Josèphe la asû ni biani?

Na yâ ti buku (Antiquités judaïques) ti Flavius Josèphe, wasungo mbaï na ngoi ti akozo Chrétien, lo sara tënë ti kuâ ti “Jacques, ita ti Jésus so a iri lo Christ.” Awandara mingi atene so Flavius Josèphe la asû tënë so. Ye oko, ambeni wandara ni ayeke na kite na ndo ti ambeni tënë so andu Jésus so a sara tënë ni na yâ ti oko buku so. Na yâ ti mbeni mbage ti buku ni, so a iri ni Testimonium Flavianum, a tene:

“Na ngoi ni so, Jésus, koli so ayeke na ndara, ayeke lani dä, tongana a yeke na lege ni ti iri lo mbeni senge koli, ndali ti so lo sara aye ti kpene nga azo mingi aye ti mä afango ye ti lo. Lo sara si gbâ ti aJuif nga na gbâ ti aGentil aga na mbage ti lo. Lo yeke Christ; na ngoi so akota zo so ayeke na popo ti e awa Pilate na lo fâ Jésus na ndo ti croix, azo so aye lani lo kozo azia lo ape, teti so lango ota na peko ti kuâ ti lo lo fa tere ti lo na ala. A yeke aye so aprophète ti Nzapa afa tënë ni kozo awe, nga ala sara tënë ti ambeni pendere ye saki bale-oko na ndo ti lo; nga aChrétien, so iri ti lo ayeke na ndo ti ala, ayeke lakue dä.”​—Josephus—The Complete Works.

Nduru na tongo nda ti ngu 1600, mbeni kota dengo gaba alondo na popo ti ala so ayeda so Josèphe la asû tënë so na ala so ayeke na kite so lo la lo sû ni. Serge Bardet, mbeni wasungo mbaï so ayeke Français nga mbeni kota wasungo mbeti, agi ti leke tënë so alondo na popo ti azo so so ahon ngu ngbangbo osio awe so. Aye so lo wara na lege ti gingo nda ti aye ti lo, lo sigigi na ni na yâ ti mbeni buku so iri ni ayeke Le Testimonium Flavianum​—Examen historique considérations historiographiques.

Josèphe ayeke pëpe mbeni wasungo mbeti so ayeke Chrétien. Lo yeke lani mbeni wasungo mbaï so ayeke Juif. A yeke ndali ni la azo mingi amä tere pëpe na ndo ti atënë so lo tene so Jésus “ayeke Christ”. Bardet atene so peut-être Josèphe atene so Jésus ayeke Christ ndali ti so lo sû tënë ni na kode ti sungo mbeti na yanga ti Grec. Bardet akiri atene so zo so ayeke voro Nzapa ti aJuif nga zo so ayeke Chrétien alingbi ti bâ so Josèphe airi lani biani Jésus “Christ”. Bardet atene nga so a yeke mbeni ye so lê ti azo so ayeke na kite na ndo ti tënë ti Josèphe ahon na ndo ni.

Ambeni wandara ni atene so a yeke mbeni zo la atara peko ti kode ti sungo mbeti ti Josèphe si azia ambeni tënë na yâ ti tënë ti lo ni so. Bardet abâ ambeni tënë ti mbaï nga lo haka kode so a sû na tënë ti buku ti Josèphe so kite ayeke na ndo ni ti bâ wala kode ti sungo mbeti ti Josèphe la. Lo tene na nda ni so mbeni zo alingbi pëpe ti haka peko ti kode ti sungo mbeti ti Josèphe ndali ti so gi Josèphe oko la ayeke na kode ni so.

Ngbanga ti nyen la ambeni wandara ayeke na kite na ndo ti tënë so Josèphe atene so? Na yâ ti gingo nda ti ye ti Bardet, lo fa so nde na mingi ti ambeti so a sû ni ândö, azo ayeke na kite na ndo ti Testimonium ndali ti ambeni hundango tënë so azo asigigi na ni na ndo ni. Lo tene so mingi ti awandara ayeke na kite na ndo ni ndali ti so mingi ti ala aye ti yeda na tënë ni so pëpe atâa so aye mingi ayeke dä so afa so tënë ni so ayeke tâ tënë.

Awandara ayeke changé ande bango ndo ti ala na ndo ti Testimonium Flavianum na lege ti gingo nda ti ye ti Bardet so? E hinga ape. Gingo nda ti ye ti lo aga na Pierre Geoltrain, mbeni zo so amanda ye mingi na ndo ti vorongo Nzapa ti aJuif nga na ti akozo Chrétien, ti yeda so Josèphe la asû ni. Teti angu mingi lo bâ Testimonium tongana mbeni tënë so a zia ni ziango na yâ ti tënë ti Josèphe, na lo he même azo so ayeda na ni hengo. Me lo changé bango ndo ti lo. Lo tene so lo changé ndali ti gingo nda ti ye ti Bardet. Geoltrain atene so “zo oko alingbi ti ke pëpe so Josèphe la asû [Testimonium].”

A-Témoin ti Jéhovah ayeke na mbeni nzoni raison ti yeda so Jésus ayeke Christ. A yeke ye so Bible afa ni.​—2 Tim. 3:16.