Ti Hon Wokongo ti Mitele na Ngangu
“Bibe ti mitele ayeke kui.”—AROMAIN 8:6.
1. Ambeni zo aba mitele ti zo tongana nyen, na hundango tene wa a lingbi e bi lê na ndo ni?
“MBI mu singila na Mo, teti lege so Mo sala mbi ayeke ye ti dongo bê na ye ti kpene.” (Psaume 139:14) A yeke bia so David wasungo psaume ahe na ngoi so lo yeke gbu li na ndo mbeni oko ti aye so Jéhovah aleke: tele ti zo. Nde na tene ti sepela tongaso, so gere ni aluti nzoni, ambeni wafango tene ti lege ti vorongo ayeke dä so aba tele ti zo gi tongana mbeni ndo ti duti ti siokpari, nga ye so siokpari ayeke sala na kusala. A di iri ni “bongo ti hingango ye pepe, gunda ti asioni ye kue, azingiri ti ye so abuba, kubu so yâ ni avuko mingi, fini so ngia oko ayeke dä pepe, kuâ so ade ti kui pepe, dukua so ague na ndo nde nde.” A yeke tâ tene biani si bazengele Paul atene: “Ye oko ti nzoni ayeke na yâ mbi pepe.” (aRomain 7:18) Me so aye ti tene so a gbu e biaku awe na yâ mitele ti siokpari, na beku oko ti kpe ni pepe?
2. (a) “Bibe ti mitele” aye ti tene nyen? (b) Bira wa na popo ti “mitele” na “yingo” ayeke tambela na yâ azo so aye ti nzere na Nzapa?
2 Ngoi na ngoi, Mbeti ti Nzapa asala kusala na tene ‘mitele’ ti fa tele ti zo. (1 aGbia 21:27) Mbeti ti Nzapa asala nga kusala na tene ‘mitele’ ti fa zo na yâ dutingo ti lo ti mbilimbili-kue pepe tongana mbeni hale ti Adam so ake yanga, hale so ayeke na siokpari. (aEphésien 2:3; Psaume 51:7 [51:5, NW]; aRomain 5:12) Ye ti héritier so e wara na mbage ti lo aga na ‘wokongo ti mitele.’ (aRomain 6:19) Nga Paul agboto mê: “Bibe ti mitele ayeke kui.” (aRomain 8:6) “Bibe ti mitele” aye ti tene a yeke anzala ti mitele so abuba awe si ayeke fa lege na apusu zo ti sala ye. (1 Jean 2:16) Tongaso, tongana e yeke gi lege ti nzere na Nzapa, bira ayeke lakue na popo ti dutingo ti e na lege ti yingo na dutingo ti e ti wasiokpari, so angbâ lakue ti sala ngangu na ndo e ti tene e sala ‘akusala ti mitele.’ (aGalate 5:17-23; 1 Pierre 2:11) Na peko ti so Paul asala tene ti bira so ayeke na yâ lo na so aso, lo tene: “Mbi yeke zo ti vundu mingi! Fade zo nyen alungula mbi na yâ tele ti kui so?” (aRomain 7:24) Paul ayeke la ni gi mbeni zo so alingbi ti sala ye oko pepe si lo yeke tï gi na gbe ti tara? Bible akiri tene polele, lo tene a yeke tongaso oko pepe!
Tara na Siokpari Ayeke Dä Biani
3. Bango ndo ti azo mingi na ndo siokpari na tara ayeke so wa, me tongana nyen Bible agboto mê ti ke mara ti bango ndo tongaso?
