Nzoni Fango Lege: Kpale ti Ndo ti Sese Kue

Koli ni ayeke lani mbeni wasungo-mbeti nga mbeni wasungo suma-tene. Na bê ti lo kue, lo yeke lani tâ na beku so gigi ti kekereke ayeke ga ande na aye ti nzoni na azo kue. A sala fadeso angu ndulu na 90 awe, lo bi bê na mbeni ndo “so na yâ ni bibe ti mbito ayeke duti dä mbeni pëpe na zo ayeke yä li ti lo na nduzu teti lo yeke ku ti wara ye ti nzoni na yâ fini; [mbeni ndo] so na yâ ni a yeke vo hingango ye vongo pëpe me a yeke wara ni senge senge; so na yâ ni sese ayeke kangbi yâ ti tele ti lo pëpe kete kete na lege ti akatikati ti atënë ti mara; so na yâ ni a yeke tene gi tâ tënë; [nga] so na lege ti ngangu kue so ala yeke sala, azo ayeke ga ndulu mingi ahon na akusala so ayeke mbilimbili-kue.”

NA PEKONI, wasungo-mbeti so afa beku ti lo so na mbeni lâ azo ti kodoro ti lo, nga na tanga ti azo ti sese kue ayeke wara dutingo na yâ mbeni mara ti ndo tongaso. Tongana fade wasungo suma-tene so, so awara lani mbeni kota palata, angbâ laso na fini, ka fade bê ti lo ayeke nze mingi. Atâa guengo na li ni ti lo nga na aye ti kpene kue so lo si dä, yâ ti sese akangbi kirikiri ahon ti kozo. Nga biani beku teti kekereke ti zo ayeke dä pëpe.

Tongana a hunda na lo ngbanga ti nyen salango ngangu asungba gi tongaso na popo ti ambeni bungbi ti azo ti kodoro ti lo, mbeni wadengo yaka afa ye so lo bâ tongana mbeni oko ti anda ti tënë ni. Lo tene: “A yeke ngbanga ti so awafango lege ni ayeke pëpe na akode so alingbi.” Na yâ buku ti lo Humanity—A Moral History of the Twentieth Century, wasungo-mbaï Jonathan Glover afa na gigi mara ti oko bibe tongaso, lo tene: “Bibe ti azo ni ti gi ti futi mbeni mara [gi na yâ ti kodoro oko] ayeke lani pëpe mbeni kengo ndo na popo ti akete mara so asungba gi tongaso; a yeke lani ye so azo so aye ti bata komandema na ndo kodoro ni aleke na bê ti ala ti sala.”

Tongana bira asungba lani na popo ti akodoro-sese use ti ngbele Yougoslavie na tongo nda ti angu 1990, mbeni wagosinga asû na mbeti: “E duti lani na ndo oko na ngia teti angu mingi, na fadeso aye ni abuba kue juska ti ga tënë ti fango aforoto na popo ti mba. Ngbanga ti nyen e yeke sala mara ti aye tongaso?”

Akilomètre mingi yongoro na Poto nga na Afrika a yeke wara kodoro ti Inde; a yeke na ndo so si a dü wasungo suma-tene so a sala tënë ti lo na tongo nda ti article so. Na yâ mbeni diskur so li ti tënë ni ayeke “Inde Alingbi ti Sö Kuâ Tongana Mbeni Mara Oko?,” wasungo-mbeti Pranay Gupte atene: ‘Tongana a mû azo 100 ti Inde, ndulu na azo 70 ade ti wara ngu 30 pëpe, ye oko, ambeni wafango lege ayeke dä oko pëpe ti mû nzoni tapande na ala.’

Na yâ ambeni kodoro, a hunda na ngangu na awafango lege ni ti zia ndo ti ala ngbanga ti so tënë ti petengo goro ayeke na li ti ala. Tongaso, teti anda ti tënë nde nde, a yeke bâ so sese ayeke hon na yâ ti mbeni kpale ti fango lege. Dutingo ti aye afa tâ tënë ti atënë ti mbeni prophète so ayeke lani na fini a sala fadeso angu 2 600 awe. Lo tene: “Lege ti zo ayeke na tïtî lo mveni pëpe; na a yeke na bê ti zo so atambela ti fa lege na gere ti lo nga pëpe.”​—Jérémie 10:23.

Mbeni yorö ayeke dä teti aye ti vundu mingi so ayeke si fadeso na sese? Zo wa alingbi ti fa lege na azo ti si na mbeni sese so na yâ ni bira wala mbito ayeke duti na popo ti azo ni mbeni pëpe? Mbeni sese na ndo so tâ hingango ye ayeke duti gbâ ni na a vo ni vongo pëpe me a mû ni na azo senge? Nga mbeni ndo so azo ayeke maï juska ti sala akusala so ayeke mbilimbili-kue?

[Lingu ti foto na lembeti 3]

Fatmir Boshnjaku