Watchtower LAIBURALE EYA HA MUKURA
Watchtower
LAIBURALE EYA HA MUKURA
Rutoro
  • BAIBULI
  • EBITABU
  • ENSORROKANO
  • nwt Matayo 1:1-28:20
  • Matayo

Ekicweka kinu tikiine vidiyo yoona.

Otuganyire, haroho ekisobere kyalemesa vidiyo kutandika.

  • Matayo
  • Empindura ey’Ensi Empyaka ey’Ebyahandiikirwe Ebirukwera
Empindura ey’Ensi Empyaka ey’Ebyahandiikirwe Ebirukwera
Matayo

ENJIRI NKOOKU YAHANDIIKIRWE MATAYO

1 Ekitabu eky’ebyafaayo by’okuzaarwa kwa Yesu Kristo,* omwijukuru wa Daudi, omwijukuru wa Ibburahimu.

 2 Ibburahimu akazaara Isaka;

Isaka yazaara Yakobo;

Yakobo yazaara Yuda na bagenzi be;

 3 Yuda yazaara Pereezi hamu na Zera, akabazaara omuli Tamali;

Pereezi yazaara Hezirooni;

Hezirooni yazaara Ramu;

 4 Ramu yazaara Aminadabbu;

Aminadabbu yazaara Nasooni;

Nasooni yazaara Salimoni;

 5 Salimoni yazaara Boazi, akamuzaara omuli Rahabbu;

Boazi yazaara Obbedi, akamuzaara omuli Ruusi;

Obbedi yazaara Yese;

 6 Yese yazaara Daudi omukama.

Daudi yazaara Suleimaani, akamuzaara omu mukazi wa Uliya;

 7 Suleimaani yazaara Rehobboamu;

Rehobboamu yazaara Abbiya;

Abbiya yazaara Asa;

 8 Asa yazaara Yehosafaati;

Yehosafaati yazaara Yehoramu;

Yehoramu yazaara Uziya;

 9 Uziya yazaara Yosamu;

Yosamu yazaara Ahazi;

Ahazi yazaara Hezekiya;

10 Hezekiya yazaara Manase;

Manase yazaara Amoni;

Amoni yazaara Yosiya;

11 Yosiya yazaara Yekoniya na bagenzi be, omu kasumi obu baatwairwe omu Bbabburooni.

12 Hanyuma y’okutwarwa Bbabburooni, Yekoniya akazaara Saratiyeri;

Saratiyeri yazaara Zerubabeeri;

13 Zerubabeeri yazaara Abbiyuda;

Abbiyuda yazaara Eriyakimu;

Eriyakimu yazaara Azoli;

14 Azoli yazaara Zadooki;

Zadooki yazaara Akimu;

Akimu yazaara Eliyudi;

15 Eliyudi yazaara Eryeza;

Eryeza yazaara Matani;

Matani yazaara Yakobbo;

16 Yakobbo yazaara Yusufu iba Malyamu, nyina Yesu, arukwetwa Kristo.

17 Obwijukuru* bwona kuruga hali Ibburahimu kuhika hali Daudi bukaba 14; kuruga hali Daudi kuhika h’akasumi ak’okutwarwa Bbabburooni bukaba buli bwijukuru 14; kandi kuruga ha kutwarwa Bbabburooni kuhika hali Kristo, bwijukuru 14.

18 Kunu nukwo kuzaarwa kwa Yesu Kristo. Omu kasumi Malyamu nyina akaba ajumbiirwe Yusufu, akatunga enda habw’omwoyo ogurukwera* atakamutwaire kuba mukazi we. 19 Baitu habwokuba Yusufu iba akaba ali musaija ahikiriire kandi akaba atarukugonza kumuswaza, akagonza kumuleka omu nsita. 20 Baitu hanyuma y’okuteekerezaaho ebintu ebi, dora! Malaika wa Yahwe* akamubonekera omu kirooto, yamugambira ati: “Yusufu, mutabani wa Daudi, otatiina kutwara mukazi waawe Malyamu omu ka, habwokuba enda ei aine agitwaire habw’omwoyo ogurukwera. 21 Alizaara omwana, kandi ibara lye olimuruka Yesu,* habwokuba alijuna abantu be kuruga omu bibi byabo.” 22 Binu byona bikabaho kuhikiiriza Yahwe* ebi yarangire kuraba omuli nabbi we naagamba ati: 23 “Dora! Omwisiki ow’atakabyamaga n’omusaija alitwara enda, azaale omwana omwojo kandi ibara lye balimuruka Imanueri,” ekirukumanyisa, “Ruhanga Ali na Itwe.”

24 Hanyuma, Yusufu akasisiimuka yakora nkooku malaika wa Yahwe* yamugambiire, kandi yatwara mukazi we omu ka. 25 Baitu atateerane na uwe kuhikya obu yazaire omwana omwojo kandi ibara lye yamuruka Yesu.

2 Hanyuma ya Yesu kuzaarwa omu Beterehemu eya Buyudaaya omu kasumi k’Omukama Herodi,* dora! abarukuraguza enyunyuuzi bakaruga Burugaizooba baija Yerusaalemu, 2 baakaguza bati: “Omukama w’Abayudaaya ow’azairwe ali nkaha? Tuboinege enyunyuuzi ye obu tubairege tuli Burugaizooba, kandi twizire kumuramya.”* 3 Omukama Herodi obu yakihuliire, akeetuntura muno hamu n’ab’omu Yerusaalemu boona. 4 Akasorooza bakuru ba banyakatagara* boona hamu n’abahandiiki,* yabakaguza nambere Kristo yaakuzaaliirwe. 5 Baamugambira bati: “Omu Beterehemu ya Buyudaaya habwokuba kikahandiikwa kuraba omuli nabbi ngu: 6 ‘Kandi iwe Beterehemu ey’omu nsi ya Yuda, toli rubuga orurukukirayo obutaito omu balemi ba Yuda, baitu omuli iwe nuho haliruga omulemi, ow’alifooka muliisa w’abantu bange Isaleeri.’”

7 Hanyuma, Herodi akeeta omu nsita abaraguza enyunyuuzi kandi yabakaguza akasumi akabaaroliiremu enyunyuuzi. 8 Yabatuma Beterehemu, naagamba ati: “Mugende muserre omwana, obu muraamuzoora mugaruke mungambire nukwo na nyowe ngende mmuramye.” 9 Hanyuma y’okuhuliiriza omukama ebi yabagambiire, baagenda. Kandi dora! enyunyuuzi ei baali baboine bakyali Burugaizooba yabeebembera, obu yahikire nambere omwana akaba ali, yayemerra. 10 Obu baaboine enyunyuuzi yayemerra, baasemererwa muno. 11 Kandi obu baataahire omu nju, baarora omwana ali na Malyamu nyina, baateeza amaju hansi baamuramya.* Baasumurra n’eby’omuhendo byabo baamuha ebisembo—ezaabbu, emigaju hamu n’ebirukuboya ebirukwetwa miira. 12 Baitu habwokuba Ruhanga akababonekera omu kirooto yabagambira kutagaruka omwa Herodi, bakagaruka omu nsi y’owabu nibakozesa omuhanda ogundi.

13 Obu baamazire kugenda, dora! Malaika wa Yahwe* akabonekera Yusufu omu kirooto, yamugambira ati: “Imuka, otwale omwana na nyina, mwirukire Misiri, kandi mwikaleyo kuhikya obu ndikugambira eky’okukora habwokuba Herodi naagenda kuserra omwana amwite.” 14 Yusufu yaimuka omu bwire bw’ekiro, yatwara omwana na nyina, baagenda Misiri. 15 Bakaikarayo kuhikya Herodi obu yafiire. Kinu kikahikiiriza Yahwe* eki akaba abalize naaraba omuli nabbi naagamba ati: “Omwana wange nkamweta kuruga Misiri.”

16 Herodi obu yarozere ngu abarukuraguza enyunyuuzi bamubiihire, yabiihirwa muno, kandi yatuma abantu kugenda kwita abaana boona aboojo abakaba bali omu Beterehemu n’ebiikaro byona ebikaba bigyetoroire, kutandikira ha myaka ebiri kugaruka hansi naasigikirra h’akasumi abarukuraguza enyunyuuzi baamugambiire. 17 Kandi eki kikahikiiriza nabbi Yeremiya ebi yagambire ati: 18 “Iraka ery’okurra n’okuteera empamo likahulirwa omu Rama, Rakeeri naalirirra abaana be kandi tarukugonza kuhuumuzibwa, habwokuba boona bahoireho.”

19 Herodi obu yafiire, dora! Yusufu obu akaba ali Misiri, Malaika wa Yahwe* akamubonekera omu kirooto, 20 yamugambira ati: “Imuka, otwale omwana na nyina, mugende omu nsi ya Isaleeri habwokuba abo abakaba nibagonza kwita omwana bafiire.” 21 Nahabweki Yusufu akaimuka, yatwara omwana na nyina omu nsi ya Isaleeri. 22 Baitu obu yahuliire ngu Akirausi nuwe akaba naalema Buyudaaya omu kiikaro kya ise Herodi, akatiina kugendayo. Baitu habwokuba Ruhanga akaba amuhabwire omu kirooto, akacwamu kugenda omu kicweka kya Galiraaya. 23 Kandi akaikara omu rubuga rwa Nazaleesi, nukwo kihikiirize ebyagambirwe banabbi ngu: “Alyetwa Omunyanazaleesi.”*

3 Omu biro ebi, Yohaana Omubatizi* akaija naatebeza omu irungu lya Buyudaaya, 2 naagamba ati: “Mwegarukemu habwokuba Obukama obw’omu iguru bwiriire haihi.” 3 Kandi onu nuwe yabaziibweho kuraba omuli nabbi Isaya ati: “Iraka ly’ogu arukwamirra omu irungu naagamba ati: ‘Muteekanize omuhanda gwa Yahwe!* Mutereekereze emihanda ye.’” 4 Yohaana akaba ajwaire ekijwaro ekikozerwe omu byoya by’engamiya kandi ayesibire omweko ogw’oruhu omunda ye. Enzige* n’obwoki obw’omu kisaka nibyo bikaba byokulya bye. 5 Hanyuma, abantu aba Yerusaalemu na Buyudaaya yoona, hamu n’ebiikaro ebyetoroire Yorudaani bakaba nibagenda nambere ali, 6 kandi yababatiza* omu Kyambu Yorudaani, nibaatura ebibi byabo omu rwijwire.

7 Obu yarozere Abafalisaayo n’Abasadukaayo baingi nibaija kubatizibwa, yabagambira ati: “Inywe abaana ab’enjoka ez’obusegwa,* nooha abahabwire kwiruka ekiniga ekirukwija? 8 Nahabweki, mwane ebyana* ebirukwoleka ngu mwegarukiremu.* 9 Muteebiihabiiha nimugamba ngu: ‘Ibburahimu nuwe isiitwe.’ Baitu nimbagambira nti, Ruhanga naasobora kwimukiza Ibburahimu abaana kuruga omu mabaale ganu. 10 Endemu* etairwe ha mihama y’emiti. Kandi omuti gwona ogutarukwana ebyana ebirungi, nigwija kutemwa gunagwe omu murro. 11 Nyowe nimbabatiza n’amaizi habwokuba mwegarukiremu ebibi byanyu. Baitu ogu arukwija enyuma yange, nankira obusobozi kandi timpikire okumujuuramu enkaito ze. Ogu alibabatiza n’omwoyo ogurukwera hamu n’omurro. 12 Omu ngaro ze akwasire orugali rwe orw’okusegesa.* Alisemereza kimu ezigati ye ey’okusegeseraho, kandi asorooze engano ye agite omu nguli,* baitu ebisunga alibyokya n’omurro ogutasobora kuzima.”

13 Yesu akaruga Galiraaya yaija Yorudaani, yagenda hali Yohaana amubatize. 14 Baitu Yohaana yalengaho kumutanga naamugambira ati: “Niiwe osemeriire kumbatiza, hati noogonza nyowe nkubatize?” 15 Yesu yamugarukamu ati: “Ikiriza nukwo kibe kiti hati, nukwo kitusobozese kukora byona ebihikiriire.” Nubwo Yohaana yaikiriza yamubatiza. 16 Hanyuma ya Yesu kubatizibwa, ahonaaho akaruga omu maizi. Kandi dora! iguru lyakinguka, yarora omwoyo ogurukwera nigumusirimukaho guli nk’eriiba. 17 Dora! Iraka kuruga omu iguru lyagamba liti: “Onu nuwe Omwana wange, ou ndukugonza muno, kandi ou nsiimire.”

4 Hanyuma, omwoyo* gukeebembera Yesu gwamutwara omu irungu nukwo ayohebwe Sitaani.* 2 Obu yamazire kusiiba* ebiro 40 nyamusana n’ekiro, enjara yamuruma. 3 Kandi Omwohi yaija nambere ali yamugambira ati: “Obu oraaba oli mwana wa Ruhanga, gambira amabaale ganu gafooke ebyokulya.”* 4 Baitu Yesu yamugarukamu ati: “Kikahandiikwa ngu: ‘Omuntu tayomeera habw’ebyokulya byonka, baitu ayomeera habwa buli kigambo kyona ekiruga omu kanwa ka Yahwe.’”*

5 Hanyuma, Sitaani yamutwara omu rubuga orurukwera, yamwemereza haiguru y’ekiikaro ekirukukirayo okuraiha ekya yekaru, 6 yamugambira ati: “Obu oraaba oli Mwana wa Ruhanga, guruka ogwe hansi, habwokuba kikahandiikwa ngu: ‘Aliragira bamalaika be bakukwate omu mikono yabo, nukwo ekigere kyawe otakiteera ha ibaale.’” 7 Yesu yamugarukamu ati: “Kikongera kyahandiikwa ngu: ‘Otalirenga Yahwe* Ruhanga waawe.’”

8 Sitaani yayongera yatwara Yesu ha rusozi oruraihire muno, yamwoleka obukama bwona obw’omu nsi n’ekitiinisa kyabwo, 9 yamugambira ati: “Binu byona ndaabikuha obu orainama hansi okandamya.”* 10 Yesu yamugambira ati: “Genda, Sitaani! Kikahandiikwa ngu: ‘Yahwe* Ruhanga waawe nuwe osemeriire kuramya, kandi nuwe wenka ow’osemeriire kuheereza.’” 11 Hanyuma Sitaani yamurugaho. Kandi dora! bamalaika baija baatandika kumukoonyera.

12 Obu yahuliire ngu Yohaana atairwe omu nkomo, yagenda Galiraaya. 13 Hanyuma y’okuruga Nazaleesi, yaija yaikara Kaperenaumu ha rubaju rw’enyanja omu mitaano ya Zabburooni na Nafutaali, 14 nukwo kihikiirize obunabbi obwagambirwe kuraba omu nabbi Isaaya ayagambire ati: 15 “Iwe ensi ya Zabburooni, ensi ya Nafutaali, omuhanda ogurukugenda ha nyanja, hamu na nseeri ya Yorudaani, Galiraaya ey’amahanga. 16 Abantu abakaba bali omu mwirima bakarora ekyererezi eky’amaani kandi abo abaikaliire omu kiituuru eky’okufa, ekyererezi kikabaakira.” 17 Kuruga kasumi ako, Yesu yatandika kutebeza naagamba ati: “Mwegarukemu, habwokuba Obukama obw’omu iguru bwiriire haihi.”

18 Obu akaba naarubata ha musa gw’Enyanja ya Galiraaya, yarora nyineemu babiri, Simooni, arukwetwa Petero, na mugenzi we Andereya nibanaga ebitimba omu nyanja, habwokuba bakaba bali basohi. 19 Yabagambira ati: “Mwije mumpondere, kandi ndaabafoora abasohi b’abantu.” 20 Ahonaaho baasigaho ebitimba byabo, baamuhondera. 21 Obu yarugire aho, yarora abandi babiri abaali nibazaarwa hamu, Yakobbo mutabani wa Zebedaayo, na mugenzi we Yohaana. Bakaba bali omu bwato na isebo Zebedaayo, nibasona ebitimba byabo kandi yabeeta. 22 Ahonaaho baasigaho ebitimba byabo na isebo, baamuhondera.

23 Hanyuma, akaraba omu Galiraaya yoona naayegesa omu masorrokaniro gaabo, naatebeza amakuru amarungi ag’Obukama kandi naakiza abantu endwaire eza buli mulingo n’obulema obwa buli mulingo. 24 Amakuru agarukukwata hali ebi yakozere gaararanga kuhika omu Siriya yoona. Baamuleetera abantu boona abaali barwaire endwaire eza buli mulingo kandi abarukusaasa muno, abarukutalibanizibwa badaimooni,* abarwaire ensimbo, n’abasaraire, kandi boona yabakiza. 25 Abantu baingi kuruga Galiraaya, Dekapoli,* Yerusaalemu, Buyudaaya, na nseeri ya Yorudaani, bakamuhondera.

5 Obu yaboine ekitebe ky’abantu, yatemba ha rusozi kandi obu yamazire kwikarra, abeegeswa be baija nambere ali. 2 Hanyuma, yatandika kubeegesa naagamba ati:

3 “Baine okusemererwa abo abamanyire obwetaago bwabo obw’eby’omwoyo,* habwokuba Obukama obw’omu iguru bwabo.

4 “Baine okusemererwa abo abaganya, habwokuba balihuumuzibwa.

5 “Baine okusemererwa abaculeezi, habwokuba baligwetwa ensi.

6 “Baine okusemererwa abo abaine enjara n’iroho ery’okuhikirra, habwokuba baliigusibwa.

7 “Baine okusemererwa abo abooleka abandi embabazi, habwokuba na bo balyolekwa embabazi.

8 “Baine okusemererwa abo abarukwera omu mutima, habwokuba balirora Ruhanga.

9 “Baine okusemererwa abo abaleetaho obusinge,* habwokuba balyetwa abaana ba Ruhanga.

10 “Baine okusemererwa abo abahiiganiziibwe habw’okuhikirra, habwokuba Obukama obw’omu iguru bwabo.

11 “Mwine okusemererwa, abantu obu baraabajumaga, obu baraabahiiganizaaga, kandi bakababazaaho ebisuba n’ebintu ebibi ebya buli mulingo habw’ibara lyange. 12 Musemererwe kandi mukyanganuke muno, habwokuba empeera yanyu y’amaani omu iguru. Habwokuba na banabbi abaababandize nukwo baabahiiganiize bati.

13 “Muli kisura ky’ensi, baitu ekisura kakuba kihwamu okunura kwakyo, kiraayongera kita kunura? Nikiba kitakyaine mugaso, oihireho kukinaga aheeru kikarubatirirwa abantu.

14 “Muli kyererezi ky’ensi. Orubuga orwombekerwe ha rusozi tirusobora kuserekwa. 15 Abantu obu bahemba etaara, tibagijuumikira ekigega* baitu bagita ha kikondo kyayo, nukwo emulikire abali omu nju boona. 16 Omu mulingo nugwo gumu, leka ekyererezi kyanyu kyakire abantu boona, nukwo barole ebikorwa byanyu ebirungi kandi bakugize Isiinywe ow’omu iguru.

17 “Mutateekereza ngu nkaija kuhwerekereza Ebiragiro* rundi ebyabaziibwe Banabbi, ntaije kubihwerekereza, baitu kubihikiiriza. 18 Mali nimbagambira nti, iguru n’ensi noobu byakuhwaho, akanyuguta akarukukirayo obutaito rundi akacweka akataito ak’enyuguta, tikaliihwa omu biragiro, kuhikya ebintu byona bihikiriire. 19 Nahabweki, omuntu weena anyakucwa kimu ha biragiro binu ebirukurorwa nk’ebitaine mugaso, kandi akeegesa n’abandi kubicwa, na uwe alirorwa nk’omuntu ow’ataine mugaso omu Bukama obw’omu iguru. Baitu ogu ow’abyorobera kandi akeegesa abandi kubihondera, alyetwa omukuru omu Bukama obw’omu iguru. 20 Baitu nimbagambira nti, kakuba okuhikirra kwanyu kutakira okw’abahandiiki n’Abafalisaayo, timulitaaha omu Bukama obw’omu iguru.

21 “Mukahurra nkooku kyagambiirwe ab’omu busumi obwa kara ngu: ‘Otaliita, baitu weena anyakwita omuntu alijunaanwa omu mbuga z’ebiragiro.’ 22 Baitu nimbagambira nti, omuntu weena ow’aikara abiihiriirwe mugenzi we, alijunaanwa omu mbuga z’ebiragiro. Kandi ogu weena ow’ajuma mugenzi we, na uwe alijunaanwa omu Mbuga y’Ebiragiro ey’Erukukirayo. Kandi ogu weena anyakweta mugenzi we ati: ‘Kidoma we iwe’ aliba asemeriire kunagwa omu Gehena.*

23 “Kakuba oba olesere ekisembo kyawe ha kyoto,* baitu okaijuka ngu mugenzi waawe aine eki arukukujunaana, 24 leka ekisembo kyawe omu maiso g’ekyoto, kandi obanze ogende ogarreho obusinge na mugenzi waawe, hanyuma ogaruke oheyo ekisembo kyawe.

25 “Rahuka kumaraho ensonga n’ogu ow’arukukujunaana mukyali omu muhanda, nukwo atakutwara mw’omucwi w’emisango kandi omucwi w’emisango, akakuhayo hali omuserikale kandi omuserikale akakuta omu nkomo. 26 Mananu kwo ninkugambira nti, tolirugayo kuhikya omazire kusasura sente zaawe ezirukukirayo obutaito.*

27 “Mukahurra nkooku kyagambirwe ngu: ‘Otalisiihana.’ 28 Baitu nimbagambira nti, ogu weena ow’aikara naarora omukazi akatandika kumwegomba, aba amazire ira kusiihana na uwe omu mutima gwe. 29 Eriiso lyawe obu liraaba nirikuleetera kutabaijuka, liihemu olinage hara. Haakire ofeerwe kimu ha bicweka byawe, omu kiikaro ky’omubiri gwawe gwona kunagwa omu Gehena. 30 Ekindi, omukono gwawe ogw’obulyo obu guraaba nigukuleetera kutabaijuka, gutemeho ogunage hara. Haakire ofeerwe kimu ha bicweka byawe, omu kiikaro ky’omubiri gwawe gwona kunagwa omu Gehena.

31 “Kikongera kyagambwa ngu: ‘Ogu weena anyakubinga* mukazi we, amuhe ebbaruha ey’erukwoleka ngu amubingire.’ 32 Baitu nimbagambira nti, ogu weena ow’abinga mukazi we atarukusigikirra ha busiihani,* aba amutaire omu nyikara ey’esobora kumuleetera kugwa omu busiihani. Kandi weena ow’aswera omukazi ow’abingirwe omu mulingo gunu, aba asiihaine.

33 “Kandi mukahurra nkooku aba ira baagambiirwe ngu: ‘Otalirahira otakozere eki oraganiize, baitu osemeriire kukora kyona eki oraganiize Yahwe.’* 34 Baitu nimbagambira nti: ‘Otalirahira naakake, noobu kwakuba okurahirra iguru habwokuba nikyo kitebe kya Ruhanga, 35 kandi otalirahirra ensi habwokuba eri katebe k’ebigere bye, noobu kwakuba okurahirra Yerusaalemu habwokuba ruli rubuga rw’Omukama omukuru. 36 Otalirahirra omutwe gwawe, habwokuba tosobora kuhindura noobu kaakuba akasoke kamu ak’omutwe gwawe, okakafoora akarukwera rundi akarukwiragura. 37 Baitu leka ‘Ego’ yanyu ikale ego, kandi ‘Nangwa’ ikale nangwa, ekirukukira hali ebi kiruga hali omubi.