3 Ti azo mingi laso, tene ti siokpari ayeke mbeni ye so ala ye pepe ti yeda na ni. Ambeni asala kusala na “siokpari” na lege ti hengo ngia tongana mbeni tene so a sala na kusala giriri ti fa akete wokongo ti zo. Ala hinga pepe so “a yeke ngbanga ti e kue ti si na gbele ngende ti ngbanga ti Christ, si azo oko oko kue alingbi wara futa ti ye so ala sala na yâ tele, alingbi na ye so ala sala, tongana a yeke ye ti nzoni wala ye ti sioni.” (2 aCorinthien 5:10) Ambeni alingbi ti tene yanga ti mbana na hengo ndo: “Mbi lingbi ti hon ndo ti aye kue me mbi lingbi pepe ti hon ndo ti tara!” Ambeni zo ayeke na yâ ti ambeni kodoro so ngobo ti salango ye agboto lê mingi na ndo warango ye fade fade, atä a ndu kobe, bungbingo ti koli na wali, salango ngia, wala ye so zo aye ti sala. Ala ye pepe gi ti wara ye kue me ala ye nga ti wara ni fade fadeso! (Luc 15:12) Bango ndo ti ala aluti gi na ndo ngia so zo alingbi ti wara ni fade fade, ala ba pepe ngia so ayeke ga na ngoi ti kekereke, ti “tâ fini biani.” (1 Timothée 6:19) Ye oko, Bible afa na e ti gbu li nzoni na ti ba ndo yongoro, na kpengo ye kue so alingbi ti sala sioni na e na lege ti yingo wala na mbeni lege nde. Mbeni mato so asû na gbe ti yingo atene: “Zo ti ndara aba ye ti sioni, na lo honde tele ti lo, me azo so li ti ala ayeke dä pepe, ala hon, na ala wara ngbanga.”—aProverbe 27:12.
4. Gbotongo mê wa Paul amu na 1 aCorinthien 10:12, 13?
4 Na ngoi so Paul asû mbeti na aChrétien so ayeke na Corinthe, gbata so ahinga ni na salango ye ti lo so abuba mingi, lo mu mbeni gbotongo mê so ayeke na lege ni na ndo tara nga ngangu ti siokpari. Lo tene: “Zo so atene na bê ti lo, lo yeke luti, a lingbi lo bata tele ti lo nzoni si lo tï pepe. Handa nde asala i pepe, gi handa so asala azo kue; me Nzapa ayeke Be-Ta-Zo, fade Lo zia handa ahon ngangu ti i pepe; me legeoko na handa so, fade Lo leke lege ti sigigi nga, si i lingbi gbu ngangu.” (1 aCorinthien 10:12, 13) E kue, pendere na kangba, koli na wali, e yeke wara atara mingi na ekole, na ndo ti kusala, wala na mbeni ndo nde. Tongaso, zia e gi nda ti atene ti Paul na e ba tene so ala lingbi fa na e.
Zia Bê na Mo Mveni Ahon Ndo ni Pepe
5. Ngbanga ti nyen ti tene zo azia bê mingi ahon na ndo lo mveni alingbi ti ga na kpale?
5 Paul atene: “Zo so atene na bê ti lo, lo yeke luti, a lingbi lo bata tele ti lo nzoni si lo tï pepe.” (1 aCorinthien 10:12) Ti zia bê na ngangu ti bibe ti e ahon ndo ni alingbi ti ga na kpale. A fa na gigi so e hinga mbilimbili pepe nda ti siokpari nga na ngangu ti lo. Teti so azo tongana Moïse, David, Salomon, na bazengele Pierre atï na yâ siokpari, e lingbi ti tene so ye tongaso alingbi pepe ti si na e? (Nombre 20:2-13; 2 Samuel 11:1-27; 1 aGbia 11:1-6; Matthieu 26:69-75) A-Proverbe 14:16 atene: “Zo ti ndara akpe mbito ti Nzapa, na lo zia lege ti sioye, me wabuba atambela na ngonzo, na bê ti lo ayeke na mbito pepe.” Na ndo ni, Jésus atene: “Yingo aye biani, me mitele ayeke na ngangu pepe.” (Matthieu 26:41) Teti so a bata zo oko pepe ti siokpari yongoro na anzala ti ye so abuba, a lingbi e ba gbotongo mê ti Paul na nene ni na e luti ngangu na gbele tara, tongaso pepe e lingbi ti tï.—Jérémie 17:9.
