เชิงอรรถ

a อย่าง​ไร​ก็​ดี พระ​ยะโฮวา​ทรง​พิจารณา​ปัจจัย​อื่น ๆ ด้วย​เมื่อ​ทรง​ประเมิน​ว่า​จะ​ให้​อภัย​หรือ​ไม่. ตัว​อย่าง​เช่น ถ้า​ผู้​ทำ​ผิด​ไม่​รู้​มาตรฐาน​ของ​พระเจ้า ความ​ไม่​รู้​ดัง​กล่าว​อาจ​ทำ​ให้​ความ​ผิด​นั้น​เบา​ลง​ได้. เมื่อ​พระ​เยซู​ทูล​ขอ​พระ​บิดา​ของ​พระองค์​ที่​จะ​ให้​อภัย​เหล่า​ผู้​ที่​ประหาร​พระองค์​นั้น จาก​หลักฐาน​แล้ว พระ​เยซู​ตรัส​ถึง​ทหาร​โรมัน​ผู้​ซึ่ง​ประหาร​ชีวิต​พระองค์. พวก​เขา ‘ไม่​รู้​ว่า​เขา​ทำ​อะไร’ เนื่อง​จาก​ไม่​รู้​ว่า​พระองค์​เป็น​ใคร​จริง ๆ. อย่าง​ไร​ก็​ดี พวก​หัวหน้า​ศาสนา​ที่​อยู่​เบื้อง​หลัง​การ​ประหาร​ชีวิต​นั้น​มี​ความ​ผิด​มาก​กว่า​นัก และ​สำหรับ​หลาย​คน​ใน​พวก​เขา การ​ให้​อภัย​ไม่​มี​ทาง​เป็น​ไป​ได้.—โยฮัน 11:45-53; เทียบ​กับ​กิจการ 17:30.