A yeke mo wala a dü mo tongaso?

AWASENDA-YE ayeke pika li ti ala ngangu ti wara ambeni ye na yâ mênë ti zo so ayeke na gunda ti nyongo samba ahon ndo ni, ti bungbingo koli na koli wala wali na wali, ti bungbingo koli na wali kirikiri, ti salango ngangu, ti ambeni sioni salango ye, na même ti kuâ. Fade bê ti e adë pëpe ti hinga so e la e yeke na gunda ti asalango ye ti e pëpe me so gi ambeni ye na yâ mênë ti e si apusu e ti sala ye? Zo ayeke lakue ndulu ti bi tënë na li ti mba ti lo wala na li ti mbeni ye ndali ti asioye so lo sala.

Tongana a yeke biani ambeni ye na yâ mênë si ayeke na gunda ni, awasenda-ye apensé so ala lingbi ti changé ni, so ala lingbi ti zi asioni ye so ayeke na yâ mênë ni na ti zia anzoni ni na place ni. Hingango nda ti anzene nzene ye so ayeke na yâ mênë ti zo asala si beku ti ala akiri akpengba mingi ahon ti kozoni.

Me ye so kue aluti gi na ndo tënë so a tene a yeke ambeni ye na yâ mênë ti e si ayeke na gunda ti asiokpari nga na asioye ti e kue. Awandara awara awe aye so amû lege na ala ti bi tënë ni na ndo aye so ayeke na yâ mênë ti e? Biani, kiringo tënë ni ayeke sala ye mingi na ndo lege so e yeke bâ na tele ti e nga na gigi ti e ti kekereke. Me kozoni si e bâ aye ni so, fade gingo ti hinga ndo so zo alondo dä ayeke fa ye mingi na ndo ni.

Lege so siokpari abâ gigi

Azo mingi ahinga wala amä kamême tënë na ndo tingo ti kozo koli na kozo wali, Adam na Ève, na yâ siokpari na yaka ti Éden. Na ngoi so a leke ala, a zia mbeni sioni ye na yâ mênë ti ala so apusu ala ti sala siokpari na ti ke yanga?

Wasalango ala, Jéhovah Nzapa, so akusala ti lo ayeke mbilimbili-kue, atene so ndangba ye so lo leke na ndo ti sese ayeke lani “nzoni mingi.” (Genèse 1:31; Deutéronome 32:4). Bâ ye so afa nga so kusala ti lo azia ngia na bê ti lo: lo hiri deba nzoni na ndo kozo koli na kozo wali, lo tene na ala ti dü, ti wu na ndo ti sese, na ti bata aye so lo leke na ndo ni. Biani, zo so kite ayeke na bê ti lo ndali ti kusala ti maboko ti lo ayeke sala ye tongaso lâ oko pëpe.​—Genèse 1:28.

Na ndo lekengo akozo zo so, Bible atene na e: “Nzapa acréé zo na image ti Lo mveni, na image ti Nzapa Lo créé lo; Lo créé ala koli na wali.” (Genèse 1:27). A ye ti tene pëpe so Nzapa aleke ala ti kpa lo, teti “Nzapa ayeke Yingo”. (Jean 4:24). Nde na so, a leke zo na alengo ti Nzapa nga na ngangu ti hinga nzoni na sioni, so ti tene mbeni yingo-ti-hinga (aRomain 2:14, 15). Ala lingbi nga ti sala ye so bê ti ala aye, ti bâ yâ ti aye ni nzoni na ti mû desizion na ndo ye so a lingbi ala sala.

Ye oko, a zia akozo babâ na mama ti e gi tongaso pëpe. Nde na so, a fa na ala aye so alingbi ti si tongana ala sala ye ti sioni (Genèse 2:17). Tongaso aye so asi afa so tongana Adam aluti na gbele aye use ti soro popo ni, lo soro ti sala ye so lo bâ ayeke ga na nzoni na lo na ndembe ni so. A hon ti tene lo bâ kozoni kue songo ti lo na Wasalango lo wala aye so ayeke ga na nda ni, lo mû gi peko ti wali ti lo na yâ sioni salango ye ti lo. Na pekoni, lo gi nga ti bi tënë ni na li ti Jéhovah, na tenengo so wali so Nzapa amû na lo a yeke lo si ahanda lo.​—Genèse 3:6, 12; 1 Timothée 2:14.

