Diable Ayeke Dä?

“Na mbeni ngoi ti mbaï ti Église ti aChrétien giriri a ba zabolo, Béelzébub wala Satan, mokonzi ti ye ti sioni, tongana tâ ngangu so ayeke dä legeoko tongana ti so Nzapa ayeke tâ ngangu na lê ti azo mingi laso, so wungo ni ayeke kiri na peko; mbeni création ti aJuif na aChrétien ti kozo siècle so atene mbage ti tele ti lo ayeke ti zo na mbeni mbage ni ayeke ti nyama, na so ayeke na gunda ti aye ti sioni so angoro ala. Na pekoni, aChrétien aga ti hinga so mara ti zo tongaso ayeke la ni tene ti pande so gunda ni ayeke dä oko pepe na yeke yeke ala ke ni.”​—“All in the Mind—A Farewell to God”, so Ludovic Kennedy asala ni.

LUDOVIC KENNEDY, so ayeke mbeni wasungo-mbeti na kota wagosinga, atene so teti asiècle mingi zo oko pepe na yâ Chrétienté adë kite na tâ dutingo ti Zabolo. Nde na so, ngoi na ngoi “ngangu ti Satan na ti ayingo sioni ti lo ahon ndo ti bibe” ti aChrétien, tongana ti so Wafango ye Norman Cohn atene. (Europe’s Inner Demons) A yeke la ni pepe gi asenge zo, azo so amanda mbeti pepe, si abi bê mingi ahon ndo ni na tene ni. Na tapande, azo mingi atene Zabolo ayeke yü tele ti mbeni nyama ti fa lege na asalango ye ti sioni mingi na ti pitan. Me Wafango ye Cohn atene: “Tene so alondo pepe na angobo ti salango ye ti azo so ahinga mbeti pepe, me, nde na so, a londo na bango ndo ti azo kue so ahinga mbeti mingi ahon na ndo sese. Bungbi ti azo so ahinga mbeti mingi ahon,” so a wara na popo ni bungbi ti amokonzi ti lege ti vorongo so ahinga mbeti, ayeke na lingu ti afango azo ti likundu so amu yâ ti Poto ato nda ni na siècle 15 ti si na siècle 17. A tene na ngoi so amokonzi ti église na ti kodoro asala sana na afâ azo ndulu na 50 000 so a bi tene ti likundu na li ti ala.

A yeke ye ti dongo bê pepe so azo mingi ake ye so ala ba ni tongana atene ti toro kirikiri na ndo ti Zabolo. Même giriri na ngu 1726, Daniel Defoe ahe na ngia tene ti mabe ti azo, so atene Zabolo ayeke mbeni sioni nyama so amu mbito na “so ayeke na akpangbi tongana ti ngoto, adidi, agere so yâ ni afâ use, yongoro damba, menga so ayeke tongana ti ngbo, na ambeni ye nde tongaso.” Lo tene mara ti abibe tongaso ayeke “gi asenge tene ti suma” so alondo na “azo so amaï bibe ti mbeni sioni zabolo nga na azo so asigigi na tene ni,” na so “ala handa sese so ahinga ye oko pepe na lege ti mbeni zabolo so ala mveni aleke.”

A yeke nga bango ndo ti mo? Mo yeda so “zabolo ayeke biani ye so zo aleke ti zi na li ti lo tene ti siokpari so lo mveni asala”? Tene so ayeke na yâ ti mbeni bakari ti Bible (The Zondervan Pictorial Encyclopedia of the Bible), na azo mingi so atene ala yeke aChrétien abi bê tongaso. Jeffrey Burton Russell atene so mingi ni awandara ti alege ti vorongo ti Chrétienté “ake tene ti azo so atene Zabolo na ayingo sioni ayeke gi mbeni ngbele tene so azo angbâ ti dabe ti ala na ni.”

Ye oko, ti ambeni zo, Zabolo ayeke biani tâ zo. Ala tene so mbeni mara ti sioni ngangu so ahon ti zo ayeke na peko ti aye ti sioni mingi so akiri lakue na amu yâ ti mbaï kue ti zo. Russell atene so “aye ti sioni mingi so asi na yâ siècle bale use ni” amu mbeni nda ti tene ti fa ngbanga ti nyen “mabe na yâ Zabolo, na peko ti angoi mingi ti kite, akiri aba gigi hio.” Na lege ti wasungo-mbeti Don Lewis, ambeni zo ti laso so amanda mbeti mingi na so “ahe ngia na aba tongana ye senge senge” atene ti mabe na ambito so aluti na ndo ti tene ti atoro ti “akotara ti ala so ahinga ye mingi pepe”, ayeke “kiri ti bi bê ti ala mingi na ndo tene ti mbeni ye ti sioni so ahon ngangu ti zo.”​—Tene ti Atoro ti Alege ti Vorongo na yâ ti Angoi so Ahon (Angl.).

Biani, tâ tene ni ayeke so wa? Zabolo ayeke gi mbeni senge tene ti atoro? Wala lo yeke mbeni zo so a lingbi a sala ngia na lo pepe même na yâ siècle 21 so?

[Foto na lembeti 4]

Tongana ti so dessin ti Gustave Doré afa, angbele tene ti atoro afa Diable tongana mbeni zo so mbage oko ti tele ti lo ayeke ti zo na mbeni mbage ni ayeke ti nyama

[Lingu ti foto 4]

The Judecca​—Lucifer/The Doré Illustrations For Dante’s Divine Comedy/Dover Publications Inc.