya Omwana w’omuntu obu alihumbuurwa kuruga omu bafu. 10 Ebigambo binu baabiikaza ha mitima yabo* baitu baatandika kwekaguza bonka eki akaba naamanyisa obu yabalizeeho kuhumbuurwa omu bafu. 11 Nubwo baamukaguza bati: “Habwaki abahandiiki bagamba ngu Eriya asemeriire kubanza kwija?” 12 Yabagambira ati: “Eriya alibanza kwija kandi aligarraho ebintu byona; baitu habwaki kyahandiikirwe ngu Omwana w’omuntu aine kubonabonesebwa muno kandi agaywe? 13 Baitu nimbagambira nti, Eriya akaija, kandi baamukora byona ebi baagondeze nkooku kyamuhandiikirweho.”
14 Obu baizire hali abeegeswa abandi, baasanga beetoroirwe abantu baingi kandi hakaba haroho abahandiiki nibabateeza empaka. 15 Ekitebe ky’abantu obu baarozere Yesu, baahunirra muno bairuka kwija nambere ali kumuramukya. 16 Yabakaguza ati: “Habwaki nimuteera na bo empaka?” 17 Omu hali abo abakaba bali omu kitebe ky’abantu, yamugarukamu ati: “Mwegesa, nkuleetiire omwana wange habwokuba aine omwoyo omubi ogurukumulemesa kubaza. 18 Obu gumukwata, gumunaga hansi, aleeta ifuro omu kanwa, anena amaino kandi ahwamu amaani. Nsabire abeegeswa baawe kugubinga baitu balemerwe.” 19 Yesu yagamba ati: “Inywe abantu ab’obusinge bunu, abataine okwikiriza, ndaikara na inywe kuhikya di? Kandi ndaabagumiisiriza kuhikya di? Mumundeetere.” 20 Baamuleetera omwojo ogu, kandi obu baamuhikize omu maiso ge, ahonaaho omwoyo omubi gwamuleetera kusambagana. Hanyuma y’okugwa hansi, yatandika kwekulingura naaleetwa ifuro omu kanwa. 21 Hanyuma Yesu yakaguza ise omwojo onu ati: “Aikaire n’ekizibu kinu kumara kasumi ki?” Yagarukamu ati: “Kurugira kimu omu buto, 22 gukira kumunaga omu murro n’omu maizi nigwenda kumwita. Baitu obu oraaba noosobora kugira eki wakoraho, tugirre embabazi kandi otukoonyere.” 23 Yesu yamugambira ati: “Habwaki ogambire ngu: ‘Obu oraaba noosobora’? Hali ogu anyakwine okwikiriza, ebintu byona nibisoboka.” 24 Ahonaaho Ise omwana yakunga naagamba ati: “Nyine okwikiriza! Nkoonyera nambere ndukwetaaga okwikiriza!”
25 Yesu obu yarozere ekitebe ky’abantu nibairuka nibaija nambere bali, yacoomera omwoyo omubi naagamba ati: “Iwe omwoyo omubi oguleetera omuntu kufa omunwa n’amatu, ninkuragira, murugemu kandi otaligaruka kumutaahamu!” 26 Gwakunga kandi gwamuleetera kusambagana, hanyuma gwamurugamu, kandi omwana yasisana nk’ow’afiire kandi abantu abarukukira obwingi baatandika kugamba bati: “Afiire!” 27 Baitu Yesu yamukwata ha mukono yamwimukya, omwana yayemerra. 28 Obu yamazire kutaaha omu nju, abeegeswa be baamukaguza bali bonka bati: “Habwaki itwe tutasoboire kugubinga?” 29 Yabagarukamu ati: “Okusaba kwonka nukwo kusobora kubinga omwoyo ogwa mulingo gunu.”
30 Obu baarugireyo, baaraba Galiraaya, baitu atagonze omuntu weena kukimanya. 31 Habwokuba akaba naayegesa abeegeswa be naabagambira ati: “Omwana w’omuntu naija kugobezebwa aheebweyo omu mikono y’abantu kandi bamwite. Baitu noobu aliitwa alihumbuuka hanyuma y’ebiro bisatu.” 32 Baitu bateetegereze eki yabagambiire kandi bakatiina kumukaguza.
33 Hanyuma, baija omu Kaperenaumu. Obu akaba ali omu nju yabakaguza ati: “Kiki eki mubaire nimuterraho empaka, obu mubaire muli omu muhanda?” 34 Baikara baculiire, habwokuba omu muhanda, bakaba nibateera empaka, ha nooha arukukirayo obukuru omuli bo. 35 Nahabweki, akaikarra hansi yayeta ikumi na babiri yabagambira ati: “Omuntu weena obu araaba naagonza kuba ow’okubanza, asemeriire kuba w’okumalirra kandi abe muheereza wa boona.” 36 Hanyuma yakwata omwana omuto yamwemereza hagati yabo, yateeka emikono ye h’amabega ge, kandi yabagambira ati: 37 “Weena anyakutangirra omu h’abaana abato nk’onu omu ibara lyange, aba atangiriire nyowe; kandi ogu anyakutangirra nyowe, aba atatangiriire nyowe nyenka, baitu n’Ogu ayantumire.”
38 Yohaana yamugambira ati: “Mwegesa, turozere omuntu naabinga daimooni naakozesa ibara lyawe, kandi twalengaho kumutanga habwokuba tali omu hali itwe.” 39 Baitu Yesu yamugambira ati: “Mutalengaho kumutanga, habwokuba busaho n’omu ow’akora ebyamahano omu ibara lyange kandi akanguha kumbazaaho kubi. 40 Ogu weena atarukutuhakaniza, aba naatusagika. 41 Kandi weena anyakubaha ekikopo ky’amaizi g’okunywa habwokuba muli beegeswa ba Kristo, mananu kwo nimbagambira nti, talifeerwa empeera ye naakake. 42 Baitu ogu weena anyakutabaijura omu h’abato banu abaine okwikiriza, kyakubaire kirungi kakuba abohwa omu bikya bye orubengo* orwetoroozebwa endogoya kandi anagwe omu nyanja.
43 “Kakuba omukono gwawe gukuleetera okutabaijuka, gutemeho. Nikikira kutunga obwomeezi oine omukono gumu, kukira kunagwa omu Gehena* nambere hali omurro ogutasobora kuzima, oine emikono ebiri. 44* —— 45 Kandi kakuba ekigere kyawe kikuleetera kutabaijuka, kitemeho. Nikikira kutunga obwomeezi oli mulema kukira kunagwa omu Gehena oine ebigere bibiri. 46* —— 47 Eriiso lyawe obu liraaba nirikuleetera kutabaijuka, liihemu olinage hara. Nikikira iwe kutaaha omu Bukama bwa Ruhanga oine eriiso limu, omu kiikaro ky’okunagwa omu Gehena oine amaiso abiri, 48 nambere hali enzito ezitafa hamu n’omurro ogutasobora kuzima.
49 Habwokuba abantu nk’abanu,* baliseeswaho ekisura eky’omurro. 50 Ekisura kirungi, baitu kakuba kihwamu okunura kwakyo, kiki eki muraakozesa kugarraho okunura kwakyo? Mubemu ekisura, kandi mwikale omu businge hagati yanyu.”
