Mä yingo-ti-hinga ti mo

“A-Gentil so ayeke na Ndia pëpe asara ye ti Ndia na bê ti ala.”​—AROMAIN 2:14.

1, 2. (a) Na lege wa azo mingi asara ye ndali ti nzoni ti amba ti ala? (b) Azo wa na yâ ti Bible asara nzoni na amba ti ala?

FANI mingi e yeke mä atënë ti azo so asö fini ti amba ti ala. Mingi ni azo tongaso ayeke nduru ti zia fini ti ala na lê ti kuâ ti sara ye tongaso. Azo ayeke iri mara ti azo tongaso awalombe. Me mbeni koli so azia fini ti lo na lê ti kuâ ti sö fini ti mbeni zo asara tënë so, lo tene: “A lingbi zo asara ye so ayeke na lege ni. Nzoni bê la apusu mbi ti sara ni. A yeke pëpe ti tene iri ti mbi awu wala ti wara gonda.”

² Mo hinga peut-être awe mbeni zo so azia fini ti lo na lê ti kuâ ti mû maboko na amba ti lo. Azo mingi asara tongaso na ngoi ti Use Bira so Amû Sese Kue na lege so ala honde awande. Dabe ti mo nga na ye so asi na bazengele Paul nga na ambeni zo 275 so bateau ti ala atuku na ngu na kodoro ti Malte, nduru na Sicile. Azo ti kodoro ni aga amû maboko na awande so, ala ‘sara nzoni mingi’ na ala (Kusala 27:27–28:2). Wala mo dabe ti mo na maseka-wali ti Israël so, atâa so lo zia fini ti lo na lê ti kuâ pëpe, lo fa so lo yeke gi nzoni ti mbeni oko ti azo ti Syrie so amû lo na ngbâa (2 aGbia 5:1-4). Nga, bâ parabole ti Jésus so azo ahinga ni mingi, parabole ti nzoni zo ti Samarie. Mbeni prêtre nga na mbeni zo ti kete mara ti Lévi ake ti sara nzoni na mba ti ala Juif so aga nduru na kuâ. Me mbeni zo ti Samarie asara kue ti mû maboko na lo. Parabole so andu bê ti azo ti akodoro mingi teti angu mingi.​—Luc 10:29-37.

3, 4. Ambeni zo atene so azo aga na lege ti anyama. So azo mingi ayeke nduru ti sara nzoni na amba ti ala afa nyen na e na ndo ti tënë so?

³ Tâ tënë, e yeke na “lâ ti ye ti ngangu”, na azo mingi ayeke sara pasi na amba ti ala nga ala ‘ndoye nzo ye pëpe’. (2 Timothée 3:1-3). Ye oko, e bâ awe azo so asara nzoni na bê ti ala kue na amba ti ala, peut-être e wani a sara mara ti ye tongaso na e awe. Teti so azo mingi ayeke nduru ti mû maboko na amba ti ala, atâa a hunda ye mingi na ala, ye so asara si ambeni zo abâ ni tongana “ye so ayeke na yâ ti sarango ye ti azo.”

⁴ Mara ti dutingo nduru ti mû maboko na zo tongaso, même na yâ ti ye ti ngangu, ayeke si na yâ ti amara kue nga na asarango ye ti azo kue. Ye so ague nde na tënë so atene zo aga na lege ti anyama. Francis S. Collins, mbeni wandara ti Amerika, atene tënë so: “Azo so amä na bê atene zo aga na lege ti anyama atene so anyama na azo ayeke pensé gi na ala wani wala gi na azo so ayeke nduru na ala. Me ti tâ tënë ni, azo ayeke nduru ti sara nzoni na ambeni zo so ayeke nduru na ala pëpe. Ala yeke sara tongaso nga na azo so mbeni ye oko pëpe atingbi ala na azo so. Tënë so ague nde na tënë so a tene zo aga na lege ti nyama.”

