7 AL 13 DE SEPTIEMBRE DE 2026
88 TAKIY Ñanniykita rejsichiway
Gabaonitasmanta yachakuna
‘Gabaón llajtapi tiyakojkunaqa israelitaswan allinyakuy tratota ruwarqanku, paykunamantaj ujchaykukorqanku’ (JOS. 10:1).
TEMA
Kaypi qhawarisunchej gabaonitasmanta imastachus yachakuyta atisqanchejta, imaynachus Jehová paykunawan kasqantapis.
1, 2. ¿Imaraykutaj allin kanman imatachus Biblia gabaonitasmanta nisqanta qhawaykurinanchej?
ISRAEL nacionqa 1473 watapi Jesús niraj jamushajtin Sumaj Jallpʼata japʼikapuyta qallarerqa. Paykunaqa Jehovaj yanapanwan Jericó llajtata, Hai llajtatawan atiparqanku. Jinapis chayllapi uj ima pasarqa. Uj grupo viajeros israelitaswan parlaj rerqanku, nerqankutaj may karu llajtamanta risqankuta, paykunawantaj uj tratota ruwayta munasqankuta.
2 Chay runasqa gabaonitas karqanku. Paykunamantaqa primera vez chay kutipi Biblia parlan. Jinapis chaymanta qhepamanqa ashkha kutistawanraj paykunamanta Biblia parlan. Ashkha versículos rikuchin gabaonitaswan israelitaswanqa chaymanta qhepaman ashkha watasta allinta kausakusqankuta. Chay versiculosmantaqa ashkha sumaj imasta yachakusunman, Jehovaj wakin kʼacha kaykunasnintapis reparasunman.
CREEYNIYOJ KANA, KʼUMUYKUKOJ SONQOTAJ
3. 1) ¿Pikunataj gabaonitas karqanku? 2) ¿Imaraykutaj israelitaswan allinyakuy tratota ruwarqanku?
3 Israelitas Canaán jallpʼata japʼikapuyta qallarishajtinku, gabaonitasqa Gabaón llajtapi tiyakusharqanku. Chay llajtaqa perqawan muyurisqa karqa. Paykunaqa heveos ayllumanta karqanku. Chay aylloqa Canaanpi kaj qanchis aswan atiyniyoj nacionesmanta ujnin karqa, israelitasmanta nisqataj ‘aswan ashkha, aswan atiyniyojtaj’ karqanku (Deu. 7:1). Chayrayku gabaonitaspataqa ashkha soldadosninku kaporqa (Jos. 10:2). Jinapis gabaonitasqa mana waj nacionesmanta cananeos jinachu karqanku. Paykunaqa reparakorqanku israelitasta mana atipayta atinankuta. Imajtinchus repararqanku Jehová llajtanrayku maqanakushasqanta, Canaanmantataj tukuy runasta qharqonanta nisqanta (Éxo. 34:11; Jos. 9:24). Chayrayku gabaonitasqa israelitas Jericó llajtata, Hai llajtatawan japʼikapusqankuta yachaytawan, uj grupo runastaa kacharqanku Guilgalpi Josuewan parlamunankupaj, allinyakuy tratotataj ruwamunankupaj.
4. 1) Josué 9:8-13 nisqanman jina, ¿imatataj gabaonitas ruwarqanku israelitaswan allinyakuy tratota ruwanankupaj? (Dibujotawan qhawariy). 2) ¿Imatá israelitas ruwarqanku gabaonitas chʼaukiyaykusqankuta yachasqankutawan?