38 “Mukahurra nkooku kyagambirwe ngu: ‘Eriiso habw’eriiso, n’eriino habw’eriino.’ 39 Baitu nimbagambira nti: Mutarwanisa omuntu omubi. Kakuba omuntu akuteera oruhi ha rubaju orw’obulyo orw’itama, omuhindurre n’orubaju orundi. 40 Kandi kakuba omuntu aba naagonza okukutwara omu kooti habw’okugonza kukwihaho orugoye rwawe orw’omunda, muleke atwale n’orw’aheeru. 41 Kandi kakuba omuntu ow’aine obusobozi, akuhambiriza ngu mugende hamu mairo* emu, genda na uwe mairo ibiri. 42 Omuntu kakuba akusaba, omuhe eki akusabire. Kandi oteetantara omuntu ow’arukugonza omwohoze.*

43 “Mukahurra nkooku kyagambirwe ngu: ‘Osemeriire kugonza mutaahi waawe kandi onobe omunyanzigwa waawe.’ 44 Baitu nimbagambira nti: Mugumizeemu kugonza abanyanzigwa banyu, kandi musabire abo ababahiiganiza, 45 nukwo mwoleke ngu muli baana ba Isiinywe ow’ali omu iguru, habwokuba aleka omusana gwe kujwera ababi n’abarungi, kandi anagira enjura ye abahikiriire n’abatahikiriire. 46 Obu muraagonza abo abarukubagonza bonka, mulitunga mpeera ki? Abasorooza b’omusoro na bo tibakora ekintu nikyo kimu? 47 Kandi kakuba muramukya bagenzi banyu bonka, kintu ki eky’embaganiza eki muba mukozere? Abantu ab’amahanga na bo tinikyo bakora? 48 Musemeriire kuba abahikiriire, nkooku Isiinywe ow’omu iguru ahikiriire.

6 “Mwerinde, muleke kukora ebikorwa eby’okuhikirra omu maiso g’abantu nukwo babarole, kitali eki timurukwija kutunga empeera kuruga hali Isiinywe ow’omu iguru. 2 Nahabweki, obu oraakorraga abantu abandi ebirungi, otalyeterra engwara nk’abagobya oku bakora omu masorrokaniro n’omu mihanda, nukwo abantu babahaisanize. Mananu kwo nimbagambira nti, bamazire kutunga empeera yabo omu bwijwire. 3 Baitu obu oraakorraga abantu abandi ebirungi, otaikiriza omukono gwawe ogw’emoso kumanya omukono gwawe ogw’obulyo eki gurukukora, 4 nukwo ebintu ebirungi ebi okozere bibe eby’omu nsita. Obu nubwo So ow’arora eby’omu nsita alikuha empeera.

5 “Ekindi, obu oraasabaga, otetwaza nk’abagobya abagonza kusaba beemeriire omu masorrokaniro n’omu ntangatangano z’emihanda, nukwo abantu babarole. Mananu kwo nimbagambira nti, bamazire kutunga empeera yabo omu bwijwire. 6 Baitu obu oraabaga noogonza kusaba, otaahe omu kisiika kyawe oyekingiremu, hanyuma osabe So ow’arora eby’omu nsita. Kandi So ow’arora eby’omu nsita alikuha empeera. 7 Obu muraabaga nimusaba, mutaikara nimugarukamu ebigambo nibyo bimu nk’abamahanga oku bakora, nibateekereza ngu nibaija kuhulirwa habw’okukozesa ebigambo bingi. 8 Nahabweki, mutakora nkabo, habwokuba Isiinywe aba amanyire eki murukwetaaga mutakakimusabire.

9 “Baitu musabege muti:

“‘Isiitwe ali omu iguru, ibara lyawe lyezebwe.* 10 Leka Obukama bwawe bwije. Leka ebi ogonza bikorwe omu nsi, nkooku bikorwa omu iguru. 11 Otuhe ebyokulya byaitu ebya* kiro kinu; 12 kandi otuganyire amabanja gaitu, na itwe nkooku tuganyira abaturukubanja. 13 Otatutwara omu kwohebwa, baitu otujune hali omubi.’*

14 “Obu muganyira abo ababasobeza, na Isiinywe ow’omu iguru na uwe alibaganyira, 15 baitu obu mutabaganyira ensobi zaabo, na Isiinywe na uwe talibaganyira ensobi zanyu.

16 “Obu muraasiibaga, muleke kwoleka obujune h’amaiso nk’abagobya oku bakora, habwokuba baleka kwefaaho nukwo booleke abantu ngu basiibire. Mananu kwo nimbagambira nti, bamazire ira kutunga empeera yabo omu bwijwire. 17 Baitu inywe obu muraabaga nimusiiba, musiige amagita omu mitwe yanyu kandi munaabe ha maiso ganyu, 18 nukwo mutooleka abantu ngu musiibire, baitu Isiinywe ow’arora eby’omu nsita, leka nuwe wenka akimanye. Kandi Isiinywe ow’arora eby’omu nsita alibaha empeera.

19 “Muleke kwahura itungo lyanyu omu nsi, nambere ebihuka n’okumoma birisiisa, kandi nambere abasuma bacwa bakaliiba. 20 Baitu itungo lyanyu mulyahule omu iguru, nambere litasobora kusiiswa ebihuka n’okumoma, kandi nambere abasuma batasobora kucwa bakaliiba. 21 Habwokuba nambere itungo lyawe liri,* nuho omutima gwawe gwikara.

22 “Etaara y’omubiri niryo eriiso. Eriiso lyawe obu liba nirirora hamu,* omubiri gwawe gwona nigwija kwijura ekyererezi. 23 Baitu eriiso lyawe obu liba liri ly’ihali, omubiri gwawe gwona gwijura omwirima. Ekyererezi ekiri omuli inywe obu guraaba guli mwirima, omwirima ogu ka gw’amaani!

24 “Busaho muntu asobora kuba mwiru w’abakama babiri; habwokuba alinobaho omu kandi agonze ondi, rundi aligumira hali omu kandi agaye ondi. Timusobora kuba bairu ba Ruhanga hamu n’Itungo.

25 “Nahabweki, nimbagambira nti: Muleke kutunturra obwomeezi bwanyu habw’eki muraalya, rundi eki muraanywa, rundi ebirukukwata ha mibiri yanyu ngu muraajwara ki. Obwomeezi tiburukukira ebyokulya? N’omubiri tigurukukira eby’okujwara? 26 Mwetegereze kurungi ebinyonyi eby’omu mwanya; tibisiga embibo, tibigesa, noobu kwakuba okuhunika omu nguli, baitu Isiinywe ow’omu iguru abiriisa. Inywe timuli b’omugaso muno okubikira? 27 Nooha omuli inywe habw’okwetuntura, asobora kwongera ha bwomeezi bwe akacweka akataito?* 28 Ekindi, habwaki nimwetuntura habw’eki muraajwara? Mwegere ha byakyo* eby’omu kisaka, omulingo bikuramu; tibikora mulimo, noobu kwakuba kuruka* engoye, 29 baitu nimbagambira nti, noobwakuba Suleimaani omu kitiinisa kye kyona, atajwale kurungi kwingana kimu hali byo. 30 Nahabweki, Ruhanga obu araaba nukwo ajweka ati ebimera eby’omu kisaka, ebiroho kiro kinu, kandi nyenkya bikanagwa omu murro, tarukwija kukiraho kubajweka inywe, abaine okwikiriza kuke? 31 Nahabweki, mutalyetuntura nimugamba ngu, ‘Turaalya ki?’ rundi, ‘Turaanywa ki?’ rundi, ‘Turaajwara ki?’ 32 Ebintu binu byona, abamahanga nibyo barukwekamba kuserra. Baitu Isiinywe ow’omu iguru akimanyire ngu, ebintu ebi byona nimubyetaaga.

33 “Mubanzeege muserre Obukama n’okuhikirra kwe, kandi n’ebintu ebi byona biribongerwaho. 34 Nahabweki, mutalitunturra ebya nyenkya, habwokuba ekiro ekya nyenkya, nikiija kuba n’okwetuntura kwakyo. Buli kiro kiine ebizibu byakyo ebirukukimara.

7 “Muleke kucwera abandi omusango, nukwo na inywe mutagucwerwa. 2 Habwokuba, omulingo mucweramu abandi omusango, na inywe nukwo muligucwerwa. Kandi ekipimo eki mukozesa kupimira abandi, na inywe nikyo kirikozesebwa kubapimira. 3 Habwaki noorora akanyansi akali omu liiso lya mugenzi waawe, baitu otarukurora empinju enyakuli omu liiso lyawe? 4 Rundi noosobora ota kugambira mugenzi waawe oti: ‘Nyikiriza nkwihe akanyansi omu liiso lyawe,’ kandi kunu iwe omu liiso lyawe harumu empinju? 5 Mugobya we iwe! Banza oihemu empinju enyakuli omu liiso lyawe, ohweze kurungi, nukwo osobole kwihamu akanyansi omu liiso lya mugenzi waawe.

6 Mutaha embwa ebintu ebirukwera, noobu kwakuba kunagira empunu eruuru zanyu, nukwo zikazirubatirra n’ebigere byazo kandi hanyuma zikabehindukirra, zikabataagura.

7 Mwikale nimusaba, muliheebwa; mwikale nimuserra, mulizoora; mwikale nimukonkona, mulikingulirwaho. 8 Habwokuba ogu weena ow’asaba, aheebwa; weena ow’aserra, azoora; kandi weena ow’akonkona alikingulirwaho. 9 Nooha omuli inywe asobora kuha omwana we ibaale, kakuba amusaba omugaati? 10 Rundi nooha omuli inywe asobora kumuha enjoka, kakuba amusaba encu? 11 Obu kiraaba ngu inywe ababi, mumanyire kuha abaana banyu ebisembo ebirungi, Isiinywe anyakuli omu iguru talikiraho kuha ebintu ebirungi abo abamusaba!

12 “Nahabweki, ebintu byona ebi mugonza abantu abandi babakorre, na inywe nibyo mubakorrege. Kandi kinu nikyo Ebiragiro na Banabbi ekibirukumanyisa.

13 “Mutaahe omu mulyango ogufunzire, habwokuba omulyango ogurukutaaha omu kuhwerekerra gugalihire, n’omuhanda ogurukugendayo gugalihire kandi baingi nugwo barukurabamu; 14 baitu omulyango ogurukutaaha omu bwomeezi gufunzire, n’omuhanda ogurukugendayo gufunzire, kandi bake nubo baguzoora.

15 “Mwerinde banabbi ab’ebisuba ababaizira bali omu kisisani ky’entaama baitu omunda bali nyamaiswa ezirukutaagura. 16 Mulibamanyira ha byana byabo. Abantu nibasobora kunoga emizabbibbu ha miti y’amahwa? Rundi nibasobora kunoga emitini h’amatojo? 17 Omuti gwona omurungi gwana ebyana ebirungi, baitu omuti gwona ogujunzire gwana ebyana ebibi. 18 Omuti omurungi tigusobora kwana ebyana ebibi, kandi n’omuti ogujunzire tigusobora kwana ebyana ebirungi. 19 Omuti gwona ogutarukwana ebyana ebirungi bagutema kandi bagwokya. 20 Nahabweki, abantu abo mulibamanyira ha byana byabo.*

21 “Tali buli muntu weena anyakungambira ati: ‘Mukama wange, Mukama wange,’ alitaaha omu Bukama bwa Ruhanga, baitu ogu wenka ow’akora Isenyowe ow’omu iguru ebi agonza nuwe alibutaahamu. 22 Ha kiro eki, baingi balingambira bati: ‘Mukama wange, Mukama wange, tutarange obunabbi omu ibara lyawe, twabinga daimooni omu ibara lyawe, kandi twakora ebyamahano bingi omu ibara lyawe?’ 23 Baitu nyowe ndibagambirraho nti: ‘Tinkabamanyaga! Mundugeho inywe enkozi z’ebibi!’

24 “Nahabweki, omuntu weena ow’ahurra ebigambo byange binu kandi akabihondera, alisisana nk’omusaija ow’amagezi ayayombekere enju ye ha mwandara. 25 Enjura obu yagwire, amaizi gaasandaara kandi ekiyaga kyateera enju egi, etaseeseke habwokuba ekaba eyombekerwe ha mwandara. 26 Baitu omuntu weena ow’ahurra ebigambo byange binu atarukubihondera, alisisana nk’omusaija omudomadoma ayayombekere enju ye ha musenyi. 27 Enjura obu yagwire, amaizi gaasandaara kandi ekiyaga kyateera enju egi, ekaseeseka kandi yahweraho kimu.”

28 Yesu obu yamazire kubaza ebigambo binu, abantu baahunirra muno habw’omulingo yayegeseze, 29 habwokuba akaba naabeegesa nk’omuntu anyakwine obusobozi, hatali nk’abahandiiki.

8 Hanyuma y’okusirimuka kuruga ha rusozi, ekitebe ky’abantu baingi baamuhondera. 2 Kandi dora! omugenge akaija nambere ali, yateeza amaju omu maiso ge, yamwesengereza naagamba ati: “Mukama wange, obu oraaba noogonza, noosobora kunsemeza.”* 3 Yesu yagorra omukono gwe yamukwataho, yamugambira ati: “Ningonza! Semezebwa.”* Ahonaaho, ebigenge bye byakira. 4 Nubwo Yesu yamugambira ati: “Otagambira omuntu weena, baitu genda oyeyoleke hali nyakatagara, kandi oheyo ekisembo Musa eki yaragiire, nk’obwakaiso hali bo.”

5 Yesu obu yataahire omu Kaperenaumu, omukuru w’ihe akaija nambere ali, 6 yamwesengereza naagamba ati: “Waitu, omwiru wange abyamire omu nju asaraire, kandi naasaasa muno.” 7 Yamugarukamu ati: “Obu ndaahikayo niinyija kumukiza.” 8 Omukuru w’ihe yamugarukamu ati: “Waitu, tikimpikiriire okukuraaliza kwija omu nju yange, baitu baza kwonka ekigambo, omwiru wange araakira. 9 Na nyowe ndi hansi y’obusobozi obw’abantu abandi, kandi nyine abaserikale abandukwebembera. Obu ngambira omu nti: ‘Genda!’ agenda, kandi noobu ngambira ondi nti: ‘Ija!’ aija, obu ngambira omwiru wange nti: ‘Kora kinu!’ akikora.” 10 Yesu obu yahuliire ebi, yahunirra muno kandi yagambira abo abakaba nibamuhondera ati: “Nimbagambira amananu ngu, tinkarozere omuntu weena omu Isaleeri, ow’aine okwikiriza okw’amaani nka kunu. 11 Baitu nimbagambira nti, baingi kuruga burugaizooba na bugwaizooba baliija baikarre ha meeza na Ibburahimu, na Isaka, na Yakobbo omu Bukama obw’omu iguru; 12 baitu abaana b’Obukama balinagwa aheeru omu mwirima. Oku nuho baliririrra kandi banene ensaya zaabo.” 13 Hanyuma, Yesu yagambira omukuru w’ihe ati: “Genda, habwokuba oyolekere okwikiriza, leka eki osabire kikorwe.” Kandi omu saaha egi, omwiru we yakira.

14 Yesu obu yaizire omu nju ya Petero, yasanga nyinazaara Petero abyamire arwaire omuswija. 15 Nubwo Yesu yamukwata ha mukono, kandi omuswija gwakira, yaimuka yatandika kumuheereza. 16 Obu bwahikire rwebagyo, abantu baamuleetera abantu baingi abarukutalibanizibwa daimooni, kandi yabinga emyoyo emibi n’ekigambo kimu kandi yakiza boona abaali nibabonabona, 17 nukwo kihikiirize ebyagambirwe kuraba omuli nabbi Isaaya ngu: “Nuwe yatwaire obusaasi bwaitu kandi yayetweka endwaire zaitu.”

18 Yesu obu yarozere ekitebe ky’abantu kimwehinguliriize, yagambira abeegeswa be bagende nseeri. 19 Kandi omuhandiiki akaija yamugambira ati: “Mwegesa, ndaakuhondera hoona nambere oraagenda.” 20 Baitu Yesu yamugarukamu ati: “Eboha ziine ebiina, n’ebinyonyi eby’omu mwanya biine ebiju, baitu Omwana w’omuntu taine ah’okuta omutwe gwe.” 21 Kandi ondi h’abeegeswa be yamugambira ati: “Mukama wange, nyikiriza mbanze ngende nziike isenyowe.” 22 Yesu yamugarukamu ati: “Ikara nompondera, kandi leka abafu baziike abafu baabo.”

23 Obu yatembere eryato, abeegeswa be baamuhondera. 24 Kandi dora! obu bakaba bali ha nyanja, hakaija ekiyaga eky’amaani,* ebigonzi byatandika kusweka eryato; baitu Yesu akaba agwijagiire. 25 Kandi baija baamwimukya nibagamba bati: “Mukama waitu, tujune, twagenda kuhwerekerra!” 26 Baitu yabagambira ati: “Habwaki mutiinire muno, inywe abaine okwikiriza okuke?” Nubwo yaimuka yacoomera ekiyaga n’enyanja, byateekaana. 27 Abeegeswa be baahunirra kandi baagamba ngu: “Onu muntu wa mulingo ki? Ekiyaga n’enyanja nabyo nibimworobera!”

28 Obu yahikire nseeri y’enyanja, omu kicweka ky’Abagadarene, abasaija babiri abaine daimooni, abakaba nibaruga omu kiikaro ekirumu ebituuro,* baija kumutangatangana. Bakaba bali bakaali muno kandi busaho muntu akaba aine obumanzi obw’okuraba omu muhanda ogu. 29 Baamwamirra nibagamba bati: “Otutuzire ki, iwe Omwana wa Ruhanga? Oizire kutubonabonesa akasumi akaatuteriirweho katakahikire?” 30 Haihi n’ekiikaro eki, hakaba haroho igana ly’empunu nyingi nizirya. 31 Daimooni zaatandika kumwesengereza nizigamba ngu: “Obu oraatubinga, tusindike omu igana ly’empunu.” 32 Kandi yazigambira ati: “Mugende!” Daimooni zaabarugamu zaagenda omu mpunu. Igana lyona ery’empunu likajumbutuka, lyagenda ha mutwe gw’ekihanga lyagwa omu nyanja, lyafeera omu maizi. 33 Abaali nibaziriisa, bairuka baagenda omu rubuga baagambira abantu ebintu byona ebyabaireho, otwaliiremu n’ebyahikire h’abasaija abakaba baine daimooni. 34 Kandi dora! ab’omu rubuga boona baayesorooza kwija kutangatangana Yesu, kandi obu baamurozere, baamwesengereza aruge omu kiikaro kyabo.

9 Hanyuma y’ebi, Yesu yatemba eryato, yagenda omu rubuga orw’owabu. 2 Kandi dora! baamuleetera omusaija ow’akaba asaraire abyamire h’akatabu. Yesu obu yarozere okwikiriza kwabo, yagambira omusaija ow’asaraire ati: “Mwana wange, guma! Ebibi byawe bikuganyiirwe.” 3 Hakaba haroho abahandiiki, baagambirangana bati: “Omuntu onu naajuma Ruhanga.” 4 Yesu obu yamanyire eki barukuteekereza yabagambira ati: “Habwaki nimuteekereza ebintu ebibi omu mitima yanyu? 5 Leka mbakaguze, nikiha ekyanguhire; kugamba ngu: ‘Ebibi byawe bikuganyiirwe,’ rundi kugamba ngu: ‘Imuka orubate’? 6 Baitu inywe kusobora kukimanya ngu Omwana w’omuntu aine obusobozi bw’okuganyira ebibi omu nsi—” yagambira omusaija ow’asaraire ati: “Imuka, ohimbe akatabu kaawe ogende omuka yaawe.” 7 Omusaija yaimuka yagenda omuka ye. 8 Abantu obu baarozere eki, baatiina muno kandi baakugiza Ruhanga, ayahaire abantu obusobozi nk’obu.

9 Yesu obu akaba naarugayo, akarora omusaija arukwetwa Matayo aikaliire nambere basorooleza omusoro, yamugambira ati: “Fooka muhondezi wange.” Ahonaaho yaimuka, yamuhondera. 10 Hanyuma, Yesu obu akaba aikaliire omu nju naalya ekiihuro,* abasorooza b’omusoro baingi n’abasiisi bakaija baikarra baalya* na uwe hamu n’abeegeswa be. 11 Abafalisaayo obu baakirozere baagambira abeegeswa be bati: “Habwaki omwegesa waanyu naaliira hamu n’abasorooza b’omusoro n’abasiisi?” 12 Yesu obu yabahuliire, yagamba ati: “Aboomeezi tibeetaaga dakitaali, baitu abarwaire nubo bamwetaaga. 13 Nahabweki, mugende mwetegereze amakuru g’ebigambo binu: ‘Ningonza embabazi, hatali ekihongwa.’ Ntaije kweta abantu abahikiriire, baitu abasiisi.”

14 Hanyuma, abeegeswa ba Yohaana baija nambere ali, baamukaguza bati: “Habwaki itwe n’Abafalisaayo tusiiba, baitu abeegeswa baawe bo tibasiiba?” 15 Yesu yabagarukamu ati: “Banywani b’omuswezi nibasobora kuganya kandi kunu omuswezi bakyali na uwe? Baitu akasumi nikaija omuswezi obu alibaihwaho, kandi obu nubwo balitandika kusiiba. 16 Busaho omuntu ow’akozesa ekikoba ky’orugoye oruhyaka kuteera ekiraka ha kijwaro ekya haiguru ekikuzire, habwokuba ekiraka nikiija kwesika kandi ekijwaro ekikuzire nikitagukira kimu. 17 Kandi abantu tibateeka amaarwa amahyaka omu mpu ezikuzire ezaahurwamu amaarwa.* Obu bakikora, empu zihuulika, amaarwa gaseeseka, empu nazo zisiisikara. Baitu abantu bateeka amaarwa amahyaka omu mpu empyaka kandi byona biikara bitasiisikaire.”

18 Yesu obu akaba naakyabagambira binu, dora! omulemi omu akaija yateeza amaju omu maiso ge, yamugambira ati: “Nambere turukubaliza, muhara wange naasobora kuba amazire ira kufa. Baitu ija omukwateho, kandi araaba mwomeezi.”

19 Hanyuma, Yesu yaimuka yamuhondera ali n’abeegeswa be. 20 Kandi dora! omukazi ow’akaba amazire emyaka 12 arwaire ekyejwiso ky’esagama, yamwizira enyuma yakwata ha mukugiro gw’ekijwaro kye. 21 Habwokuba akaikara naayegambira omu mutima gwe ati: “Noobu ndaakwata kwonka ha kijwaro kye ekya haruguru, niinyija kukira.” 22 Yesu yahinduka yamurora, yamugambira ati: “Muhara wange, leka kutiina! Okwikiriza kwawe nukwo kukukirize.” Kandi omu saaha egi, omukazi yakira.

23 Obu yahikire omu nju y’omulemi, yarora abarukuteera enyamulere n’abantu abandi baingi nibateera empamo. 24 Yesu yabagambira ati: “Murugeho, habwokuba omwisiki tafiire baitu agwijagiire.” Obu baahuliire eki, baatandika kumusekeereza. 25 Abantu obu baamazire kuturuka aheeru, Yesu yataahamu, yakwata omukono gw’omwisiki kandi omwisiki yaimuka. 26 Amakuru ago gaararanga omu kicweka eki kyona.

27 Yesu obu akaba naaruga omu kicweka eki, abasaija babiri abafiire amaiso bakamuhondera, nibatokera haiguru, nibagamba ngu: “Tugirre embabazi, Omwana wa Daudi.” 28 Obu yataahire omu nju, abafu b’amaiso abo, baija nambere ali kandi Yesu yabakaguza ati: “Mwine okwikiriza ngu ninsobora kubakiza?” Baamugarukamu bati: “Ego, Mukama waitu.” 29 Yakwata ha maiso gaabo, yagamba ati: “Habw’okwikiriza kwanyu, leka nukwo kibe kiti.” 30 Kandi amaiso gaabo gaatandika kurora. Yesu yabateererra ati: “Mutagira omuntu weena ou mwakigambira.” 31 Baitu obu baaturukire aheeru, baakirarangya omu kicweka eki kyona.

32 Obu akaba naaruga oku, abantu baamuleetera omusaija ow’akaba afiire omunwa kandi naatalibanizibwa daimooni; 33 obu yamubingiremu daimooni, omusaija ogu yatandika kubaza. Ekitebe ky’abantu baahunirra muno nibagamba bati: “Ekintu nka kinu titukakiroraga omu Isaleeri.” 34 Baitu Abafalisaayo bakaba nibagamba ngu: “Naabinga badaimooni naakoonyerwa amaani g’omulemi wa badaimooni.”

