Be-ta-zo na gbe ti atara

NA TONGO nda ti nze ti avril 1951, ngangu ngorogbia ti Union Soviétique aga na ngangu na ndo ambeni Chrétien so ayeke aTémoin ti Jéhovah so ayeke na mbage ti do ti kodoro ni. Asewa saki mingi: akete molenge, amama ti ngo na akangba, a zia ala na yâ ti atrain ti yongo kungba teti mbeni yongoro voyage ti pasi so aninga lango 20 ti gue na Sibérie. A gue na ala na ngangu ti ngbâ kâ tongana angbâa na yâ ti mbeni dutingo so ayeke ngangu mingi, mbeni ndo ti pasi.

Na avril 2001, na matanga ti fani 50 ni na Moscou ti ye so asi lani, a sigigi na mbeni kasete vidéo so afa peko ti angu 50 ti pasi so aTémoin ti Jéhovah abâ na yâ ngbele kodoro ti Union Soviétique. Na yâ ti limon ni, awasungo mbaï na atémoin ti aye so asi lani afa tongana nyen aTémoin asö kuâ na même ala gue na li ni na gbe ti angangu tara.

A yeke fadeso azo kutu mingi na Russie nga na ambeni kodoro si abâ limon Fidèles dans les épreuves — Les Témoins de Jéhovah en Union soviétique, na azo na awasungo mbaï agonda ni mingi. Bâ atënë so awandara ti Russie use so ayeke ândö na yâ ti kodoro so a gue na mingi ti asewa ti aTémoin ti Jéhovah dä atene:

“Limon ni anzere na mbi mingi. Mbi yeke gonda lakue azo so aga na iri ti vorongo ti ala, me na pekoni so mbi bâ limon ni, nzoni bango ndo so mbi yeke na ni na mbage ti ala akiri akpengba ahon ti kozo. Limon ni ayeke tâ ye ti maboko ti azo so ahinga kua! Ye so mbi ye mingi na yâ ni ayeke lege so ala fa ye ni na ndo azo oko oko. Atâa so mbi yeke Orthodoxe na mbi ye ti changé église pëpe, mbi yeke na ngia na aTémoin ti Jéhovah. Mbi ye si kota da-mbeti ti e awara mbeni kasete vidéo so oko. Mbi na amba ti mbi awafango mbeti e leke ti fa ni na awamandango mbeti na ti yôro ni na yâ programme ti fango mbeti.”​—Kota wafango mbeti Sergei Nikolayevich Rubtsov, wayinda na senda-gi ti kodoro ti Irkutsk, na Russie.

“Mbi yamba sigingo ti limon so. Tongana mbeni zo asala limon na ndo kangango lege na mbeni ye, a yeke lakue ngangu ti fa peko ti mbaï ni na mbeni lege so zo alingbi ti gbu nda ni. Me a yeke ye so i sala na yâ ti limon ni. Mbi gbu gere ti i ti ga na mbi ambeni limon ti i mingi.”​—Kota wafango mbeti Sergei Ilyich Kuznetsov, wayinda na senda-gi ti kodoro ti Irkutsk, na Russie.

A-Témoin ti Jéhovah so ayeke na Sibérie agonda nga limon ni mingi. Bâ ambeni tënë so ala tene:

“Na ngoi so aye so a fa na yâ ti limon ni asi lani, mingi ti azo na Russie ahinga ye pëpe na ndo kusala ti aTémoin ti Jéhovah. Me na peko ti bango limon ni, ala lingbi ti bâ so bungbi ti e ayeke pëpe mbeni secte, tongana ti so ala pensé kozoni. Ambeni so aga aTémoin a ninga pëpe atene: ‘E hinga ândö pëpe so e yeke sala kua na tele ti aita ti e so abâ pasi ngangu!’ Na peko ti so lo bâ limon ni, mbeni ita asala nzara ti mû kusala ti ngoi kue.”​—Anna Vovchuk, so a gue na lo na ngangu na Sibérie.