6. Lawa na tongana nyen a lingbi e leke tele kozoni teti tara?
6 A yeke lege ti ndara ti leke tele kozoni teti kpale so alingbi ti si, so e ku pepe. Gbia Asa ayeda so ngoi ti siriri ayeke mbilimbili ngoi teti lo ti leke aye ti batango kodoro ti lo. (2 Chronique 14:1, 5, 6 [14:2, 6, 7, NW]) Lo hinga so tongana bira aga awe, lo yeke wara ande pepe ngoi ti leke tele. Legeoko nga, tongana e ye ti mu adesizion na ndo ye so e yeke sala tongana atara asi, a yeke nzoni e sala ni na ngoi so li ti e ayeke kpö na mbeni ndo so wuluwulu ayeke dä pepe. (Psaume 63:7 [63:6, NW]) Daniel na akamarade ti lo so akpe mbito ti Nzapa amu desizion ti ala ti ngbâ be-ta-zo na ndia ti Jéhovah kozoni ti tene asala ngangu na ndo ala ti te apendere kobe ti gbia. Tongaso, ala gi bê ti ala pepe ti luti ngangu na ndo aye so ala mä na bê dä na ala te pepe kobe so ayeke sioni. (Daniel 1:8) Kozoni si angoi ti tara asi, zia e kpengba lekengo na bê ti e kue ti bata tambela so ayeke na sioni oko pepe. Tongaso, e yeke wara ande ngangu ti luti na gbele siokpari.
7. Ngbanga ti nyen a yeke dë bê ti hinga so ambeni zo ake biani tara ti sala siokpari awe?
7 So tä dengo bê si e wara na lege ti atene ti Paul: “Handa nde asala i pepe, gi handa so asala azo kue”! (1 aCorinthien 10:13) Bazengele Pierre asû na mbeti: “I ke [Diable] na mabe so azia pepe, teti i hinga pono tongaso ayeke sala aita ti i kue so ayeke na sese so.” (1 Pierre 5:9) Tâ tene, ambeni zo asi awe na gbele mara ti atara tongaso, nga, na mungo maboko ti Nzapa, ala luti nzoni na gbele ni, na e lingbi nga ti sala legeoko. Ye oko, teti so atâ Chrétien ayeke na yâ sese so salango ye ti lo abuba awe, e kue e lingbi ti ku ti wara tara na yâ ngoi kete wala mingi. Tongaso, tongana nyen e lingbi ti zia bê kue na ndo lege so ayeke na e ti hon na ngangu wokongo ti mitele na tara ti sala siokpari?
E Lingbi ti Ke Tara!
8. Kota lege ti kpe tara ayeke so wa?
8 Mbeni kota lege ti zia ti duti “ngba ti siokpari” ayeke ti kpe tara na ngoi kue so lege ayeke dä. (aRomain 6:6) A-Proverbe 4:14, 15 awa e: “Zia gere ti mo pepe na lege ti azo ti sioni, na mo tambela pepe na lege ti azo ti sioni. Mo kpe lege ti ala. Mo hon na tele ni pepe. Zia lege ti ala, mo hon na mbeni lege nde.” Mingi ni e yeke hinga kozoni tongana ambeni ye alingbi ti gue na siokpari. Tongaso, ye so ayeke polele teti aChrétien ti sala ayeke ti “hon na mbeni lege nde,” na ngbango yongoro na zo kue, ye kue nga na ndo kue so alingbi ti zingo anzala ti sioni na so alingbi ti sala si abibe ti sioni amu wâ na yâ tele ti e.
9. Na yâ Mbeti ti Nzapa, tongana nyen a gboto lê mingi na ndo kpengo aye so alingbi ti ga na tara?
9 Ti kpe yongoro na ye so aga na tara ayeke nga mbeni lege nde ti hon tara na ngangu. Paul amu wango: “Kpe ye ti pitan.” (1 aCorinthien 6:18) Lo sû na mbeti: “I kpe sambelango ayanda.” (1 aCorinthien 10:14) Bazengele ni agboto nga mê ti Timothée ti kpe yongoro na tombango peko ti amosoro ahon ndo ni, nga na “anzala ti lâ ti pendere.”— 2 Timothée 2:22, NW; 1 Timothée 6:9-11.
