Beku ti mo ti Paradis aluti na ndo ye wa?

“Mbi hinga mbeni zo na yâ Christ . . . A kpala lo na Paradis.”​—2 aCorinthien 12:2-4.

PARADIS. Mo dabe mo na ye so mo sala tongana mo mä ti kozoni zendo ti Nzapa ti paradis na ndo sese? Mo dabe mo peut-être na ngoi so mo mä so fade ‘lê ti awaziba na mê ti awambongi ayeke zi, nga yando’ ayeke ga mbeni pendere ndo so gbâ ti le-kobe ayeke dä. Ka ti prophétie so asala tënë ti mbo ti ngonda so ayeke lango place oko na molenge ti taba, nga molenge ti ngasa na ze? Tongana mo diko na yâ ti Bible so afami ti mo so akui ayeke kiri na fini, nga lege ayeke dä ti tene ala duti na fini na yâ Paradis, nzerengo tele ti mo ayeke lani tongana nyen?​—Esaïe 11:6; 35:5, 6; Jean 5:28, 29.

² Aye ayeke mingi so apusu mo ti mä na bê na azendo ti Bible so andu Paradis. Na tapande, mo zia bê ti mo kue na tënë so Jésus atene na zo ti sioni so a fâ lo na ndo keke: “Fade mo yeke na Mbi na Paradis.” (Luc 23:43). Mo mä na bê biani na tënë so: “Na lege ti zendo ti Lo, e yeke ku ayayu ti fini na sese ti fini so mbilimbili aduti na yâ ni.” Mo mä na bê nga na zendo so fade Nzapa ayeke mbô ngu ti lê na lê ti e; kuâ ayeke duti ande dä pëpe; vundu, wuluwulu na pasi ayeke hunzi ande biaku. Atënë so aye ti fa so a yeke kiri ande ti leke paradis na sese.​—2 Pierre 3:13; Apocalypse 21:4.

³ Ye oko, mbeni ye nde so ayeke gunda ti beku ti Paradis so ayeke ye so atâ Chrétien ti sese mobimba ayeke na yâ ni laso. Ye ni ayeke nyen? Nzapa aleke mbeni paradis ti yingo na lo ga na azo ti lo na yâ ni. Tënë “paradis ti yingo” alingbi ti duti mbeni ye so na mo ayeke tâ ye pëpe, wala ayeke ngangu ti gbu nda ni; me a sala tënë ti mara ti paradis so kozoni, nga a yeke dä biani.

Suma ti Paradis

⁴ Bâ ye so bazengele Paul atene na ndo paradis ti yingo so: ‘Mbi hinga mbeni zo na yâ Christ, A kpala zo so juska na yayu ota ni. Na mbi hinga zo so (tongana lo yeke na yâ tele, wala tongana lo zia tele, mbi hinga pëpe; Nzapa ahinga), A kpala lo na Paradis, na lo mä tënë so yanga ti zo alingbi tene pëpe, na a mû lege na zo ti sala tënë ti ye so pëpe.’ (2 aCorinthien 12:2-4). Tënë so aga tâ gi na peko ti aversê so na yâ ni Paul afa ambilimbili ye so afa atene lo yeke bazengele. Na ndo ni, Bible asala tënë pëpe ti mbeni zo nde so mara ti ye ni so asi na lo, nga oko zo so asala tënë na ndo ti mara ti ye ni so ayeke gi Paul. Tongaso, a yeke peut-être Paul si awara suma ni so. “Paradis” wa la lo gue dä tongana Jéhovah afa na lo suma so?​—2 aCorinthien 11:5, 23-31.

⁵ Atënë so angoro ni afa pëpe so tënë “yayu ota ni” andu aye so angoro sese ti e, ndo so ayeke kâ na peko ti aye so angoro sese ti e wala ambeni ye na yâ ti dunia so akpa sese ti e, so awandara ti gingo aye na lê ti nduzu ayeke sala tënë ni. Fani mingi Bible ayeke sala kusala na wungo ota ti gboto lê ngangu na ndo mbeni ye wala ti mû ngangu na ye ni (Zo-ti-fa-tene 4:12; Esaïe 6:3; Matthieu 26:34, 75; Apocalypse 4:8). Tongaso, ye so Paul abâ na yâ suma ni ayeke mbeni ye so ayeke tâ kota mingi. A yeke mbeni ye ti yingo.