4 (Josué 9:8-13 leey). Gabaonitasqa israelitasta creeykucherqanku may karu llajtamanta jamusqankuta. Paykunaqa nerqanku Jehovaqa Israel nacionta Egiptota atipananpaj yanapasqanta, jinallataj amorreospa reyesninku Sehonta, Ogtawan atipanankupajpis. Jinapis paykunaqa chayta ninankupaj maytapuni yuyaychakorqanku. Imajtinchus mana parlarqankuchu Jericó llajtata, Hai llajtatawan atipasqankumanta. ¿Imajtintaj mana chaymanta parlarqankuchu? Imajtinchus paykunaqa “may karu llajtamanta jamuyku” nispa nerqanku, chay imastaj reciellanraj pasarqa. Chayrayku chaytawan yachasqankuta ninkuman karqa chayqa, llullankuta japʼichikunkuman karqa. Josuewan Israelmanta qhariswantaj, gabaonitasta creeykuspa mana Jehovata tapurispalla paykunawan mana maqanakunankupaj uj tratota ruwarqanku (Jos. 9:14, 15). Pisi tiemponmantaj recién repararqanku chʼaukiyachikusqankuta. Jinapis paykunaqa mana chay trato ruwasqankuta pʼakerqankuchu. Imajtinchus “uj juramentota ruwasqanku Israelpa Diosnin Jehovaj sutinpi” (Jos. 9:16-19). Astawanpis chay diamantapacha gabaonitasta churarqanku “llantʼeros kanankupaj, yakutataj aysamunankupaj. Chayta ruwananku karqa israelitaspaj, Jehová Diospa altarninpajwan” (Jos. 9:27). Chay ruwaytaqa esclavos ruwaj kanku.
Gabaonitasqa Josueta chʼaukiyaykorqanku allinyakuy tratota ruwanankupaj (4 parrafota qhawariy).
5. ¿Imaynasmantataj gabaonitas rikucherqanku Jehovapi creesqankuta?
5 Gabaonitas israelitaswan allinyakuy tratota ruwasqankuta yachaytawan, phishqa amorreo reyesqa ujchaykukorqanku Gabaonwan maqanakoj rinankupaj. ¿Imatá gabaonitas ruwarqanku? Josuemanta yanapata mañakorqanku (Jos. 10:3-7). Josuewan Israelmanta soldadoswanqa gabaonitasta yanapaj rerqanku, Jehovataj atipanankupaj yanaparqa. Chantapis Jehovaqa amorreosman jatuchaj granizosta cielomanta kachaykamorqa. Uj milagronejtataj intita pachanpi sayacherqa, ajinamanta maqanakunallankupajpuni (Jos. 10:9-14). Reparanchej jina gabaonitasqa Israelwan allinyakuy tratota ruwaspa, Josuemantataj yanapata mañakuspa Jehovapi creesqankuta rikucherqanku. Paykunaqa nipuni iskayrayarqankuchu Jehová paykunata jarkʼananmanta, Israelman Canaán jallpʼata qonanta nisqanta juntʼananmantapis.
6. ¿Imatá yachakunchej Jehová imaynachus gabaonitaswan kasqanmanta?
6 ¿Imatá Jehovamanta yachakunchej? Payqa kʼumuykukoj sonqo, khuyakuyniyojtaj kasqanta. Jehovaqa israelitasman nerqa: “Chayman yaykuspataj tukuy chaypi tiyakojkunata ñaupaqeykichejmanta qharqonkichej”, nispa. Chaywanqa nisharqa gabaonitastapis qharqonanku kasqanta (Núm. 33:51, 52). Jinapis Jehovaqa israelitas gabaonitaswan allinyakuy trato ruwasqankuta allinpaj qhawarqa, kausanankutataj saqerqa. Payqa chayta ruwarqa israelitas mana payta tapurispalla chay tratota ruwajtinkupis. Chantapis atiyninwan israelitasta yanaparqa trato ruwasqankuta juntʼanankupaj, gabaonitastapis salvarqa (Jos. 9:26; 11:19).
7. ¿Imaynatá gabaonitas jina sinchʼi creeyniyoj, kʼumuykukoj sonqotaj kasunman? (Fototawan qhawariy).