10. Atapande use wa so ague nde nde afa nene ni ti kpengo tara?
10 Ba tapande ti David, Gbia ti Israël. Tongana lo ngbâ na ndoda ti lo ti ba ndo, lo ba mbeni pendere wali so ayeke sukula ngu, na asioni nzala asi bê ti lo. A lingbi fade lo zia ndoda so lo kpe yongoro na tara. Nde na so, lo gi ti wara sango na ndo wali so, Bath-Shéba, na aye so asi na pekoni asala sioni mingi. (2 Samuel 11:1–12:23) Na mbeni mbage nde, Joseph asala ye tongana nyen na ngoi so wali ti maître ti lo, so andoye ye ti pitan ahiri lo na ngangu ti bungbi na lo. Mbaï ni atene na e: “Tongana lo sala tene na Joseph lâ na lâ, Joseph ayeda pepe ti bungbi na lo, wala ti duti na tele ti lo.” Atä so lo yeke pepe na akomandema ti Ndia ti Moïse, teti ade amu ni pepe, Joseph akiri tene na wali ni lo tene: “Mbi lingbi sala kota sioye so na siokpari ti ke Nzapa tongana nyen?” Mbeni lâ, wali ni agbu lo, na lo tene na Joseph: “Mo bungbi na mbi.” Joseph angbâ la ni kâ na tarango ti fa nda ti tene na wali ni? Pepe. Lo “kpe, lo sigigi.” Joseph azi lege pepe na tara ti ye ti pitan ti ba gigi. Lo kpe!—Genèse 39:7-16.
11. Lege ayeke peut-être dä ti sala nyen tongana mbeni tara ayeke kiri ti si na e fani mingi?
11 Na ambeni ngoi, a ba kpengo ye tongana fä ti mbito, me fani mingi, ti zi tele ti e na yâ ti mbeni dutingo ayeke lege ti ndara. Peut-être mbeni tara ayeke si fani mingi na e na ndo ti kusala. Atä so peut-être e lingbi pepe ti wara ambeni kua, ambeni lege nde alingbi ti duti dä ti zi tele ti e na yâ adutingo so aga na tara. A lingbi e kpe yongoro na ye kue so e hinga ayeke sioni, na a lingbi e leke na bê ti e kue ti sala gi ye so ayeke mbilimbili. (Amos 5:15) Na mbeni ndo nde, kpengo yongoro na tara ahunda ti kpe aye ti pitan so ayeke fa na ambeni place na ndo ti Internet nga ando ti salango ngia so ayeke nzoni pepe. A lingbi nga ti hunda e ti bi mbeni mbeti wala ti gi afini kamarade, azo so andoye Nzapa na so alingbi ti mu maboko na e. (aProverbe 13:20) Atä ye wa aye ti pusu e ti sala siokpari, e yeke na ndara tongana e ke ni biaku na bê kue.—aRomain 12:9.
Lege so Sambela Alingbi ti Mu Maboko
12. E yeke hunda ye wa na Nzapa tongana e sambela: “Mo ga na e na yâ handa pepe”?
12 Paul amu dengo bê so alingbi ti kpengba zo: “Nzapa ayeke Be-Ta-Zo, fade Lo zia handa ahon ngangu ti i pepe; me legeoko na handa so, fade Lo leke lege ti sigigi nga, si i lingbi gbu ngangu.” (1 aCorinthien 10:13) Mbeni lege so Jéhovah ayeke mu maboko na e ayeke na kiringo tene na asambela so e sala ti hunda maboko ti lo ti luti ngangu na gbele tara. Jésus Christ afa na e ti sambela: “Mo ga na e na yâ handa pepe, me mo zi e na maboko ti wato sioni.” (Matthieu 6:13, NW) Na kiringo tene na mara ti asambela so asala na bê kue tongaso, fade Jéhovah azia e pepe na yâ tara; lo yeke zi e ande na maboko ti Satan na ti akusala ti lo ti mayele. (aÉphésien 6:11, NW, kete tene so ayeke na gbe ti lembeti) A lingbi e hunda Nzapa ti mu maboko na e ti hinga atara na ti wara ngangu ti luti na gbele ni. Tongana e toto na lo ti mu lege na e ti tï pepe tongana a tara e, fade lo mu maboko na e si Satan, “wato sioni,” ahon na e yongoro pepe.
