Pendere ti aye so Jéhovah aleke

‘Zia abale apika maboko ti ala’

BI LÊ ti mo na ndo mbeni carte ti sese. Ye nyen mo yeke bâ na ando ni mingi? Dessin ti aye tongana akamba so ayeke hon na popo ti akodoro ni na afâ yâ ti apopo-hoto, ayando, angonda na agbako ni (Habakuk 3:9). Akamba so aye ti fa abale so amû lege na fini ti duti dä na sese. Angu so afa na gigi ndara nga na ngangu so Wasalango sese, Jéhovah, ayeke na ni. Tongana e yeke bâ angu so, bibe ti e ague oko na ti wasungo psaume so ahe bia so: “Zia [abale] apika maboko ti ala, zia ahoto abungbi ti sala bia na tâ ngia na gbele L’Eternel!”​—Psaume 98:8, 9.a

A to nda ti sala tënë ti abale ngbele ye na tongo nda ti mbaï ti azo. Bible asala tënë ti akota bale osio so abâ gigi na lege ti mbeni bale so alondo na yaka ti Eden asua na azi yâ ti tele ti lo osio (Genèse 2:10-14). Mbeni oko ti abungbi ti azo ti giriri na angobo ti salango ye ti ala abâ gigi na yâ ti apopo-hoto so akobe alë dä nzoni ti abale ti Tigre na ti Euphrate, na Proche-Orient. Akota bungbi ti azo na angobo ti salango ye ti ala awara lege ti bâ gigi ngbanga ti Bale ti Huang na Chine, ti Gange na ti Indus na mbage ti mbongo ti Asie, nga na Ngu ti Nil na Egypte.

Ni la, e hinga ngbanga ti nyen bê ti zo ayeke pika lakue tongana lo yeke bâ ngangu ti abale, kota ti ala nga na pendere ti ala. Ngu ti Nil na Egypte ayeke sua juska kilomètre 6 670 tongaso. Me bale so konongo ni ahon ti tanga ti abale kue ayeke Bale ti Amazone so ayeke na Amerika ti Mbongo. Atâa so ambeni bale ni ayeke kota mingi na mbeni lege so adö bê ti zo, ambeni bale ni, atâa so ala yeke kete, ayeke tâ pendere mingi; e yeke na tapande ti Bale ti Tone na Japon, so ayeke tâ kete mingi tongana a haka lo na akota bale, me so ayeke sua na loro mingi.

Ye nyen amû lege na mbeni bale ti sua? A yeke ngangu ti sese ti gboto aye na mbage ti lo. A yeke ngangu so la asala si angu ayeke londo na ando so ayeke na nduzu ti sua na ando so ayeke na gbe ni na sese. Ngoi na ngoi, aye so ayeke dü angu tongana ti achute ti Bouali na ti Kembe, so alondo na nduzu kâ atï na gbe ni na ngangu, si zo ayeke mä totongo ni yongoro. Tongana lo yeke fa peko ti lege so angu so ayeke fa ngangu nga na kota ti ala, Bible atene: “[Abale] alondo, O L’Eternel, [abale] ayä yanga ti ala, [abale] ayä toto ti ala.”​—Psaume 93:3.

Jéhovah ahunda tënë so na Job, mbeni koli so akpe mbito ti Lo: “Zo nyen asuru lege teti ngu so apika mingi?” (Job 38:25). Biani, gbâ ti angu so ayeke pika wala so ayeke tï alondo na ndo wa? Kiringo tënë ni andu mbeni tambelango ti ye so adö bê mingi, so andu lege so ngu ayeke hon na ni juska ti kiri gi na ndo so lo londo dä kozo. A fa so na lege ti ngangu so lâ ayeke sala na ndo sese nga ti ngangu ti sese ni mveni ti gboto aye na mbage ti lo, angu so ayeke na ndo sese ni ayeke ngbâ gi place oko pëpe. Ngangu ti wâ ti lâ na ndo angu ni asala si ala yeke fâ yâ ti tele ti ala na alê ti ngu kete kete so zo alingbi bâ ni pëpe, na ala ma na lê ti nduzu. Kâ, dê ni asala si ala kiri agbu tele ti ala ti bungbi oko ti ga ambinda. Na nda ni, ala kiri atï na ndo ti sese na lege ti neige wala ngu-nzapa. Mingi ti angu ni ayeke na yâ ti akota ngu-ingo wala océan, alac, abale, angbongboro lê ti glace na lê ti sese wala na lê ti ngu nga na gbe ti sese.

