Gingo fini ti lakue lakue

NGBENE ye giriri juska laso, azo ayeke na nzara ti duti na fini lakue lakue. Ye oko, ade ala wara ye so ala sara nzara ni pëpe ndali ti so mbeni zo ade ti wara lege ti kinda kui pëpe. Me ade ti ninga pëpe, gingo nda ti ye ti awanganga akiri amû na azo beku so zo alingbi ti duti na fini a ninga ahon ti kozo. Bâ aye so awasenda-ye nde nde ayeke sara na ngoi so e yeke dä.

Awasenda-ye ti aye so ayeke na fini ayeke sara kusala na ndembe so na mbeni ye so ayeke na yâ mênë ti zo ti bâ wala ye ni so alingbi ti sara si acellule akiri adü mingi ahon ti kozo. Ala hinga so afini cellule ayeke mû place ti angbene ni so ague ti kui. Ti tâ tënë ni, mingi ti acellule ti tere ti zo ayeke kiri fini ni fani mingi na ngoi kue so lo yeke na fini. Ni la, awasenda-ye apensé so tongana a mû ngangu na acellule so ti ngbâ na fini a ninga, “fade tere ti zo ayeke kiri fini teti mbeni ngoi so aninga, na même teti lakue lakue.”

Mbeni kode ti awasenda-ye ayeke ti mû cellule oko ti tere ti zo wala ti nyama ti yôro na yâ para ti wali wala ti wali-nyama ti tene a maï. Na pekoni lo dü mbeni zo wala nyama so akpa lo so a mû cellule ti lo. Ala pensé so na lege ti kode so, a lingbi ti mû acellule ti tere ti mbeni zo ti kobela ti sara copie ti foie, ti rein wala ti bê ti lo. Tongaso a mû gi copie ni na lo. Me, a yeke mbeni kode so azo mingi aye ni pëpe.

Ambeni wasenda-ye ni atene so, mbeni lâ, fade awanganga alingbi ti yôro na yâ mênë ti zo amasini so konongo ni ayeke tongana cellule. Amasini so ayeke gi asioni cellule so amû cancer nga na asioni makongo so amû kobela ti tene a fâ ala. Ambeni zo atene so kode so, legeoko na mbeni so a zi mbeni ye na yâ nzoni cellule na a yôro ni na yâ ti mbeni cellule nde ti tene cellule so a yôro ye dä abuba pëpe, ayeke sara si zo angbâ ngangu lakue lakue.

Ambeni zo ni agbu ngangu tënë ti batango kuâ ti azo na yâ ti kota dë si a kpengba tongana glason. A sara ni ti tene kuâ ni abuba pëpe juska ngoi so awanganga awara lege ti kaï angangu kobela, ti sara si ambakoro akiri aga maseka wala ti kiri na zo na fini na nzoni seni. Mbeni mbeti-sango (American Journal of Geriatric Psychiatry) atene sarango tongaso ayeke “oko ye so azo ti Egypte ti giriri asara tongana ala sukula kuâ ti azo na yâ ti mbeni yorö ti tene a buba pëpe na ala kanga ni na yâ ti bongo”.

So azo anze pëpe ti gi ye ti bata zo na fini teti lakue lakue afa tongana nyen a yeke ngangu na azo ti yeda so kui ayeke kongo nda ti ye kue. Zo alingbi biani ti ngbâ na fini lakue lakue? Bible afa nyen na ndo tënë so? Bâ kiringo tënë ni na yâ article ti peko.