⁶ Aprophétie ti Bible so aga kozo na ni ayeke fa na e mbeni tënë na ndo ni. Na peko ti so azo ti lo ti giriri aduti be-ta-zo na lo pëpe, Nzapa amû lani desizion ti zia lege na azo ti Babylone ti ga ti tiri na Juda nga na Jérusalem. Na lege ti kode ti dikongo ngoi ti Bible, kota futingo so asi na ngu 607 kozoni na ngoi ti e. Aprophétie afa so kodoro ni ayeke duti yangbato teti ngu 70; na pekoni Nzapa ayeke mû lege na aJuif so agbian bê ti ala ti kiri na kodoro ti ala na ti leke tâ vorongo. Ye ni ato nda ti si na ngu 537 kozoni na ngoi ti e ti ga na ni (Deutéronome 28:15, 62-68; 2 aGbia 21:10-15; 24:12-16; 25:1-4; Jérémie 29:10-14). Me, ye nyen asi na kodoro ni mveni? Na yâ ti angu 70 so, kodoro ni aga gi mbeni ngonda, mbeni ndo so ahule hulengo nga ndo ti duti ti anzagua, mbeni mara ti ambo ti ngonda (Jérémie 4:26; 10:22). Ye oko, zendo so ayeke dä: “[Fade] L’Eternel alungula vundu ti Sion; Lo lungula vundu na ndo ti lo kue so aga yangbato; [fade] Lo sala si désert ti lo aga tongana Eden, na yando ti lo aga tongana yaka [“Paradis”, Septante] ti L’Eternel.”​—Esaïe 51:3.

⁷ Ye so asi lani na peko ti ngu 70 ti dutingo yangbato. Na lege ti deba nzoni ti Nzapa, kodoro ni agbian aga nzoni ahon ti kozo. Tara ti bâ image ti ye so na li ti mo: “Fade yando na kuru sese ayeke na ngia; fade désert ayeke na tâ ngia na ambumba tongana rose. Fade kungo ni asigigi mingi, na fade désert asala ngia na tâ ngia na bia . . . Fade zo so azin ahulu tongana tagba, na menga ti awabuburu asala bia; fade ngu asigigi na yando, na fade akete ngu asua na désert. Fade mbutu so aza zango aga lende ti ngu, na lingu asigigi mingi na kuru sese; fade ndo ti lango ti anzagua aga lando ti pepe na gôngo.”​—Esaïe 35:1-7.

A kiri a leke azo ni na kozo ndo ti ala

⁸ So gbiango ye! Ndo so ayeke lani yangbato agbian aga paradis. Ye oko, prophétie so nga na ambeni nde so a lingbi ti zia bê kue na ni afa so mbeni gbiango ye ayeke duti na yâ salango ye ti azo ni, so a haka ala na mbeni sese so ayeke yangbato so agbian ti ga mbeni sese so alë lengo. Ngbanga ti nyen e lingbi ti tene tongaso? Bâ kete, Esaïe agboto lê na ndo “azo so L’Eternel aton ala,” so ayeke kiri na kodoro ti ala “na bia na yanga ti ala”, nga ala yeke “wara ngia na tâ ngia”. (Esaïe 35:10). Tënë so andu pëpe tâ sese ni, me azo ni. Na ndo ni, na yâ ti ambeni versê nde, Esaïe asala tënë kozoni na ndo azo so a yeke kiri na ala na Sion: “A lingbi di iri ti ala akeke ti mbilimbili, ye so L’Eternel alu . . . Teti legeoko tongana sese asala si ye ako, . . . fade Seigneur L’Eternel asala si mbilimbili na tënë ti sepelango asigigi na gbele amara kue.” Esaïe asala nga tënë so na ndo azo ti Nzapa: “Fade L’Eternel afa lege na mo lakue . . ., na Lo sala si bio ti mo akpengba; fade mo ga tongana yaka so ngu ayeke dä.” (Esaïe 58:11; 61:3, 11; Jérémie 31:10-12). Tongaso, legeoko tongana ti so a yeke leke peko ti aye so ayeke na yâ ti kodoro ni si aga nzoni ahon ti kozo, agbiango ye ayeke duti nga dä na yâ salango ye ti mara ti aJuif so a kiri na ala na kozo ndo ti ala.