“Yingo-ti-hinga”

5. Ye wa a yeke bâ ka mingi ni na yâ ti sarango ye ti azo?

⁵ Pakara Collins afa mbeni oko lege ti dutingo nduru ti sara nzoni na azo. Lo tene: “Yingo-ti-hinga ayeke tene na e ti mû maboko na ambeni zo, atâa tongana e wara mbeni ye na pekoni pëpe.”a So lo sara tënë ti “yingo-ti-hinga” alingbi ti dabe ti e na mbeni ye so bazengele Paul asara tënë na ndo ni, lo tene: “Tongana aGentil so ayeke na Ndia pëpe asara ye ti Ndia na bê ti ala, kamême ala yeke na Ndia ni pëpe, ndia ti ala ayeke na yâ ala mveni; ala so afa na gigi kusala ti ndia so a sara na mbeti na bê ti ala awe, na yingo-ti-hinga ti ala asara tënë ti témoin na ala nga; bibe ti ala afa na ala sioye ti ala wala nzoye ti ala.”​—aRomain 2:14, 15.

6. Ngbanga ti nyen azo kue ayeke na tënë ti kiri na Wasarango ala?

⁶ Na yâ ti mbeti so Paul atokua na aRomain, lo fa so azo ayeke na tënë ti kiri na Nzapa ndali ti so ye so lê ayeke bâ afa asarango ye ti Nzapa nga afa so lo yeke dä. A yeke tongaso “a komanse na lâ ni so Nzapa acréé sese so”. (aRomain 1:18-20; Psaume 19:2-5). Ti tâ tënë ni, azo mingi ayeke pensé na Wasarango ala pëpe na ala ngbâ gi ti sara aye ti kirikiri. Me ye so Nzapa aye ayeke ti tene azo ahinga mbilimbili ti lo na ala zia lege ti asioni sarango ye (aRomain 1:22–2:6). A-Juif ayeke lani na mbeni kpengba nda ti tënë ti sara tongaso, ngbanga ti so Nzapa amû na ala Ndia ti lo na lege ti Moïse. Me a lingbi même azo so ayeke na “tënë ti yanga ti [Nzapa]” pëpe ayeda so Nzapa ayeke dä.​—aRomain 2:8-13; 3:2.

7, 8. Nzara ti sara ye nzoni ayeke na ndo kue? Ye so afa nyen?

⁷ Azo ayeke na ngangu ti hinga nzoni na sioni. So ayeke mbeni kota ye so afa so a lingbi azo kue ahinga so Nzapa ayeke dä na ala sara ye alingbi na hingango ye so. Nzara ti sarango ye na lege ni so e yeke na ni, afa so e yeke na mbeni yingo-ti-hinga. Bâ tapande so: Ambeni molenge ayeke ku na molongo ti pika gozo na masini. Mo ye ti bâ, mbeni oko afâ devant ti amba ti lo so ayeke ku. Mingi ti ala atene: ‘So ayeke na lege ni pëpe!’ Fadeso hunda tere ti mo na tënë so: ‘Ngbanga ti nyen la même amolenge mingi ayeke fa hio so ala yeke na nzara ti sarango ye na lege ni na yâ ti bê ti ala?’ So ala sara ye tongaso a fa so ala hinga na yâ ti bê ti ala nzoni na sioni. Paul atene so: ‘Tongana aGentil so ayeke na Ndia pëpe asara ye ti Ndia na bê ti ala.’ Lo tene pëpe “tongana a si so”, mo bâ mo tene a yeke mbeni ye so ayeke si lakue pëpe. Me lo tene “tongana”, ti fa so ye ni ayeke si fani mingi. So azo “asara ye ti Ndia na bê ti ala,” aye ti tene so ala hinga na bê ti ala nene ti sarango ye nzoni. Ye so ayeke pusu ala ti sara ye alingbi na ye so e diko ni na yâ ti Ndia ti Nzapa.