Ye so Nzapa asala na gbele siokpari ti Adam na Ève afa ye mingi. Lo gi pëpe ti leke yâ ti mbeni ‘sioni ye so ayeke’ na yâ mênë ti ala. Nde na so, lo sala ye alingbi na ye so lo tene ayeke si ande na ala tongana ala ke yanga ti lo, ye so ague na ala na kuâ (Genèse 3:17-19). Mbaï ti giriri so amû maboko na e ti hinga nda ti salango ye ti azo nzoni mingi.a

Ye so afa so a yeke pëpe mbeni ye na yâ mênë ti e

A sala angu mingi awe si awasenda-ye ayeke pika li ti ala ti wara ambeni ye na yâ mênë ti zo so ayeke na gunda ti akobela na ti salango ye ti lo. Ambeni bungbi omene ti awandara asala kua angu bale-oko. Na pekoni, ala wara lege ti zi ti zia nde mbeni ye so na yâ mênë ti zo ayeke na gunda ti kobela ti Huntington, atâa so awandara ni ahinga oko pëpe lege so lo ga na kobela ni. Ye oko, na yâ buku Scientific American (Senda-ye ti Amerika) so afa peko ti kua so, Evan Balaban, mbeni wandara na Harvard, atene so a yeke duti “ngangu mingi ti wara ambeni ye na yâ mênë ti zo so ayeke na gunda ti asalango ye kirikiri.”

Biani, awasenda-ye awara lege pëpe ti fa so a yeke mbeni ye na yâ mênë ti zo si ayeke na gunda ti salango ye ti lo. Na tapande, na yâ buku Senda-bibe laso (Angl.), mbeni tondo na ndo ngangu so a sala ti wara ambeni ye na yâ mênë ti zo so ayeke na gunda ti kobela ti li atene: “Aye so awasenda-ye awara na ndembe so ala gi ti hinga kota ye so ayeke na gunda ti akobela ti li afa polele so a yeke pëpe gi ambeni ye na yâ mênë ti zo si aga na ni.” Tondo ni amû mbeni tapande: “Na popo ti azo ti Amerika 100 so adü ala kozoni na ngu 1905, oko ayeke na kobela ti li tongana lo wara ngu 75. Me na popo ti azo ti Amerika 100 so a dü ala na ngu 1955, omene ayeke na kobela ti li tongana ala wara ngu 24!” Na nda ni a tene, ye so afa so a yeke gi aye so angoro zo ni wala ndo so lo yeke dä si alingbi ti sala si ye achangé ngangu mingi tongaso gi na yâ kete ngoi.

Agingo nda ti ye so ge nga na ambeni ye nde afa nyen na e? Atâa so ambeni ye na yâ mênë ti e alingbi ti sala ambeni ye ti leke na asalango ye ti e, a yeke polele so ambeni ye nde asala nga ngangu na ndo ti e. Kota ngangu ni ayeke aye so angoro e, so achangé mingi na ngoi ti e. Buku Amolenge-koli ayeke ngbâ gi amolenge-koli (Angl.) asala tënë na ndo salango ngia so amaseka ayeke wara ni laso. Lo tene so amolenge alingbi ti duti na anzoni kpengba-ndia ti salango ye pëpe tongana “ala mû angbonga saki mingi na ngoi so ala yeke maï ti bâ na aye so televizion afa nga na alimon so na yâ ni azo ayeke sala ye ti ngangu, ayeke pika mba ti ala na ngombe, ayeke kpo zo na zeme, ayeke zi yâ ti azo, ayeke fâ yâ ti azo kete kete, ayeke zi poro ti tele wala ambage ti tele ti zo, nga tongana amolenge ni ayeke mä lakue amozoko so apusu azo ti bungbi na awali na ngangu, ti fâ tele ti ala, ti nyon mbangi, ti nyon samba na ti duti na asioni bango ndo”.

A yeke polele so Satan, “mokonzi ti sese so”, aleke mbeni ndo so amû aye ti kaï na asioni nzala ti azo. Na zo wa alingbi ti ke so aye so angoro e asala ngangu mingi na ndo ti e kue?​—Jean 12:31; aEphésien 6:12; Apocalypse 12:9, 12.