35 Yesu yagenda omu mbuga zoona n’omu byaro, naayegesa omu masorrokaniro gaabo, naatebeza amakuru amarungi ag’Obukama kandi naakiza endwaire eza buli mulingo n’obulema obwa buli mulingo. 36 Obu yaboine ekitebe ky’abantu baingi, yabakwatirwa embabazi,* habwokuba bakaba nibabonabona kandi balekerweho nk’entaama ezitaine omuliisa. 37 Hanyuma yagambira abeegeswa be ati: “Eby’okugesa bingi, baitu abakozi bake. 38 Nahabweki, musabe Mukama w’okugesa asindike abakozi omu mulimo gw’okugesa.”

10 Yesu akeeta abeegeswa be 12, yabaha obusobozi obw’okubinga emyoyo emibi, n’okukiza endwaire eza buli mulingo n’obulema obwa buli mulingo.

2 Ganu nugo amabara g’abakwenda 12: Ow’okubanza nuwe Simooni ow’arukwetwa Petero, na mugenzi we Andereya, Yakobbo mutabani wa Zebedaayo, na mugenzi we Yohaana, 3 Firipo na Batolomaayo, Tomasi na Matayo omusorooza w’omusoro, Yakobbo mutabani wa Alifaayo, na Sadaayo, 4 Simooni Omukananaayo,* na Yuda Isikalyota ayamugobiize hanyuma.

5 Yesu yatuma 12 banu kandi yabaha oburagirizi bunu: “Mutagenda hali abamahanga kandi mutataaha omu rubuga rwona orw’Abasamaliya, 6 baitu mugende hali entaama eza Isaleeri ezaabuzire. 7 Obu muraabaga nimugenda, mutebeze nimugamba muti: ‘Obukama obw’omu iguru bwiriire haihi.’ 8 Mukize abarwaire, muhumbuule abafu, mukize abarwaire ebigenge, mubinge daimooni. Mukaheebwa busa na inywe mugabire busa. 9 Mutalitwara ezaabbu, rundi efeeza rundi omulinga omu myeko yanyu ey’okwahuramu sente, 10 kandi omu ngendo zanyu mutalitwara ensaho z’ebyokulya, engoye ibiri,* enkaito rundi omwigo, habwokuba omukozi asemeriire kuheebwa ebyokulya bye.

11 “Buli rubuga rwona n’ekyaro ebi muraataahamuga, muserre ogu ow’arukugonza kubahuliiriza, kandi nuho mwikale kuhikya obu mulirugayo. 12 Obu muraataaha omu nju, muramukye ab’omu nju egi. 13 Obu baraabatangirra kandi bakabahuliiriza, leka obusinge bwanyu bube na bo, baitu obu baraayanga kubatangirra, leka obusinge bwanyu bugaruke nambere muli. 14 Kakuba omuntu weena ayanga kubatangirra rundi kuhuliiriza ebigambo byanyu, obu muraabaga nimuruga omu nju egi rundi omu rubuga oru, mweteerateereho ecuucu ha bigere byanyu. 15 Mananu kwo nimbagambira nti, ha Kiro eky’Okucwa Omusango, ekifubiro ekiriheebwa orubuga oru, kiriba ky’amaani kukira ekya Sodomu na Gomora.

16 “Dora! nimbatuma nk’entaama hagati omu nyamaiswa* ezirukutaagura, nahabweki mube abarukwegendereza nk’enjoka, kandi abataine musango nk’amaiba. 17 Mwerinde abantu, habwokuba balibahayo omu mbuga z’ebiragiro kandi balibaterra omu masorrokaniro gaabo. 18 Mulitwarwa omu maiso g’abalemi n’abakama habwange, bube bwakaiso hali bo na hali amahanga. 19 Baitu obu balibahayo, mutalyetuntura habw’omulingo muraabaza rundi eki muraabaza, habwokuba eby’okubaza mulibiheebwa omu kaire ako, 20 habwokuba tali niinywe muliba nimubaza baitu omwoyo ogwa Isiinywe nugwo gulibaliza omuli inywe. 21 Ekindi, omuntu alihayo mugenzi we aitwe, na ise mwana alihayo omwana we, abaana baliimukirra abazaire baabo, babaheyo baitwe. 22 Kandi abantu boona balibanoba habw’ibara lyange, baitu ogu ow’aligumiisiriza* kuhikya ha mpero, nuwe alijunwa. 23 Obu balibahiiganiza omu rubuga rumu, mwirukire omu rubuga orundi, mananu kwo nimbagambira nti, timulimarayo embuga za Isaleeri yoona, Omwana w’omuntu atakaizire.

24 “Omwegi takira omwegesa we, kandi n’omwiru takira mukama we. 25 Omwegi anihire kutwazibwa nk’omwegesa we, n’omwiru nka mukama we.* Abantu obu baraaba beesere nyineeka Berezebbabbu,* ab’omu nju ye na bo tibalibeeta ekintu nikyo kimu? 26 Nahabweki mutabatiina, habwokuba busaho ekiswekerwe ekitalisuukurwa kandi busaho eky’ensita ekitalimanywa. 27 Ebi ndukubagambira omu mwirima, mubigambe omu kyererezi, kandi eki muhurra omu bihwa, mukitebeze muli ha nju eruguru. 28 Mutatiina abo abaita omubiri baitu abatarukusobora kuhwerekereza obwomeezi, oihireho mutiine ogu ow’asobora kuhwerekereza obwomeezi n’omubiri omu Gehena.* 29 Ebisirya* bibiri, tibigurwa ekinusu eky’omuhendo omutaito muno?* Baitu busaho na kimu hali byo ekigwa hansi, Isiinywe atakimanyire. 30 N’isoke erya ha mutwe gwanyu lyona libazirwe. 31 Nahabweki mutatiina, inywe muli b’omuhendo muno kukira ebisirya bingi.

32 “Ogu weena ow’agamba ngu ammanyire omu maiso g’abantu, na nyowe ndigamba ngu mmumanyire omu maiso ga Isenyowe ow’ali omu iguru. 33 Baitu ogu weena ow’anyehakana omu maiso g’abantu, na nyowe ndimwehakana omu maiso ga Isenyowe ow’ali omu iguru. 34 Mutateekereza ngu nkaija kuleeta obusinge omu nsi; ntaije kuleeta obusinge, baitu empirima. 35 Nkaija kwahukaniza omwana na ise, omwisiki na nyina, mukamwana na nyinazaara. 36 Habwokuba abanyanzigwa b’omuntu baliba abo ab’omu ka ye. 37 Ogu weena arukugonza ise rundi nyina kukira nyowe, tansemeriire; kandi n’ogu anyakugonza mutabani we rundi muhara we kukira nyowe, tansemeriire. 38 N’ogu ataikiriza kwetweka omuti* gwe, kandi akampondera tansemeriire. 39 Ogu weena ow’ajuna obwomeezi bwe alibufeerwa, kandi weena ow’afeerwa obwomeezi bwe habwange, alibutunga.

40 “Weena anyakubatangirra, aba atangiriire nyowe, kandi weena anyakutangirra na nyowe aba atangiriire n’Ogu ayantumire. 41 Weena ow’atangirra nabbi, ngu habwokuba nabbi, alitunga empeera ya nabbi. Kandi weena ow’atangirra omuntu ow’okuhikirra, ngu habwokuba w’okuhikirra, alitunga empeera y’omuntu ogu ow’okuhikirra. 42 Kandi weena anyakuha omu h’abato banu ekikopo ky’amaizi ag’okunywa agarukufuka, habwokuba mwegeswa wange, mananu kwo nimbagambira nti, talifeerwa empeera ye naakake.”

11 Yesu obu yamazire kuha abeegeswa be 12 oburagirizi, yarugayo yagenda kwegesa n’okutebeza omu mbuga zaabo.

2 Baitu Yohaana ow’akaba ali omu nkomo, obu yahuliire ebintu Kristo ebi akaba naakora, yatuma abeegeswa be, 3 kumukaguza bati: “Niiwe Ogu ou tutaaha tulindiriire, rundi tunihireyo ondi?” 4 Yesu yabagarukamu ati: “Mugende mugambire Yohaana ebi muhuliire n’ebi murozere; 5 abafu b’amaiso nibarora, abalema nibarubata, abagenge nibasemezebwa, abafu b’amatu nibahurra, abafu nibahumbuurwa, kandi abanaku nibagambirwa amakuru amarungi. 6 Aine okusemererwa ogu atatabaijuka habwange.”

7 Obu baagenzere, Yesu yatandika kugambira ekitebe ky’abantu ebirukukwata hali Yohaana. Yabakaguza ati: “Kiki eki mwagenzere kurora omu irungu? Orubingo orutwarwatwarwa omuyaga? 8 Hati, mukagendayo kurora ki? Omusaija anyakujwaire orugoye orurungi? Abo abajwara engoye enungi baikara omu maju g’abakama. 9 Mali mukagendayo kurora ki? Kurora nabbi? Ego, nimbagambira nti, ogu ou mwagenzere kurora, naakira obukuru nabbi. 10 Ogu nuwe baahandiikireho bati: ‘Dora! Nintuma omukwenda wange ow’araakwebembera,* kandi ow’araakuteekaniriza omuhanda!’ 11 Mananu kwo nimbagambira nti, omu bantu abazairwe abakazi, tihakabahoga muntu arukukira Yohaana Omubatizi* obukuru, baitu omuntu owa hansi omu Bukama bw’omu iguru naamukira. 12 Kuruga omu biro bya Yohaana Omubatizi n’okuhika hati, abantu nibeekamba kutaaha omu Bukama bw’omu iguru, kandi abo abarukwekamba muno nibabutunga. 13 Habwokuba Banabbi boona n’Ebiragiro,* bakaranga kuhikya omu kasumi ka Yohaana; 14 kandi ka mube nimukiikiriza rundi nangwa, ogu nuwe ‘Eriya, ow’akaba asemeriire kwija.’ 15 Ow’aine amatu ahurre.

16 “Abantu ab’obusinge bunu ndaabalengesaniza na ki? Nibasisana abaana abato abaikaliire omu katale nibeeta bataahi baabo, 17 bati: ‘Tukabaterra enyamulere, baitu timwazina; twabaterra empamo, baitu timwaganya.’ 18 Omu mulingo nugwo gumu, Yohaana akaija atarukulya kandi atarukunywa baitu abantu baagamba ngu ‘aroho daimooni.’ 19 Omu mulingo nugwo gumu, Omwana w’omuntu akaija naalya kandi naanywa, baitu abantu baagamba ngu: ‘Dora! Omusaija w’omururu kandi omutamiizi, munywani w’abasorooza b’omusoro n’abasiisi.’ Baitu nabwo, amagezi garorwa nk’ag’okuhikirra* kusigikirra ha bikorwa byago.”

20 Kandi akatandika kujumirra embuga nambere akaba akoliire ebyamahano* ebirukukira obwingi, habwokuba abantu ab’omu mbuga ezi bateegarukemu: 21 “Zirikubona iwe Korazini! Zirikubona iwe Betesaida! habwokuba ebyamahano ebyakozerwe owaanyu kakuba byakozerwe omu Tuuro na Sidoni, baakubaire beegarukiremu ira, bajwara ebitengo kandi beesiiga iju. 22 Baitu nimbagambira nti, ha Kiro eky’Okucwa Omusango, ekifubiro ekiribaheebwa kiriba ky’amaani kukira ekya Tuuro na Sidoni. 23 Kandi iwe Kaperenaumu, olinyumizibwa kuhika omu iguru? Olisirimurwa omu Kituuro;* habwokuba ebyamahano ebyakoliirwe omuli iwe kakuba byakoliirwe omu Sodomu, yaakwikaireho kuhika na hati. 24 Baitu nimbagambira nti, ha Kiro eky’Okucwa Omusango, ekifubiro ekirikuheebwa kiriba ky’amaani kukira ekya Sodomu.”

25 Omu kasumi ako, Yesu yagamba ati: “Ninkukugiza omu rwijwire Isenyowe, Mukama ow’iguru n’ensi, habwokuba ebintu binu okabisereka ab’amagezi n’abeegesiibwe, baitu wabisuukurra abaana abato. 26 Ego, Ai Isenyowe, habwokuba nukwo wasiimire oti. 27 Isenyowe ampaire ebintu byona, kandi busaho n’omu amanyire kurungi Omwana, oihireho Ise; kandi busaho n’omu amanyire kurungi Ise, oihireho Omwana, n’ogu weena Omwana ou aba agondeze kumumanyisa. 28 Mwije nambere ndi, inywena abajwahire muno n’abalemeriirwe, kandi ndaabahuumuza. 29 Mwetweke ekikoligo kyange kandi muunnyegereho, habwokuba ndi muculeezi kandi ndi mwebundaazi omu mutima, kandi nimwija kutunga okuhuumura. 30 Habwokuba ekikoligo kyange kyanguhire kuhimba, kandi n’omugugu gwange tigurukulemeera.”

12 Omu kasumi ako, Yesu yaraba omu misiri y’engano ha kiro kya Sabbiiti.* Abeegeswa be baarumwa enjara baatandika kucwa entwe z’engano nibalya. 2 Abafalisaayo obu baabarozere, baamugambira bati: “Dora! Abeegeswa baawe nibakora ekintu ekitarukwikirizibwa kukorwa ha Sabbiiti.” 3 Yabagarukamu ati: “Mutasomeho Daudi eki yakozere uwe n’abasaija aba akaba ali na bo obu baarumirwe enjara? 4 Obu yataahire omu nju ya Ruhanga, baalya emigaati ey’okwoleka* kandi kunu kikaba kitarukwikirizibwa uwe n’abo aba akaba ali na bo kugirya, oihireho banyakatagara bonka? 5 Rundi timukasomaga omu Biragiro ngu, ha Sabbiiti banyakatagara baakoraga emirimo ha yekaru* kandi nibaikara bataine musango? 6 Baitu nimbagambira nti, omuntu arukukira yekaru obukuru ali hanu. 7 Baitu kakuba mwayetegeriize amakuru g’ebigambo binu, ‘Ningonza embabazi hatali ekihongwa,’ timwakujunaine abataine musango. 8 Habwokuba Omwana w’omuntu nuwe Mukama wa Sabbiiti.”

9 Hanyuma y’okuruga omu kiikaro eki, yagenda yataaha omu isorrokaniro lyabo. 10 Kandi dora! hakaba haliyo omusaija ow’aine omukono oguzingamire.* Baamukaguza bati: “Kihikire omu biragiro kukiza omuntu ha kiro kya Sabbiiti?” nukwo batunge ekyokusigikirraho kumujunaana. 11 Yabagarukamu ati: “Kakuba oba oine entaama yaawe emu kandi ekagwa omu kiina ha kiro kya Sabbiiti, haroho omuntu weena omuli inywe ow’atasobora kugiihamu? 12 Omuntu tali w’omuhendo muno kukira entaama? Nahabweki kihikire kukora ebirungi ha Sabbiiti.” 13 Nubwo yagambira omusaija ati: “Gorra omukono gwawe.” Yagugorra, kandi gwakira, gwaba nk’omukono gwe ogundi. 14 Baitu Abafalisaayo baaturuka aheeru, baahanuura okumwita. 15 Yesu obu yakimanyire, yarugayo oku. Baingi bakamuhondera kandi boona yabakiza. 16 Baitu yabaragira kutamumanyisa abantu abandi, 17 nukwo kihikiirize ekyagambirwe nabbi Isaaya, obu yagambire ati:

18 “Dora! Omuheereza wange ou nakomere, ou ndukugonza, ou nsiimire! Ndimuha omwoyo gwange kandi alimanyisa amahanga obwinganiza bwonyini. 19 Talikungana noobu kwakuba okutoka, kandi tiharoho alihurra iraka lye omu muhanda. 20 Orubingo oruhendekere talirucwera kimu, kandi orutambi oruli haihi kuzima taliruzimiza kimu kuhikya obu alireetaho obwinganiza omu bwijwire. 21 Kandi amahanga galinihirra omu ibara lye.”

22 Hanyuma baamuleetera omusaija arukutalibanizibwa daimooni kandi ow’afiire amaiso n’omunwa, yamukiza, kandi omusaija ogu yatandika kubaza n’okuhweza. 23 Abantu baahunirra, baatandika kugamba ngu: “Onu kaaraaba Mutabani wa Daudi!” 24 Abafalisaayo obu baakihuliire baagamba bati: “Omuntu onu naabinga badaimooni naakoonyerwa amaani ga Berezebbabbu,* omulemi wa badaimooni.” 25 Yesu obu yamanyire ebi barukuteekereza, yabagambira ati: “Obukama bwona obwebaganizaamu buhwerekerra, kandi orubuga rwona rundi eka yoona ebyebaganizaamu tibiikaraho. 26 Omulingo nugwo gumu, kakuba Sitaani abinga Sitaani, aba ayebaganizeemu; hati obukama bwe buraikaraho buta? 27 Nahabweki, obu ndaaba nimbinga daimooni ninkozesa amaani ga Berezebbabbu, batabani banyu bazibinga nibakozesa amaani gooha? Enu niyo ensonga habwaki balibacwera omusango. 28 Baitu obu ndaaba nimbinga daimooni ninkozesa omwoyo gwa Ruhanga, mali Obukama bwa Ruhanga bwizire mutakimanyire. 29 Rundi omuntu weena naasobora ata kutaaha omu nju y’omusaija ow’amaani, akaiba ebintu bye atabandize kumuboha? Obu nubwo aba naasobora kunyaga eby’omu nju ye. 30 Weena ow’atali harubaju rwange, munyanzigwa wange, kandi weena atasorooza hamu na nyowe, ararangya.

31 “Nikyo ndukubagambirra nti, abantu baliganyirwa ebibi ebya buli mulingo n’ebigambo byona eby’okujuma, baitu ogu ow’ajuma omwoyo ogurukwera, taliganyirwa. 32 Ekyokurorraho, omuntu weena ow’abazaaho kubi Omwana w’omuntu, aliganyirwa. Baitu weena ow’abazaaho kubi omwoyo ogurukwera taliganyirwa omu enteekaniza ey’ebintu* enu, noobu yaakuba ey’erukugenda okwija.

33 “Obu muraaba muli muti omurungi, n’ebijuma byanyu nibiija kuba birungi. Baitu obu muraaba muli muti omubi,* n’ebijuma byanyu nibiija kuba bibi. Habwokuba omuti gumanyirwa ha bijuma byagwo. 34 Inywe abaana b’enjoka ez’obusegwa,* nimusobora muta kubaza ebintu ebirungi kandi kunu muli babi? Habwokuba ebiijura omu mutima, akanwa nibyo kabaza. 35 Omuntu omurungi, omu lyahurro lye erirungi aihamu ebintu ebirungi, baitu omuntu omubi, omu lyahurro lye eribi, aihamu ebintu ebibi. 36 Baitu nimbagambira nti, ha Kiro eky’Okucwa Omusango, abantu balijunaanwa habw’ebigambo byona ebibi ebi babaza; 37 habwokuba mulyetwa ab’okuhikirra habw’ebigambo byanyu, kandi habw’ebigambo byanyu mulicwerwa* omusango.”

38 Hanyuma, bamu h’abahandiiki n’Abafalisaayo, baamugarukamu nibagamba bati: “Mwegesa, nitugonza okurora akokurorraho kuruga hali iwe.” 39 Yabagarukamu ati: “Inywe abantu ab’obusinge bunu obubi kandi abatali beesigwa,* mwikara nimuserra akokurorraho, baitu timuliheebwa akokurorraho koona oihireho akokurorraho ka nabbi Yona. 40 Nkooku Yona akaba ali omunda y’encu enkooto kumara ebiro bisatu nyamusana n’ekiro, nukwo n’Omwana w’omuntu alimara omu kituuro ebiro bisatu, nyamusana n’ekiro. 41 Omu kasumi ak’okucwa omusango, abantu ba Nineve balihumbuuka n’abantu ab’obusinge bunu kandi balibasingisa omusango, habwokuba bakeegarukamu habw’ebi Yona ebi yatebiize. Baitu dora! ogu arukukira Yona ali hanu. 42 Omu kasumi ak’okucwa omusango, omukama omukazi ow’omu masirimuka* alihumbuuka n’abantu ab’obusinge bunu kandi alibasingisa omusango, habwokuba akaruga ha mpero y’ensi, yaija kuhurra amagezi ga Suleimaani. Baitu dora! ogu arukukira Suleimaani ali hanu.

43 “Omwoyo* omubi obu guruga omu muntu, guraba omu biikaro ebitarumu maizi niguserra nambere guraahuumurra, baitu tiguzooraho. 44 Hanyuma gugamba guti: ‘Leka ngaruke omu nju yange nambere narugire,’ kandi obu guhikayo gusanga enju etarumu kintu, esingoliirwe kandi eteekaniziibwe kurungi. 45 Hanyuma gugarukayo guleeta emyoyo endi musanju erukwahukana kandi emibi muno kugukira. Obu etaaha omu nju egi, ikaramu kandi enyikara y’omuntu ogu ey’eyongerra kimu kusiisikara kukira ey’okubanza. Eki nikyo kirukwija kuhika h’abantu ababi ab’obusinge bunu.”

46 Obu akaba naabaza n’abantu, nyina na bagenzi be baali beemeriire aheeru, nibagonza kubaza na uwe. 47 Haabaho omuntu ayamugambiire ati: “Dora! Maama waawe na bagenzi baawe beemeriire aheeru nibagonza kubaza na iwe.” 48 Yesu yamugarukamu ati: “Maama wange nooha, kandi bagenzi bange nubo baha?” 49 Yagorra omukono gwe hali abeegeswa be naagamba ati: “Dora! Maama wange na bagenzi bange nubo banu! 50 Weena ow’akora Isenyowe ow’ali omu iguru ebi agonza, ogu nuwe mugenzi wange, munyaanya nyowe kandi maama wange.”

13 Ha kiro eki, Yesu akaruga omu nju yagenda yaikarra ha musa gw’enyanja. 2 Ekitebe ky’abantu baingi baija nambere ali, yatemba eryato yaikarra, kandi abantu boona baali beemeriire ha musa gw’enyanja. 3 Yabeegesa ebintu bingi naakozesa enfumo, yabagambira ati: “Omusigi akagenda kusiga. 4 Obu akaba naasiga, embibo ezimu zaagwa ha muhanda rubaju, ebinyonyi byaija byazisoma. 5 Ezindi zaagwa ha mwandara, nambere itaka likaba liri litaito, kandi ahonaaho zaarahuka kumera, habwokuba itaka likaba liri litaito. 6 Baitu izooba obu lyaturukire, zaahotoka kandi zaayoma habwokuba zikaba zitaine mihama. 7 Ezindi zaagwa omu mahwa, kandi amahwa obu gaakuzire, gaazinyoroza. 8 Ezindi zaagwa ha itaka erirungi kandi zaatandika kwana ebijuma, emu yateezaamu emirundi 100, endi emirundi 60, kandi endi emirundi 30. 9 Ow’aine amatu ahurre.”

10 Abeegeswa baija nambere ali baamukaguza bati: “Habwaki noobaza na bo nookozesa enfumo?” 11 Yabagarukamu ati: “Inywe mwikiriziibwe kwetegereza eby’ensita ezirukwera ez’Obukama obw’omu iguru, baitu bo tibahairwe omugisa ogu. 12 Habwokuba ogu weena anyakwine alyongerwaho abe na bingi, baitu ogu weena ow’ataine, n’eki aine kirimwihwaho. 13 Egi niyo ensonga habwaki nimbaza na bo ninkozesa enfumo, habwokuba barora baitu tibahweza, bahuliiriza baitu tibahurra, kandi tibeetegereza amakuru gaabyo. 14 Obunabbi* bwa Isaaya nibuhikiirizibwa hali bo, oburukugamba buti: ‘Okuhurra mulihurra baitu timulyetegereza amakuru gaabyo, kandi mulirora baitu timulihweza. 15 Habwokuba omutima gw’abantu banu gugumangaine.* Bahuliire n’amatu gaabo baitu busaho eki bakozereho, kandi bazibiiriize amaiso gaabo nukwo batarora, noobu kwakuba kuhurra n’amatu gaabo, nukwo beetegereze n’emitima yabo, bahinduke mbakize.’

