Mo Hinga Nyen na Ndo ti Likundu?

LIKUNDU! Tene so adabe mo na nyen?

Ti azo mingi, a yeke ye so andu senge mbito ti aye so ahinga nda ni pepe, bibe so nda ni ayeke dä biani pepe, ye so a lingbi amu ni pepe na nene ni. Na lê ti ala, tene ti likundu ayeke gi na yâ ti li ti azo: ambeni kangba-wali so ayeke pendere oko pepe, so ayü kota bongo so kpoto ayeke na li ni, so ayeke zia akpangbi ti angoto na yâ mbeni kota ta so ayeke kporo na ndo ti wâ, so ayeke gbian azo ti ga akongba, nga na bï, ala yeke hulu na lê ti nduzu na ndo ti ayongoro keke ti balé na hengo mbeni sioni ngia so amu mbito.

Ti ambeni zo, tene ti likundu ayeke ye ti ngia oko pepe. Ambeni zo so agi nda ti tene ni atene so azo mingi, so wungo ti ala ahon ndambo ti wungo ti azo kue ti sese, amä na bê so azo ti likundu ayeke dä biani na ala lingbi ti sala ngangu na ndo fini ti ambeni zo. Azo kutu mingi amä na bê so dutingo na likundu ayeke sioni mingi, a lingbi ti sala sioni na zo, na a lingbi a sala mbito ni mingi. Na tapande, mbeni buku na ndo lege ti vorongo so ayeke na Afrika atene: “Tene ti mabe na ndo tambelango ti sioni magie nga na aye ti sioni ti lo, tene ti likundu nga dutingo na likundu alï ngangu mingi na yâ fini ti azo ti Afrika . . . Na ndo so ala yeke dä, azo ti likundu nga na azo so ayeke sala aye ti likundu ayeke azo so ake tene ti ala ngangu mingi. Même laso, na ambeni ndo nga na ambeni ngoi azo angbâ ti pika ala juska na kuâ.”

Ye oko, na yâ ti akodoro ti Do, a yeke ba fadeso likundu na mbeni fini lege nde, na yekiango ni. Abuku, singa-le na alimon asala kusala mingi ti tene mbito ti likundu akaï kete. David Davis, mbeni wagingo nda ti salango ngia, atene: “Gi fade fade, azo ti likundu ayeke ambakoro mbeni pepe, na ala yeke pendere ahon, biani pendere mingi ahon. Hollywood ayeke ba hio atene so anzere na azo. . . . Na salango si azo ti likundu aga pendere ahon nga si azo asala nzala ti ala mingi ahon, ala lingbi ti gboto gbâ ti azo ti mä ala, na a ndu awali na akete molenge nga.” Hollywood ahinga tongana nyen ti sala si mbeni tene so agbu bê ti azo agbian aga mbeni ye ti wara nginza na lege ni.

Ambeni zo atene so likundu ayeke fadeso na popo ti akusala ti yingo so ague na li ni na loro mingi na États-Unis ti Amérika. Na ndo kue na yâ ti akodoro so amaï, azo mingi ahon, so aye ti sala si a-droit ti awali alingbi na ti akoli, na so salango ye ti angbele lege ti vorongo abi vundu na bê ti ala, ayeke gi ti wara nzoni na yâ aye ti yingo na lege ti amara ti likundu nde nde. Biani, amara ti likundu ayeke mingi tongaso azo ayeke mä tele pepe même na ndo nda ti tene “zo ti likundu.” Ye oko, mingi ti azo so ayeda polele so ala yeke azo ti likundu atene ala mu peko ti Wicca, so mbeni bakari atene a yeke “mbeni lege ti vorongo ti a-païen so gunda ni alondo na Poto ti Do kozoni na ngoi ti aChrétien na so akiri awara ngangu na siècle 20 ni.”a Tongaso, mingi ti ala atene ala yeke a-païen wala afini païen.

Na yâ ti mbaï kue, a ke tene ti azo ti likundu, a sala ngangu na ala, a sala sana na ala, na même a fâ ala sioni mingi. A yeke ye ti dongo bê pepe tongana azo so ayeke sala likundu laso aye ti sala kue si azo aba ala na nzoni lê. Na yâ mbeni gingo nda ti ye, a hunda na azo ti likundu mingi tokua wa ala ye mbilimbili ti fa na azo. Wagingo nda ti ye, Margot Adler, afa akota kamba ti kiringo tene ti ala: “E yeke asioni zo pepe. E yeke voro Diable pepe. E yeke sala sioni pepe na azo wala e yeke handa nga ala pepe. E lingbi pepe ti ga na sioni na zo. E yeke azo senge legeoko na i. E yeke na asewa, akusala, abeku, na aye so e bi bê dä. E yeke pepe mbeni secte. E yeke mbeni ye ti ndima pepe. . . . A hunda pepe na ala ti sala mbito ti e. . . . E yeke legeoko na i mingi ahon ti so i yeke bi bê dä.”

Yeke yeke, azo mingi ahon ayeke yeda na tene so. Me so aye ti tene so mbeni nda ti tene ayeke dä oko pepe ti gi bê na ndo salango likundu? Zia e ba hundango tene so na yâ article so aga na peko.

[Kete Tene na Gbe Ni]