13. Ye nyen a lingbi e sala tongana e si na gbele mbeni tara so angbâ lakue?
13 Mbilimbili, a lingbi e sambela na bê kue tongana e si na gbele mbeni tara so angbâ lakue. Ambeni tara alingbi ti sala si ngangu tiri aba gigi na yâ e, na warango ambeni bibe nga abango ndo so afa na e biani tongana nyen e yeke na awokongo. (Psaume 51:7 [51:5, NW]) Na tapande, e lingbi ti sala nyen tongana dango bê na mbeni ye ti sioni so e sala giriri asala si bê ti e angbâ ti gi e mingi? E yeke sala nyen tongana bê ti e apusu e ti kiri ti sala ni? Ahon ti tara gi ti lungula abibe tongaso, zia tene ni na gbele Jéhovah na yâ sambela, fani mingi tongana a hunda ti sala tongaso. (Psaume 55:23 [55:22, NW]) Na lege ti ngangu ti Tene nga na yingo ti lo ti nzoni-kue, lo lingbi ti mu maboko na e ti sukula asioni nzala kue na yâ bibe ti e.—Psaume 19:9, 10 (19:8, 9, NW).
14. Ngbanga ti nyen sambela ayeke kota ye mingi teti lutingo na gbele wokongo ti mitele?
14 Tongana Jésus aba so lango asala abazengele ti lo na yaka ti Gethsémané, lo tene: “I bata, i sambela, si i tï na handa pepe; teti yingo aye biani, me mitele ayeke na ngangu pepe.” (Matthieu 26:41) Mbeni lege ti hon ndo ti tara ayeke ti duti na donzi ti hinga alege nde nde so tara alingbi ti si, na ti ba hio amayele ti lo. A yeke nga kota ye mingi ti tene e ku pepe ti sambela si a lingbi leke e na lege ti yingo ti tiri na ni. Teti so tara ayeke pika e na ndo so e woko dä, gi e oko e lingbi pepe ti luti na gbele lo. Sambela ayeke kota ye mingi ngbanga ti so ngangu ti Nzapa alingbi ti kpengba aye so e leke ti bata tele na gbele Satan. (aPhilippien 4:6, 7) Peut-être e hunda nga ti wara mungo maboko na lege ti yingo nga asambela ti “a-ancien ti kongrégation.”—Jacques 5:13-18.
Ke Tara na Ngangu Kue
15. Kengo tara andu ye wa?
15 Nde na kpengo tara tongana lege ayeke dä, a lingbi e ke ni na ngangu kue juska a hunzi wala juska ye ni agbian. Tongana Satan atara Jésus, lo ke ni juska Diable ahon. (Matthieu 4:1-11) Disciple Jacques asû na mbeti: “Tongaso i mä Nzapa, me i ke Diable, na fade lo kpe i.” (Jacques 4:7) Kengo lo ato nda ni na lekengo bibe ti e na ndo Tene ti Nzapa, nga na lekengo na bê kue so fade e bata alege ti lo ngangu. E yeke sala nzoni ti bata na li akota versê so andu mbeni wokongo ti e mbilimbili, na ti gbu li na ndo ni. A yeke duti ande lege ti ndara ti tingbi na mbeni Chrétien biazo, peut-être mbeni ancien, ti fa na lo aye so agbu bê ti e nga so e lingbi ti hunda lo ti mu maboko tongana tara asi.—aProverbe 22:17.