16 “Baitu inywe mwine okusemererwa habwokuba amaiso ganyu nigahweza, n’amatu ganyu nigahurra. 17 Mananu kwo nimbagambira nti, banabbi baingi n’abasaija ab’okuhikirra bakeegomba kurora ebintu inywe ebi murukurora, baitu batabirole. Kandi bakeegomba kuhurra ebintu inywe ebi murukuhurra, baitu batabihurre.

18 “Hati muhurre amakuru g’orufumo rw’omusigi. 19 Omuntu obu ahurra ekigambo ky’Obukama, akalemwa kukyetegereza, omubi aija amwihaho ekibyairwe omu mutima gwe. Ezi nizo embibo ezaagwire ha muhanda rubaju. 20 Kandi embibo ezaagwire ha mwandara, nuwe omuntu ow’ahurra ekigambo kandi ahonaaho akiikiriza n’okusemererwa. 21 Baitu tagira emihama omuli uwe, aikaraho habw’akaire kake, kandi obu ahikwaho emihito rundi okuhiiganizibwa habw’ekigambo, ahonaaho atabaijuka. 22 Kandi ezi ezaagwire omu mahwa, nuwe ogu ow’ahurra ekigambo, baitu okwetuntura okw’ensi enu* hamu n’amaani ag’ebisuba b’itungo, binyoroza ekigambo kandi kiremwa kwana. 23 Kandi embibo ezaagwire omu itaka erirungi, nuwe ogu ow’ahurra ekigambo, naayetegereza amakuru gaakyo, kandi naayana ebyana bingi. Omu ayana naateezaamu emirundi 100, ondi emirundi 60, kandi ondi emirundi 30.”

24 Akabagambira orufumo rundi, naagamba ati: “Obukama bw’omu iguru nibusobora kulengesanizibwa n’omusaija ayabyaire omu musiri gwe embibo enungi. 25 Abantu obu bakaba bagwijagiire, omunyanzigwa akaija yasiga embibo y’ebinyansi* omu musiri gw’engano, yagenda. 26 Engano obu yakuzire kandi yateekaho entwe, ebinyansi nabyo byazooka. 27 Kandi abairu baija baagambira mukama w’omusiri bati: ‘Mukama waitu, otasige embibo enungi omu musiri gwawe? Hati nikiija kita ngu harumu ebinyansi?’ 28 Yabagarukamu ati: ‘Omunyanzigwa nuwe yakozere eki.’ Baamukaguza bati: ‘Noogonza tugende tubyomberemu?’ 29 Na uwe yabagarukamu ati: ‘Nangwa, habwokuba obu muraaba nimwomberamu ebinyansi, nimusobora n’okutwarramu engano. 30 Muleke byona bikurre hamu, kuhikya omu kasumi ak’amagesa. Kandi omu kasumi ako, ndigambira abagesi nti: Mubanze musorooze ebinyansi mubibohe emiganda kandi mubyokye. Hanyuma musorooze engano, mugiteeke omu lyahurro lyange.’”

31 Yesu yabagambira orufumo orundi, naagamba ati: “Obukama obw’omu iguru buli nk’akajuma aka karadaali, omuntu akayatwaire yabyara omu musiri gwe. 32 Nuko akajuma akarukukirayo obutaito omu njuma zoona, baitu obu kakura, kakira ebimera eby’emikubi kandi kafooka omuti nambere ebinyonyi eby’omu mwanya biija nibiikara omu mataagi gaagwo.”

33 Akongera yabagambira orufumo orundi ati: “Obukama obw’omu iguru buli nk’ekitumbisa omukazi eki yatabwire omu bipimo bisatu eby’ensaano kuhikya yoona obu yatumbire.”

34 Ebintu binu byona, Yesu akabigambira abantu naakozesa enfumo. Mali, buli kubaza na bo, yakozesaaga enfumo, 35 nukwo kihikiirize ebyabaziibwe kuraba omu nabbi ayagambire ati: “Ndibaza ninkozesa enfumo, kandi ndimanyisa ebyaserekerwe kuruga ha kutandika.”*

36 Hanyuma y’okuraga ekitebe ky’abantu, yataaha omu nju. Abeegeswa be baija nambere ali, baamugambira bati: “Tusoborre amakuru g’orufumo orw’ebinyansi omu musiri.” 37 Yabagarukamu ati: “Ayasigire embibo enungi nuwe Omwana w’omuntu, 38 kandi omusiri niyo ensi. Embibo enungi nubo abaana b’Obukama, ebinyansi nubo abaana b’omubi, 39 kandi omunyanzigwa ayabibyairemu nuwe Sitaani.* Akasumi ak’okugesa niyo empero ey’enteekaniza ey’ebintu,* kandi abagesi nubo bamalaika. 40 Nahabweki, nkooku ebinyansi bisoroozebwa hamu kandi byokebwa omu murro, nukwo kiriba kiti ha mpero ey’enteekaniza ey’ebintu. 41 Omwana w’omuntu alituma bamalaika be, balisorooza kuruga omu Bukama ebintu byona ebirukuleetaho kutabaijuka hamu n’abantu boona abarukukora ebibi, 42 kandi balibanaga omu murro omwingi. Oku nuho baliririrra kandi banene ensaya zaabo. 43 Omu kasumi ako, abahikiriire balyangasana muno nk’izooba omu Bukama bwa Isebo. Ow’aine amatu ahurre.

44 “Obukama obw’omu iguru buli nk’eky’omuhendo ekyaserekerwe omu kibanja, omuntu eki yazoire yayongera yasereka. Habw’amasemererwa maingi, yagenda yatunda byona ebi akaba aine, yagura ekibanja eki.

45 “Kandi Obukama obw’omu iguru nibusisana n’omusuubuzi arukuserra eruuru enungi. 46 Obu yazoire eruuru emu ey’omuhendo omwingi, ahonaaho yagenda yatunda byona ebi akaba aine yagigura.

47 “Ekindi, Obukama obw’omu iguru nibusisana nk’ekitimba ekyategerwe omu nyanja kandi kyakwata encu eza buli mulingo. 48 Kandi obu kyaijwire, baakisikayo baakireeta ha musa gw’enyanja, baikarra baasoroozaamu encu enungi baazita omu bigega, baitu embi baazinaga. 49 Kinu nikyo kiribaho ha mpero y’enteekaniza ey’ebintu. Bamalaika baliija babaganize abantu ababi hali abahikiriire, 50 kandi ababi balinagwa omu murro omwingi. Oku nuho baliririrra kandi banene ensaya zaabo.

51 “Mwetegeriize amakuru g’ebintu binu byona?” Baamugarukamu bati: “Ego.” 52 Hanyuma yabagambira ati: “Eki obu kiraaba nukwo kiri, buli mwegesa weena ow’ayegesebwa ebirukukwata ha Bukama obw’omu iguru, naasisana nka mukama w’enju ow’aiha omu lyahurro lye ebintu ebihyaka n’ebikuru.”

53 Yesu obu yamazire kubagambira enfumo zinu, yarugayo oku. 54 Obu yahikire omu kicweka ky’owabu, yatandika kubeegesa omu isorrokaniro lyabo, kandi baahunirra nibagamba bati: “Omusaija onu akaiha nkaha amagezi ganu n’amaani ag’okukora ebyamahano? 55 Onu tali nuwe mutabani w’omubaizi? Nyina tali nuwe arukwetwa Malyamu, n’abagenzi be tinubo Yakobbo, Yusufu, Simooni, na Yuda? 56 Kandi na banyaanya boona, tituli na bo hanu? Hati binu byona akabiiha nkaha?” 57 Nahabweki, baatandika kutabaijuka habwe. Baitu Yesu yabagambira ati: “Nabbi ateebwamu ekitiinisa buli hamu hoona, baitu tateebwamu ekitiinisa omu kiikaro ky’owabu n’ab’omu nju ye.” 58 Kandi atakoleyo ebyamahano bingi habwokuba baali bataine okwikiriza.

14 Omu kasumi ako, Herodi, ow’akaba ali mulemi w’isaza, akahurra ebirukukwata hali Yesu 2 kandi yagambira abaheereza be ati: “Ogu ni Yohaana Omubatizi.* Ahumbuukire kuruga omu bafu, kandi niyo ensonga habwaki naakora ebyamahano.” 3 Herodi,* akaba akwasire Yohaana yamuta omu nkomo habwa Herodiya, muka Firipo ow’akaba ali mugenzi wa Herodi. 4 Habwokuba Yohaana yagambiraga Herodi ati: “Tikirukwikirizibwa omu biragiro iwe kumuswera.” 5 Baitu noobu kiraaba ngu Herodi akaba naagonza kwita Yohaana, akatiina ekitebe ky’abantu, habwokuba baamutwaraga kuba nabbi. 6 Ha kiro eky’okujaguza amazaarwa ga Herodi, muhara wa Herodiya akazina yasemeza muno Herodi. 7 Yarahira naamuraganiza kumuha kyona eki araamusaba. 8 Habwokuhondera nyina eki akaba amugambiire, yagamba ati: “Ompe omutwe gwa Yohaana Omubatizi ha rusaniya.” 9 Omukama yayetuntura muno, baitu habw’ekirahiro eki akaba akozere, na habw’abo aba akaba naalya* na bo, yaragira bagumuhe. 10 Nahabweki, akatuma bagende omu nkomo batemeho Yohaana omutwe. 11 Baaguleetera ha rusaniya, baaguha omwisiki kandi yagutwarra nyina. 12 Hanyuma, abeegeswa ba Yohaana baija baatwara omutumbi gwe, baaguziika; obu baamazire baija baagambira Yesu. 13 Yesu obu yakihuliire, yarugayo oku, yatemba eryato yagenda omu kiikaro ekitarumu abantu kuba wenka. Abantu obu baakihuliire, baaruga omu mbuga zaabo baagenda nambere ali nibarubata ha bigere.

14 Obu yarugire omu lyato, yarora ekitebe ky’abantu baingi, yabakwatirwa embabazi* kandi yakiza abarwaire baabo. 15 Obu bwahikire rwebagyo, abeegeswa be baija nambere ali, baamugambira bati: “Ekiikaro kinu kyesoroire kandi n’obwire bugenzere, raga abantu, bagende omu byaro beegurre ebyokulya.” 16 Yesu yabagarukamu ati: “Tikirukubeetaagisa kugenda, mubahe ebyokulya.” 17 Baamugambira bati: “Ebi twine tibirukumara. Twine emigaati etaano n’encu ibiri.” 18 Yabagarukamu ati: “Mubindeetere.” 19 Yagambira abantu kwikarra ha bunyansi. Hanyuma, yakwata emigaati etaano n’encu ibiri, yarora haiguru, yasaba. Kandi yacwamu emigaati, yagiha abeegeswa be, kandi abeegeswa be baagiha abantu. 20 Boona baalya baiguta, kandi baasorooza obucwekacweka obwali busigaireho, bwaijuza ebigega 12. 21 Abantu abaaliire, bakaba nibahika nk’abasaija 5,000, otabaliiremu abakazi n’abaana. 22 Ahonaaho Yesu yagambira abeegeswa be kutemba eryato bamubanze kugenda nseeri y’enyanja, nukwo uwe arage abantu.

23 Hanyuma y’okuraga abantu, yagenda ha rusozi wenka kusaba. Kandi obwire bwaira akyaliyo. 24 Omu kasumi ako, eryato likaba liri hara* n’omusa gw’enyanja, kandi niritwarwatwarwa ebigonzi habwokuba omuyaga gukaba niguteera nigubaruga omu maiso. 25 Baitu omu bwire bw’ekiro omu kisisiimuka kya kana,* Yesu yaija nambere bali naarubatira h’amaizi. 26 Abeegeswa be obu baamurozere naarubatira h’amaizi, baatiina muno, baagamba ngu: “Ogu tali muntu.” Baakunga muno habw’okutiina. 27 Baitu ahonaaho, Yesu yabaza na bo, yabagambira ati: “Muhuumule! Niinyowe; mutatiina.” 28 Petero yamugambira ati: “Mukama wange, obu araaba ali niiwe, ndagira nyije nambere oli nindubatira h’amaizi.” 29 Yamugambira ati: “Ija!” Petero yaruga omu lyato, yagenda hali Yesu naarubatira h’amaizi. 30 Baitu obu yaboine omuyaga, yatiina. Kandi obu yatandikire kudikira, yakunga ati: “Mukama wange, njuna.” 31 Ahonaaho, Yesu yagorra omukono gwe yamukwata kandi yamugambira ati: “Iwe ow’okwikiriza okuke, habwaki otandikire kugurukyagurukya?” 32 Obu baatembere omu lyato, omuyaga gwateekaana. 33 Hanyuma, abo abakaba bali omu lyato bainama omu maiso ge, baagamba bati: “Mananu kwo oli Mwana wa Ruhanga.” 34 Baayambuka baagenda omu nsi ya Genezaleesi.

35 Abantu obu baamanyire ngu nuwe, baagambira abantu ab’omu biikaro byona ebyetoroire ekicweka eki, baamuleetera abo boona abaali barwaire. 36 Baamwesengereza haakire abaikirize bakwate ha mukugiro gw’ekijwaro kye ekya haruguru, kandi abo boona abaakikwasireho baakirra kimu.

15 Hanyuma, Abafalisaayo n’abahandiiki bakaruga Yerusaalemu baija hali Yesu, baamugambira bati: 2 “Habwaki abeegeswa baawe batarukuhondera emigenzo eya baisenkuruitwe aba ira? Ekyokurorraho, tibanaaba omu ngaro obu baba nibagenda kulya.”

3 Yesu yabagarukamu ati: “Habwaki mucwa ebiragiro bya Ruhanga habw’emigenzo yanyu? 4 Ekyokurorraho, Ruhanga akagamba ati: ‘So na nyoko obateekemuga ekitiinisa,’ kandi, ‘Ogu weena araajumaga ise rundi nyina, aitwe.’ 5 Baitu inywe mugamba muti: ‘Weena ow’agambira ise rundi nyina ati: “Kyona eki naakukuhaire kukukoonyera, nkakihayo nk’ekisembo hali Ruhanga,” 6 kiba kitakyamwetaagisa kukoonyera ise.’ Nahabweki, mufoire ekigambo kya Ruhanga nk’ekitaine mugaso habw’emigenzo yanyu. 7 Inywe abagobya, Isaaya akahikya obu yababalizeeho obunabbi ati: 8 ‘Abantu banu bantamu ekitiinisa ekya ha munwa, baitu emitima yabo tendoho. 9 Batalibanira busa kundamya, habwokuba beegesa emigenzo y’abantu.’” 10 Yayeta ekitebe ky’abantu yabagambira ati: “Muhuliirize ebigambo binu kandi mwetegereze amakuru gaabyo. 11 Eki ekitaaha omu kanwa k’omuntu tikiri nikyo ekimusiisa, baitu ekiruga omu kanwa ke nikyo kimusiisa.”

12 Hanyuma abeegeswa be baija nambere ali baamugambira bati: “Okimanyire ngu Abafalisaayo batabaijukire habw’ebi obalize?” 13 Yesu yabagarukamu ati: “Ekimera kyona Isenyowe eki atarabyaire, kirimenywa. 14 Mubaleke batabaijuke, bali beebembezi abafiire amaiso. Kakuba omufu w’amaiso ayebembera omufu w’amaiso ondi, boona nibaija kugwa omu kiina.” 15 Petero yamugambira ati: “Tusoborre amakuru ag’ekyokurorraho eki.” 16 Yagamba ati: “Na hati na inywe timukeetegeriize? 17 Timukimanyire ngu ekitaaha omu kanwa, kigenda omunda kandi hanyuma kituruka aheeru? 18 Baitu byona ebiruga omu kanwa biba nibiruga omu mutima. Kandi ebintu ebi nibyo bisiisa omuntu. 19 Ekyokurorraho, omu mutima nuho haruga ebiteekerezo ebibi, obwisi, obusiihani, ebikorwa eby’orwanju, obusuma, okuhangirra, n’okujuma. 20 Binu nibyo ebintu ebisiisa omuntu; baitu kulya ebyokulya n’engaro ezitanaabire, tikisiisa omuntu.”

21 Yesu obu yarugire oku, yagenda omu kicweka kya Tuuro na Sidoni. 22 Kandi dora! omukazi Omufoinikiya* ayaikaraga omu kicweka eki akaija yamwesengereza ati: “Ngirra embabazi, Mukama wange, Omwana wa Daudi. Muhara wange naatalibanizibwa muno daimooni.” 23 Baitu Yesu atamugarukemu ekigambo kyona. Abeegeswa be baija baamugambira bati: “Mubinge, habwokuba naikara naatutokerra.” 24 Yabagarukamu ati: “Ntatumwe hali omuntu weena, oihireho, hali entaama za Isaleeri ezabuzire.” 25 Omukazi ogu yaija yateeza amaju omu maiso ge, yamugambira ati: “Mukama wange, nkoonyera!” 26 Yesu yamugambira ati: “Tikihikire kukwata ebyokulya by’abaana okabinagira* obwana bw’embwa.” 27 Omukazi yagarukamu ati: “Mukama wange ohikire, baitu nabwo obwana bw’embwa bulya oburagalika obugwa kuruga ha meeza ya mukama wabwo.” 28 Yesu yamugarukamu ati: “Mukazi iwe, oine okwikiriza kw’amaani; leka kibe nkooku orukugonza.” Kandi ahonaaho, muhara we yakira.

29 Yesu obu yarugire oku, yagenda haihi n’Enyanja ya Galiraaya, kandi hanyuma yatemba ha rusozi yaikarra. 30 Nubwo abantu baingi baija nambere ali baamuleetera abalema, abazingamire, abafu b’amaiso, abafu b’eminwa, n’abandi baingi. Baabateeka omu maiso ge, yabakiza. 31 Abantu baahunirra muno, obu baarozere abafu b’eminwa nibabaza, abazingamire nibakira, abalema nibarubata, n’abafu b’amaiso nibarora. Kandi baakugiza Ruhanga wa Isaleeri.

32 Yesu yayeta abeegeswa be yabagambira ati: “Abantu banu nibankwasa embabazi, habwokuba bamazire ebiro bisatu bali na nyowe kandi tibaine ebyokulya. Tindukugonza bagende baine enjara, habwokuba neesobora kubaitira omu muhanda.” 33 Baitu abeegeswa be baamugambira bati: “Omu kiikaro kinu ekyesoroire, ninkaha nambere tusobora kutunga ebyokulya ebiraigusa* abantu banu boona?” 34 Yesu yabakaguza ati: “Mwine emigaati ingaha?” Baamugarukamu bati: “Emigaati musanju, n’encu nke.” 35 Hanyuma y’okuragira abantu kwikarra hansi, 36 Yesu yakwata emigaati musanju n’encu, kandi hanyuma y’okusiima, yabicwamu yatandika kubiha abeegeswa be, kandi abeegeswa be baabigabira ebitebe by’abantu. 37 Kandi boona baalya baiguta, baasorooza obucwekacweka obwasigaireho, bwaijuza ebigega musanju ebikooto. 38 Kandi abo abaaliire bakaba nibahika abasaija 4,000, otabaliiremu abakazi n’abaana. 39 Hanyuma y’okuraga abantu, yatemba eryato yagenda omu kicweka kya Magadani.

16 Abafalisaayo n’Abasadukaayo* baija nambere ali kumulenga, baamusaba abooleke akokurorraho kuruga omu iguru. 2 Yabagarukamu ati: “Obu buhika rwebagyo, mugamba ngu, ‘obwire nibwija kuba burungi, habwokuba iguru niritukura,’ 3 kandi obwire obu bukya, mugamba ngu, ‘obwire nibwija kuba bw’obufuki kandi enjura egwe, habwokuba iguru litukwire kandi ebicu bikwasire.’ Mumanyire kurora iguru kandi mukamanya obwire nkooku buraaba, baitu obu murora obwokurorraho obw’obusumi bunu, timwetegereza amakuru gabwo. 4 Abantu ab’obusinge bunu obubi kandi abatali beesigwa* baikara nibasaba akokurorraho, baitu tikalibaheebwa oihireho akokurorraho ka Yona.” Hanyuma yabasigaho yagenda.

5 Abeegeswa be obu baayambukire baahika nseeri, baakyetegereza ngu beeberwe kuleeta emigaati. 6 Yesu yabagambira ati: “Mwikale nimurora kandi mwerinde ekitumbisa* ky’Abafalisaayo n’Abasadukaayo.” 7 Nahabweki, baatandika kugambirangana bati: “Tituleesere emigaati.” 8 Yesu obu yakimanyire, yabagambira ati: “Habwaki nimugambirangana ngu timwine emigaati, inywe ab’okwikiriza okuke? 9 Na hati timukeetegeriize ekindukumanyisa, rundi timurukwijuka emigaati etaano eyaliisize abantu 5,000, hamu n’ebigega ebi mwasoroize? 10 Rundi emigaati musanju eyaliisize abantu 4,000, kandi bigega bingaha ebikooto ebi mwasoroize? 11 Habwaki mutakakyetegeriize ngu tindukubazaaho emigaati? Mwerinde ekitumbisa ky’Abafalisaayo n’Abasadukaayo.” 12 Nubwo baakyetegeriize ngu tarukubazaaho kwerinda ekitumbisa ky’emigaati, baitu enyegesa z’Abafalisaayo n’Abasadukaayo.

13 Yesu obu yahikire Kaisaliya Firipi, yakaguza abeegeswa be ati: “Abantu nibagamba ngu Omwana w’omuntu, nuwe oha?” 14 Baamugarukamu bati: “Abamu bagamba ngu niiwe Yohaana Omubatizi,* abandi ngu Eriya, kandi abandi ngu niiwe Yeremiya, rundi omu ha banabbi.” 15 Yabakaguza ati: “Inywe mugamba ngu niinyowe oha?” 16 Simooni Petero yagarukamu ati: “Niiwe Kristo, Omwana wa Ruhanga omwomeezi.” 17 Yesu yamugambira ati: “Oli w’omugisa iwe Simooni mutabani wa Yona, habwokuba omubiri n’esagama tibiri nibyo bikusuukuliire* eki, baitu Isenyowe ow’omu iguru nuwe akikusuukuliire. 18 Ekindi, ninkugambira nti, niiwe Petero, kandi ha mwandara gunu nuho ndyombeka ekitebe kyange, kandi n’enyigi z’Ekituuro* tizirikisingura. 19 Ndikuha ebisumuruzo by’Obukama obw’omu iguru kandi kyona eki oliboha omu nsi, kiriba kimazire kubohwa omu iguru, kandi kyona eki olisumurra omu nsi, kiriba kimazire kusumururwa omu iguru.” 20 Hanyuma yateererra abeegeswa be kutagambira omuntu weena ngu nuwe Kristo.

21 Kurugira kimu kasumi ako, Yesu yatandika kusoborra abeegeswa be nkooku asemeriire kugenda Yerusaalemu nukwo abakuru b’abantu, bakuru ba banyakatagara,* n’abahandiiki, bamubonabonese kandi bamwite, kandi ha kiro ekya kasatu ahumbuurwe. 22 Ahonaaho Petero yamutwara ha rubaju yatandika kumuhana ati: “Weegirre embabazi Mukama wange, ebi byona tibirukwija kukuhikaho naakake.” 23 Yesu yahinduka yateera Petero amabega yamugambira ati: “Ngaruka enyuma Sitaani! Oli kitabaijura hali nyowe, habwokuba nooteekereza ebiteekerezo by’abantu, hatali ebya Ruhanga.”

24 Hanyuma Yesu yagambira abeegeswa be, ati: “Omuntu weena obu araaba naagonza kumpondera, ayeyangise* wenka, ahimbe omuti* gwe kandi aikale nampondera. 25 Ogu weena ow’arukugonza kujuna obwomeezi bwe alibufeerwa, baitu ogu weena ow’afeerwa obwomeezi bwe habwange, alibutunga. 26 Mali nikigasa ki, omuntu kutunga ensi yoona, baitu akafeerwa obwomeezi bwe? Rundi kiki omuntu eki asobora kuhayo, okucungura obwomeezi bwe? 27 Omwana w’omuntu aliizira omu kitiinisa kya Ise ali na bamalaika be, kandi alisasura buli omu naasigikirra ha ngeso ze. 28 Mananu kwo nimbagambira nti, bamu h’abeemeriire hanu tibalifa kuhikya obu balirora Omwana w’omuntu naija omu Bukama bwe.”