“Na ngoi so limon ni afa aturugu ti lapolice na pikango yanga-da ti mbeni Témoin, tele ti mbi adö. A yeke lani legeoko tongana lapolice aga ândö apika yanga ti da ti e, na mbi dabe ti mbi na tënë so mama ti mbi atene: ‘Peut-être wâ ayeke gbi na mbeni ndo.’ Me limon ni adabe ti mbi nga so aita mingi abâ pasi ahon mbi. Aye so kue limon ni afa amû na e ngangu nga na wâ mingi ti ngbâ ti sala na Jéhovah.”​—Stepan Vovchuk, so a gue na lo na ngangu na Sibérie.

“Mbi yeke molenge ti aTémoin so a gue na ala na ngangu na ngbâa. Tongaso, mbi pensé ândö so mbi mä ye mingi awe na ndo aye so asi na ngoi ni kâ. Me na peko ti bango limon ni, mbi bâ so mbi hinga lani tâ ye nzoni oko pëpe. Tongana mbi mä atënë so azo atene na yâ ti limon ni, mbi toto. Ti fadeso, a yeke gi asenge mbaï pëpe teti mbi, me a yeke atâa ye so asi. Limon ni akpengba songo ti mbi na Nzapa na amû lege na mbi ti leke tele ti mbi ti gbu ngangu na yâ ti akpale ti kekereke.”​—Vladimir Kovash, na Irkutsk.

“Ti mbi, limon ni ane mingi ahon mbeni mbaï so a sû na mbeti. Na ngoi so mbi bâ lani limon ni na mbi mä atënë so aita atene, mbi duti mo bâ mo tene mbi nga kue mbi hon na yâ ti aye ti ngangu so legeoko na ala. Tapande ti ita so asala dessin na ndo kete mbeti teti akete molenge ti lo ti wali na ngoi so lo yeke na da ti kanga apusu mbi ti tara ti ndu bê ti amolenge ti mbi na atâ tënë so ayeke na yâ ti Bible. Singila na i mingi! Limon so asala si aTémoin ti Jéhovah na Russie abâ biani so ala yeke mbeni mbage ti bungbi ti Jéhovah so lê abâ.”​—Tatyana Kalina, na Irkutsk.

“Mato so atene: ‘Ti bâ na lê fani oko ayeke nzoni ahon ti mä ni fani ngbango’ andu biani limon so. Ye ni ayeke mo bâ mo tene a si tâ na lê ti mo, a ndu e biani! Na peko ti bango limon ni, mbi yeke na bezoin ti mû ngoi mingi ti gbu li na ndo ni. Limon ni amû lege na mbi ti zia tele ti mbi na place ti aita so a gue na ala na ngangu na Sibérie. Ti fadeso, na hakango dutingo ti mbi na ti ala, a mû maboko na mbi ti bâ na mbeni lê nde akpale ti laso.”​—Lidia Beda, na Irkutsk.

A sala limon Fidèles dans les épreuves na ayanga ti kodoro 25 na azo ayamba ni pendere mingi na ndo lê sese kue.a A fa kasete ni kue na ada-singale ti Saint-Pétersbourg, ti Omsk na ti ambeni gbata na Russie, legeoko nga na yâ ti agbata ti kodoro ti Ukraine tongana Vinnitsa, Kertch, Melitopol nga na kota kodoro ti Lviv. Limon ni awara nga lani apalata na mbeni kota matanga ti cinéma.

Ngangu ti tënë so ayeke na yâ ti limon so ayeke so a bâ ni na yâ fini ti asenge zo saki mingi so afa na gigi mbeni ngangu kpengbango bê nga na mbeni ngangu na lege ti yingo na yâ ti angu mingi ti salango ngangu so. A-Témoin ti Jéhovah ti Union Soviétique afa lani so ala yeke be-ta-zo na gbe ti aye ti ngangu. Tongana mo yeke na nzara ti bâ limon so, fade aTémoin ti Jéhovah ayeke duti ande na ngia ti sala ni teti mo. A yeke nzoni mo bâ mbeni oko so ayeke na ndo so mo yeke dä.

[Kete tënë na gbe ni]

[Lingu ti foto na lembeti 8]

Stalin: U.S. Army photo

[Lingu ti foto na lembeti 9]

Stalin: U.S. Army photo