7 ¿Imaynatá gabaonitas jina ruwasunman? Jehovapi sinchʼita creespa. Gabaonitasmanta nisqa noqanchejqa Jehovamanta aswan ashkha imasta yachanchej. Chayrayku astawanraj Jehovapi atienekuyta atinchej (Sal. 40:4, 5). Chantapis gabaonitas jina ruwallasunmantaj, Diosta yupaychayninchejpi juchʼuy imasta ruwaspa (Jos. 9:23, 27). Luke sutiyoj joven hermanoqa mayta tʼukorqa, Betelpi sirvej uj kuraj hermanito may kʼumuykukoj sonqo kasqanmanta. Chay hermanoqa Diospa llajtanpi ashkha ruwanasniyoj kasqanrayku, may rejsisqa karqa. Jinapis payqa Tantakuna Wasita ruwasharqanku chaypi uj chʼisi guardia kananpaj anotachikorqa. Luke nin: “Wakin kutisqa yuyasunman kʼumuykukoj sonqo kasqanchejta. Jinapis chay hermanomanta yachakorqani kʼumuykukoj sonqo kasqanchejtaqa mana yuyanallachu kasqanta. Kʼumuykukoj sonqopuni kasqanchejqa reparakun imatachus ruwayta chayri mana ruwayta ajllasqanchejpi”, nispa. Sapa día Jehovapi atienekusqanchejta rikuchina llakiypi kashaspa paypipuni atienekuspa, Diospa llajtanpi ima ruwanata qowasqanchejtapis kʼumuykukoj sonqowan ruwaspa ima.
Gabaonitas jina juchʼuy imaspipis yanapakuna (7 parrafota qhawariy).
QHASIMANTA SUFRICHIWAJTINCHEJ JEHOVÁ ALLINCHANANTA SUYANA
8. ¿Rey Saúl gabaonitaswan imata ruwasqantaj manapuni allinchu karqa?
8 Chaymanta ashkha watasninman, Bibliapeqa gabaonitasmanta watejmanta parlallantaj. Chayqa karqa rey Saúl Israelpi tiyakoj gabaonitasta wañuchiyta munashajtin. Saulqa “Israelmanta runasta, Judamanta runastawan anchata munakusqanrayku gabaonitasta tukuchiyta munarqa”.b Chayraykutaj ashkha gabaonitas wañuchisqas karqanku (2 Sam. 21:2, 5, 6). Chayqa nipuni allinchu karqa. Saulqa israelitaswan gabaonitaswan allinyakuy trato ruwasqankuta pʼakerqa.
9. ¿Maykʼajtaj Jehová gabaonitasta sufrichisqankumanta pagachikorqa?
9 Jehová chayta allinchananpajqa watas pasarqa. Saulpa qhepanta rey David kamachishajtin, Jehovaqa saqerqa kinsa wata juntʼata Israelpi yarqhay kananta. Davidtaj Jehovata taporqa imaraykuchus Israelpi mana mikhuna kasqanta. Jehovataj nerqa Saulwan familianwan yawarta jichʼasqankurayku juchayoj kasqankuta. Paykunaqa gabaonitasta qhasimanta wañuracherqanku (2 Sam. 21:1).
10. ¿Imaynatá gabaonitas rikucherqanku Diospa Leyninta kasukusqankuta? (2 Samuel 21:3-6).
10 (2 Samuel 21:3-6 leey). Davidqa gabaonitasta taporqa: “¿Imatá ruwapuykichejman? ¿Imawantaj Saulpa ruwasqanmanta pagaykichejman?”, nispa. ¿Paykuna ashkha qolqetachu pagachikunkuman karqa? Mana. Paykunaqa Leyta kasukorqanku. Yacharqankutaj uj runa wañuchi, mana wañuchisqallataj kananpaj ni mashkha qolqeta japʼikunankuchu kasqanta (Núm. 35:30, 31). Chayrayku Davidman kuticherqanku: “Saulwan familianwan imatachus ruwawasqaykutaqa ni qolqepis, ni qoripis juntʼanmanchu”, nispa. Yachallarqankutaj mana reypa permisonwanqa ni pita wañuchiyta atisqankuta. Chantá Davidqa permisota qorqa Saulpa familianmanta qanchis qharista wañuchinankupaj. Chay runasqa ichapis Saúl gabaonitasta wañuchishajtin imaynallamantapis yanapakorqanku. Chay wañuchisqankumanta pisi tiemponmantaj paramuyta qallarerqa, yarqhaypis tukukaporqa. Chaypitaj sutʼi reparakorqa Jehovaqa justiciata ruwasqanta (2 Sam. 21:9, 10, 14).