10 Obu yarugireyo oku, yagenda ha mitaano ya Buyudaaya, nseeri ya Yorudaani, ekitebe ky’abantu baayongera kwesorooleza nambere ali. Yatandika kubeegesa nkooku engeso ye ekaba eri. 2 Abafalisaayo baija nambere ali n’ekigendererwa eky’okumulenga, baamukaguza obu kiraaba nikiikirizibwa omu biragiro omusaija kubinga* mukazi we. 3 Yabakaguza ati: “Kiki Musa eki yabaragiire?” 4 Baamugarukamu bati: “Musa akaikiriza omusaija kubinga mukazi we n’okumuha ebbaruha erukwoleka ngu amubingire.” 5 Baitu Yesu yabagarukamu ati: “Habwokuba mukaba mwine emitima ey’egumangaine, niyo ensonga habwaki Musa yabahandiikiire ekiragiro eki. 6 Baitu kurugira kimu ha kutandika kw’okuhanga, ‘Akabahanga omusaija n’omukazi. 7 Habw’ensonga enu, omusaija nikyo alirekeraho ise na nyina, 8 kandi boona babiri balifooka mubiri gumu,’ tibakyali babiri, baitu mubiri gumu. 9 Nahabweki, Ruhanga eki ateeraniize hamu, omuntu weena atalikibaganizaamu.” 10 Obu baagarukire omu nju, abeegeswa be baatandika kumukaguza ha nsonga egi. 11 Yabagambira ati: “Weena anyakubinga* mukazi we kandi akaswera ondi, naaba asiihaine kandi aba agobiize mukazi we, 12 kandi n’omukazi obu alekaho* iba, akaswerwa omusaija ondi, aba asiihaine.”
13 Abantu baatandika kumuleetera abaana abato abakwateho, baitu abeegeswa be baabacoomera. 14 Yesu obu yakirozere yabiihirwa, kandi yabagambira ati: “Muleke abaana abato baije nambere ndi, mutabatanga, habwokuba Obukama bwa Ruhanga bw’abo abali nk’abaana abato. 15 Mananu kwo nimbagambira nti, omuntu weena ow’atatangirra Obukama bwa Ruhanga nk’omwana omuto, talibutaahamu.” 16 Yakiikira abaana kandi yabaha omugisa, naabateekaho emikono ye.
17 Obu akaba naarubata omu muhanda, omusaija yaija nairuka, yateeza amaju omu maiso ge, kandi yamukaguza ati: “Omwegesa omurungi, kiki eki nsemeriire kukora kugwetwa obwomeezi obutahwaho?” 18 Yesu yamugarukamu ati: “Habwaki noonyeta omurungi? Busaho murungi weena, oihireho Ruhanga wenka. 19 Omanyire ebiragiro: ‘Otaliita, otalisiihana, otaliiba, otaliha obwakaiso obw’ebisuba, otaligobeza, oteekemuga so na nyoko ekitiinisa.’” 20 Omusaija yamugarukamu ati: “Mwegesa, ebiragiro ebi byona nyikaire nimbyorobera kurugira kimu omu buto bwange.” 21 Yesu yamurora yamugonza, kandi yamugambira ati: “Nooburwaho ekintu kimu kyonka. Genda otunde ebintu byawe ogabire abanaku, kandi olyetungira itungo omu iguru, hanyuma oije ofooke muhondezi wange.” 22 Obu yahuliire eki, yaasalirwa muno, yagenda agweriirwe habwokuba akaba aine ebintu bingi.
23 Hanyuma ya Yesu kubeetoroozaamu amaiso, yagambira abeegeswa be ati: “Ka nikiija kugumira muno abaguuda kutaaha omu Bukama bwa Ruhanga!” 24 Baitu abeegeswa be baahunirra muno, habw’eki yabalize. Yesu yabagambira ati: “Baana bange, ka kigumire kutaaha omu Bukama bwa Ruhanga! 25 Kyanguhire engamiya kuraba omu kahuru k’enkinzo, kukira omuntu omuguuda kutaaha omu Bukama bwa Ruhanga.” 26 Baayongera kuhunirra muno kandi baamugambira* bati: “Nooha asobora kujunwa?” 27 Yesu yabarora, yagamba ati: “Hali abantu tikirukusoboka, baitu hali Ruhanga nikisoboka, habwokuba hali Ruhanga ebintu byona nibisoboka.” 28 Petero yamugambira ati: “Dora! Tukasigaho ebintu byaitu byona twakuhondera.” 29 Yesu yagamba ati: “Mananu kwo nimbagambira nti, busaho ayasigireho enju, rundi bagenzi be, rundi banyaanya, rundi nyina, rundi ise, rundi abaana, rundi ebibanja habwange na habw’amakuru amarungi, 30 ow’atalitunga ebirukukiraho emirundi 100 omu kasumi kanu—amaju, bagenzi be, banyaanya, baanyina, abaana n’ebibanja, hamu n’okuhiiganizibwa kandi omu nteekaniza ey’ebintu* erukwija, atunge obwomeezi obutahwaho. 31 Baitu baingi ab’okubanza, baliba b’okumalirra kandi ab’okumalirra babe ab’okubanza.”
32 Obu bakaba bali omu muhanda nibagenda Yerusaalemu, Yesu abeebembiire, baahunirra muno, kandi abo abakaba babahondiire baatandika kutiina. Yayongera yatwara Ikumi na Babiri harubaju, yatandika kubagambira ebintu ebikaba biri haihi kumuhikaho. 33 “Dora! Nitugenda Yerusaalemu kandi Omwana w’omuntu naija kuheebwayo omu mikono y’abakuru ba banyakatagara* n’abahandiiki. Balimucwera omusango gw’okufa kandi bamuheyo omu mikono y’abanyamahanga, 34 kandi bamusekeereze, bamucwere ebicwanta, bamuteere kandi bamwite, baitu hanyuma y’ebiro bisatu, alihumbuuka.”
35 Yakobbo na Yohaana, batabani ba Zebedaayo baija nambere ali baamugambira bati: “Mwegesa, nitugonza otukorre kyona eki turaakusaba.” 36 Yabakaguza ati: “Nimugonza mbakorre ki?” 37 Baamugarukamu bati: “Twikirize twikarre, omu ha mukono gwawe ogw’obulyo, kandi ondi ha mukono gwawe ogw’emoso, omu kitiinisa kyawe.” 38 Yesu yabagambira ati: “Timurukumanya eki murukusaba. Nimusobora kunywera ha kikopo eki ndukunyweraho, rundi mubatizibwe n’okubatizibwa oku ndukubatizibwamu?” 39 Baamugarukamu bati: “Nitusobora.” Yesu yabagambira ati: “Ekikopo eki ndukunyweraho, mulikinyweraho n’okubatizibwa okundukubatizibwa, mulikubatizibwa. 40 Baitu okwikarra ha mukono gwange ogw’obulyo rundi ogw’emoso, tali niinyowe arukucwamu baitu ky’abo, abaakiteekaniriziibwe.”
41 Abandi ikumi obu baakihuliire, baabiihirirwa Yakobbo na Yohaana. 42 Baitu Yesu yabeeta nambere ali, yabagambira ati: “Mumanyire ngu abo abarorwa* nk’abalemi b’amahanga, balema abantu n’ikama, n’abakuru balema n’obukaali. 43 Baitu inywe mutaba nka bo; baitu ogu weena arukugonza kuba mukuru omuli inywe, asemeriire kuba muheereza waanyu, 44 kandi weena arukugonza kuba w’okubanza omuli inywe, asemeriire kuba mwiru wa boona. 45 N’Omwana w’omuntu ataije kuheerezebwa, baitu okuheereza, n’okuhayo obwomeezi bwe nk’ekicunguro* habwa baingi.”
46 Hanyuma, baija Yeriko. Baitu Yesu n’abeegeswa be, hamu n’ekitebe ky’abantu, obu bakaba nibaruga omu Yeriko, Batimayo (mutabani wa Timayo) ow’akaba afiire amaiso kandi ayasabirizaaga, akaba aikaliire harubaju rw’omuhanda. 47 Obu yahuliire ngu ni Yesu Omunyanazaleesi, yatandika kutokera haiguru naagamba ati: “Yesu, Omwana wa Daudi, ngirra embabazi!” 48 Baingi baatandika kumucoomera nibamugambira aculeere, baitu yayeyongerra kimu kutokera haiguru naagamba ati: “Omwana wa Daudi, ngirra embabazi!” 49 Nubwo, Yesu yayemerra yagamba ati: “Mumunyetere.” Baayeeta omusaija ow’afiire amaiso nibagamba bati: “Guma! Imuka, aliyo naakweta.” 50 Yanaga ekijwaro kye ekya haruguru, yaimuka yaija hali Yesu. 51 Yesu yamugambira ati: “Noogonza nkukorre ki?” Omusaija ow’afiire amaiso yamugambira ati: “Rabboni,* leka amaiso gange garole.” 52 Kandi Yesu yamugambira ati: “Genda, okwikiriza kwawe kukukirize.” Ahonaaho omusaija yatandika kuhweza, kandi yatandika kumuhondera omu muhanda.