⁸ A bâ dutingo nduru ti sara ye ti nzoni na yâ ti akodoro nde nde kue. Mbeni wafango mbeti na Da Senda-gi ti Cambridge atene so andia ti azo ti Babylone, ti azo ti Egypte, ti aGrec, ti akozo zo ti Australie na ti Amerika andu “kengo sarango sana na zo, fango zo, sarango ye na handa nga na ye ti wataka. A ndu nga a-oko ndia ti sarango nzoni bê na ambakoro, na amaseka nga na azo so ayeke na ngangu pëpe.” Âdu ti Pakara Collins, lo tene: “A bâ so tënë ti hingango nzoni na sioni ayeke na ndo kue na popo ti azo ti amara nde nde kue.” Ye so adabe ti mo pëpe na aRomain 2:14?

Yingo-ti-hinga ti mo ayeke sara kua tongana nyen?

9. Yingo-ti-hinga ayeke nyen? A lingbi ti mû maboko na mo tongana nyen kozoni si mo sara mbeni ye?

⁹ Bible afa so yingo-ti-hinga ayeke mbeni ngangu so ayeke na yâ ti bê ti mo na so ayeke mû lege na mo ti bâ yâ ti asarango ye ti mo. A yeke tongana mbeni go so ayeke toto na yâ ti bê ti mo na so ayeke tene na mo wala mbeni ye so mo yeke sara ayeke nzoni wala sioni. Paul asara tënë ti go so ayeke sara tënë na yâ ti bê ti lo, lo tene: “Yingo-ti-hinga ti mbi asara tënë ti témoin ti mbi na yâ Yingo Vulu.” (aRomain 9:1). Na tapande, go so alingbi ti sara tënë kozoni, na ngoi so mo yeke bâ wala a lingbi mo mû mbeni desizion so andu sarango ye nzoni wala sioni. Yingo-ti-hinga ti mo alingbi ti mû maboko na mo ti bâ yâ ti ye so mo yeke sara ande, na lo yeke fa wala mo yeke duti ande na ngia wala na vundu tongana mo sara ni.

10. Mingi ni, yingo-ti-hinga ayeke sara kusala tongana nyen?

¹⁰ Mingi ni, yingo-ti-hinga ti mo ayeke sara kusala na pekoni so mo sara mbeni ye awe. Na ngoi so David ayeke kpe lani Gbia Saül, lo wara lege lani ti sara mbeni ye so ane zo pëpe na mbage ti gbia so Nzapa asa mafuta na li ti lo, na lo sara ye ni so. Na pekoni, “bê ti David agi lo”. (1 Samuel 24:2-6; Psaume 32:3, 5). Na yâ ti tondo so, a sara kusala pëpe na tënë “yingo-ti-hinga”, me a yeke biani yingo-ti-hinga ti David si agi lo. E nga kue, yingo-ti-hinga ti e ayeke gi ka e tongaso. E sara mbeni ye, nga na pekoni bê ti e ayeke gi e na ndo ti ye so e sara. Ambeni zo afuta lampo ti ala pëpe na yingo-ti-hinga ti ala agi ala mingi si na pekoni ala futa ni. Ti ambeni, yingo-ti-hinga ti ala apusu ala ti fa na koli wala wali ti ala tënë ti lango-sioni so ala sara (aHébreu 13:4). Ye oko, tongana zo asara ye alingbi na yingo-ti-hinga ti lo, na pekoni tere ti lo ayeke nzere na lo yeke na siriri.