⁹ Tapande ti ye so asi na yâ mbaï amû maboko na e ti gbu nda ti ye so Paul abâ na suma. A ndu kongregation ti aChrétien, so lo fa ni tongana “yaka ti Nzapa” so a lingbi aduti ye so alë lengo (1 aCorinthien 3:9). Na ngoi wa suma so ayeke ga lani tâ tënë? Paul ahiri suma ni “ye so Seigneur afa na [ lo]”, so ti tene mbeni ye so ayeke si lani na yâ ti mbeni ngoi so ayeke ga. Lo hinga so na peko ti kuâ ti lo mbeni kota kengo tënë ti mabe ayeke bâ gigi (2 aCorinthien 12:1; Kusala 20:29, 30; 2 aThessalonicien 2:3, 7). Na ngoi so a-apostat awu mingi, nga ye ni akpa mo bâ mo tene ala mene atâ Chrétien, a lingbi oko pëpe ti haka atâ Chrétien ni na mbeni yaka so alë mingi. Ye oko, ngoi ayeke ga so tâ vorongo akiri ti duti mbeni ye so a yä ni na nduzu. A yeke kiri na azo ti Nzapa na kozo dutingo ti ala si ‘azo ti mbilimbili alingbi ti su tongana lâ na royaume ti Babâ ti ala.’ (Matthieu 13:24-30, 36-43). Angu kete na peko ti so a zia gere ti Royaume ti Nzapa na yayu, ye ni asi biani. Nga, tongana angu mingi ayeke hon, a bâ polele so azo ti Nzapa awara mbeni paradis ti yingo, so Paul abâ ni kozoni na yâ suma so.

¹⁰ Ti tâ tënë ni, e hinga so e oko oko kue e yeke mbilimbili-kue pëpe. Tongaso, a yeke ye ti dongo bê pëpe so ngoi na ngoi akpale ayeke londo na popo ti e tongana ti so asi lani na popo ti aChrétien ti ngoi ti Paul (1 aCorinthien 1:10-13; aPhilippien 4:2, 3; 2 aThessalonicien 3:6-14). Ye oko, gbu li na ndo paradis ti yingo so e yeke na yâ ni fadeso. Tongana a haka ni na dutingo ti e ti ândö na kobela na lege ti yingo, e lingbi ti tene so e wara sava. Nga, haka dutingo ti e ti ândö na nzara na gbâ ti kobe ti yingo so e yeke na ni fadeso. A hon ti tene ala pika li ti ala kirikiri mo bâ mo tene ala yeke na yâ ti mbeni kodoro so ahule hulengo na lege ti yingo, Nzapa ayeda na azo ti lo nga lo yeke tuku gbâ ti adeba nzoni na ndo ti ala (Esaïe 35:1, 7). Ahon ti tene e duti tongana azo ti bubango lê na yâ ti bingo na lege ti yingo so ayeke tongana mbeni da ti kanga so yâ ni avuko, e yeke bâ lumière nga na nzobe ti Nzapa tongana azo so a zi ala awe. Mingi ti azo so ândö ala gbu nda ti aprophétie ti Bible pëpe (mo bâ mo tene azo ti kangango mê) ayeke gbu nda ti ye so Mbeti ti Nzapa atene fadeso (Esaïe 35:5). Na tapande, aTémoin ti Jéhovah kutu mingi na ndo ti sese kue amanda lani prophétie ti Daniel versê oko na oko. Na pekoni ala hasa yâ ti buku ti Esaïe chapitre oko na oko. A yeke polele pëpe so kobe ti yingo so adë bê ti e ayeke tâ fä ti paradis ti e ti yingo?