11 Obu bakaba bali haihi kuhika Yerusaalemu, bali Besifage na Besaniya ha Rusozi orw’Emizaituuni, Yesu yatuma abeegeswa be babiri 2 yabagambira ati: “Mugende omu kyaro kiri eki murukurora, obu muraaba mwakataahamu muti, nimwija kurora omwana gw’endogoya ogutakaikalirwahoga muntu weena, gusibikirwe. Mugusumurre, mugundeetere hanu. 3 Kandi omuntu weena obu araabakaguza ati: ‘Habwaki nimukora ekintu eki?’ mumugambire muti: ‘Mukama waitu naagwetaaga kandi hanyuma nitwija kugugarra bwangu.’” 4 Nahabweki baagenda baasanga omwana gw’endogoya gusibikirwe ha mulyango, aheeru harubaju rw’omuhanda kandi baagusumurra. 5 Baitu abamu abakaba beemeriire aho, baabakaguza bati: “Habwaki nimusumurra omwana gw’endogoya?” 6 Baabagambira ebi byonyini Yesu ebi akaba abagambiire, kandi baabaleka baagenda.
7 Omwana gw’endogoya baaguleetera Yesu, baagwaraho ebijwaro byabo ebya haruguru, yagwikarraho. 8 Kandi abandi baingi baayara ebijwaro byabo ebya haruguru omu muhanda kandi abandi baacwa amataagi ha miti ey’omu kisaka. 9 Baitu abo abaali beebembiire, n’abo abaali nibahondera enyuma, bakaikara nibatokera haiguru nibagamba bati: “Nitusaba, ojune! Aine omugisa ogu ow’aizira omu ibara lya Yahwe!* 10 Buhairwe omugisa, Obukama oburukwija obwa Isiitwe Daudi! Nitusaba ojune, iwe anyakuli omu iguru!” 11 Obu yataahire omu Yerusaalemu, yagenda omu yekaru, yarabyamu amaiso yarora buli kimu kyona, baitu habwokuba obwire bukaba buli haihi kwira yarugayo yagenda Besaniya ali hamu na Ikumi na Babiri.
12 Ekiro ekyahondiireho, obu baali nibaruga Besaniya, yarumwa enjara. 13 Yalengera omuti gw’omutiini gwine amababi, kandi yagenda kurora obu araaba naasobora kusangaho ebijuma. Baitu obu yaguhikireho, atasangeho kantu koona, oihireho amababi gonka habwokuba ako kakaba katali kasumi k’emitiini kwana. 14 Nahabweki, yagugambira ati: “Busaho muntu alyongera kulya ha bijuma byawe ebiro n’ebiro.” Kandi abeegeswa be baali nibahurra.
15 Baahika Yerusaalemu. Hanyuma, yataaha omu yekaru kandi yatandika kubingamu abo boona abaali nibatunda kandi nibagura ebintu omu yekaru, yajuumika emeeza z’abo abaali nibahingisa sente, hamu n’entebe z’abo abaali nibatunda amaiba. 16 Kandi ataikirize omuntu weena kurabya ekintu kyona omu yekaru. 17 Akaba naabeegesa naagamba ati: “Kitahandiikwe ngu: ‘Enju yange eryetwa enju ey’okusabiramu hali amahanga goona’? Baitu mugifoire obwingira bw’abasuma.” 18 Bakuru ba banyakatagara* n’abahandiiki obu baakihuliire, baatandika kuserra omulingo baraamwita; baitu bakaba nibamutiina, habwokuba ekitebe ky’abantu boona baahunirraga habw’omulingo yayegesaamuga.
19 Obwire obu bwatandikire kwira, baaturuka orubuga. 20 Baitu nyenkyakara obu baali nibarabaho, baarora omuti omutiini gumazire kwoma kuhikira kimu ha mihama yagwo. 21 Petero obu yaijukire, yamugambira ati: “Rabbi, dora! omuti omutiini ogu okyenerege* gwomere.” 22 Yesu yamugarukamu ati: “Mube n’okwikiriza omuli Ruhanga. 23 Mananu kwo nimbagambira nti, weena ow’agambira orusozi runu ati: ‘Ruga hanu ogwe omu nyanja’ atarukugurukyagurukya omu mutima gwe kandi aine okwikiriza ngu eki abalize nikigenda kubaho, nikiija kubaho. 24 Enu niyo ensonga habwaki nimbagambira nti, ebintu byona ebi musaba, mube n’okwikiriza ngu mubitungire kandi mulibiheebwa. 25 Kandi obu muraayemerraga kusaba, muganyire abo boona ababasobiize nukwo Isiinywe ow’omu iguru na uwe asobole kubaganyira ebibi byanyu.” 26* ——
27 Bakongera baija Yerusaalemu. Kandi obu akaba naarubata omu yekaru, bakuru ba banyakatagara n’abahandiiki hamu n’abakuru b’abantu baija, 28 baamukaguza bati: “Obusobozi obw’okukora ebintu binu noobwiha nkaha? Rundi nooha yabukuhaire?” 29 Yesu yabagarukamu ati: “Na nyowe leka mbakaguze ekikaguzo kimu. Obu murangarukamu, na nyowe niinyija kubagambira nambere nyiha obusobozi obw’okukora ebintu binu. 30 Okubatiza kwa Yohaana, kwali nikuruga omu iguru, rundi hali abantu? Mungarukemu.” 31 Baatandika kugambirangana bonka bati: “Obu turaagamba ngu: ‘Kuruga omu iguru,’ naija kutukaguza ati: ‘Habwaki mutaramwikiriize?’ 32 Rundi tugambe ngu: ‘Kukaruga hali abantu’?” Bakaba nibatiina ekitebe ky’abantu habwokuba boona baakitwaraga ngu mali Yohaana akaba ali nabbi. 33 Nahabweki, baagarukamu Yesu bati: “Titumanyire.” Yesu yabagambira ati: “Na nyowe tindukwija kubagambira nambere nyiha obusobozi obw’okukora ebintu binu.”
12 Nubwo yatandika kubeegesa naakozesa enfumo ati: “Omusaija akabyara omusiri ogw’emizabbibbu yagwetorooza orugo, yalima ah’okujungira eviini, yayombeka omunaara; kandi omusiri yagusigira abalimi kugurolerra, hanyuma yagenda omu ihanga erindi. 2 Akasumi ak’okunoga obu kaahikire, yatuma omwiru we hali abalimi bamunogere emizabbibbu omu musiri. 3 Baitu baakwata omwiru ogu baamuteera, baamubinga ataine kantu koona. 4 Yayongera yatuma omwiru ondi nambere bali, baitu baamuhutaaza omutwe kandi baamuswaza. 5 Hanyuma yatuma ondi, kandi ogu baamwita. Yasindika n’abandi baingi, abamu baabateera, kandi abandi baabaita. 6 Baitu akaba asigaizeyo omu, mutabani we ow’arukugonza muno. Ha kumalirra, na uwe yamubatumira naagamba ati: ‘Mutabani wange nibaija kumutamu ekitiinisa.’ 7 Baitu abalimi abo, baagambirangana bati: ‘Onu nuwe omugwetwa, mwije, tumwite kandi obugwetwa nibwija kuba bwaitu.’ 8 Nahabweki, baamukwata baamwita kandi baamunaga aheeru y’omusiri gw’emizabbibbu. 9 Mukama w’omusiri alikora ki? Aliija, aite abalimi banu, kandi omusiri aguhe abandi. 10 Timukasomaga ekyahandiikirwe kinu: ‘Ibaale abombeki eri baayangire, niryo lifookere ibaale erikuru erya ha nsonda.* 11 Linu lirugire hali Yahwe,* kandi nirihuniiriza muno omu maiso gaitu’?”
12 Baagonza kumukwata, baitu baatiina ekitebe ky’abantu, habwokuba bakakimanya ngu omu kucwa orufumo runu, nubo akaba naabazaaho. Baamurugaho baagenda.