17 Hanyuma y’okurabaho ebiro mukaaga, Yesu yatwara Petero, Yakobbo na mugenzi we Yohaana baagenda ha rusozi oruraihire muno bali bonka. 2 Kandi yahindurwa omu maiso gaabo. H’amaiso yayaka nk’izooba kandi ebijwaro bye ebya haruguru byayangasana* nk’ekyererezi. 3 Kandi dora! Musa na Eriya baababonekera baliyo nibabaza na Yesu. 4 Petero yagambira Yesu ati: “Mukama wange, kirungi itwe kuba hanu. Obu oraaba noogonza, ninsobora kwombeka hanu eheema isatu. Emu yaawe, endi ya Musa kandi endi ya Eriya.” 5 Obu akaba naakyabaza, dora! Ekicu ekirukwangasana kyaija kyabasweka, kandi dora! iraka kuruga omu kicu lyagamba liti: “Onu nuwe Omwana wange ou ndukugonza muno, ou nsiimire. Mumuhuliirize.” 6 Abeegeswa obu baahuliire eki, baagwa hansi bajumaire kandi baatiina muno. 7 Yesu yairra haihi yabakwataho yabagambira ati: “Mwimuke, mutatiina.” 8 Obu baimukize amaiso, bataroleho muntu ondi weena oihireho Yesu. 9 Obu baali nibasirimuka kuruga ha rusozi, yabaragira ati: “Ebi muboine omu kwolekwa kunu mutabigambira omuntu ondi weena, kuhikya Omwana w’omuntu obu alihumbuurwa kuruga omu bafu.”

10 Baitu abeegeswa baamukaguza bati: “Hati habwaki abahandiiki bagamba ngu Eriya asemeriire kubanza kwija?” 11 Yabagarukamu ati: “Mananu kwo Eriya naija kandi aligarraho ebintu byona. 12 Baitu nimbagambira nti, Eriya akamara ira kwija kandi batamanye ngu nuwe, baitu bakamukora byona ebi baagondeze. Omu mulingo nugwo gumu, nukwo barukwija kubonabonesa bati Omwana w’omuntu.” 13 Obu nubwo abeegeswa be baakyetegeriize ngu akaba naabazaaho Yohaana Omubatizi.*

14 Obu bairiire haihi n’ekitebe ky’abantu, omusaija akaija nambere ali yamuteereza amaju yagamba ati: 15 “Mukama wange, girra mutabani wange embabazi, habwokuba agwa ensimbo kandi arwaire muno. Akira kugwa omu murro n’omu maizi. 16 Mmuleetiire abeegeswa baawe baitu baalemwa kumukiza.” 17 Yesu yagamba ati: “Inywe abantu ab’obusinge bunu, abataine okwikiriza kandi abahabire, ndaikara na inywe kuhikya di? Kandi ndaabagumiisiriza kuhikya di? Mumundeetere hanu.” 18 Hanyuma Yesu yacoomera daimooni, yamurugamu, kandi omwojo yakira omu kaire ako. 19 Hanyuma, abeegeswa baija hali Yesu baamukaguza bali bonka bati: “Habwaki itwe tutasoboire kugibinga?” 20 Yabagarukamu ati: “Habwokuba mwine okwikiriza kuke. Mananu kwo nimbagambira nti, kakuba muba mwine okwikiriza okurukwingana nk’akajuma aka karadaali, nimusobora kugambira orusozi runu ngu: ‘Ruga hanu ogende hali,’ kandi rulirugaho kandi busaho kintu kyona ekiribalema.” 21* ——

22 Yesu n’abeegeswa be obu bakaba beesoroliize hamu omu Galiraaya yabagambira ati: “Omwana w’omuntu naija kugobezebwa kandi aheebweyo omu mikono y’abantu, 23 bamwite kandi ha kiro ekya kasatu alihumbuurwa.” Baatuntura muno.

24 Obu baahikire Kaperenaumu, abasaija abaasoroozaaga omusoro ogwa yekaru,* bakahikirra Petero baamukaguza bati: “Omwegesa waanyu asasura omusoro gwa yekaru?” 25 Yagarukamu ati: “Ego.” Baitu obu yataahire omu nju, Yesu yabanza kubaza na uwe yamukaguza ati: “Simooni, nooteekereza ki? Abakama ab’omu nsi, obusuuru n’omusoro babiiha hali baha? Hali abaana baabo rundi kuruga h’abantu abandi?” 26 Petero obu yagarukiremu ati: “Hali abantu abandi,” Yesu yamugambira ati: “Nahabweki abaana baabo tibasasura omusoro. 27 Baitu habwokuba titurukugonza kubatabaijura, genda ha nyanja onagemu endobo* kandi encu ey’okubanza ei oraakwata, ogyesamye akanwa, noija kusangamu ekinusu eky’efeeza.* Okiihemu, ogende obasasule omusoro ogwange n’ogwawe.”

18 Omu bwire obu, abeegeswa bakaija hali Yesu baamukaguza bati: “Nooha arukukirayo obukuru omu Bukama obw’omu iguru?” 2 Yesu yayeta omwana omuto, yamwemereza hagati yabo, 3 kandi yagamba ati: “Mananu kwo nimbagambira nti, obu mutaahinduke, mukafooka nk’abaana abato, timulitaaha omu Bukama obw’omu iguru. 4 Nahabweki, weena alyebundaaza akasisana nk’omwana onu omuto, nuwe arukukirayo obukuru omu Bukama obw’omu iguru; 5 kandi weena anyakutangirra omwana omuto nk’onu omu ibara lyange, aba atangiriire na nyowe. 6 Baitu ogu weena anyakutabaijura omu h’abato banu abarukunyikiririzaamu, kyakubaire kirungi abohwe omu bikya bye orubengo* orwetoroozebwa endogoya kandi anagwe omu nyanja.

7 “Ensi ekiboine habw’ebintu ebirukutabaijura. Kandi amananu gali, nihaija kubaho ebirukutabaijura, baitu alikibona omuntu ow’aleetaho ekitabaijura. 8 Nahabweki, kakuba omukono gwawe rundi ekigere kyawe kikuleetera kutabaijuka, kitemeho okinage hara. Nikikira kutunga obwomeezi otaine kimu ha bicweka binu rundi oramaire, kukira kunagwa omu murro ogutasobora kuzima, oine emikono ebiri rundi ebigere bibiri. 9 Ekindi, eriiso lyawe obu liraaba nirikuleetera kutabaijuka, liihemu olinage hara. Nikikira iwe kutaaha omu bwomeezi oine eriiso limu, omu kiikaro ky’okunagwa omu murro gwa Gehena* oine amaiso abiri. 10 Mwerinde kutwaza kubi omu h’abato banu, habwokuba nimbagambira nti, bamalaika baabo omu iguru baikara nibarora h’amaiso ga Isenyowe ow’ali omu iguru. 11* ——

12 “Nimuteekereza ki? Omuntu kakuba aba aine entaama 100, kandi emu hali zo ekamuburaho, tarukwija kulekaho 99 ha rusozi naagenda kuserra emu ey’ebuzire? 13 Kandi obu agizoora, mananu kwo nimbagambira nti, agisemerererwa muno kukira 99 ezitabuzire. 14 Omulingo nugwo gumu, Isenyowe* ow’ali omu iguru tarukugonza noobu kwakuba omu h’abato banu kuhwerekerra.

15 “Mugenzi waawe obu akora ekibi, genda omumanyise ensobi ye* muli inywenka babiri. Obu araakuhuliiriza noija kuba omugarwire omu muhanda oguhikire. 16 Baitu kakuba ayanga kukuhuliiriza, genda n’omuntu ondi omu, rundi babiri nukwo ensonga esobole kugumibwa haroho obwakaiso obw’abantu* babiri rundi basatu. 17 Baitu na bo kakuba ayanga kubahuliiriza, gambira ekitebe. Ekitebe nakyo kakuba ayanga kukihuliiriza, mutwale nk’omuntu omunyamahanga kandi nk’omusorooza w’omusoro.

18 “Mananu kwo nimbagambira nti, kyona eki muliboha omu nsi, kiriba kimazire kubohwa omu iguru, kandi kyona eki mulisumurra omu nsi, kiriba kimazire kusumururwa omu iguru. 19 Kandi nimbagambira nti, obu muba babiri omu nsi mukaikiranganiza kusaba ekintu kyona ekikuru, Isenyowe ali omu iguru alikibakorra. 20 Habwokuba nambere babiri rundi basatu beesorooleza hamu omu ibara lyange, na nyowe mba ndi hagati yabo.”

21 Hanyuma Petero akaija yamukaguza ati: “Mukama wange, mugenzi wange aransiisira emirundi ingaha kandi nkamuganyira? Kuhika emirundi musanju?” 22 Yesu yamugarukamu ati: “Otagarukira ha mirundi musanju, baitu kuhika emirundi 77.

23 “Egi niyo ensonga habwaki Obukama obw’omu iguru nibusobora kulengesanizibwa n’omukama ow’akaba naagonza abairu be bamusasule ebi akaba naababanja. 24 Obu yatandikire kubabanja, baamuleetera omusaija ow’akaba naabanjibwa taranta 10,000.* 25 Baitu habwokuba akaba atarukusobora kusasura ibanja eri, mukama we yaragira ngu uwe, mukazi we, abaana be, n’ebintu byona ebi akaba aine bitundwe nukwo asasule ibanja eri. 26 Omwiru ogu yateeza hansi amaju* omu maiso ga mukama we, yamwesengereza naagamba ati: ‘Ngumiisiriza, niinyija kukusasura ibanja lyawe lyona.’ 27 Mukama we yamukwatirwa embabazi, yasazaamu ibanja eri, yamuleka yagenda. 28 Baitu obu yahikire aheeru, yasangayo omwiru mutaahi we ow’akaba naabanja edinaali* 100, yamugwa omu bikya kandi yatandika kumuniga naagamba ati: ‘Nsasura ibanja lyange.’ 29 Omwiru ogu yateeza hansi amaju yamwesengereza naagamba ati: ‘Ngumiisiriza, niinyija kukusasura.’ 30 Baitu yayanga, oihireho yamutwara yamuteeka omu nkomo kuhikya obu yaakusaswire ibanja eri. 31 Abairu bagenzi be obu baarozere ekyabaireho, baasalirwa muno baagenda baagambira mukama wabo byona ebibaireho. 32 Hanyuma, mukama we akamweta yamugambira ati: ‘Iwe omwiru omubi, nkasazaamu ibanja lyawe lyona obu wanyesengeriize. 33 Na iwe tiwaakuganyiire omwiru mugenzi waawe nka nyowe oku nakuganyiire?’ 34 Eki kyabiihiza muno mukama we, yamukwasa abaserikale ab’enkomo bamutwale omu nkomo kuhikya obu alisasura ibanja eri lyona. 35 Isenyowe ow’omu iguru na uwe nukwo arukwija kubakora ati, kakuba buli omu hali inywe ataganyira mugenzi we kuruga ha mutima.”

19 Yesu obu yamazire kubaza ebigambo ebi, yaruga Galiraaya, yagenda ha mitaano ya Buyudaaya, nseeri ya Yorudaani. 2 Ekitebe ky’abantu baingi baamuhondera, kandi yabakiza.

3 Abafalisaayo baija nambere ali n’ekigendererwa eky’okumulenga, baamukaguza bati: “Nikiikirizibwa omu biragiro, omusaija kubinga* mukazi we naasigikirra ha buli nsonga yoona?” 4 Yesu yabagarukamu ati: “Timukasomaga ngu ogu ayabahangire kurugira kimu ha kutandika, akabahanga omusaija n’omukazi, 5 kandi yagamba ati: ‘Habw’ensonga enu, omusaija nikyo alirekeraho ise na nyina agumire hali mukazi we, kandi boona babiri balifooka mubiri gumu’? 6 Tibakyali babiri, baitu mubiri gumu. Nahabweki, Ruhanga eki ateeraniize hamu, omuntu weena atalikibaganizaamu.” 7 Baamukaguza bati: “Kandi habwaki Musa yagambire ngu, omuntu obu araabinga mukazi we amuhe ebbaruha erukwoleka ngu amubingire?” 8 Yabagarukamu ati: “Habwokuba mukaba mwine emitima ey’egumangaine, Musa akabaikiriza kubinga abakazi banyu, baitu eki tinukwo kikaba kiri kuruga ha kubanza. 9 Nyowe nimbagambira nti, weena anyakubinga* mukazi we atarukusigikirra ha nsonga ey’obusiihani,* kandi akaswera ondi, naaba asiihaine.”

10 Abeegeswa be baamugambira bati: “Obuswere obu buraaba nukwo buli buti, kirungi kutaswera.” 11 Uwe yabagarukamu ati: “Abantu boona tibasobora kuhondera ebigambo ebi, oihireho abo bonka abaine ekisembo. 12 Abantu abamu bazaarwa bali bakonwa,* haroho n’abo abaakonerwe abantu, kandi haroho n’abo abaayekonere bonka habw’Obukama obw’omu iguru. Ogu arukusobora kwikara atataahire obuswere, leka nukwo aikale ati.”

13 Hanyuma, baamuleetera abaana abato abateho emikono kandi abasabire, baitu abeegeswa be baabacoomera. 14 Yesu yabagambira ati: “Muleke abaana abato baije nambere ndi, mutabatanga, habwokuba Obukama bw’omu iguru bw’abo abali nk’abaana abato.” 15 Kandi yabateekaho emikono, yarugayo oku.

16 Dora! omuntu yaija nambere ali, yamukaguza ati: “Mwegesa, kirungi ki eki nsemeriire kukora nukwo ntunge obwomeezi obutahwaho?” 17 Yesu yamugarukamu ati: “Habwaki nonkaguza ekirungi? Haroho omurungi Omu wenka. Baitu obu oraaba noogonza kutunga obwomeezi, ikara nooyorobera ebiragiro.” 18 Yamukaguza ati: “Biragiro ki?” Yesu yamugarukamu ati: “Otaliita, otalisiihana, otaliiba, otaliha obwakaiso obw’ebisuba, 19 so na nyoko obateekemuga ekitiinisa, kandi osemeriire kugonza mutaahi waawe nkooku oyegonza wenka.” 20 Omusigazi yamugambira ati: “Binu byona nyikaire nimbikora; kiki ekindi eki nsemeriire kukora?” 21 Yesu yamugarukamu ati: “Obu oraaba noogonza kuba ow’ahikiriire, genda otunde ebintu byawe ogabire abanaku, kandi olyetungira itungo omu iguru, hanyuma oije ofooke muhondezi wange.” 22 Omusigazi obu yahuliire eki, yarugaho yagenda agweriirwe, habwokuba akaba aine ebintu bingi. 23 Yesu yagambira abeegeswa be ati: “Mananu kwo nimbagambira nti, nikiija kugumira omuntu omuguuda kutaaha omu Bukama obw’omu iguru. 24 Kandi nimbagambira nti, kyanguhire engamiya kuraba omu kahuru k’enkinzo, kukira omuntu omuguuda kutaaha omu Bukama bwa Ruhanga.”

25 Abeegeswa be obu baakihuliire, baahunirra muno, baagamba bati: “Mali, nooha asobora kujunwa?” 26 Yesu yabarora, yabagarukamu ati: “Hali abantu, eki tikirukusoboka, baitu hali Ruhanga ebintu byona nibisoboka.”

27 Petero yamugambira ati: “Dora! Tukasigaho ebintu byaitu byona twakuhondera; itwe, tulitunga ki?” 28 Yesu yamugarukamu ati: “Mananu kwo nimbagambira nti, Omwana w’omuntu obu aliikarra ha kitebe kye eky’obukama eky’ekitiinisa, ebintu byona bimazire kugarurwa buhyaka, inywe abampondiire, muliikarra ha bitebe 12, mucwere omusango enganda 12 eza Isaleeri. 29 Kandi ogu weena ayasigireho amaju, rundi bagenzi be, rundi banyaanya, rundi ise, rundi nyina, rundi abaana, rundi ebibanja habw’ibara lyange, alitunga ebirukukiraho emirundi kikumi, kandi alitunga n’obwomeezi obutahwaho.

30 “Baitu baingi ab’okubanza, baliba ab’okumalirra kandi ab’okumalirra babe ab’okubanza.

20 “Obukama obw’omu iguru nibusisana nk’omusaija ow’akaba aine omusiri gw’emizabbibbu, ayazindukire nyenkyakara kuserra abakozi abaraakora omu musiri gwe. 2 Obu yamazire kwikirraniza n’abakozi kubasasura dinaali* emu ekiro kimu, yabatuma bagende bakole omu musiri gw’emizabbibbu. 3 Obu yaturukire aheeru nka saaha isatu, yarora abandi beemeriire omu katale bataine mulimo, 4 yabagambira ati: ‘Na inywe mugende mukole omu musiri gw’emizabbibbu, niinyija kubasasura ekibasemeriire.’ 5 Baagenda. Obu yayongiire kuturuka aheeru nka saaha mukaaga na saaha mwenda, yakora ekintu nikyo kimu. 6 Ha kumalirra, obu yaturukire aheeru nk’omu saaha 11 yarora abandi beemeriire, yabagambira ati: ‘Habwaki mwemeriire hanu ekiro kyona mutaine mulimo?’ 7 Baamugarukamu bati: ‘Habwokuba busaho muntu ow’atuhaire omulimo.’ Yabagambira ati: ‘Na inywe mugende mukole omu musiri gwange gw’emizabbibbu.’

8 Obu bwahikire rwebagyo, mukama w’omusiri yagambira omusaija ow’akaba ataireho kurolerra abakozi ati: ‘Yeta abakozi obasasule empeera yabo, otandikire hali abo abaizire ha kumalirra kandi omalirre n’abo abaizire ha kubanza.’ 9 Abaatandikire saaha 11 obu baizire, buli omu yaheebwa dinaali* emu. 10 Abo abaabandize ha mulimo obu baizire, baateekereza ngu nibaija kusasurwa empeera erukukiraho, baitu na bo buli omu yasasurwa dinaali emu. 11 Obu baagitungire, baatandika kutontorroma omu maiso ga mukama w’omusiri 12 nibagamba bati: ‘Abasaija abaizire ha kumalirra bakozere esaaha emu yonka, baitu wabaha omusaara ogurukwingana n’ogwaitu abasiibire nitukora ekiro kyona nituteerwa omusana.’ 13 Yagarukamu omu hali bo ati: ‘Musaija, tinyine ekibi kyona eki nkozere. Toikirizeege kunkorra habw’edinaali emu? 14 Gitwale, ogende. N’abo abaizire ha kumalirra ningonza kubasasura empeera ey’erukwingana n’eyaawe. 15 Tinyine bugabe obw’okukozesa ebintu byange nkooku ndukugonza? Okwasirwe ihali* habwokuba ndi muntu murungi?’* 16 Enu niyo ensonga habwaki ab’okumalirra baliba b’okubanza, kandi ab’okubanza babe b’okumalirra.”

17 Obu bakaba nibagenda Yerusaalemu, Yesu akatwara abeegeswa be 12 harubaju yabagambira ati: 18 “Dora! Nitugenda Yerusaalemu kandi Omwana w’omuntu naija kuheebwayo omu mikono y’abakuru ba banyakatagara* n’abahandiiki. Balimucwera omusango gw’okufa, 19 kandi bamuheyo omu mikono y’abanyamahanga bamusekeereze, bamuteere, bamuhanike ha muti afe, kandi ha kiro ekya kasatu alihumbuurwa.”

20 Hanyuma, nyina batabani ba Zebedaayo akaija na bo hali Yesu, yateeza amaju* omu maiso ge aine eki arukumusaba. 21 Yesu yamukaguza ati: “Noogonza ki?” Yamugarukamu ati: “Ninkusaba batabani bange banu babiri obaikirize, omu aikarre ha mukono gwawe ogw’obulyo, kandi ondi ha mukono gwawe ogw’emoso omu Bukama bwawe.” 22 Yesu yagarukamu ati: “Timurukumanya eki murukusaba. Nimusobora kunywera ha kikopo eki ndi haihi kunyweraho?” Baamugarukamu bati: “Nitusobora.” 23 Yabagambira ati: “Mananu kwo nimwija kunywera ha kikopo kyange, baitu eky’okwikarra ha mukono gwange ogw’obulyo na ha mukono gwange ogw’emoso, tali niinyowe arukucwamu, baitu ky’abo Isenyowe abayakiteekaniriize.”

24 Abeegeswa abandi ikumi obu baakihuliire, baabiihirirwa banyineemu abo babiri. 25 Baitu Yesu yabeeta nambere ali, yabagambira ati: “Mumanyire ngu abalemi b’amahanga balema abantu n’ikama, n’abakuru balema n’obukaali. 26 Inywe mutaba nka bo; baitu ogu weena arukugonza kuba mukuru omuli inywe, asemeriire kuba muheereza waanyu, 27 kandi weena arukugonza kuba w’okubanza omuli inywe, asemeriire kuba mwiru waanyu. 28 N’Omwana w’omuntu ataije kuheerezebwa baitu okuheereza, n’okuhayo obwomeezi bwe nk’ekicunguro* habwa baingi.”

29 Obu bakaba nibaruga omu Yeriko, ekitebe ky’abantu baingi baamuhondera. 30 Kandi dora! abasaija babiri abakaba bafiire amaiso baali baikaliire harubaju rw’omuhanda. Obu baahuliire Yesu naarabaho baatokera haiguru bati: “Mukama waitu, Omwana wa Daudi, tugirre embabazi.” 31 Baitu abantu baabacoomera nibabagambira kuculeera, baayeyongera kutokera haiguru nibagamba bati: “Mukama waitu, Omwana wa Daudi, tugirre embabazi.” 32 Yesu yayemerra, yabeeta, yabakaguza ati: “Nimugonza mbakorre ki?” 33 Baamugarukamu bati: “Mukama waitu, nitugonza amaiso gaitu gaiguke.” 34 Yesu yabakwatirwa embabazi, yakwata h’amaiso gaabo, ahonaaho baatandika kuhweza kandi baamuhondera.

21 Obu bairiire haihi na Yerusaalemu, kandi bahikire Besifage ha Rusozi rw’Emizaituuni, Yesu yatuma abeegeswa babiri, 2 naabagambira ati: “Mugende omu kyaro kiri eki murukurora, obu muraaba mwakataahamu muti, nimwija kurora endogoya esibikirwe eri n’omwana gwayo. Muzisumurre muzindeetere. 3 Omuntu weena obu araabakaguza mumugambire ngu: ‘Mukama waitu naazetaaga.’ Ahonaaho naija kuzibaha.”

4 Kinu kikabaho kuhikiiriza ebyabaziibwe kuraba omu nabbi, ayagambire ati: 5 “Gambira omuhara wa Sayuni* oti: ‘Dora! Omukama waawe naija nambere oli, kandi muculeezi aikaliire ha ndogoya, ego, na ha mwana gw’endogoya.’”

6 Nahabweki, abeegeswa bakagenda baakora nkooku Yesu akaba abaragiire. 7 Baaleeta endogoya n’omwana gwayo, baazaaraho ebijwaro byabo ebya haruguru hanyuma yaikarraho. 8 Abantu baingi baayara ebijwaro byabo ebya haruguru omu muhanda, kandi abandi baacwa amataagi g’emiti baaganjara omu muhanda. 9 Baitu abantu abaali bamwebeembiire, n’abo abakaba nibamuhondera, bakaba nibatokera haiguru nibagamba ngu: “Nitusaba, ojune, Omwana wa Daudi! Aine omugisa ogu ow’aizira omu ibara lya Yahwe!* Nitusaba iwe anyakuli omu iguru, omujune!”

10 Kandi obu yataahire omu Yerusaalemu, orubuga rwona rukabamu akaimukirro, abantu boona nibakaguza bati: “Ogu nooha?” 11 Abantu bakaikara nibagamba bati: “Ogu ni nabbi Yesu kuruga Nazaleesi eya Galiraaya!”