¹¹ Gbu li nga na ndo asalango ye so azo ti bê ti mbilimbili so alondo na yâ ti mara ti adutingo nde nde kue agbian ni, nga na ngangu so ala sala ti gbu nda ti Tënë ti Nzapa na ti sala ye alingbi na ni. Biani, ala sala ngangu ti zia akozo salango ye ti ala so akpa ti anyama. Peut-être mo nga kue mo sala ngangu lani ti zia asioni salango ye so na mo bâ aye ti nzoni so aga na pekoni. Aita ti mo ti koli na ti wali na lege ti yingo asala nga tongaso (aColossien 3:8-14). Ni la, tongana mo yeke ga na yâ ti kongregation ti aTémoin ti Jéhovah, mo yeke na tele ti azo so aye siriri, na a nzere mingi ti duti na tele ti ala. Ade ala ga mbilimbili-kue pëpe, me ala yeke tâ nde mingi na azo so ayeke sala ye tongana asioni bamara wala asioni nyama ti ngonda so ayeke te nyama ti amba ti ala (Esaïe 35:9). Songo so mo yeke na ni na amba ti mo so aye siriri aye ti fa nyen? A yeke polele so e wara ngia na yâ mbeni pendere dutingo ti yingo so e lingbi biani ti hiri ni paradis ti yingo. Nga, paradis ti e ti yingo so ayeke fä ti mbeni paradis ti sese so e yeke wara ni ande tongana e ngbâ be-ta-zo na Nzapa.

¹² Ye oko, mbeni ye ayeke dä so e ye ti hulu ndo ni pëpe. Nzapa atene lani na azo ti Israël: “A lingbi i bata komandema kue so mbi komande i laso, si i lingbi wara ngangu ti gue ti kamata sese [ni].” (Deutéronome 11:8). A sala tënë ti oko sese ni so na Lévitique 20:22, 24: “A lingbi i bata na i sala kpengba-ndia ti Mbi kue, na kpengba-tene ti Mbi kue, si sese so fade Mbi ga na i na yâ ni si i duti dä, a dë i na gigi pëpe. Me Mbi tene na i giriri, Fade sese ti ala aga ye ti héritier ti i, Mbi mû sese ni na i ti ga ye ti i mveni, sese so dulait na ngu-lavu ayeke sua dä.” Biani, ti wara Sese ti Zendo ni, a hunda ti duti na nzoni songo na Jéhovah Nzapa. A yeke ndali ti so azo ti Israël ake ti mä yanga ti Nzapa la si lo zia lege na azo ti Babylone ti hon ala na ngangu na ti zi ala na kodoro ti ala.

¹³ Aye mingi ayeke dä so anzere na e na yâ paradis ti e ti yingo. Dutingo ti e na yâ ni ayeke pendere mingi, nga adë bê. E yeke na siriri na aChrétien so asala ngangu ti gbian asalango ye so akpa ti anyama. Ala yeke sala ngangu ti sala ye na nzobe nga ti duti azo so ayeke mû maboko na amba ti ala. Me, ti ngbâ na yâ paradis ti e ti yingo so, a hunda ye mingi ahon dutingo na nzoni songo na azo ni. A hunda ti tene e duti na nzoni songo na Jéhovah, nga e sala ye so bê ti lo aye (Michée 6:8). A yeke na bê ti e mveni la e ga na yâ paradis ti yingo so, me e lingbi ti gue yongoro na ni wala a lingbi ti zi e na yâ ni, tongana e sala ngangu pëpe ti bata songo so e yeke na ni na Nzapa.

¹⁴ Mbeni kota ye so ayeke mû ande maboko na e ayeke so Tënë ti Nzapa angbâ ti mû ngangu na e. Bâ kode so Psaume 1:1-3 asala na tënë: “Ngia ayeke na zo so atambela pëpe na lege ti wango ti azo ti sioni . . . me ngia ti lo ayeke na yâ Ndia ti L’Eternel, na lo bi bê ti lo na lege ti Ndia so lâ na bï. Lo yeke tongana keke so a lu na tele ti ngu so ayeke sua, keke so alë na ngoi ti lo, kugbe ti lo ahule nga pëpe. Na ye kue so zo so asala aga nzoni.” Na ndo ni, ambeti ti Nzapa so bungbi ti ngbâa be-ta-zo na ti ndara ayeke sigigi na ni ayeke mû na e kobe ti yingo na yâ paradis ti yingo so.​—Matthieu 24:45-47, NW.