11. Ngbanga ti nyen ti zia si gi ‘yingo-ti-hinga ti e afa lege na e’ alingbi ti ga na ye ti sioni? Fa mbeni tapande.

¹¹ Tongaso, e lingbi ti zia si gi ‘yingo-ti-hinga ti e afa lege na e’? Tâ tënë, a yeke nzoni ti mä yingo-ti-hinga ti e, me tënë so lo yeke tene na e alingbi ti gue na e yongoro mingi. Biani, tënë so “zo-ti-ya-ni” ti e ayeke tene na e alingbi ti handa e (2 aCorinthien 4:16). Bâ mbeni tapande. Bible asara tënë ti Étienne, mbeni disciple ti Christ so ayeke sara ye na bê ti lo kue, so “asi na grâce na ngangu”. Ambeni Juif ague na Étienne na gigi ti Jérusalem na ala bo lo na tênë juska na kuâ. Saul (so aga bazengele Paul na pekoni) aluti lani nduru na ndo ni so na “ayeda na ala ti fâ Étienne.” A lingbi ti tene so aJuif so ahinga na bê ti ala kue so ala yeke sara mbeni ye so ayeke na lege ni, tongaso yingo-ti-hinga ti ala agi ala pëpe. Ti Saul ayeke peut-être tongaso nga, ndali ti so na pekoni lo ‘ngbâ ti wu ngangu na tënë ti zingo na tënë ti fâ azo so ayeke adisciple ti Seigneur’. A yeke polele so yingo-ti-hinga ti lo ayeke tene na lo lani nzoni tënë pëpe.​—Kusala 6:8; 7:57–8:1; 9:1.

12. Mbeni lege so azo ayeke sara peut-être ngangu na ndo ti yingo-ti-hinga ti e ayeke so wa?

¹² Ye wa asara lani peut-être ngangu na ndo ti yingo-ti-hinga ti Saul? Mbeni ye ni alingbi ti duti songo ti lo na ambeni zo. A si na mingi ti e awe so e sara tënë na mbeni zo na téléphone so go ti lo atoto tâ gi tongana ti babâ ti lo. Mingi ni lo mû go ti babâ ti lo, me lege so babâ ti lo ayeke sara na tënë asara peut-être ngangu na ndo ti lo. Legeoko nga, dutingo nduru na aJuif so ake lani Jésus na akanga lege na afango ye ti lo, a sara ngangu na ndo ti Saul (Jean 11:47-50; 18:14; Kusala 5:27, 28, 33). Biani, akamarade ti Saul asara lani peut-être ngangu na ndo ti yingo-ti-hinga ti lo, go so ayeke sara tënë na yâ ti bê ti lo.

13. Tongana nyen ndo so mbeni zo ayeke dä alingbi ti sara ngangu na ndo ti yingo-ti-hinga ti lo?

¹³ Ndo so mbeni zo akono dä alingbi ti sara si lo sara tënë gi tongana azo ti ndo ni so, wala ti tene yanga ti kodoro so gi azo ti ndo ni so si ayeke tene ni. A yeke oko ye so alingbi ti si na yingo-ti-hinga ti mbeni zo (Matthieu 26:73). A yeke peut-être ye so asi lani na azo ti Assyrie ti giriri la. A hinga ala lani tongana azo so aye bira mingi; na adessin so ala sara na tere ti atênë afa ala na sarango sana na azo so ala gbu ala na ngbâa (Nahum 2:12, 13; 3:1). A fa azo ti kodoro ti Ninive ti ngoi ti Jonas tongana azo so “ahinga koti na gati ti ala pëpe”. So aye ti tene so ala yeke pëpe na mbeni nzoni ndia ti hinga popo ti ye so ayeke na lege ni wala ayeke na lege ni pëpe na lê ti Nzapa. Bâ tongana nyen Ninive alingbi lani ti sara ngangu na ndo ti mbeni zo so akono na yâ ni! (Jonas 3:4, 5; 4:11). Legeoko nga laso, sarango ye ti azo so angoro mbeni zo alingbi ti sara ngangu na ndo ti yingo-ti-hinga ti lo.

Lege ti leke ni si aga nzoni ahon ti kozo

14. Ye so Genèse 1:27 atene afa ye wa polele na ndo ti yingo-ti-hinga ti e?

¹⁴ Jéhovah amû lani na Adam na Eve yingo-ti-hinga, na e wara yingo-ti-hinga ti e na lege ti ala. Genèse 1:27 atene na e so a leke azo na image ti Nzapa. A ye ti tene pëpe so a leke e na tere so Nzapa ayeke na ni, ndali ti so lo yeke na tere ti yingo me e yeke na tere ti mitele. A leke e na image ti Nzapa na lege so a yeke wara na yâ ti e asarango ye ti Nzapa, so andu nzara ti sarango ye nzoni na mbeni yingo-ti-hinga so ayeke sara kua. Ye so amû lege na e ti hinga mbeni lege so na yâ ni e lingbi ti leke yingo-ti-hinga ti e nzoni, ti sara si a ga mbeni ye so e lingbi ti zia bê ti e na ni mingi ahon ti kozo. So ti tene, ti manda ye mingi na ndo Wasarango e, na ti ga nduru mingi na lo.