12 Yesu yataaha omu yekaru, yabinga abo boona abaali nibatunda kandi nibagura ebintu omu yekaru, kandi yajuumika emeeza z’abo abaali nibahingisa sente, hamu n’entebe z’abo abaali nibatunda amaiba. 13 Kandi yabagambira ati: “Kikahandiikwa ngu: ‘Enju yange eryetwa enju ey’okusabiramu,’ baitu mugifoire obwingira bw’abasuma.” 14 Kandi abafu b’amaiso n’abalema bakaija nambere ali omu yekaru yabakiza.

15 Bakuru ba banyakatagara* hamu n’abahandiiki, obu baarozere ebintu ebirukuhuniiriza ebi yakozere, n’abaana abakaba bali omu yekaru nibatoka nibagamba ngu, “Nitusaba, ojune, Omwana wa Daudi!” baabiihirwa muno 16 kandi baamukaguza bati: “Noohurra banu eki baliyo nibagamba?” Yesu yabagarukamu ati: “Ego, timukasomaga ngu: ‘Oleetiire akanwa k’abaana abato n’enkerembe, okukukugiza’?” 17 Yabasigaho yagenda aheeru y’orubuga, kandi oku nuho yaraara.

18 Obu akaba naagaruka omu rubuga nyenkyakara muno, yarumwa enjara. 19 Yalengera omuti gw’omutiini harubaju rw’omuhanda, kandi yagenda nambere guli, baitu tiyasangaho ekijuma kyona, oihireho amababi gonka, kandi yagugambira ati: “Tolyongera kwana ekijuma kyona ebiro n’ebiro.” Kandi ahonaaho omuti gwayoma. 20 Abeegeswa be obu baaboine eki, baahunirra muno kandi baamukaguza bati: “Kisobokere kita omuti omutiini kwoma ahonaaho?” 21 Yesu yabagarukamu ati: “Mananu kwo nimbagambira nti, obu muraaba mwine okwikiriza kandi mutarukugurukyagurukya, timuligarukira ha kukora eki nkozere omuti gw’omutiini, baitu noobu muligambira orusozi muti: ‘Ruga hanu ogwe omu nyanja,’ nukwo kiriba kiti. 22 Kandi ebintu byona ebi musaba mwine okwikiriza, mulibiheebwa.”

23 Hanyuma y’okutaaha omu yekaru, bakuru ba banyakatagara hamu n’abakuru b’abantu, baija nambere ali obu akaba naayegesa, baamukaguza bati: “Obusobozi obw’okukora ebintu binu noobwiha nkaha? Kandi nooha yabukuhaire?” 24 Yesu yabagarukamu ati: “Na nyowe leka mbakaguze ekintu kimu; obu murangarukamu, na nyowe nubwo ndaabagambira nambere nyiha obusobozi obw’okukora ebintu binu: 25 Yohaana akaiha nkaha obusobozi obw’okubatiza? Kuruga omu iguru rundi hali abantu?” Baatandika kugambirangana bonka bati: “Obu turaamugarukamu ngu: ‘Kuruga omu iguru,’ na uwe naija kutukaguza ati: ‘Habwaki mutaramwikiriize?’ 26 Baitu obu turaamugarukamu ngu: ‘Kuruga hali abantu,’ nitutiina ekitebe ky’abantu, habwokuba boona batwara Yohaana nka nabbi.” 27 Nahabweki baagarukamu Yesu bati: “Titumanyire.” Na uwe yabagambira ati: “Na nyowe tindukwija kubagambira nambere nyiha obusobozi obw’okukora ebintu binu.

28 “Nimuteekereza ki? Omusaija akaba aine abaana babiri. Yahikirra ow’okubanza, yamugambira ati: ‘Mwana wange, kiro kinu genda okole omu musiri gw’emizabbibbu.’ 29 Omwana yamugarukamu ati: ‘Tindukugyayo,’ baitu hanyuma yayegarukamu yagenda, omu musiri. 30 Yahikirra omwana owa kabiri, yamugambira ekintu nikyo kimu. Onu yamugarukamu ati: ‘Niinyija kugenda,’ baitu tiyagenda. 31 Hali banu babiri, nooha ayakozere isebo eki arukugonza?” Baamugarukamu bati: “Ow’okubanza.” Yesu yabagambira ati: “Mananu kwo nimbagambira nti, abasorooza b’omusoro na bamalaaya, nibaija kubabanza kutaaha omu Bukama bwa Ruhanga. 32 Yohaana akaija hali inywe naabooleka omuhanda ogw’okuhikirra, baitu mutamwikirize. Baitu abasorooza b’omusoro na bamalaaya bakamwikiriza, noobu mwarozere eki, muteegarukemu kumwikiriza.

33 “Muhurre orufumo orundi: Hakaba haroho omusaija ow’akaba aine ekibanja kye, ayabyaire omusiri ogw’emizabbibbu, yagwetorooza orugo, yalima ah’okujungira eviini, yayombeka omunaara, kandi omusiri yagusigira abalimi kugurolerra, hanyuma yagenda omu ihanga erindi. 34 Akasumi ak’okunoga emizabbibbu obu kaahikire, yatuma abairu be hali abalimi kugenda kunoga emizabbibbu. 35 Baitu abalimi baakwata abairu be baabateera, abandi baabaita, kandi abandi baabateera amabaale. 36 Yayongera yatuma abairu abandi abarukukira ab’okubanza, baitu na bo baabakora ebintu nibyo bimu. 37 Ha kumalirra yatuma mutabani we naagamba ati, ‘Mutabani wange nibaija kumutamu ekitiinisa.’ 38 Obu baarozere omutabani, abalimi baagambirangana bonka bati: ‘Onu nuwe omugwetwa. Mwije, tumwite nukwo tutwale obugwetwa bwe!’ 39 Nahabweki baamukwata, baamunaga aheeru y’omusiri, kandi baamwita. 40 Mukama w’omusiri obu aliija, abalimi abo alibakorra ki?” 41 Baamugarukamu bati: “Habwokuba abalimi abo babi, alibahwerekereza kandi omusiri agukwase abalimi abandi, abaraamuha emizabbibbu akasumi obu karaahika.”

42 Yesu yabagambira ati: “Timukasomaga omu Byahandiikirwe ngu: ‘Ibaale abombeki eri baayangire, niryo lifookere ibaale erikuru erya ha nsonda.* Linu lirugire hali Yahwe,* kandi nirihuniiriza omu maiso gaitu’? 43 Enu niyo ensonga habwaki nimbagambira nti, Obukama bwa Ruhanga bulibaihwaho, buheebwe ihanga erirukwana ebijuma. 44 N’omuntu arukugwa ha ibaale eri alisasangurwa. Kandi weena ou lirigwera, lirimusasangura.”

45 Bakuru ba banyakatagara hamu n’Abafalisaayo obu baahuliire enfumo ze, baakimanya ngu nubo akaba naabazaaho. 46 Noobu kiraaba ngu bakagonza kumukwata, bakatiina ekitebe ky’abantu habwokuba baamutwaraga kuba nabbi.

22 Yesu akongera yabaza na bo naakozesa enfumo, naagamba ati: 2 “Obukama obw’omu iguru nibusobora kulengesanizibwa n’omukama ayakoliire mutabani we obugenyi obw’okuswera. 3 Akatuma abairu be kweta abo boona abakaba baraaliziibwe ha bugenyi bw’okuswera, baitu batagonze kwija. 4 Akongera yatuma abairu abandi naagamba ati: ‘Mugambire abo abaraaliziibwe muti: “Ntekaniize ekiihuro, mbaagire enimi, n’ebisoro eby’ebisajwa kandi buli kimu kimazire kuteekanizibwa. Mwije ha bugenyi obw’okuswera.”’ 5 Baitu batafeeyo, omu yagenda omu musiri gwe, ondi yagenda kusuubura; 6 baitu abandi baakwata abairu be baabatwaza kubi kandi baabaita.

7 Omukama yabiihirwa muno, yatuma ihe rye lyagenda lyaita abaisi abo kandi lyayokya orubuga rwabo. 8 Hanyuma yagambira abairu be ati: ‘Obugenyi obw’okuswera bumazire kuteekanizibwa baitu abo abaraaliziibwe tibabusemeriire. 9 Nahabweki, mugende omu mihanda ey’erukuruga omu rubuga, muraalize boona aba muraasanga baije ha bugenyi.’ 10 Abairu abo baagenda omu mihanda baayeta boona abaasangirweyo, ababi n’abarungi. Kandi ekisiika nambere hakaba hali obugenyi kyaijura abagenyi.*

11 “Omukama obu yaizire kurambura abagenyi, yarora omusaija atajwaire ekijwaro eky’obugenyi bw’okuswera. 12 Yamukaguza ati: ‘Musaija, oizire ota hanu otajwaire ekijwaro eky’obugenyi bw’okuswera?’ Omusaija yaburwa eky’okugarukamu. 13 Hanyuma omukama yagambira abaheereza be ati: ‘Mumubohe emikono n’amaguru, mumunage aheeru omu mwirima. Oku nuho aliririrra kandi anene ensaya ze.’

14 “Habwokuba baingi nubo baraaliziibwe, baitu bake nubo abakomerwemu.”

15 Hanyuma Abafalisaayo baagenda kandi baahanuura hamu omulingo baraamutega omu bigambo bye. 16 Nahabweki, bakatuma abeegeswa baabo hamu n’abahondezi ba Herodi, baamugambira bati: “Mwegesa, tukimanyire ngu obaza amananu, oyegesa omuhanda gwa Ruhanga omu mananu, kandi tohondera enteekereza z’abantu, habwokuba toteeka omutima ha nzooka y’abantu. 17 Hati tugambire, nooteekereza ki? Kihikire kusasura omusoro hali Kaisaali* rundi nangwa?” 18 Baitu Yesu habw’okumanya obubi bwabo yabagarukamu ati: “Inywe abagobya, habwaki nimundenga? 19 Munyoleke ekinusu ky’omusoro.” Baamuleetera edinaali.* 20 Yabakaguza ati: “Ekisisani n’ebigambo ebiri ha kinusu kinu by’oha?” 21 Baamugarukamu bati: “Bya Kaisaali.” Na uwe yabagarukamu ati: “Ebya Kaisaali mubigarurre Kaisaali, baitu ebya Ruhanga mubihe Ruhanga.” 22 Obu baahuliire eki, baahunirra muno kandi baamurugaho baagenda.

23 Ha kiro eki, Abasadukaayo abagamba ngu busaho kuhumbuuka, baija baamukaguza bati: 24 “Mwegesa, Musa akagamba ati: ‘Kakuba omusaija weena afa atazaire omwana, mugenzi we asemeriire kuswera mukazi we, nukwo azarre mugenzi we ow’afiire abaana.’ 25 Owaitu hakaba haliyo abasaija musanju abarukuzaarwa hamu. Ow’okubanza yaswera, baitu yafa ataine omwana kandi mugenzi we yaswera mukazi we. 26 Kandi kinu nikyo kyahikire ha musaija owa kabiri n’owa kasatu, kuhikira kimu ha wa musanju. 27 Ha kumalirra omukazi na uwe yafa. 28 Omu kasumi ak’okuhumbuuka, omu basaija banu musanju, omukazi ogu aliba w’oha? Habwokuba boona akaba ali mukazi wabo.”

29 Yesu yabagarukamu ati: “Muhabire, habwokuba timumanyire Ebyahandiikirwe, noobu gaakuba amaani ga Ruhanga; 30 omu kasumi ak’okuhumbuuka, abasaija tibaliswera, n’abakazi tibaliswerwa, baitu baliba bali nka bamalaika omu iguru. 31 Kandi obukirukuhika ha kuhumbuuka kw’abafu, timukasomaga Ruhanga eki yabagambiire ati: 32 ‘Niinyowe Ruhanga wa Ibburahimu, Ruhanga wa Isaka kandi Ruhanga wa Yakobbo?’* Tali Ruhanga ow’abafu, baitu ow’aboomeezi.” 33 Abantu obu baahuliire omulingo yabagarukiremu, baahunirra muno habw’okwegesa kwe.

34 Abafalisaayo obu baahuliire omulingo Yesu akaba aculiize Abasadukaayo, boona baayeteeraniza hamu baija nambere ali. 35 Omu hali bo ow’akaba naamanya ebiragiro yamulenga naamukaguza ati: 36 “Mwegesa, kiragiro ki ekirukukira obukuru omu biragiro?” 37 Yesu yamugarukamu ati: “‘Osemeriire kugonza Yahwe* Ruhanga waawe n’omutima gwawe gwona, n’obwomeezi bwawe bwona, n’ebiteekerezo byawe byona.’ 38 Kinu nikyo kiragiro eky’okubanza kandi ekirukukirayo obukuru. 39 Ekya kabiri ekirukusisana n’eki nikyo kinu: ‘Osemeriire kugonza mutaahi waawe nkooku oyegonza wenka.’ 40 Kandi ha biragiro binu bibiri, nuho Ebiragiro byona na banabbi bisigikirra.”

41 Abafalisaayo obu baali beesoroize hamu, Yesu yabakaguza ati: 42 “Nimuteekereza ki hali Kristo? Mwana w’oha?” Baamugarukamu bati: “Wa Daudi.” 43 Yabakaguza ati: “Hati habwaki, omwoyo ogurukwera gukatereekereza Daudi kumweta Mukama we naagamba ati: 44 ‘Yahwe* akagambira Mukama wange ati: “Ikarra ha mukono gwange ogw’obulyo okuhikya obu ndita abanyanzigwa baawe hansi y’ebigere byawe”’? 45 Nahabweki, Daudi obu araaba naamweta Mukama we, hati kiija kita ngu mwana we?” 46 Kandi busaho n’omu akaba naasobora kumugarukamu, kandi kuruga ha kiro eki, busaho muntu n’omu ayalengereho kumukaguza.

23 Hanyuma, Yesu akabaliza ebitebe by’abantu n’abeegeswa be, ati: 2 “Abahandiiki n’Abafalisaayo beetaire omu kiikaro kya Musa. 3 Nahabweki, ebintu byona ebi babagambira kukora, mubikole baitu mutakora nka bo oku bakora, habwokuba tibateeka omu nkora ebi babaza. 4 Basiba emigugu erukulemeera nibagiteeka h’amabega g’abantu abandi, baitu ubo tibarukugonza n’okugikwasaaho ekyara kyabo. 5 Byona ebi bakora, babikora nukwo abantu babarole, habwokuba bagalihya obusanduuko oburumu ebyahandiikirwe obu bajwara kubalinda,* kandi baraihya emikugiro y’ebijwaro byabo. 6 Bagonza ebiikaro ebirukukirayo ekitiinisa ha biihuro ebya rwebagyo, n’entebe ez’omu maiso* omu masorrokaniro. 7 Kandi bagonza kubaramukya omu butale, n’abantu kubeeta Rabbi.* 8 Baitu inywe mutalyetwa Rabbi, habwokuba Omwegesa waanyu ali omu kandi inywena muli b’oruganda. 9 Kandi mutalyeta omuntu weena omu nsi isiinywe, habwokuba Isiinywe ali omu, Ogu ow’ali omu iguru. 10 Rundi mutalyetwa abeebembezi habwokuba Omwebembezi waanyu ali omu, Kristo. 11 Baitu arukukirayo obukuru omuli inywe asemeriire kuba muheereza waanyu. 12 Ogu weena ow’ayenyumiza wenka,* alibundaazibwa, kandi ogu weena ayebundaaza alinyumizibwa.

13 “Mulikibona, inywe abahandiiki n’Abafalisaayo, abagobya! habwokuba mukingira abantu aheeru nukwo batataaha omu Bukama obw’omu iguru; inywe inywenka timubutaahamu kandi mulemesa n’abo abarukugonza kubutaahamu. 14* ——

15 “Mulikibona, inywe abahandiiki n’Abafalisaayo, abagobya! habwokuba mwambuka enyanja kandi nimugendera na ha bwerre kuhindura omuntu omu, kandi obu ahinduka, mumufoora muntu ow’asemeriire Gehena* emirundi ebiri kukira inywe.

16 “Mulikibona, inywe abeebembezi abafiire amaiso, abagamba ngu: ‘Kakuba omuntu arahirra yekaru, tikirukumwetaagisa kuhikiiriza eki yarahiire; baitu ogu ow’arahirra ezaabbu ey’omu yekaru, aine kuhikiiriza eki ayeragire.’ 17 Badoma inywe, kandi abafu b’amaiso! Ni kiha ekirukukira obukuru, ezaabbu rundi yekaru ey’erukweza ezaabbu? 18 Ekindi, mugamba ngu: ‘Kakuba omuntu arahirra ekyoto, tikirukumwetaagisa kuhikiiriza eki arahiire; baitu kakuba omuntu arahirra ekisembo ekiri ha kyoto, aba aine kuhikiiriza eki arahiire.’ 19 Inywe abafu b’amaiso! Ni kiha ekirukukira obukuru, ekisembo rundi ekyoto ekirukweza ekisembo? 20 Nahabweki, weena ow’arahirra ekyoto, arahirra n’ebintu byona ebiroho; 21 n’ogu weena ow’arahirra yekaru, aba naarahirra Ogu ow’agiikaramu; 22 kandi ogu weena ow’arahirra iguru, aba naarahirra ekitebe kya Ruhanga n’Ogu ow’akikaliireho.

23 “Mulikibona, inywe abahandiiki n’Abafalisaayo, abagobya! habwokuba muhayo kimu kya ikumi* ekya minti, na neta, hamu na kumino, baitu munagiriize ebintu ebirukukirayo obukuru omu Biragiro, nk’obwinganiza, embabazi, hamu n’obwesigwa. Ebintu binu nibyo bisemeriire kukorwa kandi n’okutanagiriza ebintu ebindi. 24 Abeebembezi abafiire amaiso, nimusengiija akahuka omu byokunywa, baitu nimumira engamiya!

25 “Mulikibona, inywe abahandiiki n’Abafalisaayo, abagobya! habwokuba musemeza aheeru y’ekikopo n’ebbakuli, baitu munda mwijwire omururu* n’okuteetanga. 26 Inywe Abafalisaayo abafiire amaiso, mubanze musemeze omunda y’ekikopo n’ebbakuli, nukwo aheeru yabyo naho hasemere.

27 “Mulikibona, inywe abahandiiki n’Abafalisaayo, abagobya! nimusisana ebituuro ebisiigirwe erangi erukwera, ebirukuzooka kurungi aheeru, baitu munda biijwire amagufa g’abafu hamu n’oburofu obwa buli mulingo. 28 Omu mulingo nugwo gumu, aheeru nimuzooka nk’abantu abahikiriire, baitu omunda yanyu mwijwire obugobya n’obutahurra.

29 “Mulikibona, inywe abahandiiki n’Abafalisaayo, abagobya! habwokuba mwombeka ebituuro* bya banabbi kandi mutimba ebituuro by’abahikiriire, 30 nimugamba muti: ‘Kakuba tukaba turoho omu biro bya baisenkuruitwe, titwakubeeteeraniizeeho omu kuseesa esagama ya banabbi.’ 31 Nahabweki, nimweheera obwakaiso ngu muli baijukuru baabo, abaisire banabbi. 32 Nahabweki, mumaliirize eki, baisenkuru inywe eki baatandikire.

33 “Inywe enjoka, abaana b’enjoka ez’obusegwa,* mulikira muta omusango gwa Gehena?* 34 Habw’ensonga enu, nimbasindikira banabbi, abasaija ab’amagezi, hamu n’abeegesa. Abamu mulibaita, mubahanike ha miti, abandi mulibaterra omu masorrokaniro ganyu, kandi mulibahiiganiza omu mbuga zoona, 35 nukwo mube n’omusango ogw’okuseesa esagama y’abahikiriire boona ey’aseeserwe omu nsi, kuruga ha sagama y’omusaija ow’okuhikirra Abberi, kuhika ha sagama ya Zaakaliya, mutabani wa Barakiya ou mwaitiire hagati ya yekaru n’ekyoto. 36 Mananu kwo nimbagambira nti, ebintu binu byona birihika h’abantu ab’obusinge bunu.

37 “Yerusalemu, Yerusaalemu, omwisi wa banabbi kandi anyakuteera amabaale abo abatumirweyo; emirundi nyingi nkagonza kusorooza hamu abaana baawe, nkooku enkoko esorooza obwana bwayo hansi y’amapapa gaayo! Baitu mutakigonze. 38 Dora! Enju yanyu ebalekiirwe nk’ekifurukwa. 39 Nimbagambira nti, timulyongera kundora kuhikya obu muligamba muti: ‘Aine omugisa ogu ow’aizira omu ibara lya Yahwe!’”*

24 Yesu obu akaba naaruga omu yekaru, abeegeswa be bakaija nambere ali baamwoleka ebyombeko bya yekaru. 2 Yabagambira ati: “Timurukurora ebintu binu byona? Mananu kwo nimbagambira nti, busaho ibaale na limu eririsigara haiguru y’ibaale erindi, litanagirwe hansi.”

3 Obu akaba aikaliire ha Rusozi rw’Emizaituuni, abeegeswa be baija nambere ali omu nsita baamukaguza bati: “Tugambire ebintu binu biribaho di, kandi kokurorraho ki akalyoleka okubaho* kwawe, n’empero ey’enteekaniza ey’ebintu?”*

4 Yesu yabagarukamu ati: “Mwerinde hatabaho muntu weena ayabahabisa, 5 habwokuba baingi baliija omu ibara lyange nibagamba ngu: ‘Niinyowe Kristo’ kandi balihabisa baingi. 6 Mulihurra obulemu n’amakuru agarukubazaaho obulemu. Mutatiina habwokuba ebintu binu bisemeriire kubaho, baitu empero eriba etakahikire.

7 “Ihanga liritaahirra erindi, n’obukama butaahirre obundi, kandi halibaho ibura ly’ebyokulya hamu n’emisisa omu biikaro ebirukwahukana. 8 Binu byona eriba ntandiko y’emihito.

9 “Abantu balibahayo mubonabonesebwe kandi babaite. Kandi amahanga goona galibanoba habw’ibara lyange. 10 Baingi balitabaijuka, baligobezangana kandi balinobangana. 11 Banabbi b’ebisuba baingi baliija kandi balihabisa baingi. 12 Habw’obujemu kweyongera, okugonza kw’abaingi kulifuka. 13 Baitu ogu ow’aligumiisiriza* kuhikya ha mpero, nuwe alijunwa. 14 Kandi amakuru ganu amarungi ag’Obukama, galitebezebwa omu nsi yoona nk’obwakaiso hali amahanga goona, kandi nubwo empero erihika.

15 “Nahabweki, obu mulirora ekinugwa ekirukuleetaho okuhwerekerra, nabbi Danieri eki yabalizeeho kyemeriire omu kiikaro ekirukwera, (omusomi akozese okwetegereza). 16 Hanyuma, abo abali omu Buyudaaya batandike kwirukira omu nsozi. 17 N’ogu ow’aliba ali haiguru y’enju atalisirimuka kutaaha omu nju kwihayo ebintu bye, 18 n’ogu ow’aliba ali omu musiri, ataligaruka kutabarra ekijwaro kye ekya haruguru. 19 Balikibona abakazi abaliba baine enda, n’abo abaliba nibonkya abaana omu biro ebi! 20 Mwikale nimusaba akasumi ako ak’okwirukiramu katalihika omu kasumi ak’obutiti* rundi ha kiro kya Sabbiiti. 21 Halibaho omuhito omwingi* ogutakabahoga kuruga ensi ehangwa kuhikya na hati, kandi tigulyongera kubaho. 22 Amananu gali, kakuba ebiro ebi bitarakeehiibwe, busaho n’omu ayaakukizireho, baitu habw’abo abakomerwemu, ebiro ebi birikeehebwa.

23 “Nahabweki, kakuba omuntu weena abagambira ati: ‘Dora! Kristo ali hanu’ rundi ‘Nguli hali!’ mutakiikiriza. 24 Habwokuba Bakristo ab’ebisuba na banabbi ab’ebisuba baliija kandi balikora obwokurorraho obw’amaani n’ebintu ebirukuhuniiriza, nukwo bahabise abantu, obu kiraaba nikisoboka, bahabise n’abo abakomerwemu. 25 Dora! Nabahabura ebintu binu bitakabaireho. 26 Nahabweki, abantu obu babagambira bati: ‘Dora! Ali omu irungu’ mutagendayo. ‘Dora! Ali omu bisiika’ mutakiikiriza. 27 Nkooku omurabyo kuruga burugaizooba gumulikya kuhika bugwaizooba, n’okubaho kw’Omwana w’omuntu nukwo kuliba kuti. 28 Nambere hali ekifiire, oku nuho esega zeesorooleza.