Ye so ayeke na gunda ti kpale ti azo

Tongana ti so e bâ awe, akpale ti azo abâ gigi gi na ngoi so kozo koli na kozo wali asala siokpari. Na ye nyen asi na pekoni? Atâa so awagame ti amolenge ti Adam ayeke na gunda ti siokpari ti Adam pëpe, a dü ala kue na yâ siokpari nga mbilimbili-kue pëpe, na kuâ aga ye ti héritier ti ala. Bible afa nda ni: “Tongaso, legeoko tongana siokpari aga na sese so na lege ti zo oko, na kui aga na lege ti siokpari, tongaso kui asi na azo kue, teti azo kue asala siokpari.”​—aRomain 5:12.

Siokpari ti zo asala si lo wara kota kpale. Me a ye ti tene pëpe so lo yeke na ngbanga pëpe ndali ti aye kue so lo sala. Bible afa so azo so azia bê ti ala na ye so Jéhovah aleke ndali ti fini na ala bata andia ti Nzapa ayeke wara nzobe ti lo. Nzobe ti Jéhovah apusu lo ti leke mbeni pendere ye ti sö na azo, wala tongana ti so e lingbi ti tene, ti kiri ti vo ye so Adam aglisa. Ye ni so ayeke sandaga ti kota ngele ti Molenge ti lo so ayeke mbilimbili-kue, Jésus Christ, so atene: “Nzapa andoye sese so tongaso, Lo mû Molenge ti Lo ngengele oko, si zo so amä na bê na Lo alingbi kui pëpe, me lo yeke na fini ti lakue lakue.”​—Jean 3:16; 1 aCorinthien 15:21, 22.

Bazengele Paul afa kota singila ndali ti ye so Nzapa aleke. Lo tene: “Mbi yeke zo ti vundu mingi! Fade zo nyen alungula mbi na yâ tele ti kui so? Mbi kiri singila na Nzapa, na lege ti Jésus Christ Seigneur ti e!” (aRomain 7:24, 25). Paul ahinga lani so tongana lo tï na yâ siokpari ngbanga ti wokongo ti lo, lo lingbi ti hunda pardon na Nzapa na lege ti sandaga ti kota ngele ti Jésus Christ.b

Legeoko na kozo siècle, laso azo mingi, so ândö asala ye ti kirikiri wala so dutingo ti ala amû beku oko pëpe, ahinga tâ tënë ti Bible nzoni, achangé, na aduti na popo ti azo so Nzapa ayeke hiri deba nzoni na ndo ti ala. A yeke lani ngangu na ala ti changé, na mingi ti ala angbâ ti tiri na asioni nzala so ayeke na bê ti ala. Me na ngangu ti Nzapa, ala bata be-biani ti ala na ala wara ngia ti sala na lo (aPhilippien 4:13). Bâ gi tapande oko ti mbeni zo so achangé ye mingi na yâ fini ti lo ti nzere na lê ti Nzapa.

Mbeni tapande so amû ngia

“Na ngoi so mbi de maseka-koli na Internat, mbi bungbi na amba ti mbi akoli, atâa so mbi pensé lâ oko pëpe so mbi yeke mbeni koli so asala nzala ti amba ti lo akoli. Babâ na mama ti mbi akangbi tele, na nzala ti wara ndoye so ababâ na mama afa na amolenge ti ala asala mbi mingi. Tongana mbi hunzi ekole awe, a hiri mbi na ngangu ti sala kua ti turugu. Ambeni koli so asala nzala ti mba ti ala akoli alango na ada so ayeke na tele ti da ti mbi. Salango ye ti ala azia nzala ni na bê ti mbi, na tongaso mbi to nda ti tingbi na ala. Na peko ti ngu oko, mbi bâ tele ti mbi tongana mbeni oko ti ala. Mbi tene na bê ti mbi: ‘A dü mbi tongaso na mbi lingbi ti changé ye oko dä pëpe.’

“Mbi to nda ti manda lege ti salango tënë ti ala na ti gue na ando so mara ti akoli tongaso ayeke tingbi tele dä, ndo so mbangi na samba asua dä. Atâa so a kpa mbeni nzoni ye, ye so anzere na bê, ti tâ tënë ni a yeke sioni mingi. Na gbe bê ti mbi, mbi hinga so mara ti songo tongaso ayeke na lege ni pëpe na mbi yeke wara ye ti nzoni na pekoni pëpe.

