ቀንዲ ቓላትን ሓረጋትን ብግቡእ ምጕላሕ

ዓው ኢልካ ኽትዛረብ ወይ ከተንብብ ከለኻ: ቃላት ብትኽክል ምውሳእ ጥራይ ዘይኰነስ: ነቲ ቐንዲ ቓላትን ሓሳባት ዝሓቘፈ መግለጺታትን ንጹር መልእኽቲ ኼመሓላልፍ ብዚኽእል መገዲ ኸተጕልሖ የድሊ።

ቃላትን ሓረጋትን ብግቡእ ምጕላሕ ኪበሃል ከሎ: ንሒደት ወይ ንብዝሕ ዝበለ ቓላት ካብ ምጕላሕ ንላዕሊ የጠቓልል። እቲ ግቡእ ቃላት ኪጐልሕ ኣለዎ። ኪጐልሕ ዘይብሉ ቓላት እንተ ደኣ ኣጕሊሕካ: ሰማዕትኻ እንታይ ትብል ከም ዘለኻ ብንጹር ስለ ዘይርድኦም: ሓሳባቶም ኪገይሽ ይኽእል እዩ። እቲ ትምህርቲ ጠቓሚ እኳ እንተ ዀነ: ቃላትን ሓረጋትን ብግቡእ እንተ ደኣ ዘይጐሊሑ ግን ንሰማዕትኻ ኸምቲ ዚድለ ገይሩ ድራኸ ኣይኬሕድረሎምን እዩ።

መብዛሕትኡ ግዜ ብሓባር ዚዝውተር: እተፈላለየ ናይ ምጕላሕ መገድታት ኣሎ። እዚ ድማ ዓው ብምባል: ስምዒት ብምውሳኽ: ህድእ ኢልካ ብምዝራብ: ቅድሚ ወይ ድሕሪ ሓደ ሓሳብ (ወይ ኣብ ክልቲኡ) ብምዕራፍ: ከምኡውን ብኣካላዊ ምንቅስቓስን ናይ ገጽ መግለጺታትን ብምግባር እዩ። ኣብ ገሊኡ ቛንቋታት ቃና ድምጽኻ ብምትሓት ወይ ብምውሳኽ ኪጐልሕ ይኽእል እዩ። እቲ ግቡእ ዓይነት ምጕላሕ ኣየናይ ምዃኑ ንምውሳን ነቲ እተቕርቦ ትምህርትን ነቲ ዅነታትን ኣብ ግምት ኣእትዎ።

እንታይ ከተጕልሕ ከም ዘሎካ ንምውሳን ነዚ ዚስዕብ ሕሰበሉ። (1) ኣብ ዝዀነ ይኹን ምሉእ ሓሳባት: እቲ ኺጐልሕ ዘለዎ ቓላት በቲ ምሉእ ሓሳባት ጥራይ ዘይኰነስ ብትሕዝቶ እቲ ኣብ ከባቢኡ ዘሎ ሓሳባት እዩ ዚውሰን። (2) ሓደ ቐንዲ ነጥቢ ይኹን ንመረዳእታ እተቕርቦ ነጥቢ ኸተፋልጥ ክትጅምር ከለኻ: ኰታስ ሓሳባት ክትቅይር ከለኻ ንምሕባር እውን ቃላት ወይ ሓረጋት ከተጕልሕ ትኽእል ኢኻ። እዚ ድማ ካብ መረዳእታ ተበጊስካ ኽትድምድም ከለኻ እውን ክትጥቀመሉ ትኽእል ኢኻ። (3) ሓደ ተዛራባይ ብዛዕባ ሓደ ጕዳይ ዘለዎ ስምዒት ንምሕባር ቃላትን ሓረጋትን ኬጕልሕ ይኽእል እዩ። (4) ናይ ሓደ መደረ ቐንዲ ቐንዲ ነጥብታት ንምሕባር እውን ቃላትን ሓረጋትን ከተጕልሕ ትኽእል ኢኻ።