13 Hanyuma, baamusindikira bamu h’Abafalisaayo n’abahondezi ba Herodi nukwo bamukwate omu bigambo bye. 14 Obu baahikire nambere ali, baamugambira bati: “Mwegesa, tukimanyire ngu obaza amananu, kandi tohondera enteekereza z’abantu, habwokuba toteeka omutima ha nzooka y’abantu, baitu oyegesa omuhanda gwa Ruhanga ogurukuhikaana n’amananu. Kihikire kusasura omusoro hali Kaisaali rundi nangwa? 15 Tusemeriire kugusasura rundi nangwa?” Obu yayetegeriize obugobya bwabo, yabagambira ati: “Habwaki nimundenga? Mundeetere edinaali* ngirole.” 16 Baagimuleetera, kandi yabakaguza ati: “Ekisisani n’ebigambo ebiri ha kinusu kinu by’oha?” Baamugarukamu bati: “Bya Kaisaali.” 17 Yesu yabagambira ati: “Ebya Kaisaali mubigarurre Kaisaali, baitu ebya Ruhanga mubihe Ruhanga.” Eki kyabahuniiriza muno.
18 Abasadukaayo abagamba ngu busaho kuhumbuuka, baija baamukaguza bati: 19 “Mwegesa, Musa akahandiika ngu, kakuba mugenzi w’omuntu afa, akalekaho mukazi we atazaire omwana, mugenzi wa kifa asemeriire kutwara omukazi ogu, nukwo azarre mugenzi we ow’afiire abaana. 20 Hakaba haroho abasaija musanju abarukuzaarwa hamu. Ow’okubanza yaswera omukazi, baitu yafa batakazaire omwana. 21 Owa kabiri yamuswera, baitu na uwe yafa batakazaire omwana, n’owa kasatu nikyo kimu ekyamuhikireho. 22 Kandi boona musanju baafa batazaire omwana. Ha kumalirra, omukazi na uwe yafa. 23 Omu kasumi ak’okuhumbuuka, omukazi onu aliba w’oha? Habwokuba boona musanju akaba ali mukazi wabo.” 24 Yesu yabagarukamu ati: “Enu niyo ensonga habwaki muhabire, habwokuba timumanyire Ebyahandiikirwe noobu gaakuba amaani ga Ruhanga. 25 Obu balihumbuuka kuruga omu bafu, abasaija tibaliswera, n’abakazi tibaliswerwa, baitu baliba bali nka bamalaika omu iguru. 26 Kandi obukirukuhika h’abafu kuhumbuurwa, timukasomaga omu kitabu kya Musa ebirukukwata ha kisaka, Ruhanga obu yamugambiire ati: ‘Niinyowe Ruhanga wa Ibburahimu, Ruhanga wa Isaka kandi Ruhanga wa Yakobbo?’ 27 Tali Ruhanga ow’abafu, baitu ow’aboomeezi. Muhabire muno.”
28 Omu h’abahandiiki ow’akaba aizire kandi yahurra nibateera empaka, obu yakimanyire ngu abagarukiremu kurungi, yamukaguza ati: “Kiragiro ki eky’okubanza* omu biragiro byona?” 29 Yesu yamugarukamu ati: “Eky’okubanza nikyo kinu: ‘Hurra, iwe Isaleeri, Yahwe* Ruhanga waitu ali Yahwe* omu. 30 Kandi osemeriire kugonza Yahwe* Ruhanga waawe n’omutima gwawe gwona, n’obwomeezi bwawe bwona, n’ebiteekerezo byawe byona, n’amaani gaawe goona.’ 31 Ekya kabiri nikyo kinu: ‘Osemeriire kugonza mutaahi waawe nkooku oyegonza wenka.’ Busaho ekiragiro ekindi kyona ekirukukira ebiragiro binu.” 32 Omuhandiiki yamugambira ati: “Mwegesa, obalize kurungi, kandi mali ago nugo mananu. ‘Ruhanga ali omu, kandi tiharoho ondi, oihireho uwe wenka.’ 33 Kandi omuntu kugonza Ruhanga n’omutima gwe gwona, n’ebiteekerezo bye byona, n’amaani ge goona, n’okugonza mutaahi we nkooku ayegonza wenka, nikikira ebihongwa byona ebyokeze* ebihikiriire hamu n’ebyonzira.” 34 Kandi Yesu obu yakyetegeriize ngu omuhandiiki akaba agarukiremu omu mulingo gw’amagezi, yamugambira ati: “Toli hara n’Obukama bwa Ruhanga.” Kandi busaho muntu ayatungire obumanzi obw’okwongera kumukaguza.
35 Baitu Yesu yagumizaamu naayegesa omu yekaru, yagamba ati: “Hati habwaki abahandiiki bagamba ngu Kristo mwana wa Daudi? 36 Daudi weenyini akatereekerezebwa omwoyo ogurukwera, yagamba ati: ‘Yahwe* akagambira Mukama wange ati: “Ikarra ha mukono gwange ogw’obulyo okuhikya obu ndita abanyanzigwa baawe hansi y’ebigere byawe.”’ 37 Daudi uwe weenyini naamweta Mukama we, hati nikiija kita ngu mwana we?”
Abantu baali nibeegondeza omu kuhuliiriza ebi akaba naabaza. 38 Kandi obu akaba naakyayegesa, yagamba ati: “Mwerinde abahandiiki abagonza kurubata bajwaire amaganduura, abagonza abantu babaramukye omu butale, 39 kwikarra omu ntebe ez’omu maiso* omu masorrokaniro, n’omu biikaro ebirukukirayo ekitiinisa ha biihuro ebya rwebagyo. 40 Banyaga ebintu by’abafaakati,* kandi habw’okugonza kweyoleka basaba esaara eziraihire. Banu balitunga ekifubiro ekirukukirayo kuba eky’amaani.”*
41 Yaikarra haihi n’obusanduuko obunagwamu sente, kandi yarora omulingo abantu bakaba nibanagamu sente. Kandi abaguuda baingi bakaba nibanagamu ebinusu bingi. 42 Nubwo omufaakati omunaku yaija, yanagamu obunusu bubiri obutaito obw’omuhendo muke muno.* 43 Yesu yayeta abeegeswa be nambere ali, yabagambira ati: “Mananu kwo nimbagambira nti, omufaakati onu omunaku atairemu sente nyingi kukira abandi boona abataire sente omu busanduuko. 44 Habwokuba boona batairemu ezibasaagiriire, baitu uwe omu bunaku bwe,* atairemu byona ebi abaire ainabyo, itungo lye lyona.”
13 Obu akaba naaruga omu yekaru, omu h’abeegeswa be yamugambira ati: “Mwegesa, dora! Amabaale n’ebyombeko ebisemiire!” 2 Baitu Yesu yamugambira ati: “Nimurora ebyombeko ebi eby’amaani? Busaho ibaale na limu eririsigara haiguru y’ibaale erindi, litanagirwe hansi.”
3 Obu akaba aikaliire ha Rusozi rw’Emizaituuni aroleriire yekaru, Petero, Yakobbo, Yohaana na Andereya baamugakuza omu nsita bati: 4 “Tugambire ebintu binu biribaho di, kandi kokurorraho ki akalyoleka ngu ebintu binu byona biri haihi kubaho?” 5 Yesu yatandika kubagambira ati: “Mwerinde hatabaho muntu weena ayabahabisa. 6 Baingi baliija omu ibara lyange nibagamba ngu: ‘Niinyowe ogu,’ kandi balihabisa baingi. 7 Kandi obu mulihurra obulemu n’amakuru agarukubazaaho obulemu, mutalitiina habwokuba ebintu binu bisemeriire kubaho, baitu empero eriba etakahikire.
8 “Ihanga liritaahirra erindi, n’obukama butaahirre obundi; halibaho emisisa omu biikaro ebirukwahukana; kandi halibaho ibura ly’ebyokulya. Binu biriba ntandiko y’emihito.