29 “Ahonaaho, hanyuma y’omuhito gw’akasumi ako, izooba liriswekwa omwirima, okwezi kulireka kujwa, enyunyuuzi zirihanuuka omu iguru, n’amaani ag’omu iguru galitengesebwa. 30 Hanyuma, akokurorraho k’Omwana w’omuntu kalizooka omu iguru, kandi abantu boona kuruga omu nganda zoona ez’omu nsi baliteera empamo, kandi balirora Omwana w’omuntu naizira ha bicu eby’omu mwanya, n’amaani n’ekitiinisa kingi. 31 Kandi alituma bamalaika be n’iraka ly’amaani ery’engwara kandi balisorooza abakomerwemu be kuruga omu mbaju ina,* kuruga ha rubaju rumu orw’iguru kuhika ha rundi.

32 “Hati mwegere ha kyokurorraho kinu eky’omuti omutiini. Amataagi gaagwo obu gatandika kukura kandi gakateekaho amababi, mumanya ngu akasumi k’omusana kali haihi kuhika. 33 Omu mulingo nugwo gumu, obu mulirora ebintu binu byona nibibaho, mumanye ngu ali haihi ha rwigi. 34 Mananu kwo nimbagambira nti, obusinge bunu tibulihwaho, kuhikya ebintu binu byona bimazire kuhikirra. 35 Iguru n’ensi birihwaho, baitu ebigambo byange tibirihwaho.

36 “Baitu ekiro eki, n’esaaha egi, busaho ow’abimanyire, noobu baakuba bamalaika omu iguru rundi Omwana, oihireho Isenyowe wenka. 37 Nkooku kikaba kiri omu biro bya Nuha, n’okubaho* kw’Omwana w’omuntu nukwo kuliba kuti. 38 Nkooku ebintu bikaba biri Okusandaara kw’Amaizi kutakabaireho, abantu bakaba nibalya, nibanywa, abasaija nibaswera, abakazi nibaswerwa, kuhikya Nuha obu yataahire omu lyato, 39 batafeeyo kuhikya Okusandaara kw’Amaizi obu kwaizire kwabahwerekereza boona. N’okubaho kw’Omwana w’omuntu nukwo kuliba kuti. 40 Abasaija babiri baliba bali omu musiri, omu alitwarwa kandi ondi alirekwaho. 41 Abakazi babiri baliba nibasa ha rubengo, omu alitwarwa kandi ondi alekweho. 42 Nahabweki, mwikale muli bulindaara habwokuba timumanyire ekiro Mukama waanyu aliiziramu.

43 “Baitu mumanye kinu, kakuba mukama w’enju yamanyire akasumi* omusuma aliiziramu omu bwire bw’ekiro, yaakwikaire naarora nukwo ataikiriza omusuma kucwa enju ye akataahamu. 44 Omu mulingo nugwo gumu, na inywe mwikale mweteekaniize habwokuba Omwana w’omuntu aliizira omu saaha mutarukumunihirramu.

45 “Nooha mali omwiru omwesigwa kandi ow’amagezi, mukama we ou yakomere kurolerra ab’omu nju ye n’okubaha ebyokulya omu kasumi akahikire? 46 Aine okusemererwa omwiru ogu, mukama we obu aliija akamusanga naakikora! 47 Mananu kwo nimbagambira nti, alimukwasa ebintu bye byona.

48 “Baitu omwiru ogu kakuba aba mubi, akateekereza omu mutima gwe ati: ‘Mukama wange akeereriirwe,’ 49 kandi akatandika kuteera bagenzi be hamu n’okulya n’okunywa n’abatamiizi, 50 mukama we aliija ha kiro omwiru ogu eki atarukumunihirramu, n’omu saaha ei atarukumanya, 51 kandi alimufubira muno kandi amuteeke hamu n’abagobya. Oku nuho aliririrra kandi anene ensaya ze.

25 “Obukama bw’omu iguru nibusobora kulengesanizibwa n’abaisiki* ikumi abaakwasire etaara zaabo baagenda kutangirra omuswezi. 2 Bataano hali bo bakaba bali badomadoma, kandi abandi bataano bakaba bali b’amagezi. 3 Abadomadoma bakatwara etaara zaabo baitu tibaatwara amafuta agandi omu cupa, 4 baitu ab’amagezi bakatwara amafuta omu cupa n’omu taara zaabo. 5 Omuswezi obu yakeereriirwe, boona bakatandika kuhungira kandi hanyuma baagwijagira. 6 Ekiro omu itumbi, bakahurra abantu nibatokera haiguru nibagamba bati: ‘Omuswezi aizire, mugende mumutangirre.’ 7 Hanyuma abaisiki boona baimuka baatandika kuteekaniza etaara zaabo. 8 Abadomadoma baagambira ab’amagezi bati: ‘Mutuheho amafuta habwokuba etaara zaitu ziri haihi kuzima.’ 9 Abaisiki ab’amagezi baabagarukamu bati: ‘Obu turaabahaho nigasobora kutatumara. Mugende nambere barukugatunda mwegurre.’ 10 Obu baali nibagenda kugagura, omuswezi yaija. Abaisiki abaali beeteekaniize baataaha na uwe nambere hakaba hali obugenyi kandi orwigi rwakingwaho. 11 Hanyuma, abaisiki abadomadoma baija nibagamba bati: ‘Waitu, Waitu, tukingurreho.’ 12 Yabagarukamu ati: ‘Nimbagambira amananu ngu timbamanyire.’

13 “Nahabweki, mwikale muli bulindaara habwokuba timumanyire ekiro n’esaaha.

14 “Obukama bw’omu iguru nibusobora kulengesanizibwa n’omusaija ow’akaba ali haihi kugenda omu ihanga erindi, yayeta abairu be yabakwasa ebintu bye. 15 Omu akamuha etaranta* itaano, ondi yamuha ibiri, kandi ondi yamuha emu, kusigikirra ha busobozi bwabo, hanyuma yagenda. 16 Ayatungire etaranta itaano ahonaaho yagenda yazisuubuza yagoba ezindi itaano. 17 N’ogu ayatungire ibiri, yagobamu ezindi ibiri. 18 Baitu omwiru ayatungire etaranta emu, akalima ekiina yaserekamu sente za* mukama we.

19 “Hanyuma y’akasumi kurabaho, mukama w’abairu banu akagaruka kurora omulingo baakozeseze sente ezi yabahaire. 20 Ogu ayahairwe etaranta itaano, yaija kandi yaleeta etaranta ezindi itaano yagamba ati: ‘Mukama wange, okampa etaranta itaano, dora, ntungire ezindi itaano.’ 21 Mukama we yamugarukamu ati: ‘Weebale muno omwiru omurungi kandi omwesigwa. Okaba mwesigwa omu bintu ebike, ndaakukoma orolerre ebintu bingi. Semererwa hamu na mukama waawe.’ 22 Kandi ogu ayahairwe etaranta ibiri yaija yagamba ati: ‘Mukama wange, okampa etaranta ibiri, dora, ntungire etaranta ezindi ibiri.’ 23 Mukama we yamugambira ati: ‘Weebale muno omwiru omurungi kandi omwesigwa. Okaba mwesigwa omu bintu ebike, ndaakukoma orolerre ebintu bingi. Semererwa hamu na mukama waawe.’

24 “Ha kumalirra, haija omwiru ayahairwe etaranta emu, yagamba ati: ‘Mukama wange, nkaba nkimanyire ngu oli muntu agumangaine, ogesa nambere otasigire, osorooza nambere otarasegesiire. 25 Nahabweki nkatiina muno, nagenda nasereka etaranta yaawe omu itaka. Etaranta yaawe nginu.’ 26 Mukama we yamugarukamu ati: ‘Iwe omwiru omubi kandi omugara, okaba okimanyire ngu ngesa nambere ntasigire kandi nsorooza nambere ntarasegesiire. 27 Sente ezi* nakuhaire waakuzihaire abasuubuzi kandi obu naakwizire naakuzitungire n’amagoba gaazo.

28 “‘Nahabweki, mumwiheho etaranta emu mugihe ogu ow’aine etaranta ikumi. 29 Weena anyakwine alyongerwaho kandi atunge bingi, baitu ogu ow’ataine, n’eki aine kirimwihwaho. 30 Kandi omwiru ogu ow’ataine mugaso, mumutwale mumunage aheeru omu mwirima. Oku nuho aliririrra kandi anene ensaya ze.’

31 “Omwana w’omuntu obu aliizira omu kitiinisa kye ali na bamalaika be boona, aliikarra ha kitebe kye eky’obukama eky’ekitiinisa. 32 Kandi amahanga goona galisoroolezebwa omu maiso ge, kandi alibaganiza abantu hali abandi, nkooku omuliisa abaganiza entaama hali embuzi. 33 Entaama alizita ha mukono gwe ogw’obulyo, kandi embuzi azite ha mukono gwe ogw’emoso.

34 “Hanyuma, Omukama aligambira abali ha mukono gwe ogw’obulyo ati: ‘Mwije inywe Isenyowe abayahaire omugisa, mugwetwe Obukama obwabateekaniriziibwe ha kutandika kw’ensi. 35 Habwokuba obu nkaba nindumwa enjara mukampa ebyokulya, obu nkaba nyiine iroho mukampa ekyokunywa. Obu nkaba ndi mugenyi mukantangirra mwanyoleka amakune, 36 obu nkaba ndi busa,* mukanjweka. Obu narwaire mukandolerra kandi obu nkaba ndi omu nkomo mukaija mwandora.’ 37 Hanyuma abahikiriire balimukaguza bati: ‘Mukama waitu ni di obu twakurozere oine enjara twakuha ebyokulya, rundi oine iroho twakuha ekyokunywa? 38 Kandi tukakurora di oli mugenyi twakutangirra, rundi oli busa twakujweka? 39 Ni di obu twakurozere orwaire rundi oli omu nkomo, twaija kukurora?’ 40 Omukama alibagarukamu ati: ‘Mananu kwo nimbagambira nti, habwokuba mukabikorra omu h’abagenzi bange banu abarukukirayo kuba aba hansi, mukabikorra nyowe.’

41 Hanyuma, aligambira abali ha mukono gwe ogw’emoso ati: ‘Mundugeho inywe abakyenerwe, mugende omu murro ogutazima oguteekaniriziibwe Sitaani* na bamalaika be. 42 Nkarumwa enjara baitu timwampa ebyokulya, nakwatwa iroho baitu timwampa ekyokunywa. 43 Obu naizire nk’omugenyi mutantangirre, obu nkaba ndi busa mutanjweke, obu nkaba ndwaire kandi ndi omu nkomo, mutaije kundora.’ 44 Hanyuma na bo balimukaguza bati: ‘Mukama waitu, ni di obu twakurozere oine enjara, oine iroho, oli mugenyi, oli busa, oli murwaire rundi oli omu nkomo, titwakukoonyera?’ 45 Kandi alibagarukamu naagamba ati: ‘Mananu kwo nimbagambira nti, habwokuba mutabikorre omu hali banu ow’arukukira kuba owa hansi, mutabinkorre.’ 46 Abo baligenda omu kufa okw’ebiro n’ebiro,* baitu abahikiriire baligenda omu bwomeezi obutahwaho.”

26 Yesu obu yamazire kubaza ebi byona, yagambira abeegeswa be ati: 2 “Mukimanyire ngu ebiro bibiri kuruga hati nihaija kubaho Okuhingurwaho, kandi Omwana w’omuntu naija kuheebwayo aitirwe ha muti.”

3 Hanyuma bakuru ba banyakatagara, n’abakuru b’abantu bayesorooleza omu zigati* ya nyakatagara omukuru arukwetwa Kayaafa. 4 Baahanuura omulingo baraakwata Yesu omu magezi, bamwite. 5 Baitu bakaba nibagambirangana bati: “Tutamukwata ha kiro ky’obugenyi nukwo abantu bataleetaho akaimukirro.”

6 Yesu obu akaba ali Besaniya omu nju ya Simooni omugenge, 7 omukazi akaija nambere ali, aine ecupa erumu amagita agarukuboya ag’omuhendo mwingi, yatandika kugaseesa ha mutwe gwa Yesu ow’akaba aikaliire naalya.* 8 Abeegeswa obu baakirozere baabiihirwa, baagamba ngu: “Habwaki amagita ganu nigafa busa? 9 Gabaire nigasobora kutundwa sente nyingi kandi ziheebwe abanaku.” 10 Baitu Yesu obu yakyetegeriize, yabakaguza ati: “Habwaki nimuleetera omukazi onu kwetuntura? Ankoliire ekintu ekirungi. 11 Abanaku mwikara na bo obwire bwona, baitu timurukwija kuba na nyowe obwire bwona. 12 Obu aseesere amagita agarukuboya ha mubiri gwange, akikozere kunteekaniza kuziikwa. 13 Mananu kwo nimbagambira nti, hoona nambere amakuru amarungi ganu galitebezebwa omu nsi yoona, omukazi onu eki akozere kiraagambwahoga kumwijuka.”

14 Omu ha Ikumi na Babiri, arukwetwa Yuda Isikalyota, akagenda hali bakuru ba banyakatagara 15 yabagambira ati: “Murampa ki kumugobeza nkamubahikyaho?” Baamuraganiza kumuha ebicweka 30 eby’efeeza. 16 Kuruga obu, akaikara naaserra omugisa ogw’okumugobeza.

17 Ha kiro eky’okubanza eky’Emigaati Etatumbisiibwe, abeegeswa bakaija hali Yesu baamukaguza bati: “Ni nkaha nambere orukugonza tukuteekanirize ah’oraaliira Okuhingurwaho?” 18 Yabagarukamu ati: “Mugende omu rubuga omwa nanka mumugambire muti: ‘Omwegesa agambire ati: “Obwire bwange obwanteekirweho buli haihi kuhika; ndaajaguza Okuhingurwaho n’abeegeswa bange omu ka yaawe.”’” 19 Nubwo abeegeswa baakora nkooku Yesu abaragiire, kandi baateekaniza Okuhingurwaho.

20 Obu bwahikire rwebagyo, yaikarra n’abeegeswa be 12 ha meeza. 21 Obu bakaba nibalya, yabagambira ati: “Mananu kwo nimbagambira nti, omu hali inywe naija kungobeza.” 22 Baatuntura muno kandi buli omu yatandika kumukaguza ati: “Mukama wange, niinyowe?” 23 Yabagambira ati: “Ogu arukukoza na nyowe omu bbakuli nuwe arukwija kungobeza. 24 Ky’amananu ngu Omwana w’omuntu naagenda nkooku kyamuhandiikirweho, baitu alikibona ogu aligobeza Omwana w’omuntu. Kyakubaire kirungi kakuba omuntu ogu, atarazairwe.” 25 Yuda, ow’akaba ali haihi kumugobeza yamukaguza ati: “Rabbi, niinyowe?” Yesu yamugarukamu ati: “Niiwe wenka wakyegambira.”

26 Obu bakaba nibakyalya, Yesu yakwata omugaati hanyuma y’okusaba, yagucwamu, kandi yagabira abeegeswa be naagamba ati: “Mukwate mulye. Gunu nigukiikirra omubiri gwange.” 27 Kandi yakwata ekikopo, yasiima, yakibaha, naagamba ati: “Munyweho inywena, 28 kinu nikikiikirra ‘esagama yange ey’ekiragaano,’ ey’erukwija kuseeseka habwa baingi nukwo baganyirwe ebibi. 29 Baitu nimbagambira nti: Tindyongera kunywa amaarwa kuruga omu mizabbibbu, kuhikya ha kiro kiri obu ndiganywa na inywe gali mahyaka omu Bukama bwa Isenyowe.” 30 Obu baamazire kuzina ebizina eby’okukugiza,* baagenda ha Rusozi orw’Emizaituuni.

31 Hanyuma Yesu yabagambira ati: “Ekiro kinu, inywena nimwija kutabaijuka habwange, habwokuba kikahandiikwa kiti: ‘Nditeera omuliisa, kandi entaama ez’omu igana ziriraranga.’ 32 Baitu obu ndihumbuurwa, ndibabanza kugenda Galiraaya kandi nuho ndibatangaana.” 33 Baitu Petero yamugambira ati: “Abandi boona noobu baraatabaijuka habwawe, nyowe tindukwija kutabaijuka.” 34 Yesu yamugambira ati: “Mananu kwo ninkugambira nti, ekiro kinu, enkoko etakakookere, noija kunyehakana emirundi esatu.” 35 Petero yamugarukamu ati: “Noobu kiranyetaagisa kufa na iwe, tindukwija kukwehakana naakake.” Abeegeswa abandi boona, na bo baagamba ekintu nikyo kimu.

36 Hanyuma, Yesu yagenda na bo omu kiikaro ekirukwetwa Gesesemane, kandi yagambira abeegeswa be ati: “Mwikarre hanu nyowe leka ngende kuli nsabe.” 37 Yatwara Petero na batabani ba Zebedaayo babiri, yatandika kuhurra obujune obw’amaani n’okwetuntura muno. 38 Yabagambira ati: “Nimpurra obujune obw’amaani nibwenda n’okunyita. Musigale hanu kandi mwikale nimurora hamu na nyowe.” 39 Yayeyongerayo omu maiso kake, yateeza amaju, omutwe yaguteeka hansi yasaba naagamba ati: “Taata, obu kiraaba nikisoboka, leka ekikopo kinu kimpinguleho. Baitu hatali nkooku ndukugonza baitu iwe nkooku orukugonza.”

40 Yagaruka hali abeegeswa be, yabasanga bagwijagiire, yakaguza Petero ati: “Haakire timusobora kumara esaaha emu nimurora na nyowe? 41 Mwikale nimurora kandi mwikale nimusaba, nukwo mutagwa omu kwohebwa. Ky’amananu ngu omwoyo nigugonza,* baitu omubiri muceke.” 42 Yayongera yagenda ogwa kabiri yasaba ati: “Taata, obu kiraaba kitarukusoboka kunyihaho ekikopo kinu kuhikya obu ndaakinywa, leka kibe nkooku orukugonza.” 43 Yayongera yagaruka yasanga bagwijagiire, habwokuba bakaba baine oturo twingi. 44 Yabalekaho yagenda kusaba omurundi ogwa kasatu kandi yabaza ebigambo nibyo bimu. 45 Yagaruka hali abeegeswa be yabagambira ati: “Omu bwire nka bunu mukyagwijagiire kandi muhuumwire! Dora! Obwire buhikire Omwana w’omuntu kugobezebwa, aheebweyo omu mikono y’abasiisi. 46 Mwimuke tugende. Dora! Ow’arangobeza airiire haihi.” 47 Obu akaba naakyabaza, dora! Yuda, omu ha Ikumi na Babiri yaija n’ekitebe ky’abantu, bakwasire empirima n’emiigo, batumirwe bakuru ba banyakatagara n’abakuru b’abantu.

48 Ayamugobiize akaba abagambiire akokurorraho, naagamba ati: “Ogu ou ndaanywegera, nuwe ogu, mumukwate.” 49 Ahonaaho, yagenda hali Yesu yamugambira ati: “Rabbi, obusinge bube na iwe!” kandi yamunywegera. 50 Yesu yamukaguza ati: “Waitu, kiki ekikulesere hanu?” Baija baagwera Yesu baamukwata. 51 Baitu dora! Omu hali abo abakaba bali na Yesu yasomorayo empirima ye, yatemaho okutu okw’omwiru wa nyakatagara omukuru, yakucwaho. 52 Yesu yamugambira ati: “Empirima yaawe gigarre omu kiikaro kyayo, habwokuba boona abakwata empirima baliitwa empirima. 53 Rundi nooteekereza tinsobora kusaba Isenyowe omu bwire bunu legioni* 12 eza bamalaika? 54 Ebyahandiikirwe byakuhikiriire bita, ebirukugamba ngu eki kiine kubaho?” 55 Omu bwire obu, Yesu yakaguza ekitebe ky’abantu ati: “Mwizire kunkwata mwine empirima n’emiigo nk’abarukukwata omusuma? Buli kiro naikarraga omu yekaru ninyegesa, kandi mutankwate. 56 Baitu binu byona bibaireho kuhikiiriza ebyahandiikirwe banabbi.” Hanyuma abeegeswa be boona baamusigaho bairuka.

57 Abo abaakwasire Yesu baamutwara mwa nyakatagara omukuru Kayaafa, nambere abakuru n’abahandiiki baayesorooliize. 58 Baitu Petero yaikara amuhondiire haraho, kuhikira kimu omu zigati ya nyakatagara omukuru, obu yamazire kutaahamu, yaikarra n’abaheereza b’omu nju kurora ekiraabaho.

59 Bakuru ba banyakatagara n’ab’Orukurato Orukuru* boona bakaba nibaserra obwakaiso obw’ebisuba, oburukukwata hali Yesu, obu baraasigikirraho kumwita. 60 Baitu batabutunge noobu kiraaba ngu hakaija abakaiso baingi ab’ebisuba. Hanyuma abakaiso babiri bakaija omu maiso, 61 baagamba bati: “Omusaija onu akagamba ati: ‘Ninsobora kuseesa hansi yekaru ya Ruhanga kandi ningyombekera ebiro bisatu.’” 62 Nubwo nyakatagara omukuru yayemerra yakaguza Yesu ati: “Eki nookibazaaho ki? Abasaija banu ebi barukukujunaana mananu?” 63 Baitu Yesu yaikara aculiire. Nyakatagara omukuru yamugambira ati: “Ninkurahiza omu maiso ga Ruhanga omwomeezi, tugambire obu oraaba oli Kristo, Omwana wa Ruhanga.” 64 Yesu yamugarukamu ati: “Niiwe wenka wakyegambira. Baitu nimbagambira nti: Kuruga hati, mulirora Omwana w’omuntu aikaliire ha mukono ogw’obulyo ogw’amaani* kandi naizira ha bicu eby’omu iguru.” 65 Hanyuma nyakatagara omukuru yataagura ebijwaro bye ebya haruguru, naagamba ati: “Ajumire Ruhanga. Nitukyayetaaga obwakaiso obundi? Mwamwehulirra. 66 Nimuteekereza ki?” Baagarukamu bati: “Asemeriire kufa.” 67 Baamucwera ebicwanta h’amaiso kandi baamuteera entomi. Abandi baamuteera empi h’amaiso, 68 nibagamba bati: “Iwe Kristo, obu oraaba oli nabbi, nooha akutiire?”

69 Omu bwire obu Petero akaba aikaliire omu zigati, omuzaana yaija nambere ali yamugambira ati: “Na iwe obaire na Yesu Omunyagaliraaya.” 70 Baitu yakyehakana omu maiso gaabo naagamba ati: “Eki murukubazaaho tinkimanyire.” 71 Obu yaturukire aheeru, omwisiki ondi yamumanyirra yagambira abo abaali baroho ati: “Omusaija onu abaire ali na Yesu Omunyanazaleesi.” 72 Nabwo yakyehakana, naarahira ati: “Omusaija ogu timmumanyire!” 73 Hanyuma y’obwire buke, abo abaali beemeriire aho baija nambere Petero ali, baamugambira bati: “Amananu gali, na iwe oli omu hali bo, habwokuba eki nitukimanyira ha mbaza* yaawe.” 74 Hanyuma yatandika kukyena n’okurahira, naagamba ati: “Omusaija ogu timmumanyire!” Kandi ahonaaho enkoko yakooka. 75 Nubwo Petero yaijuka Yesu eki yamugambiire ati: “Enkoko etakakookere, noija kunyehakana emirundi esatu.” Yaturuka aheeru kandi yarra muno.

27 Obwire obu bwakiire, bakuru ba banyakatagara* boona, n’abakuru b’abantu baayesorooza hamu baahanuura nkooku baraita Yesu. 2 Hanyuma y’okumuboha, baamutwara baamuhayo hali Piraato, omulemi.