Na ndo salango tënë ti lege so ngu ayeke hon na ni juska ti kiri gi na ndo so lo londo dä kozo na so biani adö bê mingi, Bible atene: “Angu kue asa na kota ngu ti ingo, me kota ngu ti ingo asi pëpe. Na angu ni akiri mbeni na ndo so angu asua dä.” (Zo-ti-fa-tene 1:7). Gi Jéhovah oko, Nzapa so ndara ti lo ahunzi pëpe na so ayeke bi bê na ndo e na ndoye, si alingbi ti leke mara ti ye tongaso. Na ye ti kpene so a leke na kode so afa na e nyen na ndo mara ti zo so Nzapa ayeke? A fa so lo yeke mbeni Nzapa ti ndara mingi so ayeke bi bê na ndo e na lege ti ndoye.​—Psaume 104:13-15, 24, 25; aProverbe 3:19, 20.

Atâa so ala yeke mingi na ala mû kota place na ndo ti sese, mingi ti angu ti abale so ayeke ye so zo alingbi ti nyon ni pëpe. Atâa so kue, ala yeke tâ kota ye mingi teti fini ti zo. Buku Ngu (Angl.) atene: “Tongana zo awara ngu pëpe wala tongana lo yeke na mbeni ngangu oko pëpe na ndo ngu, ka lo yeke wara lege ande même kete tongaso pëpe ti duti na fini.” Na buku ni atene na ndo ni: “Tondo ti salango ye ti zo na gbele ye so ayeke mbeni ye so amû ambage mingi ti mbaï ti azo na angobo ti salango ye ti ala.”

Teti angu mingi mingi, abale adë nzara ti bê ti zo ti nyon ngu, na amû na lo ngu teti ayaka ti lo. Apendere sese so ayeke na tele ti abale mingi ayeke nzoni teti maïngo ti ale-kobe. Bâ tongana nyen bibe so asigigi na yâ mbeni deba nzoni so a mû na awakua ti Jéhovah: “Biani, tente ti mo ayeke nzoni mingi, O Jacob, na ndo ti duti ti mo ayeke nzoni mingi, O Israël! Ala yeke legeoko tongana popo-hoto so ayeke kota, tongana yaka na tele ti ngu so asua, tongana aloès so L’Eternel alu, tongana keke ti cèdre na tele ti ngu.” (Nombre 24:5, 6). Abale ayeke mû maboko nga ti bata anyama tongana acanard na ambo ti ngonda (chacal) so mo lingbi ti bâ foto ti ala ge. Ti tene ni biani, tongana e ngbâ ti manda ye na ndo abale, bê ti e ayeke pusu nga e mingi ti kiri singila na Jéhovah.

[Kete tënë na gbe ni]

[Kete tënë/Foto na lembeti 8]

Ngu ti Chute ti Iguaçú, so ayeke na yanga ti kodoro ti Argentine na ti Brésil, ayeke na popo ti angu so yâ ni akono ahon atanga ni kue na so alondo na yâ ahoto na nduzu kâ ti tï na ngangu na sese. Konongo ni mbage na mbage ahon kilomètre ota. Lo yeke na yâ mbeni gbako so angbâ ti bata pendere ti lo ti kozo, na lo bungbi angu ti chute 300 tongaso so ayeke kete ahon lo na so asigigi nga na yâ ahoto si atï na ngangu na sese. Na angoi ti ngu-nzapa, angu kue so ayeke tuku na yâ ti nzere-nzere-ngbonga oko oko na yâ achute so alingbi na litre kutu bale-oko.

[Foto na lembeti 9]

Bale ti Tone na Japon