Kpengba lê ti mo na ndo Paradis ni

¹⁵ Bâ mbeni ye nde so ayeke fä ti Paradis ni. Na peko ti so azo ti Israël afono na yando ngu 40, Moïse ague na ala na Popo-hoto ti Moab, na mbage ti tö ti Ngu ti Jourdain. Ngbanga ti girisango lege ti lo, Jéhovah amû desizion so Moïse ayeke gue na azo ti Israël na mbage ti Ngu ti Jourdain ni pëpe (Nombre 20:7-12; 27:12, 13). Moïse avoro yanga na Nzapa: “Mbi voro Mo ti zia mbi hon na mbengu ti bâ nzo sese so ayeke na mbengu ti Jourdain.” Atâa so lo yeke lï na yâ ni pëpe, na peko ti so lo ma na li ti Hoto ti Pisga na lo bâ ambage nde nde ti sese ni, Moïse ahinga biani so a yeke mbeni “nzo sese”. Ti mo, sese ni ayeke lani tongana nyen?​—Deutéronome 3:25-27.

¹⁶ Tongana bango ndo ti mo aluti na ndo ye so mingi ti ambage ti kodoro ni akpa ni na ngoi ti e, mo yeke pensé peut-être na mbeni sese so ahule mingi na asi singo na mbutu, ayando so gbâ ti atênë ayeke dä nga na ngangu ndowa. Ye oko, anda ti tënë mingi ayeke dä ti yeda so kodoro ni kue laso ayeke tâ nde mingi na ti ândö. Na yâ mbeti-sango Scientific American, wakode-kua ti fango yaka Pakara Walter C. Lowdermilk afa so sese ni abuba ndali ti “angu saki oko ti salango kusala na ni na lege ni pëpe”. Lo kiri lo tene: “ ‘Yando’ so amû place ti sese so alë lengo ândö mingi ayeke gi ndali ti salango ye ti zo, pëpe ti sese ni mveni.” Na ndo ni, agingo nda ti ye ti lo afa so “sese ni ayeke ândö mbeni pendere ndo ti batango na anyama”. Tongaso, a yeke azo na lege ti sioni salango ye ti ala si abuba sese so ayeke lani “mbeni pendere ndo ti batango na anyama.”a

¹⁷ Tongana mo yeke gbu li nzoni na ndo aye so mo yeke diko na yâ ti Bible, mo lingbi ti bâ tongana nyen a yeke tâ na lege ni ti tene so Sese ti Zendo ayeke lani mbeni paradis. Dabe mo na lege so Jéhovah adë bê ti azo ti lo na lege ti Moïse: “Sese so i yeke fâ ngu ti kamata teti i mveni ayeke sese ti hoto na popo-hoto, sese so anyon ngu-nduzu ti yayu. L’Eternel Nzapa ti mo abata sese so; lê ti L’Eternel Nzapa ti mo ayeke na ndo sese so lakue.”​—Deutéronome 11:8-12.

¹⁸ Teti so Sese ti Zendo ayeke lani pendere mingi nga alë le-kobe mingi, gi senge dingo iri ti ambeni kodoro ni adabe ti zo na aye ti yâ ti Paradis. Ye so asigigi polele na lege ti prophétie ti Esaïe chapitre 35, so a wara kozo gango tâ tënë ti lo na ngoi so azo ti Israël alondo na Babylone si ala kiri. Esaïe atene kozoni: “Fade kungo ni asigigi mingi, na fade désert asala ngia na tâ ngia na bia; fade a mû na désert gloire ti Liban, pendere ti Carmel na ti Saron. Fade ala bâ gloire ti L’Eternel, yango-iri ti Nzapa ti e.” (Esaïe 35:2). Dingo iri ti Liban, Carmel na Saron alingbi ti fa mbeni ye so anzere na zo, mbeni pendere image na li ti azo ti Israël.

¹⁹ Zia e bâ gi Saron, mbeni kpangbala sese ti yanga ti ngu-ingo so ayeke na popo ti akete hoto ti Samarie na Kota Ngu ti Ingo wala Méditerranée. (Bâ foto ti lembeti 10.) A hinga ni ndali ti pendere ti ndo ni nga na ale-kobe so ayeke sigigi dä mingi. Teti so ngu ayeke sua dä mingi, a yeke mbeni nzoni ndo ti batango na anyama, me na mbage ti banga ni, a yeke wara agbako ti akeke ti chêne (1 Chronique 27:29; Bia ti Salomon 2:1; Esaïe 65:10). Ni la, Esaïe 35:2 asala tënë kozoni ti kiringo ti leke ye, nga na ti mbeni sese so aye ayeke maï dä pendere, so ayeke ga tongana mbeni paradis. Prophétie so ayeke gboto nga lê na ndo mbeni pendere paradis ti yingo, so ague oko na ti so Paul abâ na suma. Ni la, prophétie so, legeoko na ambeni prophétie nde, amû ngangu na beku ti e ti mbeni paradis na ndo sese so a yeke leke ni ndali ti azo.