ሓደ ተዛራባይ ወይ ሓደ ንህዝቢ ዜንብብ ሰብ በዚ መገድታት እዚ ገይሩ ቓላትን ሓረጋትን ምእንቲ ኼጕልሕ: ነቲ ጽሑፍ ብንጹር ኪርድኦ ጥራይ ዘይኰነስ: ንሰማዕቱ ንኼረድኦም እውን ኪብህግ ኣለዎ። ነህምያ 8:8 ብዛዕባ እቲ ብግዜ እዝራ እተዋህበ መምርሒ: “ነቲ መጽሓፍ ሕጊ ኣምላኽ ብግልጺ ኣንበቡሎም: እቶም ህዝቢ ነቲ እተነበ ምእንቲ ኼስተውዕልዎ ድማ: ገለጹሎም” ትብል። እቶም ኣብቲ ግዜ እቲ ንቓል ኣምላኽ ዘንበቡን ዝገለጹን ሰባት: ሰማዕቶም ነቲ እተነበሎም ትርጕሙ ኺርድእዎን ኪዝክርዎን ኣብ ግብሪ ድማ ኬውዕልዎን ክሳዕ ክንደይ ኣገዳሲ ምዃኑ ተገንዚቦም ነይሮም እዮም።

ጸገም ኪፈጥር ዚኽእል እንታይ እዩ፧ መብዛሕትኦም ሰባት ኣብቲ ልሙድ መዓልታዊ ዘረባኦም: እንታይ ይብሉ ኸም ዘለዉ ኼነጽርዎ ይኽእሉ እዮም። ካልእ ሰብ ዝጸሓፎ ጽሑፍ ኬንብቡ ኸለዉ ግን ነየናይ ቃላት ኬጕልሕዎ ኸም ዘለዎም ምውሳኑ ኼጸግሞም ይኽእል እዩ። መፍትሒኡ ነቲ ጽሑፍ ኣነጺርካ ምርዳእ እዩ። እዚ ድማ ነቲ ጽሑፍ ተጠንቂቕካ ምጽናዕ ይሓትት። ስለዚ እምበኣር: ኣብ ጉባኤ ሓደ ጽሑፍ ከተንብብ እንተ ደኣ ተመዚዝካ: ተጊህካ ኽትዳለወሉ ይግባእ።

ገሊኦም ሰባት: ቃላትን ሓረጋትን ብግቡእ ኣብ ክንዲ ዜጕልሑ: ትርጕም ይሃልዎ ኣይሃልዎ ብዘየገድስ ሓሓሊፎም ገለ ገለ ቓላት ጥራይ እዮም ዜጕልሑ። ገሊኣቶም ከኣ መስተዋድዳትን መስተጻምራትን ካብ መጠን ንላዕሊ የጕልሑ። እቲ ምጕላሕ: ሓሳባት ንምንጻር ዘይሕግዝ እንተ ደኣ ዀይኑ: ንሰማዕቲ ሓሳባቶም ከም ዚስረቕ እዩ ዚገብሮም።

ገሊኦም ተዛረብቲ: ቃላትን ሓረጋትን ኬጕልሑ ኸለዉ እምብዛ ዓው ስለ ዚብሉ: ሰማዕቶም ዚግንሑ ዘለዉ ዀይኑ ኺስምዖም ይኽእል እዩ። እዚ መብዛሕትኡ ግዜ ጽቡቕ ፍረ ኣየምጽእን እዩ። ሓደ ተዛረባይ ኬጐልሕ ከሎ ብባህርያዊ መገዲ እንተ ደኣ ዘየጕሊሕዎ: ንሰማዕቱ ዚወራዘየሎም ዘሎ ኺመስል ይኽእል እዩ። ንሰማዕትኻ ብፍቕሪ ኽትቀርቦም: እቲ ትብሎ ዘለኻ ድማ ኣብ ቅዱሳት ጽሑፋት እተመስረተን ርትዓውን ምዃኑ ንኺግንዘቡ ኽትሕግዞምሲ ኣየ ኽንደይ ዝሓሸ ዀን እዩ!

ከመይ ጌርካ ኸም እተመሓይሽ። ቃላትን ሓረጋትን ናይ ምጕላሕ ጸገም ዘለዎ ሰብ መብዛሕትኡ ግዜ ጸገሙ ኣይርድኦን እዩ። ካልእ ሰብ ኪሕብሮ የድልዮ። በዚ መዳይ እዚ ምምሕያሽ ዜድልየካ እንተ ደኣ ዀይኑ: እቲ ሓላው ቤት ትምህርቲ ኺሕግዘካ እዩ። ካብ ዝዀነ ይኹን ንፉዕ ተዛራባይ እውን ከይተሰከፍካ ምኽሪ ሕተት። ከተንብብ ከለኻን ክትዛረብ ከለኻን ተጠንቂቑ ኺሰምዓካ እሞ ኸተመሓይሸሉ ዜድልየካ ነጥብታት ኪሕብረካ ተወከሶ።