9 “Baitu inywe, mwerinde. Abantu balibahayo omu mbuga z’ebiragiro, balibaterra omu masorrokaniro, kandi babeemereze omu maiso g’abalemi n’abakama habwange, nukwo bube bwakaiso hali bo. 10 Ekindi, amakuru amarungi galibanza kutebezebwa omu mahanga goona. 11 Kandi obu baliba nibabatwara kubahayo, mutalyetuntura habw’eki mulibaza, baitu kyona eki muliheebwa omu kasumi ako, nikyo mubaze habwokuba tali niinywe muliba nimubaza, baitu omwoyo ogurukwera. 12 Ekindi, omuntu alihayo mugenzi we aitwe, ise mwana aheyo omwana we, n’abaana baliimukirra abazaire baabo, babaheyo baitwe. 13 Kandi abantu boona balibanoba habw’ibara lyange. Baitu ogu ow’aligumiisiriza* kuhikya ha mpero, nuwe alijunwa.
14 “Baitu obu mulirora ekinugwa ekirukuleetaho kuhwerekerra, kyemeriire nambere kitasemeriire kwemerra (omusomi akozese okwetegereza), hanyuma abo abali omu Buyudaaya, batandike kwirukira omu nsozi. 15 N’ogu ow’aliba ali haiguru y’enju, atalisirimuka rundi kutaaha omu nju ye, kwihamu ekintu kyona. 16 N’ogu ow’aliba ali omu musiri, ataligaruka enyuma kutabarra ekijwaro kye ekya haruguru. 17 Balikibona abakazi abaliba baine enda, n’abo abaliba nibonkya abaana, omu biro ebi! 18 Mwikale nimusaba ngu akasumi ako, katalihika omu kasumi ak’obutiti;* 19 habwokuba omu kasumi ako, halibaho omuhito ogutakabahoga kuruga Ruhanga ahanga ensi kuhikya kasumi ako, kandi tigulyongera kubaho. 20 Amananu gali, kakuba Yahwe* atarakeeheze ebiro ebi, busaho n’omu ayaakukizireho. Baitu habw’abo abayakomeremu, ebiro ebi alibikeehya.*
21 “Nahabweki, kakuba omuntu weena abagambira ati: “Dora! Kristo ali hanu,’ rundi ‘Dora! Nguli ali hali,’ mutakiikiriza. 22 Habwokuba Bakristo ab’ebisuba na banabbi ab’ebisuba baliija kandi balikora obwokurorraho, n’ebintu ebirukuhuniiriza nukwo bahabise abantu, obu kiraaba nikisoboka, bahabise n’abo abakomerwemu. 23 Baitu inywe mwikale muli bulindaara. Nabagambira ebintu binu byona bitakabaireho.
24 “Baitu omu biro ebi, hanyuma y’omuhito ogu, izooba liriswekwa omwirima, okwezi kulireka kujwa, 25 enyunyuuzi zirihanuuka omu iguru, n’amaani ag’omu iguru galitengesebwa. 26 Kandi hanyuma balirora Omwana w’omuntu naizira ha bicu, n’amaani maingi n’ekitiinisa. 27 Kandi alituma bamalaika basorooze hamu abakomerwemu be, kuruga omu mbaju ina,* kuruga ha mpero y’ensi kuhika ha mpero y’iguru.
28 “Hati mwegere ha kyokurorraho kinu eky’omuti omutiini. Amataagi gaagwo obu gatandika kukura kandi gakateekaho amababi, mumanya ngu akasumi k’omusana kali haihi kuhika. 29 Omu mulingo nugwo gumu, obu mulirora ebintu binu nibibaho, mumanye ngu ali haihi ha rwigi. 30 Mananu kwo nimbagambira nti, obusinge bunu tibulihwaho, kuhikya ebintu binu byona bimazire kuhikirra. 31 Iguru n’ensi birihwaho, baitu ebigambo byange tibirihwaho.
32 “Baitu ekiro eki, rundi esaaha egi, busaho ow’abimanyire, noobu baakuba bamalaika omu iguru rundi Omwana, oihireho Isenyowe wenka. 33 Mwikale nimurora kandi mwikale muli bulindaara, habwokuba timumanyire nambere akasumi ako akatairweho kalihikira. 34 Nikisobora kulengesanizibwa n’omusaija ayalekereho enju ye, yagenda omu nsi eya hara, yaha abairu be obusobozi kandi buli omu yamuha omulimo gwe, kandi yaragira ow’arukulinda ha mulyango kwikara ali bulindaara. 35 Nahabweki, mwikale muli bulindaara habwokuba timumanyire ekiro mukama w’enju eki aliiziramu, obundi omu bwire bwa rwebagyo, rundi ekiro omu itumbi, rundi obwire butakakiire,* rundi nyenkyakara muno, 36 nukwo obu araija ataraganiize, atabasanga mugwijagiire. 37 Baitu ekindukubagambira, ninkigambira n’abandi boona nti: Mwikale muli bulindaara.”
14 Hakaba nihaburayo ebiro bibiri, Okuhingurwaho* n’Obugenyi obw’Emigaati Etatumbisiibwe buhike. Kandi bakuru ba banyakatagara* hamu n’abahandiiki bakaba nibaserra omulingo ogw’amagezi nkooku baraamukwata kandi bamwite. 2 Baitu bakaba nibagambirangana bati: “Tutamukwata ha kiro ky’obugenyi, habwokuba abantu nibasobora kuleetaho akaimukirro.”
3 Obu akaba ali Besaniya, aikaliire naalya* omu nju ya Simooni omugenge, omukazi akaija aine ecupa y’amagita agarukuboya, amarungi muno aga naadi,* agatatabwirwemu ekintu ekindi kyona kandi ag’omuhendo omwingi muno. Yasumurra ecupa, yatandika kugaseesa ha mutwe gwa Yesu. 4 Baitu abamu baabiihirwa, baagambirangana bati: “Habwaki amagita ganu agarukuboya nigafa busa? 5 Gabaire nigasobora kutundwa edinaali* ezirukuhingura omu 300, kandi sente ezo ziheebwe abanaku!” Baabiihirirwa* muno omukazi. 6 Baitu Yesu yabagambira ati: “Omukazi mumuleke. Habwaki nimumuleetera kwetuntura? Ankoliire ekintu ekirungi. 7 Abanaku mwikara na bo obwire bwona, nimusobora kubakorra ebirungi obwire bwona obu murukugonza, baitu timurukwija kuba na nyowe obwire bwona. 8 Akozere eki arukusobora, obu aseesere amagita agarukuboya ha mubiri gwange akasumi katakahikire, nukwo anteekanize kuziikwa. 9 Mananu kwo nimbagambira nti, hoona nambere amakuru amarungi galitebezebwa omu nsi yoona, omukazi onu eki akozere kiraagambwahoga kumwijuka.”
10 Kandi omu ha Ikumi na Babiri, arukwetwa Yuda Isikalyota, akagenda hali bakuru ba banyakatagara, nukwo amugobeze amubahikyeho. 11 Obu baakihuliire, baasemererwa muno, baamuraganiza kumuha sente ez’efeeza. Nahabweki, yatandika kuserra omugisa ogw’okumugobeza.
12 Ha kiro eky’okubanza eky’Emigaati Etatumbisiibwe, ekiro eki baaheerahoga ekihongwa eky’Okuhingurwaho nkooku kyaragiirwe, abeegeswa be baamukaguza bati: “Ni nkaha nambere orukugonza tugende tukuteekanirize ah’oraaliira Okuhingurwaho?” 13 Nubwo yasindika abeegeswa be babiri, yabagambira ati: “Mugende omu rubuga, nimwija kutangaana omusaija ahimbire ensoha y’amaizi, mumuhondere. 14 Hoona nambere araataaha, mugambire mukama w’enju muti: ‘Omwegesa agambire ati: “Ekisiika ky’abagenyi kiri nkaha, nambere ndaaliira Okuhingurwaho n’abeegeswa bange?”’ 15 Naija kubooleka ekisiika ekikooto ekya haiguru ekirumu byona ebi turukwetaaga kukozesa. Oku nuho mututeekanirize.” 16 Nubwo abeegeswa baagenda baataaha omu rubuga, baasanga byona ebi abagambiire nukwo biri, kandi baateekaniza Okuhingurwaho.