²⁰ Teti so e yeke na yâ ti paradis ti e ti yingo, e lingbi ti kono bê ti kiri singila ti e ndali ni nga ndali ti beku ti e ti Paradis so ayeke duti na ndo sese. Tongana nyen? E gi ti kono gbungo nda ti ye ti e na ndo ye so e yeke diko na yâ ti Bible. Fani mingi, atondo ti Bible na aprophétie ayeke di iri ti ambeni kodoro. Mo ye ti hinga nzoni mingi ndo so akodoro so ayeke lani dä nga ye so atingbi ala na ambeni kodoro? Na yâ article ti peko, e yeke bâ ande lege so mo lingbi ti sala ni nga ti wara nzoni dä.

[Kete tënë na gbe ni]

Mo dabe mo na ni?

• “Paradis” wa bazengele Paul abâ ni na yâ suma?

• Kozo gango tâ tënë ti Esaïe chapitre 35 ayeke so wa? Kamba wa ayeke na popo ni na ye so Paul abâ na suma?

• Tongana nyen e lingbi ti kono bê ti kiri singila ti e ndali ti paradis ti e ti yingo nga na beku ti e ti paradis ti sese?

[Ahundango tënë ti manda na ye]

1. Azendo wa ti Bible anzere na azo mingi?

2, 3. (a) Ngbanga ti nyen a lingbi ti tene so beku ti mo so aluti na ndo Bible, gunda ni ayeke dä biani? (b) Mbeni ye nde wa ayeke nga gunda ti beku ti e?

4. Suma wa 2 aCorinthien 12:2-4 asala tënë ni, na peut-être zo wa la awara ni?

5. “Yayu ota ni” aye ti fa nyen pëpe? Tongaso, a yeke mara ti “Paradis” wa si Paul abâ?

6. Ye nyen so asi na yâ mbaï asala si nda ti ye so Paul abâ aga polele?

7. Ye nyen ayeke si lani na peko ti ngu 70 ti dutingo yangbato?

8. Tongana nyen e hinga so Esaïe chapitre 35 aye mingi ti sala tënë ti azo?

9. “Paradis” wa Paul abâ ni lani? Na a ga tâ ye na ngoi wa?

10, 11. Atâa so e yeke mbilimbili-kue pëpe, ngbanga ti nyen e lingbi ti tene so e yeke na yâ ti mbeni paradis ti yingo?

12, 13. A lingbi e sala nyen ti ngbâ na yâ paradis ti e ti yingo?

14. Ye nyen ayeke duti ande ye ti mungo maboko na e ti ngbâ na yâ paradis ti yingo?

15. Ngbanga ti nyen Moïse alingbi pëpe ti gue na azo ti Israël na Sese ti Zendo? Me lo bâ nyen?

16, 17. (a) Na lege wa Sese ti Zendo ti ândö ayeke nde na ti laso? (b) Ngbanga ti nyen e lingbi ti yeda biani so Sese ti Zendo ayeke lani tongana mbeni paradis?

18. Tongana nyen Esaïe 35:2 amû na azo ti Israël, so ayeke angbâa, mbeni image na ndo ye so Sese ti Zendo ayeke kpa ni lani?

19, 20. (a) Sala tënë na ndo Saron ti giriri. (b) Mbeni lege ti kono beku ti e ndali ti Paradis ayeke so wa?

[Foto na lembeti 10]

Popo-hoto ti Saron mbage ti Sese ti Zendo so kobe ayeke lë dä mingi

[Lingu ti foto ni]

Pictorial Archive (Near Eastern History) Est.

[Foto na lembeti 12]

Moïse ahinga so a yeke mbeni “nzo sese”