እቲ ምኽሪ ዚህብ ሓው: ከም መበገሲ ኻብ ግምቢ ዘብዐኛ ሓንቲ ዓንቀጽ መሪጽካ ኽትለማመድ ኪሕብረካ ይኽእል እዩ። እተወሰነ ምሉእ ሓሳባት ትርጕሙ ብቐሊሉ ዚርዳእ ምእንቲ ኪኸውን: ነየናይ ቃላትን ሓረጋትን ከተጕልሕ ከም ዘሎካ ንምውሳን ነቲ ምሉእ ሓሳባት እቲ ተንቲንካ ኸተጽንዖ ኺነግረካ እዩ። ነቲ ብሰያፍ እተጻሕፈ ገለ ገለ ቓላት ከተተኵረሉ እውን ኬዘኻኽረካ ይኽእል እዩ። ኣብ ሓደ ምሉእ ሓሳባት ዘሎ ቓላት ተጠርኒፉ ትርጕም ከም ዚህብ ኣይትረስዕ። መብዛሕትኡ ግዜ ሓደ ፍሉይ ቃል ዘይኰነስ እኩብ ቃላት እዩ ኺጐልሕ ዘለዎ።

እንታይ ከም እተጕልሕ ንኽትፈልጥ ዚሕግዘካ ኻልኣይ ነጥቢ ኸኣ: እቲ ምኽሪ ዚህበካ ሓው ኣብ ሓደ ምሉእ ሓሳባት ጥራይ ዘይኰነስ ኣብ ሓደ ሕጡብ ጽሑፍ ዘሎ ትሕዝቶ እንታይ ምዃኑ ንኽትፈልጥ ኪመኽረካ ይኽእል እዩ። እቲ ሕጡብ ጽሑፍ እንታይ ሓፈሻዊ ትሕዝቶ እዩ ዘለዎ፧ ነቲ ኣብ ሓደ ሕጡብ ጽሑፍ ከተጕልሖ ዘሎካ ቓላት ወይ ሓረጋትከ ብኸመይ እዩ ዚጸልዎ፧ ኣርእስቲ እቲ ጽሑፍን ነቲ ልዕሊ እቲ እተቕርቦ ጽሑፍ ዘሎ ብድሙቕ እተጻሕፈ ንኡስ ኣርእስትን ርኣዮ። እዚኸ ነቲ እተጕልሖ ሓሳብ ንኽትመርጽ ብኸመይ እዩ ኺሕግዘካ ዚኽእል፧ ንዅሉ እዚ ነጥብታት እዚ ኽትሓስበሉ ኣሎካ። እንተዀነ ግን: እተጕልሖ ቓላት ኣመና ኸይበዝሕ ክትጥንቀቕ ኣሎካ።

እቲ ምኽሪ ዚህበካ ሓው: እተዋጽአ ጽሑፍ ሒዝካ መደረ ኽትህብ ከለኻ ይኹን ከተንብብ ከለኻ: ነቲ ንሓደ ነጥቢ ዚወሃቦ መብርሂ ኣብ ግምት ብምእታው ቃላትን ሓረጋትን ከተጕልሕ ኬተባብዓካ ይኽእል እዩ። ንሓደ ነጥቢ ዚወሃቦ መረዳእታ እተብቅዓሉ ወይ ከኣ ካብ ሓደ ኣገዳሲ ሓሳብ ናብ ካልእ ሓሳብ እትሰጋገረሉ ቦታ ኸተቕልበሉ ኼድልየካ እዩ። መደረ ኸተቕርብ ከለኻ ነዚ ነጥብታት እዚ ንጹር እንተ ደኣ ጌርካዮ: ሰማዕትኻ ብቐሊሉ ኺርድኦም እዩ። እዚ ኸኣ ከም እኒ ቕድም ቀዳድም: ቀጺሉ: ኣብ መወዳእታ ኸኣ: ስለዚ: ከምኡውን በዚ ምኽንያት እዚ ዝኣመሰሉ ቓላት ብምዝውታር ኪግበር ይከኣል።

እቲ ምኽሪ ዚህበካ ሓው: ናብቲ ፍሉይ ስምዒት ከተንጸባርቐሉ ዜድልየካ ሓሳባት ከም እተተኵር እውን ኪገብረካ ይኽእል እዩ። እዚ ንምግባር ከኣ ከም እኒ ኣዝዩ: ምሉእ ብምሉእ: ከቶ: ዘይሕሰብ እዩ: ኣገዳሲ: ከምኡውን ወትሩ ዝኣመሰሉ ቓላት ከተጕልሕ ትኽእል ኢኻ። እዚ ኸኣ ሰማዕትኻ ብዛዕባ እቲ እትዛረቦ ዘለኻ ነገራት ኣብ ዜሕድርዎ ስምዒት ጽልዋ ኺገብረሎም ይኽእል እዩ። ብዛዕባ እዚ ኣብታ “ምዉቕን ስምዒት ዜንጸባርቕን ኣዘራርባ” እትብል መጽናዕቲ 11 ኪቐርብ እዩ።