17 Obu bwahikire rwebagyo, yaija ali na Ikumi na Babiri. 18 Obu baali baikaliire ha meeza nibalya, Yesu yabagambira ati: “Mananu kwo nimbagambira nti, omu hali inywe abarukulya hamu na nyowe naija kungobeza.” 19 Baatuntura muno kandi buli omu yatandika kumukaguza ati: “Niinyowe?” 20 Yabagambira ati: “Ali omu ha Ikumi na Babiri, ogu arukukoza na nyowe omu bbakuli. 21 Omwana w’omuntu naagenda nkooku kyamuhandiikirweho, baitu alikibona ogu aligobeza Omwana w’omuntu. Kyakubaire kirungi kakuba omuntu ogu, atarazairwe.”
22 Obu bakaba nibakyalya, yakwata omugaati yasaba, yagucwamu, yagubaha, naagamba ati: “Mukwate, gunu nigukiikirra omubiri gwange.” 23 Hanyuma yakwata ekikopo, yasiima, yakibaha, kandi boona baanywaho. 24 Yabagambira ati: “Kinu nikikiikirra ‘esagama yange ey’ekiragaano,’ ey’erukwija kuseeseka habwa baingi. 25 Mananu kwo nimbagambira nti, tindyongera kunywa amaarwa kuruga omu mizabbibbu, kuhikya ha kiro kiri obu ndiganywa gali mahyaka omu Bukama bwa Ruhanga.” 26 Obu baamazire kuzina ebizina eby’okukugiza,* baagenda ha Rusozi orw’Emizaituuni.
27 Yesu yabagambira ati: “Inywena nimwija kutabaijuka, habwokuba kikahandiikwa kiti: ‘Nditeera omuliisa, kandi entaama ziriraranga.’ 28 Baitu obu ndihumbuurwa, ndibabanza kugenda Galiraaya kandi nuho ndibatangaana.” 29 Baitu Petero yamugambira ati: “Abandi boona noobu baraatabaijuka, nyowe tindukwija kutabaijuka.” 30 Yesu yamugambira ati: “Mananu kwo ninkugambira nti, kiro kinu omu bwire bw’ekiro bunu bwonyini, enkoko etakakookere emirundi ebiri, noija kunyehakana emirundi esatu.” 31 Baitu Petero yaikara naagamba ati: “Noobu kiranyetaagisa kufa na iwe, tindukwija kukwehakana naakake.” N’abandi boona baagamba ekintu nikyo kimu.
32 Hanyuma baija omu kiikaro ekirukwetwa Gesesemane, kandi yagambira abeegeswa be ati: “Mwikarre hanu ngende nsabe.” 33 Yatwara Petero, Yakobbo, na Yohaana, yatandika kuhurra obujune obw’amaani n’okwetuntura muno. 34 Yabagambira ati: “Nimpurra obujune obw’amaani, nibwenda n’okunyita. Musigale hanu kandi mwikale nimurora.” 35 Yayeyongerayo omu maiso kake, yateeza amaju, yainama hansi yasaba ngu, obu kiraaba nikisoboka, esaaha egi emuhinguleho. 36 Kandi yagamba ati: “Abba,* Taata, hali iwe ebintu byona nibisoboka, nyihaho ekikopo kinu. Baitu hatali nkooku ndukugonza, baitu Iwe nkooku orukugonza.” 37 Yagaruka yabasanga bagwijagiire, kandi yakaguza Petero ati: “Simooni, ogwijagiire? Toine maani ag’okwikara noorora, habw’esaaha emu yonka? 38 Mwikale nimurora kandi mwikale nimusaba, nukwo mutagwa omu kwohebwa. Ky’amananu ngu omwoyo nigugonza,* baitu omubiri muceke.” 39 Yayongera yagenda kusaba kandi yabaza ebigambo nibyo bimu. 40 Yayongera yagaruka yasanga bagwijagiire, habwokuba bakaba baine oturo twingi kandi baaburwa eky’okumugarukamu. 41 Yagaruka omurundi ogwa kasatu, kandi yagamba ati: “Omu bwire nka bunu mukyagwijagiire kandi muhuumwire! Eki nikimara, obwire buhikire! Dora! Omwana w’omuntu naagenda kugobezebwa, aheebweyo omu mikono y’abasiisi. 42 Mwimuke tugende. Dora! Ow’arangobeza airiire haihi.”
43 Ahonaaho obu akaba naakyabaza, Yuda, omu ha Ikumi na Babiri yaija n’ekitebe ky’abantu bakwasire empirima n’emiigo, batumirwe bakuru ba banyakatagara, abahandiiki, hamu n’abakuru b’abantu. 44 Ayamugobiize akaba abagambiire akokurorraho nambere baakumumanyiire, naagamba ati: “Ogu ou ndaanywegera, nuwe ogu, mumukwate kandi mumulinde kurungi atabatorokaho.” 45 Yaizira kimu nambere ali, yamugambira ati: “Rabbi!” kandi yamunywegera. 46 Nubwo baija baamugwera, baamukwata. 47 Baitu omu hali abo abaali beemeriire harubaju aho, yasomorayo empirima ye, yatemaho okutu okw’omwiru wa nyakatagara omukuru,* yakucwaho. 48 Yesu yabakaguza ati: “Mwizire kunkwata mwine empirima n’emiigo, nk’abarukukwata omusuma? 49 Buli kiro, naikaraga ndi na inywe omu yekaru ninyegesa, baitu mutankwate. Baitu kinu kibaireho nukwo Ebyahandiikirwe bisobole kuhikirra.”
50 Kandi abeegeswa be boona baamusigaho bairuka. 51 Baitu omusigazi omu, ow’akaba ayesibire orugoye orurungi orw’ekitaani rwonka ha mubiri gwe, yatandika kumuhondera naamugendera haihi. Kandi obu baalengereho kumukwata, 52 yairuka yasigaho orugoye rwe orw’ekitaani, yagenda ali busa.*
53 Hanyuma, baatwara Yesu hali nyakatagara omukuru, kandi bakuru ba banyakatagara boona, n’abakuru b’abantu, hamu n’abahandiiki, baayesorooza hamu. 54 Baitu Petero yaikara amuhondiire haraho, kuhikira kimu omu zigati ya nyakatagara omukuru; kandi yaikarra hamu n’abaheereza b’omu nju, naayota omurro. 55 Bakuru ba banyakatagara n’ab’Orukurato Orukuru* boona bakaba nibaserra obwakaiso oburukukwata hali Yesu, obu barasigikirraho kumwita, baitu batabutunge. 56 Baingi baali nibaha obwakaiso obw’ebisuba, baitu obwakaiso bwabo bwali butarukwikirraniza. 57 Haroho abamu abaali beemeriire nibamubazaaho obwakaiso obw’ebisuba, nibagamba bati: 58 “Tukamuhurra naagamba ati: ‘Niinyija kuseesa hansi yekaru eyayombekerwe n’emikono kandi nyombeke endi omu biro bisatu, etombekerwe n’emikono.’” 59 Baitu bunu nabwo bwali butarukwikirraniza.
60 Hanyuma nyakatagara omukuru yayemerra hagati yabo, yakaguza Yesu ati: “Eki nookibazaaho ki? Abasaija banu ebi barukukujunaana mananu?” 61 Baitu yaikara aculiire, tiyamugarukamu. Nyakatagara omukuru yayongera yamukaguza ati: “Niiwe Kristo, Omwana w’Ogu Ahairwe Omugisa?” 62 Yesu yagarukamu ati: “Niinyowe, kandi mulirora Omwana w’omuntu aikaliire ha mukono ogw’obulyo ogw’amaani, naizira ha bicu eby’omu iguru.” 63 Ahonaaho nyakatagara omukuru yataagura ebijwaro bye, naagamba ati: “Nitukyayetaaga obwakaiso obundi? 64 Mumwehuliriire naajuma Ruhanga. Nimucwamu ki?”* Boona baamucwera ogw’okufa. 65 Abamu baatandika kumucwera ebicwanta, baamusweka h’amaiso kandi baamuteera entomi, nibagamba bati: “Obu oraaba oli nabbi, tugambire nooha akutiire?” Hanyuma y’okumuteera empi omu maiso, abaserikale baamwihaho, baamutwara.