3 Yuda ayamugobiize, obu yarozere ngu Yesu bamucweriire omusango gw’okufa, yayeijukya kandi yaleeta ebicweka 30 eby’efeeza yabigarurra bakuru ba banyakatagara n’abakuru b’abantu, 4 yabagambira ati: “Nsiisire habw’okugobeza omusaija ow’ataine musango.” Kandi bo baamugarukamu bati: “Eki, itwe nikitukwatiraho nkaha? Genda obyemarre.”* 5 Yanaga ebicweka by’efeeza omu yekaru, yarugamu. Kandi hanyuma yagenda yayehanika. 6 Baitu bakuru ba banyakatagara, baatwara ebicweka by’efeeza, baagamba bati: “Tikirukwikirizibwa kuta sente zinu omu lyahurro lya yekaru habwokuba zikozesiibwe kugura esagama.” 7 Hanyuma y’okuhanuura, bakakozesa sente zinu kugura ekibanja ky’omubumbi nukwo haziikwemuga abanyamahanga. 8 Egi niyo ensonga habwaki ekibanja eki, kyayeserwe Ekibanja ky’Esagama n’okuhikya na hati. 9 Kandi ekyarangirwe kuraba omuli nabbi Yeremiya kyahikirra, ayarangire ati: “Bakatwara ebicweka 30 eby’efeeza, nugwo omuhendo gw’ogu, abaana ba Isaleeri ogu baamucweriire, 10 baabiguramu ekibanja ky’omubumbi, nkooku Yahwe* akaba andagiire.”

11 Yesu akeemerra omu maiso ga Piraato, kandi Piraato yamukaguza ati: “Oli Omukama w’Abayudaaya?” Yesu yamugarukamu ati: “Niiwe wenka wakyegambira.” 12 Baitu bakuru ba banyakatagara n’abakuru b’abantu, obu baali nibamujunaana, atagarukemu ekintu kyona. 13 Hanyuma, Piraato yamukaguza ati: “Torukuhurra ebintu bingi ebi barukukujunaana?” 14 Baitu atamugarukemu noobu kyakuba ekigambo kimu. Kandi Piraato yahunirra muno.

15 Buli murundi obugenyi obu bwabahoga, ekaba eri ngeso y’omulemi kulekera omunyankomo abantu ou baamusabaga. 16 Omu kasumi ako konyini, bakaba bakwasire omunyankomo arukwetwa Bbarabba, ow’akaba ali nkozi y’ebibi rurangaanwa. 17 Hanyuma y’ekitebe ky’abantu kwesorooza hamu, Piraato yabakaguza ati: “Nimugonza mbalekerre oha, Bbarabba rundi Yesu ow’arukwetwa Kristo?” 18 Habwokuba Piraato akaba akimanyire ngu itima niryo lyabaleetiire kuhayo Yesu. 19 Kandi obu akaba aikaliire omu ntebe ey’okucweramu omusango, mukazi we akamusindikira obutumwa naagamba ati: “Omusaija ogu ow’ahikiriire otamuhikyaho akabi, habwokuba ekiro ntalibaniziibwe muno omu kirooto habwe.” 20 Baitu bakuru ba banyakatagara n’abakuru b’abantu baasoonasoona abantu bagambe ngu Bbarabba nuwe alekerwe, baitu Yesu aitwe. 21 Omulemi yakaguza abantu ati: “Omu bantu banu babiri, nimugonza ndekere oha?” Baamugarukamu bati: “Bbarabba.” 22 Piraato yabakaguza ati: “Hati, Yesu ow’arukwetwa Kristo, nimugonza mmukorre ki?” Boona baamugarukamu bati: “Ahanikwe ha muti!”* 23 Yabakaguza ati: “Habwaki? Kibi ki eki akozere?” Baitu baayeyongera kutokera haiguru nibagamba bati: “Ahanikwe ha muti!”

24 Piraato obu yarozere naayejwahiza busa, kandi abantu nibeeyongera kuba n’akaimukirro, yakwata amaizi yanaaba omu ngaro omu maiso g’abantu boona, naagamba ati: “Tindukujunaanwa esagama y’omusaija onu. Omusango gube hali inywe.” 25 Abantu boona baagarukamu bati: “Esagama ye leka ejunaanwe hali itwe, n’abaana baitu.” 26 Hanyuma yabalekerra Bbarabba, baitu yaragira ngu Yesu ateerwe, kandi yamuhayo kwitirwa ha muti.

27 Hanyuma, abaserikale b’omulemi baatwara Yesu omu ka y’omulemi kandi baayeta abaserikale abandi boona, baamwetoroora. 28 Baamujuuramu ebijwaro bye, baamujweka orugoye orurukutukura, 29 kandi baaruka ekondo y’amahwa baagimujweka ha mutwe kandi baamukwasa orubingo* omu mukono gwe ogw’obulyo. Baatandika kuteeza amaju omu maiso ge nibamusekeereza, nibagamba bati: “Obusinge bube na iwe,* Omukama w’Abayudaaya!” 30 Baamucwera ebicwanta kandi baakwata orubingo baatandika kumuteera ha mutwe. 31 Obu baamazire kumuterra enaku,* baamujuuramu orugoye oru baali bamujwekere, baamujweka ebijwaro bye ebya haruguru kandi baamutwara kumuterra emisumaali ha muti.

32 Obu baali nibagenda, baatangatangana omusaija kuruga Kulene arukwetwa Simooni. Omusaija onu, baamuhambiriza kwetweka omuti* gwa Yesu. 33 Obu baahikire omu kiikaro ekirukwetwa Gologoosa; ekirukumanyisa Ekiikaro eky’Akahangara, 34 baamuha eviini etabwirwemu ebirukusarra* aginywe. Baitu hanyuma y’okugirozaaho, yayanga kuginywa. 35 Obu baamazire kumuterra emisumaali ha muti, baabagana ebijwaro bye ebya haruguru nibakozesa okutoma, 36 kandi baikarra hansi, baikara bamulinzire. 37 Haiguru y’omutwe gwe, bakataho akaapa akahandiikirweho omusango ogwali nigumujunaanwa, kandi hakaba hahandiikirweho ebigambo binu: “Onu nuwe Yesu Omukama w’Abayudaaya.”

38 Hanyuma, abasuma babiri baahanikwa ha miti ha rubaju rwe, omu ha rubaju orw’obulyo, n’ondi ha rubaju orw’emoso. 39 Kandi abo abakaba nibarabaho baamujuma, nibahungya emitwe yabo, 40 nibagamba bati: “Iwe ayagambire ngu noosobora kuseesa yekaru noogyombekera omu biro bisatu, weejune! Obu oraaba oli mwana wa Ruhanga, sirimuka oruge ha muti!” 41 Omulingo nugwo gumu, bakuru ba banyakatagara, bali hamu n’abahandiiki, n’abakuru b’abantu baatandika kumusekeereza nibagamba bati: 42 “Abandi akabajuna, baitu uwe tasobora kwejuna! Nuwe Omukama wa Isaleeri, leka ayehanuule ha muti hati, kandi nitwija kumwikiririzaamu. 43 Ayesigire Ruhanga, leka amujune hati obu araaba naamugonza. Habwokuba akagamba ati: ‘Ndi Mwana wa Ruhanga.’” 44 N’abasuma abakaba bahanikirwe ha miti ha rubaju rwe, na bo baamujuma.

45 Kandi ensi yoona yaswekwa omwirima kuruga saaha mukaaga* kuhika saaha mwenda.* 46 Nka saaha mwenda, Yesu yayamirra omu iraka erya haiguru, naagamba ati: “Eli, Eli, lama sabbakasani?” ekirukumanyisa ngu, “Ruhanga wange, Ruhanga wange, habwaki onsigireho?” 47 Obu baahuliire eki, abamu abaali beemeriire aho baatandika kugamba bati: “Omusaija onu naayeta Eriya.” 48 Ahonaaho omu hali bo yairuka, yakwata siponji* yagiibika omu maarwa agarukusarra, kandi yagiteeka ha rubingo yamuha anywe. 49 Baitu abandi baagamba bati: “Muleke! Leka turole Eriya obu araija akamujuna.” 50 Yesu yayongera yayamuza omu iraka erya haiguru kandi yafa.*

51 Kandi dora! orutimbi* rw’omu kiikaro ekirukwera ekya yekaru rwatemukamu kabiri, kuruga haiguru kuhika hansi. Ensi yatengeeta n’emyandara yayatika. 52 Ebituuro* byayatika kandi emitumbi ey’abarukwera abakaba bagwijagiire yarugayo yaija haiguru 53 (kandi abantu abaarugire omu kiikaro ekirumu ebituuro hanyuma ya Yesu kuhumbuuka baarugayo baataaha omu rubuga), kandi abantu baingi baagirora. 54 Baitu omukuru w’abaserikale hamu n’abo aba akaba ali na bo, obu baarozere omusisa n’ebintu ebirukubaho, baatiina muno, baagamba bati: “Mananu kwo, onu abaire ali Mwana wa Ruhanga.”

55 Kandi abakazi baingi kuruga Galiraaya abakaba basendekeriize Yesu nukwo bamukoonyere; baali nibarorra haraho. 56 Omuli abo hakaba harumu Malyamu Magadalene, Malyamu nyina Yakobbo na Yose, hamu na nyina batabani ba Zebedaayo.

57 Obwire obu bwatandikire kwira, hakaija omusaija omuguuda kuruga Alimaseya, arukwetwa Yusufu, na uwe ow’akaba afookere omwegeswa wa Yesu. 58 Omusaija onu akagenda hali Piraato, yamusaba omutumbi gwa Yesu. Kandi Piraato yaragira bagumuhe. 59 Yusufu yatwara omutumbi gwa Yesu, yaguzinga omu rugoye orurukwera orw’ekitaani ekisemiire, 60 hanyuma yagubyamya omu kituuro* ekihyaka eki akaba alimire omu mwandara. Obu yamazire kukulingura ibaale erikooto yakinga ha mulyango gw’ekituuro, yagenda. 61 Baitu Malyamu Magadalene na Malyamu ondi baikara baikaliire omu maiso g’ekituuro.

62 Hanyuma y’ekiro eky’okuteekaniza, ekiro ekyahondireho ekaba eri Sabbiiti. Nubwo bakuru ba banyakatagara n’Abafalisaayo baayesorooleza omu maiso ga Piraato, 63 baamugambira bati: “Waitu, nitwijuka omusaija ogu ow’ebisuba obu akaba akyali mwomeezi akagamba ngu: ‘Hanyuma y’ebiro bisatu ndihumbuurwa.’ 64 Nahabweki ragira balinde kurungi ekituuro kuhika ha kiro ekya kasatu, nukwo abeegeswa be bataija bakamwiba, hanyuma bakagambira abantu ngu: ‘Ahumbwirwe kuruga omu bafu!’ Kandi ekisuba kinu nikiija kukirra hara eky’okubanza.” 65 Piraato yabagarukamu ati: “Mutwale abaserikale. Mugende mukirinde kurungi nkooku murukugonza.” 66 Nahabweki, baagenda, baakingira kimu ekituuro nibataho emanyikirizo* ha ibaale kandi baataho n’abalinzi.

28 Hanyuma ya Sabbiiti, nyenkyakara omu rukyakya, ha kiro eky’okubanza omu wiiki, Malyamu Magadalene na Malyamu ondi baagenda kurora ekituuro.

2 Kandi dora! omusisa ogw’amaani gukaba gutiire habwokuba malaika wa Yahwe* akaba asirimukire kuruga omu iguru, yakulingura ibaale kuruga ha kituuro kandi akaba aliikaliireho. 3 Akaba naayangasana nk’omurabyo kandi ebijwaro bye byali nibyera tiitiiti nk’ebirika. 4 Kandi habw’okumutiina, abalinzi bakatukumira baasisana nk’abafiire.

5 Malaika yagambira abakazi abo ati: “Mutatiina, nkimanyire ngu nimuserra Yesu ayaitiirwe ha muti. 6 Hanu taroho, ahumbwirwe nkooku yabagambiire. Mwije murole nambere bakaba bamutaire. 7 Murahuke mugende mugambire abeegeswa be nkooku ahumbwirwe kuruga omu bafu, dora! naija kubabanza Galiraaya, kandi oku nuho muraamurorra. Dora! Nabagambira.”

8 Nahabweki, ahonaaho bakaruga ha kituuro batiinire kandi baine okusemererwa kwingi, bairuka kugambira abeegeswa be. 9 Kandi dora! Yesu akabatangatangana yabagambira ati: “Obusinge bube na inywe.” Baija nambere ali, baamukwata ha bigere, bainama omu maiso ge. 10 Hanyuma, Yesu yabagambira ati: “Mutatiina, mugende mugambire bagenzi bange, bagende Galiraaya kandi oku nuho barandorra.”

11 Obu bakaba bali omu muhanda, bamu h’abalinzi bakagenda omu rubuga, baagambira banyakatagara abakuru ebintu byona ebyali bibaireho. 12 Hanyuma y’abakuru ba banyakatagara* kwesorooza hamu n’abakuru n’okuhanuura hamu, baaha abaserikale ebicweka by’efeeza bingiho, 13 baabagambira bati: “Mugambe muti: ‘Abeegeswa be baizirege ekiro tugwijagiire, baamwiba.’ 14 Muteeraliikirra, omulemi obu araakihurra nitwija kumusoborra.”* 15 Nahabweki, baatwara ebicweka by’efeeza kandi baakora nkooku bagambiirwe. Kandi amakuru ganu gakararanga omu Bayudaaya kuhikya n’akasumi kanu.

16 Baitu abeegeswa 11 baagenda Galiraaya ha rusozi nambere Yesu akaba agambire kubatangatanganira. 17 Obu baamurozere, bainama omu maiso ge baitu abamu baagurukyagurukya obu araaba ali nuwe. 18 Yesu yairra haihi na bo kandi yabaza na bo, naagamba ati: “Obusobozi bwona bumpairwe omu iguru n’omu nsi. 19 Nahabweki, mugende mufoole abantu ab’omu mahanga goona abeegeswa, nimubabatiza omu ibara lya Isiitwe, n’ery’Omwana, n’ery’omwoyo ogurukwera, 20 nimubeegesa kworobera* byona ebi nabaragiire. Kandi dora! Ndi hamu na inywe kuhikya ha mpero y’enteekaniza ey’ebintu.”*

Rundi, “Masiya; Ow’aseeserweho Amagita.”

Rundi, “Obusinge.”

Rundi, “habw’amaani ga Ruhanga.”

Hanu nuho ibara lya Ruhanga Yahwe, lirukubanza kuzooka omu Byahandiikirwe eby’Ekikristaayo eby’Oruyonaani, kandi lirumu emirundi 237. Rora, Ebyong. A5.

Liine amakuru gamu n’ibara ly’Oruhebburaniya Yesuha rundi Yosuha, erirukumanyisa “Yahwe Nukwo Kujunwa.”

Rora, Ebyong. A5.

Rora, Ebyong. A5.

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “kumwinamira.”

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Omuhandiiki.”

Rundi, “baamwinamira.”

Rora, Ebyong. A5.

Rora, Ebyong. A5.

Rora, Ebyong. A5.

Nikisobora kuba nikiruga omu kigambo ky’Oruhebburaniya “kumera; kurokera.”

Rundi, “Omubatiza.”

Rora, Ebyong. A5.

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “yabaibika.”

Rundi, “ez’obusegu.”

Rundi, “mukole ebikorwa.”

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Okwegarukamu.”

Rundi, “Embaizi; Esooka.”

Rundi, “orw’okusegenya.”

Rundi, “omu lyahurro.”

Rundi, “omwoyo gwa Ruhanga.”

Nkooku kiri, “Diabolo,” ekirukumanyisa “omuhangirizi.” Rora, Kusoborra Ebigambo; “Diabolo.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Nkooku kiri, “emigaati.”

Rora, Ebyong. A5.

Rora, Ebyong. A5.

Rundi, “orandamya omurundi gumu gwonka.”

Rora, Ebyong. A5.

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “Ekicweka eky’Embuga Ikumi.”

Rundi, “abo abasabiiriza omwoyo.”

Rundi, “ab’obusinge.”

Rundi, “ekigega ekikozesebwa kupima ebintu.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Ekiikaro ekikaba kiri aheeru ya Yerusaalemu nambere baayokezaaga kasasiro. Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Ekyoto.”

Nkooku kiri, “koduransi yaawe ey’okumalirra.” Rora, Ebyong. B14.

Rundi, “anyakugaitururwa na.”

Omu Ruyonaani, por·neiʹa. Rora, Kusoborra Ebigambo; “Obusiihani.”

Rora, Ebyong. A5.

Rora, Ebyong. B14.

Oku nukwo, kwohoza hataroho amagoba.

Rundi, “litwarwe nk’erirukwera.”

Nkooku kiri, “omugaati gwaitu ogwa.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “eby’obuguuda byawe biri.”

Rundi, “kurungi.”

Nkooku kiri, “omukono.” Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “amaranga.”

Rundi, “kwongosa.”

Rundi, “ebikorwa byabo.”

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Kwezebwa.”

Rundi, “Kira.”

Rundi, “ihunga ery’amaani.”

Rundi, “ebituuro eby’ekiijukyo.”

Rundi, “aikaliire ha meeza.”

Rundi, “baikarra ha meeza.”

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Oruhu orwahurwamu amaarwa.”

Rundi, “yabaganyira.”

Rundi, “omwekambi.”

Rundi, “ekijwaro ekindi.”

Nkooku kiri, “omu ngagya.”

Rundi, “ow’agumiisiriza.”

Nkooku kiri, “Nikimara omwegi kuba nk’omwegesa we, n’omwiru kuba nka mukama we.”

Ekikubyo ekiheebwa Sitaani, omukuru rundi omulemi wa badaimooni.

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Ebisirya buba bunyonyi obutaito.

Nkooku kiri, “asiriyoni emu.” Rora, Ebyong. B14.

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Nkooku kiri, “omu maiso gaawe.”

Rundi, “Omubatiza.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “nk’amarungi.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “Okuzimu,” kandi ebi nibyo, ebituuro by’abantu. Rora, Kusoborra Ebigambo; “Okuzimu.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “baasiisaga Sabbiiti.”

Rundi, “ogusaraire.”

Ekikubyo ekiheebwa Sitaani.

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Enteekaniza ey’ebintu.”

Rundi, “ogujunzire.”

Rundi, “ez’obusegu.”

Rundi, “ebigambo byanyu nibyo biribasingisa.”

Nkooku kiri, “abasiihani.”

Rundi, “bukiizi bw’obulyo.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Nkooku kiri, “gwine ebisajwa.”

Rundi, “okw’enteekaniza ey’ebintu enu.”

Ekinyansi eky’obutwa ekirukusisana n’engano.

Rundi nikisobora kuhindurwa, “ha kutandika kw’ensi.”

Nkooku kiri, “Diabolo,” ekirukumanyisa “omuhangirizi.” Rora, Kusoborra Ebigambo; “Diabolo.”

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Enteekaniza ey’ebintu.”

Rundi, “Omubatiza.”

Onu nuwe, Herodi Antipa. Rora, Kusoborra Ebigambo; “Herodi.”

Rundi, “aikaliire ha meeza.”

Rundi, “yabaganyira.”

Nkooku kiri, “sitadiya nyingi.” Sitadiya emu ekaba ninganaingana mita 185 (fuuti 606.95).

Nka saaha mwenda ez’ekiro, kuhikya nka saaha 12 eza nyenkyakara, izooba nirituruka.

Rundi, “Omukanaani.”

Nkooku kiri, “omugaati gw’abaana okagunagira.”

Nkooku kiri, “emigaati ey’eraigusa.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “obusiihani.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “Omubatiza.”

Rundi, “omuntu tali nuwe akusuukuliire.”

Rundi, “z’Okuzimu,” kandi ebi nibyo, ebituuro by’abantu. Rora, Kusoborra Ebigambo; “Okuzimu.”

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”

Rundi, “aleke kutwaza obwomeezi bwe nkooku arukugonza.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “byayera tiitiiti.”

Rundi, “Omubatiza.”

Rora, Ebyong. A3.

Nkooku kiri, “ebinusu bibiri ebya durakima.” Bikaba nibingana n’omusaara gw’ebiro bibiri. Rora, Ebyong. B14.

Rundi, “irobo.”

Nkooku kiri, “ekinusu kya sitateri,” kyatwarwaga kuba teteradurakima. Rora, Ebyong. B14.

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rora, Ebyong. A3.

Rundi nikisobora kuhindurwa, “Isiinywe.”

Nkooku kiri, “omuhane.”

Nkooku kiri, “omunwa gw’abantu.”

Taranta 10,000 zaali nizingana edinaali 60,000,000. Rora, Ebyong. B14.

Rundi, “yainama hansi.”

Rora, Ebyong. B14.

Rundi, “kugaitururwa na.”

Rundi, “anyakugaitururwa na.”

Omu Ruyonaani, por·neiʹa. Rora, Kusoborra Ebigambo; “Obusiihani.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rora, Ebyong. B14.

Rora, Ebyong. B14.

Nkooku kiri, “Eriiso lyawe libi.”

Rundi, “mugabi.”

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”

Rundi, “yainama.”

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Ekicunguro.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rora, Ebyong. A5.

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”

Nkooku kiri, “ery’omutwe gw’ensonda.”

Rora, Ebyong. A5.

Rundi, “abaikaliire ha meeza.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rora, Ebyong. B14.

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rora, Ebyong. A5.

Rora, Ebyong. A5.

Rundi, “bagalihya firaketeeri zaabo.”

Rundi, “ezirukukirayo oburungi.”

Rundi, “Omwegesa.”

Rundi, “ayetwara kuba wa haiguru.”

Rora, Ebyong. A3.

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “obusuma.”

Rundi, “ebituuro eby’ekiijukyo.”

Rundi, “ez’obusegu.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rora, Ebyong. A5.

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Enteekaniza ey’ebintu.”

Rundi, “ow’agumiisiriza.”

Rundi, “ak’obufuki.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Nkooku kiri, “embeho ina.”

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Okubaho.”

Rundi, “kisisiimuka ki.”

Ekigambo eky’Oruyonaani ekikozesiibwe hanu nikimanyisa omwisiki atakabyamaga n’omusaija.

Etaranta y’Abayonaani ekaba ninganaingana kilo 20.4. Rora, Ebyong. B14.

Nkooku kiri, “efeeza ya.”

Nkooku kiri, “efeeza ei.”

Rundi, “ntaine ekyokujwara.”

Nkooku kiri, “Diabolo,” ekirukumanyisa “omuhangirizi.” Rora, Kusoborra Ebigambo; “Diabolo.”

Nkooku kiri, “balicwibwaho ebiro n’ebiro.”

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Ezigati.”

Rundi, “aikaliire ha meeza.”

Rundi, “zabbuli.”

Rundi, “gwine ekihika.”

Omu ihe ly’Abarooma, legioni emu ekaba erumu abaserikale abali hagati ya 4,000 na 6,000.

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Orukurato Orukuru.”

Rundi, “ogw’Ogu ow’amaani.”

Rundi, “ngambo.”

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”

Rundi, “ebi bizibu byawe.”

Rora, Ebyong. A5.

Rundi, “Mumwitire ha muti.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “Hangiriza.”

Rundi, “kumusekeereza.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Ekyokunywa ekirukusarra.

Nka saaha mukaaga eza nyamusana.

Nka saaha mwenda eza nyamusana.

Ekirukumanyisa, ekyangwe ekinyunyuuta amaizi.

Rundi, “yaleka kwikya.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rundi, “Ebituuro eby’ekiijukyo.”

Rundi, “kituuro eky’ekiijukyo.”

Rora, Kusoborra Ebigambo.

Rora, Ebyong. A5.

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Mukuru wa banyakatagara.”

Nkooku kiri, “kumusoonasoona.”

Rundi, “kukwata.”

Rora, Kusoborra Ebigambo; “Empero ey’enteekaniza ey’ebintu.”

    Ebitabu byʼOrutoro (1996-2023)
    Rugamu
    Taahamu
    • Rutoro
    • Gabana
    • Setingi
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Ebiragiro by'Okuhondera
    • Ebiragiro Ebirukulinda Ebirukukukwataho
    • Ebirukukukwataho
    • JW.ORG
    • Taahamu
    Gabana