16. Tongana nyen e lingbi ti bata tambela ti e mbilimbili?
16 Mbeti ti Nzapa awa e ti yü fini zo ti yâ ni. (aEphésien 4:24) So aye ti tene ziango lege na Jéhovah ti leke na ti gbian e. Na sungo mbeti na Timothée fon lo na yâ kusala, Paul atene: “Tomba peko ti ye so ayeke na lege ni, dutingo ndulu na Nzapa, mabe, ndoye, gbungo ngangu, tâ be-ti-molenge. Mo tiri nzo bira ti mabe, gbu na ngangu fini ti lakue lakue, so a hiri mo ndali ni.” (1 Timothée 6:11, 12) E lingbi ti “tomba peko ti ye so ayeke na lege ni” na mandango Tene ti Nzapa na bê kue ti wara mbilimbili hingango ye na ndo alengo ti lo, nga na pekoni na tambelango alingbi na aye so lo hunda. Dutingo na mbeni kapa ti salango ye so akusala ti Chrétien asi singo dä, tongana fango nzo tene nga guengo na abungbi, ayeke nga kota ye. Gango ndulu na Nzapa nga warango aye ti nzoni kue na lege ti aye ti yingo so lo leke ayeke mu ande maboko na e ti kono na lege ti yingo na ti bata tambela ti e mbilimbili.—Jacques 4:8.
17. E hinga tongana nyen so fade Nzapa ayeke zia e pepe na ngoi ti tara?
17 Paul adë bê ti e so fade tara kue so e wara alingbi lâ oko pepe ti hon ngangu so Nzapa amu na e ti luti na gbele ni. Fade Jéhovah ‘aleke lege ti sigigi nga si e lingbi gbu ngangu dä.’ (1 aCorinthien 10:13) Biani, tongana e ngbâ ti zia bê kue na ndo Nzapa, lo yeke zia lege pepe si mbeni tara ane mingi ahon ndo ti e si e lingbi mbeni pepe ti bata be-biani ti e teti ngangu na lege ti yingo atia e. Lo ye si e hon na ngangu na yâ kengo tara ti sala ye so ayeke sioni na lê ti lo na ngangu ti e kue. Na ndo ni, e lingbi ti duti na mabe na yâ zendo ti lo so: “Fade mbi zia mo lâ oko pepe wala mbi ke mo lâ oko pepe.”—aHébreu 13:5, NW.
18. Ngbanga ti nyen e lingbi ti yeda na bê kue na tene ti hongo wokongo ti mitele na ngangu?
18 Paul ahinga la ni tene mbilimbili na ndo ye so ayeke si na peko ti tiri ti lo mveni na wokongo ti mitele. Lo ba tele ti lo mveni pepe tongana mbeni zo ti mawa nga zo so alingbi ti sala ye oko pepe na gbe ti anzala ti mitele ti lo. Nde na so, lo tene: “Mbi kpe na lege ni, mbi kpe senge pepe; mbi pika boxe na lege ni, mbi pika pupu senge pepe. Me mbi pika tele ti mbi, na mbi sala si a ga ngba ti mbi; wala peut-être tongana mbi fa tene na ambeni zo awe, fade A ke mbi mveni.” (1 aCorinthien 9:26, 27) E nga e lingbi ti hon na ngangu na yâ bira ti ke mitele so ayeke mbilimbili-kue pepe. Na lege ti Mbeti ti Nzapa, ambeti so aluti na ndo Bible, abungbi ti aChrétien, nga na afon e Chrétien so ayeke biazo, Babâ ti e ti yayu so ayeke ndoye amu lakue adango bê so amu maboko na e ti ngbâ ti tomba peko ti lege ti mbilimbili. Na mungo maboko ti lo, e lingbi ti hon wokongo ti zo na ngangu!
Mo Dabe Mo?
• ‘Bibe ti mitele’ aye ti tene nyen?
• Tongana nyen e lingbi ti leke tele kozoni teti tara?
• Ye nyen e lingbi ti sala ti luti nzoni na gbele tara?
• Kota kusala wa sambela ayeke na ni na yâ salango ye na gbele tara?
• Tongana nyen e hinga so lege ayeke dä ti hon ndo ti wokongo ti mitele?
[Afoto na lembeti 8]
Bible afa pepe so e yeke azo so alingbi sala ye oko pepe ti ke anzala ti mitele ti e
[Foto na lembeti 10]
Ti kpe yongoro na tara ayeke mbeni oko kota lege ti kpe ti sala siokpari