66 Petero obu akaba ali hansi omu zigati, omu h’abazaana ba nyakatagara omukuru yaija. 67 Obu yamurozere naayota omurro, yamwikazaho amaiso, yagamba ati: “Na iwe obaire oli na Yesu Omunyanazaleesi.” 68 Baitu yakyehakana, naagamba ati: “Timmumanyire, kandi tindukwetegereza ebi orukubaza,” Petero yagenda aheeru ha mulyango gw’okutaahiramu. 69 Omuzaana ogu obu yamurozere, yagambira abakaba beemeriire aho, ati: “Onu na uwe ali omu hali bo.” 70 Yayongera yakyehakana. Hanyuma y’obwire buke, abo abaali beemeriire haihi na Petero, baatandika kumugambira bati: “Amananu gali, oli omu hali bo habwokuba oli Munyagaliraaya.” 71 Baitu yatandika kukyena n’okurahira, naagamba ati: “Omusaija ogu ou murukubazaaho, timmumanyire!” 72 Ahonaaho enkoko yakooka omurundi ogwa kabiri, kandi Petero yaijuka Yesu eki akaba amugambiire ati: “Enkoko etakakookere emirundi ebiri, noija kunyehakana emirundi esatu.” Yasaalirwa muno kandi yatandika kurra.
15 Ahonaaho nyenkyakara omu rukyakya, bakuru ba banyakatagara,* bali hamu n’abakuru b’abantu, n’abahandiiki hamu n’ab’Orukurato Orukuru boona, baayesorooza hamu baahanuura, kandi baaboha Yesu baamutwara, baamuhayo hali Piraato. 2 Piraato yamukaguza ati: “Oli Omukama w’Abayudaaya?” Yesu yamugarukamu ati: “Niiwe wenka wakyegambira.” 3 Baitu bakuru ba banyakatagara bakaba nibamujunaana ebintu bingi. 4 Piraato yayongera yamukaguza ati: “Ebi noobibazaaho ki? Dora ebintu ebi byona ebi barukukujunaana.” 5 Baitu Yesu atagarukemu ekintu ekindi kyona, kandi Piraato yahunirra.
6 Buli murundi obugenyi obu bwabahoga, yalekeraga omunyankomo omu, abantu ou baasabaga. 7 Omu kasumi ako, omusaija arukwetwa Bbarabba akaba ali omu nkomo n’abandi abaali bajeemiire gavumenti, kandi omu kujeemera gavumenti bakaita n’abantu. 8 Ekitebe ky’abantu baatandika kusaba Piraato abakorre nkooku yabakorraga. 9 Yabakaguza ati: “Nimugonza mbalekerre Omukama w’Abayudaaya?” 10 Habwokuba Piraato akaba akimanyire ngu banyakatagara abakuru baali bamuhaireyo habw’itima. 11 Baitu bakuru ba banyakatagara baimukiriza abantu basabe Piraato alekere Bbarabba omu kiikaro kya Yesu. 12 Piraato yayongera yabakaguza ati: “Hati onu ou mweta Omukama w’Abayudaaya mmukorre ki?” 13 Baayongera baatokera haiguru nibagamba bati: “Ahanikwe ha muti!”* 14 Baitu Piraato yayongera yabakaguza ati: “Habwaki? Kibi ki eki akozere?” Baitu baayeyongera kutokera haiguru nibagamba bati: “Ahanikwe ha muti!”* 15 Piraato habw’okugonza kusemeza abantu, yabalekerra Bbarabba. Kandi hanyuma y’okuragira ngu Yesu ateerwe kibbooko, yamuhayo kwitirwa ha muti.
16 Abaserikale baamutwara omu zigati,* omu ka y’omulemi kandi baayeta abaserikale abandi boona. 17 Baamujweka orugoye orwa papo kandi baaruka ekondo y’amahwa baagimujweka ha mutwe. 18 Baatandika kumugambira bati: “Obusinge bube na iwe,* Omukama w’Abayudaaya!” 19 Ekindi, baamuteera ha mutwe nibakozesa orubingo, baamucwera ebicwanta, kandi baateeza amaju omu maiso ge nibamwinamira. 20 Obu baamazire kumuterra enaku,* baamujuuramu orugoye orwa papo kandi baamujweka ebijwaro bye ebya haruguru. Nubwo baamutwara kumuterra emisumaali ha muti. 21 Omusaija arukwetwa Simooni owa Kulene, ise Alekizanda na Rufo, akaba naarabaho naaruga omu kyaro. Baamuhambiriza kwetweka omuti* gwa Yesu.
22 Yesu baamuleeta omu kiikaro ekirukwetwa Gologoosa, obu kihindurwa kimanyisa “Ekiikaro eky’Akahangara.” 23 Kandi baalengaho kumuha eviini etabwirwemu miira, baitu yayanga kuginywa. 24 Baamuterra emisumaali ha muti kandi baabagana ebijwaro bye ebya haruguru nibakozesa okutoma, kurora buli omu eki araatwara. 25 Baamuterra emisumaali ha muti saaha isatu.* 26 Omusango ogwali nigumujunaanwa gwahandiikwa h’akaapa omu bigambo binu: “Omukama w’Abayudaaya.” 27 Kandi baahanika abasuma babiri ha miti ha rubaju rwe, omu ha rubaju orw’obulyo, n’ondi ha rubaju orw’emoso. 28* —— 29 Abo abakaba nibarabaho baamujuma, nibahungya emitwe yabo, nibagamba bati: “Aha! Iwe ayagambire ngu noosobora kuseesa yekaru kandi noogyombekera omu biro bisatu, 30 weejune osirimuke oruge ha muti.” 31 Omulingo nugwo gumu, bakuru ba banyakatagara, bali hamu n’abahandiiki, baamusekereza nibagamba bati: “Abandi akabajuna, baitu uwe tasobora kwejuna! 32 Leka Kristo, Omukama wa Isaleeri ayehanuule ha muti hati, nukwo tukirole kandi twikirize.” N’abo abakaba bahanikirwe ha miti ha rubaju rwe, baamujuma.
33 Obu zaahikire saaha mukaaga,* omwirima gwasweka ensi yoona kuhika saaha mwenda.* 34 Kandi saaha mwenda, Yesu yayamirra omu iraka erya haiguru ati: “Eli, Eli, lama sabbakasani?” obu kihindurwa kimanyisa ngu, “Ruhanga wange, Ruhanga wange, habwaki onsigireho?” 35 Bamu h’abaali beemeriire haihi aho, obu baahuliire eki, baatandika kugamba bati: “Dora! Naayeta Eriya.” 36 Hanyuma omuntu omu yairuka, yaibika siponji* omu maarwa agarukusarra, yagiteeka ha rubingo, yamuha anywe naagamba ati: “Mumuleke! Leka turole Eriya obu araija akamuhanuurayo.” 37 Nubwo Yesu yakunga omu iraka erya haiguru kandi yafa.* 38 Kandi orutimbi rw’omu kiikaro ekirukwera ekya yekaru rwatemukamu kabiri, kuruga haiguru kuhika hansi. 39 Omukuru w’abaserikale ow’akaba ayemeriire harubaju naarora ebyabaireho Yesu obu akaba naafa, yagamba ati: “Mananu kwo, omusaija onu abaire Mwana wa Ruhanga.”
40 Hakaba haroho n’abakazi nibarorra haraho, kandi bamu hali bo nubo, Malyamu Magadalene, Malyamu nyina Yakobbo Omuto na Yose, hamu na Salome, 41 abaagendaga na Yesu kandi abaamuheerezaaga obu akaba ali Galiraaya, kandi hakaba haroho n’abakazi abandi baingi abaali baizire na uwe omu Yerusaalemu.