15. Mbeni lege so e lingbi ti hinga na Babâ ti e na ti wara nzoni dä ayeke so wa?

¹⁵ Bible afa so Jéhovah la amû na e fini na tongaso lo yeke Babâ ti e kue (Esaïe 64:7). A-Chrétien so ayeke be-ta-zo, atâa ala yeke na beku ti gue na yayu wala ti duti na yâ ti Paradis na ndo ti sese, alingbi ti iri Nzapa Babâ ti ala (Matthieu 6:9). A yeke nzoni e duti na nzara ti ga nduru mingi na Babâ ti e nga ti gi ti hinga atënë ti bê ti lo na andia ti lo (Jacques 4:8). Azo mingi ayeke na nzara ti sara ni pëpe. Ala yeke tongana aJuif so Jésus atene na ala, lo tene: “I de i mä go ti Lo lâ oko pëpe, na i de i bâ lê ti Lo pëpe. Na tënë ti Lo aduti na yâ i pëpe.” (Jean 5:37, 38). Ade e mä tâ go ti Nzapa pëpe, ye oko, e lingbi ti hinga atënë ti bê ti lo, na tongaso e yeke sara ye tongana ti lo na e yeke bâ aye tongana ti so lo yeke bâ.

16. Ye so asi na Joseph afa nyen na ndo nene ti fa lege na yingo-ti-hinga ti e na ti sara ye alingbi na ni?

¹⁶ Ye so asi na Joseph na yâ ti da ti Potiphar afa so tënë so ayeke tâ tënë. Wali ti Potiphar agi ti tene Joseph abungbi na lo. Atâa so Joseph ayeke lani na fini na mbeni ngoi so ade ti sû mbeni mbeti oko ti Bible pëpe, nga so ade ti mû aKomandema Bale-oko pëpe, lo ke na lo tene: “Mbi lingbi sara kota sioye so na siokpari ti ke Nzapa tongana nyen?” (Genèse 39:9). Lo kiri tënë lani tongaso pëpe gi ngbanga ti so lo ye ti nzere na lê ti sewa ti lo teti so sewa ti lo ni ayeke yongoro na lo. Lo ye lani mbilimbili ti nzere na lê ti Nzapa. Joseph ahinga ndia ti Nzapa na ndo ti mariage: koli oko teti wali oko, na ala use kue aga “mitele oko.” Lo mä lani peut-être tënë na ndo ti ye so asi na Abimélec tongana lo hinga so Rebecca ayeke wali ti mbeni zo. Lo hinga so a yeke sioni ti mû lo na wali na a yeke ga na tënë na li ti azo ti lo. Na yâ ti ye so, Jéhovah asara si ye ni ahunzi nzoni, na lo fa tongana nyen lo bâ lango-sioni. Joseph ahinga ye so kue na a sara si yingo-ti-hinga ti lo so a dü lo dungo na ni asara kua nzoni mingi, na apusu lo ti ke lango-sioni.​—Genèse 2:24; 12:17-19; 20:1-18; 26:7-14.

17. Na ndo tënë ti dutingo tongana Babâ ti e, ngbanga ti nyen dutingo ti e ayeke nzoni mingi ahon ti Joseph?

¹⁷ Biani, laso, e yeke na aye so a yeke mû maboko na e ti hinga ye mingi na ndo ti tënë so ahon ti Joseph. E yeke na Bible kue so e lingbi ti manda ni ti hinga atënë ti bê ti Babâ ti e, so andu aye so lo yeda na ni nga aye so lo ke ti tene zo asara ni. Tongana e hinga Mbeti ti Nzapa nzoni mingi, e lingbi nga ti ga nduru mingi na Nzapa na ti duti tongana lo. Na ngoi so e yeke sara ni, yingo-ti-hinga ti e ayeke sara ande ye ague oko na atënë ti bê ti Babâ ti e. Na a yeke pusu e ti sara ye so bê ti Nzapa aye mingi ahon ti kozo.​—aEphésien 5:1-5.