ቃላትን ሓረጋትን ናይ ምጕላሕ ክእለትካ ንምምሕያሽ: ነቲ ሰማዕትኻ ኺዝክርዎ እትደልዮም ቀንዲ ቐንዲ ነጥብታት ኣነጺርካ ንኽትፈልጦ እውን ምትብባዕ ኪወሃበካ እዩ። ነዚ ዚምልከት ኣብታ ንህዝቢ ኸተንብብ ከለኻ እንታይ ክትገብር ከም ዘሎካ እትገልጽ “ቀንዲ ሓሳባት ምጕላሕ” እትብል መጽናዕቲ 7: ከምኡውን ኣብታ ኽትዛረብ ከለኻ እንታይ ክትገብር ከም ዘሎካ እትገልጽ “ቀንዲ ነጥብታት ምጕላሕ” እትብል መጽናዕቲ 37 ተወሳኺ መብርሂ ኺወሃብ እዩ።

ኣብ ኣገልግሎት ከተመሓይሽ ትደሊ እንተ ደኣ ዄንካ: ጥቕስታት መጽሓፍ ቅዱስ ከመይ ጌርካ ኸም እተንብብ ኣቕልብ። ወትሩ ንርእስኻ ‘ነዛ ጥቕሲ እዚኣ ስለምንታይ እየ ዘንብባ ዘለኹ፧’ ኢልካ ተወከስ። ሓደ መምህር: ንቓላት ብግቡእ ምዝራቡን ነታ ጥቕሲ ስምዒት ብዘለዎ መገዲ ምንባቡን ጥራይ እኹል ኣይኰነን። ሓደ ሰብ ንዚሓተተካ ሕቶ ኽትምልስ ከለኻ: ወይ ከኣ ሓደ መሰረታዊ ሓቂ ኽትምህር ከለኻ: ነቲ ምይይጥኩም ዚድግፍ ኣብታ ጥቕሲ ዘሎ ቓላት ከተጐልሖ ኣሎካ። እንተ ዘይኰነ ግን እቲ እተንብበሉ ዘለኻ ሰብ ነቲ ነጥቢ ኺስሕቶ ይኽእል እዩ።

ሓደ ተመክሮ ዘይብሉ ተዛራባይ ቃላትን ሓረጋትን ኬጕልሕ ከሎ ኣጸቢቑ ኺጸቕጠሉ ይኽእል እዩ። ሳዕቤኑ ድማ ምስቲ ሓደ ሙዚቃ ዚመሃር ተልመዴን ዚወቕዖ ኖታ ኺመሳሰል ይኽእል እዩ። ብዙሕ ምስ ተለማመደ ግን እቲ እተፈላለየ “ኖታ” ክፍሊ እቲ ንምስማዑ ባህ ዜብል “ሙዚቃ” ይኸውን።

መጀመርታ ነቲ መሰረታዊ ነገራት እንተ ደኣ ተማሂርካዮ: ደሓር እቶም ተመክሮ ዘለዎም ተዛረብቲ ንዜቕርብዎ መደረ ብምዕዛብ ክትጥቀም ኢኻ። ነዊሕ ከይጸናሕካ ድማ ብእተፈላለየ መጠን ዚግበር ምጕላሕ እንታይ ጥቕሚ ኸም ዚህብ ከተስተብህል ኢኻ። ነቲ እትዛረቦ ዘለኻ ትርጕሙ ንምንጻር ኢልካ ብእተፈላለየ ኣገባባት ምጕላሕ እንታይ ግደ ኸም ዘለዎ እውን ክትግንዘብ ኢኻ። ቃላትን ሓረጋትን ብግቡእ ምስ እተጕልሕ ንባብካን ዘረባኻን ዝያዳ ውጽኢታዊ ይኸውን።

ቃላትን ሓረጋትን ብግቡእ ምጕላሕ ክፍሊ ንኸተቕርብ ጥራይ ኢልካ ኪኸውን የብሉን። ዘረባኻ ውጽኢታዊ ምእንቲ ኪኸውን: ነዚ ባህርይ ዘረባ እዚ ኽሳዕ እትመልኮን: ንሰማዕትኻ ድማ ባህርያዊ ዀይኑ ኸም ዚስምዖም ክሳዕ እትገብር ዕየየሉ።