MO HINGA?
A iri lani Ninive “kodoro ti mênë” ngbanga ti nyen?
Ninive ayeke lani li-kodoro ti Kodoro-Togbia ti Assyrie. A yeke mbeni kota gbata so apendere kota da ti gbia na akota temple ayeke dä. Alege ni akono, nga angbongboro mur la angoro tere ni. Prophète Nahum, so ayeke lani mbeni Hébreu, atene a yeke “kodoro ti mênë”.—Nahum 3:1.
Tënë ti Nahum ni alingbi tâ na ni, teti so adessin so a sara na tere ti da ti gbia ti Sanchérib so abuba awe na so ayeke na Ninive afa tâ tongana nyen azo ti Assyrie ândö asara sana na azo. Mbeni dessin ni afa mbeni koli so ayeke gboto menga ti mbeni zo ti kanga so a pete lo na sese. Ambeni nga afa ambeni zo so azo ti Assyrie agbu ala na ngbâa si ayeke gboto ala na ambeni kamba so akanga ni na yanga ti mbeni ye si a koro na hôn ti ala wala na poro ti yanga ti ala. A sara nga dessin ti ambeni turugu ti kota kamba so adë go ti ambeni gbia si ala yü ali ni tongana ye ti go.
Archibald Henry Sayce, mbeni koli so ayeke manda ye na ndo ti kodoro ti Assyrie, afa sioni so azo ti Assyrie ni ayeke sara ândö tongana ala mû mbeni kodoro na ngangu. Lo tene: “Na ndo kue so ala yeke gue dä, ala yeke dë li ti azo ti kodoro ni na ala yeke bungbi ni na ndo ti tere ngbii; ala yeke gbi amolenge ti koli na ti wali na fini lê ti ala wala ala yeke sara mbeni ye ti sioni nde na ala; ala yeke sara sana na akoli, ala yeke doroko ala na fini lê ti ala, ala yeke koro lê ti ala, wala ala yeke dë maboko nga na gere ti ala, ala yeke fâ nga mê ti ala nga na hôn ti ala.”
A-Juif ayeke sara ka lani kete gbagba na tere ti li ti da ti ala. Ndani ayeke nyen?
Nzapa amû commandement so lani na aJuif, lo tene: “Tongana mo sara fini da, a lingbi mo kanga tere ti ndoda na gbagba si zo atï na sese pëpe, na ngbanga ti mênë aga na lege ti da ti mo pëpe.” (Deutéronome 22:8). A yeke senge lani ape la si Nzapa atene na ala tënë so, ngbanga ti so mingi ni aJuif ayeke sara ye mingi na li ti da ti ala ni.
Ândö, li ti da ti mingi ti aJuif ayeke gi kpangbala. Ala yeke gue ka kâ ti lango lâ, ti mû pupu wala ti sara ambeni kua ti yâ ti da. Na ngoi ti ndowa, ala yeke lango ka na li ti da ti ala (1 Samuel 9:26). Zo ti fango yaka ayeke hule ka alê ti kobe ti lo kâ, kozo si lo neka ni. Lo yeke hule nga afigue na alê ti vigne ti lo kâ.—Josué 2:6.
A-Juif ayeke voro nga Jéhovah wala ayanda na li ti da ti ala (Néhémie 8:16-18; Jérémie 19:13). Bazengele Pierre ague lani na li ti da ti sambela, na a yeke lani na midi (Kusala 10:9-16). Tongana akugbe ti vigne wala ti mburu asara gbe ti dê, li ti da ni aga mbeni nzoni ndo ti duti dä.
Mbeni mbeti na yanga ti Anglais (The Land and the Book) atene so aJuif aleke lani a-escalier “na tere ti da ti ala na mbage ti gigi ni” ti mû lege na azo ti gue na li ti da ti ala. Ye so asara si zo ayeke nga na bezoin ti lï na yâ ti da ape tongana lo ye ti descend. Peut-être ndani la si Jésus atene na adisciple ti lo so tongana ala bâ ye ti sioni aye ti si na yâ ti kodoro ti ala, a lingbi “zo so ayeke na li ti da azu na sese pëpe ti mû akungba so ayeke na yâ ti da ti lo ti hon na ni.”—Matthieu 24:17.