“Mbeni lâ, na yâ mbeni kete gbata, mbi wara mbeni Da ti Royaume ti aTémoin ti Jéhovah so bungbi ayeke kporo dä. Mbi lï dä na mbi mä diskur so asala tënë ti Paradis so ayeke ga, na aye so ayeke duti na yâ ni. Na peko ti bungbi ni, mbi tingbi na ambeni Témoin na ala hunda mbi ti gue na mbeni assemblée. Mbi gue dä. Ye so mbi bâ kâ agbu bê ti mbi mingi; mbi bâ asewa so ayeke na ngia avoro Nzapa legeoko. Mbi komanse ti manda Bible na aTémoin.

“Même si a duti lani ngangu na mbi, mbi komanse ti sala ye alingbi na aye so mbi manda na yâ ti Bible. Mbi zia asioni salango ye ti mbi kue. Na peko ti so mbi manda Bible teti anze 14, mbi mû tele ti mbi na Jéhovah na mbi wara batême. Ti fani oko na yâ fini ti mbi, mbi wara atâ kamarade. Mbi wara nga lege ti mû maboko na ambeni zo ti manda tâ tënë ti Bible, na fadeso mbi yeke mbeni serviteur ti mungo maboko na yâ ti kongregation. Jéhovah ahiri deba nzoni biani na ndo ti mbi.”

E si e yeke na gunda ni

Ti tara ti mû asioni salango ye ti e na ti bi ni na li ti ambeni ye na yâ mênë ti e ayeke sala ye oko pëpe. Buku Senda-bibe laso (Angl.) atene so a hon ti tene a mû maboko na e ti leke wala ti hon ndo ti akpale ti e, salango ye tongaso “afa na e so e lingbi ti sala ye oko pëpe, na a yeke ye so ayeke na gunda ti mingi ti akpale ti e. Ahon ti kiri na wungo ti akpale so na gbe ni, a sala si a kiri akono mingi ahon ti kozoni.”

Biani, a lingbi e tiri na aye so asala ngangu mingi na ndo ti e, so andu nga asioni nzala ti bê ti e mveni nga na angangu so Satan asala ti handa e si e ke yanga ti Nzapa (1 Pierre 5:8). A yeke nga tâ tënë so ambeni ye na yâ mênë ti e alingbi ti sala ngangu na ndo ti e na alege nde nde. Me a zia biani e gi tongaso pëpe. Atâ Chrétien ayeke na awamungo maboko so ayeke ngangu mingi; a yeke Jéhovah, Jésus Christ, yingo vulu ti Nzapa, Tënë ti lo Bible, nga na kongregation ti aChrétien.​—1 Timothée 6:11, 12; 1 Jean 2:1.

Kozoni si mara ti Israël alï na yâ Sese ti Zendo, Moïse adabe ala na kungba so ala yeke na ni na gbele Nzapa. Lo tene: “Laso mbi hiri yayu na sese ti ga atémoin ti ke i, mbi zia na gbele mo fini na kui, nzoye na zonga; tongaso mo kamata fini, si mo ngbâ na fini, mo na amolenge ti mo; mo ndoye L’Eternel Nzapa ti mo, mo mä yanga ti Lo, na mo zia bê ti mo na Lo”. (Deutéronome 30:19, 20). Laso nga, zo oko oko ayeke na kungba ti mû desizion lo wani ti sala na Nzapa na ti bata aye so lo hunda. Ye ni ayeke na maboko ti mo.​—aGalate 6:7, 8.

[Akete Tene na Gbe Ni]

[Afoto na lembeti 9]

A zia ambeni sioni ye na yâ mênë ti Adam na Ève so apusu ala ti sala siokpari?

[Afoto na lembeti 10]

A lingbi zo oko oko ayeda ti yô kungba teti adesizion so lo mû?

[Lingu ti foto]

Mbeni zo ti nyongo mbangi: Godo-Foto

[Foto na lembeti 11]

A sala gbä ti wara ambeni ye na yâ mênë ti zo so ayeke na gunda ti salango ye ti lo

[Foto na lembeti 12]

Salango ye so Bible atene alingbi ti mû maboko na azo ti nzoni bê ti changé