18. Atâa aye so asi peut-être na e lani, e lingbi ti sara nyen ti sara si yingo-ti-hinga ti e aga mbeni ye so e lingbi ti zia bê ti e dä ahon ti kozo?

¹⁸ Ka ti ngangu so ndo so e yeke dä alingbi ti sara na ndo ti yingo-ti-hinga ti e ayeke tongana nyen? Peut-être atënë ti bê ti afami ti e, asarango ye ti ala nga na ti azo mingi so ayeke na ndo so e kono dä asara ngangu awe na ndo ti e. Ni la, tënë so yingo-ti-hinga ti e ayeke tene na e alingbi ti toto ngangu pëpe wala nzoni pëpe. Yingo-ti-hinga ti e ayeke sara lani tënë tongana ti azo ti ndo so e kono dä. Ti tâ tënë ni, e lingbi pëpe ti gbian ye so asi lani na e; ye oko e lingbi ti leke na bê ti e ti soro akamarade nga ti soro ti duti na mbeni ndo so alingbi ti sara nzoni na yingo-ti-hinga ti e. Mbeni kota ye ni ayeke ti duti lakue na popo ti aChrétien so ayeke sara ye na bê ti ala kue, so ayeke sara ngangu lakue ti duti tongana Babâ ti ala. Abungbi ti kongregation, sarango lisoro na aita kozo nga na peko ti abungbi ayeke mû lege na e ti duti tongana Babâ ti e. E lingbi ti bâ abibe ti aita ti e nga na asarango ye ti ala so aluti na ndo ti Bible, so andu dutingo nduru ti mä yingo-ti-hinga ti ala so ayeke fa na ala atënë ti bê ti Nzapa nga na andia ti lo. Na nda ni, ye so alingbi ti mû maboko na e ti sara si yingo-ti-hinga ti e alingbi na akpengba-ndia ti Bible, na asara si e sara ye tongana ti Nzapa mingi. Tongana e sara si go ti yingo-ti-hinga ti e atoto alingbi na akpengba-ndia ti Babâ ti e na e yeda na nzoni ngangu so aita ti e ti bungbi ayeke sara na ndo ti e, e yeke zia ande bê ti e mingi na ndo ti yingo-ti-hinga ti e, na e yeke duti nduru mingi ti yeda na tënë so lo yeke tene.​—Esaïe 30:21.

19. Ambeni tënë wa so andu yingo-ti-hinga e yeke bâ ande ni?

¹⁹ Ye oko, ambeni zo ayeke sara ngangu lâ oko oko ti sara ye alingbi na yingo-ti-hinga ti ala. Article ti peko ayeke fa ande ambeni ye so asi na ambeni ita. Ti bâ aye so asi na ala alingbi ti sara si e hinga polele kusala so yingo-ti-hinga ayeke sara. A yeke mû nga lege na e ti hinga ngbanga ti nyen yingo-ti-hinga ti azo ayeke nde nde, nga tongana nyen e lingbi ti yeda na go ti yingo-ti-hinga ti e mingi ahon ti kozo.​—aHébreu 6:11, 12.

[Kete tënë na gbe ni]

Mo manda nyen?

• Ngbanga ti nyen azo ti ando nde nde kue ayeke na yingo-ti-hinga wala ngangu ti hinga nzoni na sioni?

• Ngbanga ti nyen a yeke nzoni e sara hange si e zia pëpe si gi yingo-ti-hinga ti e afa lege na e?

• Ambeni lege so e lingbi ti sara si yingo-ti-hinga ti e aga nzoni ahon ti kozo ayeke so wa?

[Afoto na lembeti 15]

Yingo-ti-hinga ti David agi lo . . .

me yingo-ti-hinga ti Saul ti Tarse agi lo pëpe

[Foto na lembeti 16]

E lingbi ti fa ye na yingo-ti-hinga ti e