42 Habwokuba obwire bukaba butandikire kwira, kiri kiro ky’Okuteekaniza kandi ekiro ekirukuhonderaho eri Sabbiiti, 43 hakaija Yusufu owa Alimaseya, omusaija ow’ekitiinisa ayaikarraga omu Rukurato kandi na uwe akaba alindiriire Obukama bwa Ruhanga. Akatunga obumanzi, yagenda omu maiso ga Piraato yamusaba omutumbi gwa Yesu. 44 Baitu Piraato akagonza kumanya Yesu obu araaba amazire kufa. Yayeta mukuru w’abaserikale yamukaguza Yesu obu araaba amazire kufa. 45 Obu yamazire kukigumya kuruga hali mukuru w’abaserikale, yaikiriza Yusufu kutwara omutumbi gwa Yesu. 46 Hanyuma y’okugura orugoye orw’ekitaani ekisemiire yamuhanuura ha muti, yamuzinga omu rugoye oru, yamubyamya omu kituuro ekikaba kirimirwe omu mwandara. Hanyuma yakulingura ibaale yaliteeka ha mulyango gw’ekituuro.* 47 Baitu Malyamu Magadalene na Malyamu nyina Yose, baikara baroleliire nambere akaba atairwe.
16 Kandi Sabbiiti obu yahoire, Malyamu Magadalene, Malyamu nyina Yakobbo hamu na Salome, baagura ebirukuboya nukwo babisiige omubiri gwa Yesu. 2 Nyenkyakara muno izooba limazire kuturuka, ha kiro eky’okubanza omu wiiki, baagenda ha kituuro.* 3 Kandi bakaba nibagambirangana bati: “Nooha araakulingura ibaale akalitwihira ha mulyango gw’ekituuro?” 4 Obu baimukize amaiso, baarora ibaale liihirwe ha mulyango gw’ekituuro, noobu kiraaba ngu likaba liri likooto muno. 5 Obu baataahire omu kituuro, baarora omusigazi aikaliire ha rubaju rw’obulyo, ajwaire orugoye oruraihire orurukwera kandi baahunirra muno. 6 Yabagambira ati: “Mutahunirra, nimuserra Yesu Omunyanazaleesi, ayaitiirwe ha muti. Ahumbwirwe. Hanu taroho. Dora, hanu nuho nambere bakaba bamubyamize. 7 Baitu mugende mugambire abeegeswa be na Petero muti: ‘Naija kubabanza Galiraaya, kandi oku nuho muraamurorra nkooku yabagambiire.’” 8 Baaruga omu kituuro batiinire kandi bahuniriire. Baitu habw’okutiina, batagambire omuntu ondi weena.*
Nkooku kiri, “omu maiso gaawe.”
Rora, Ebyong. A5.
Rundi, “Omubatiza.”
Rundi, “yabaibika.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Omuhandiiki.”
Rundi nikisobora kuhindurwa, “zikaba zimanyire nuwe oha.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rundi, “aikaliire ha meeza.”
Rundi, “baikaliire ha meeza.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Oruhu orwahurwamu amaarwa.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”
Rundi, “ow’asaraire.”
Rundi, “ow’asaraire.”
Rundi, “omwekambi.”
Ekikubyo ekiheebwa Sitaani.
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Ensita erukwera.”
Rundi, “okw’enteekaniza ey’ensi enu.”
Rundi, “ekigega ekikozesebwa kupima ebintu.”
Rundi, “Ihunga ery’amaani.”
Rundi, “ebituuro eby’ekiijukyo.”
Rora, Ebyong. A5.
Rundi, “Ekicweka eky’Embuga Ikumi.”
Rundi, “ali haihi kuhika ha mpero ye.”
Rundi, “Akaba ahikirweho obusaasi bwingi muno.”
Rundi, “Leka kutiina.”
Nkooku kiri, “omulinga omu myeko yabo.”
Rundi, “ekijwaro ekindi.”
Rundi, “Omubatiza.”
Rundi, “aikaliire ha meeza.”
Rundi, “na habw’abo abakaba baikaliire ha meeza.”
Rundi, “omu kituuro eky’ekiijukyo.”
Rundi, “yabaganyira.”
Rora, Ebyong. B14.
Nka saaha mwenda ez’ekiro, kuhikya nka saaha 12 eza nyenkyakara, izooba nirituruka.
Rundi, “nk’ow’akaba ali haihi.”
Nkooku kiri, “kubatiza.”
Rundi, “araataahirraga.”
Rora, Ebyong. A3.
Omu Ruyonaani, por·neiʹa. Rora, Kusoborra Ebigambo; “Ebikorwa eby’orwanju.”
Rundi, “ebikorwa ebirukuswaza.” Omu Ruyonaani a·selʹgei·a. Rora, Kusoborra Ebigambo; “Engeso ezijunzire.”
Nkooku kiri, “omugaati gw’abaana okagunagira.”
Rundi, “Ekicweka eky’Embuga Ikumi.”
Rundi, “basiibire.”
Nkooku kiri, “emigaati ey’eraigusa.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rundi, “Omubatiza.”
Nkooku kiri, “kubeegesa.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”
Rundi, “aleke kutwaza obwomeezi bwe nkooku arukugonza.”
Nkooku kiri, “obusiihani.”
Rundi nikisobora kuhindurwa, “batabigambire omuntu weena.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Ebyong. A3.
Rora, Ebyong. A3.
Abo abasiisa kandi bakaleetera n’abandi kusiisa.
Rundi, “kugaitururwa na.”
Rundi, “anyakugaitururwa na.”
Rundi, “anyakugaitururwa na.”
Rundi nikisobora kuhindurwa, “baagambirangana.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Enteekaniza ey’ebintu.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”
Rundi, “abamanyirwe.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Ekicunguro.”
Nikimanyisa, “Omwegesa.”
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Kukyena.”
Rora, Ebyong. A3.
Nkooku kiri, “ery’omutwe gw’ensonda.”
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. B14.
Rundi, “ekirukukirayo obukuru.”
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Ebyong. A5.
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Ekihongwa ekyokeze.”
Rora, Ebyong. A5.
Rundi, “ezirukukirayo oburungi.”
Nkooku kiri, “amaju g’abafaakati.”
Rundi, “ekirukulemeera.”
Nkooku kiri, “leputa ibiri, egi niyo koduransi emu.” Rora, Ebyong. B14.
Rundi, “omu bwetaago bwe.”
Rundi, “ogu ow’agumiisiriza.”
Rundi, “ak’obufuki.”
Rora, Ebyong. A5.
Nkooku kiri, “akabikeehya.”
Nkooku kiri, “embeho ina.”
Nkooku kiri, “enkoko obu zikooka.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”
Rundi, “aikaliire ha meeza.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rora, Ebyong. B14.
Rundi, “Baatabukira.”
Rundi, “zabbuli.”
Ekigambo eky’Oruhebburaniya rundi Oruramaiki, ekirukumanyisa “Ai Isenyowe!”
Rundi, “gwine ekihika.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Rundi, “yagenda ajwaire ak’omunda konka.”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Orukurato Orukuru.”
Rundi, “Nimuteekereza ki?”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”
Rundi, “Aitirwe ha muti!” Rora, Kusoborra Ebigambo; “Omuti.”
Rundi, “Aitirwe ha muti!”
Rora, Kusoborra Ebigambo; “Ezigati.”
Rundi, “Hangiriza.”
Rundi, “kumusekeereza.”
Rora, Kusoborra Ebigambo.
Nka saaha isatu eza nyenkyakara.
Rora, Ebyong. A3.
Nka saaha mukaaga eza nyamusana.
Nka saaha mwenda eza nyamusana.
Ekirukumanyisa, ekyangwe ekinyunyuuta amaizi.
Rundi, “yaikya ogw’okumalirra.”
Rundi, “ekituuro eky’ekiijukyo.”
Rundi, “kituuro eky’ekiijukyo.”
Kusigikirra ha byahandiikirwe ebya ira ebirukwesigwa, Enjiri ya Marako emalirra n’ebigambo ebiri omu rukarra rwa 8. Rora, Ebyong. A3.