11. ¿Imatá Jehovamanta yachakunchej?
11 ¿Imatá Jehovamanta yachakunchej? Pay cheqan kajta ruwaj Dios, chayri justiciata ruwaj Dios kasqanta (Sal. 37:28). Ashkha runasqa mayta chejnikunku waj suyumanta kaj runasta, chayri mana paykuna jinachu kaj runasta. Jinapis Jehovaqa munan tukuyta uj rejta qhawananchejta, munakunanchejta ima. Payqa maychus tiemponpi allinchanqa kamachisnin qhasimanta sufrichisqas kasqankuta. Chantapis Jehovamanta yachakullanchejtaj imatachus nisqanchejta juntʼananchejtapuni munasqanta, imaynatachus israelitasmanta suyarqa gabaonitaswan ruwasqanku tratota juntʼanankuta ajinata (Amós 1:9 versiculowan kikinchay).
12. ¿Imaynatá gabaonitas jina ruwasunman qhasimanta sufrichiwajtinchej?
12 ¿Imaynatá gabaonitas jina ruwasunman? Uj hermano qhasimanta sufrichiwajtinchejpis, pacienciawan Jehová allinchananta suyakuspa. Chayta ruwaspaqa rikuchinchej Jehová maychus tiemponpi allinchananpi atienekusqanchejta. Hermananchej Laura Frenchmanta parlarina. Payqa 1926 watapi Canadá Betelpi sirviyta qallarerqa. Chaymanta chunka watasninman jinataj qhasimanta tumpaykorqanku. Paytaqa Diospa contranta oqharikojkunamanta ujnin kasqanta nerqanku, Betelmantataj kachaporqanku. Sonqo nanasqa kaspapis, ni jaykʼaj hermanospa contranta, nitaj Diospa llajtanpa contrantapis parlarqachu. Astawanpis tawa watasta precursora jina sirvispa ocupasqallapuni karqa. 1940 watapitaj watejmanta Betelman invitarqanku. Chaytaj may kusiypuni paypaj karqa. Betelpeqa 50 watasta jina sirverqa, kay jallpʼapi kausaynin tukukunankama. ¿Imatá paypa kausayninmanta yachakunchej? Qhasimanta sufrichiwajtinchejpis allin kajllatapuni ruwana kasqanta, maychus tiemponpitaj Jehová allinchananta suyana kasqanta (Isa. 26:3, 4).
JEHOVATA TUKUY SONQO YUPAYCHANALLAPUNI
13. ¿Pikunataj “netineos” karqanku, chanta imatá ruwarqanku judíos Jerusalenman kutinpuyta qallarejtinku?
13 Gabaonitasmantaqa rey Davidpa tiemponmanta 500 watasninman jina, watejmanta Biblia parlallantaj. Chayqa karqa judíos Babiloniapi 70 watastaña presos kasqanku tukukapojtin. 537 watapi Jesús niraj jamushajtin, Babiloniamanta ñaupaj kaj grupo judíos kamachej Zorobabelwan Jerusalenman kutinporqanku (Esd. 2:1, 2, 58). Chantá 468 watapi waj grupo judiosñataj copiayta yachaj Esdraswan kutinporqanku (Esd. 7:1-7). Chay iskay grupos juchʼuykunalla kajtinkupis, chay ukhupi kasharqanku ‘netineosmanta’ familias (Esdras 2:58; 7:7 sutʼinchaykunasninta qhawariy). ¿Pikunataj netineos karqanku? Paykunaqa “mana israelitaschu karqanku, templopitaj sirvej kanku”. Ichapis ashkhasqa gabaonitaspa mirayninmanta karqanku (Glosariopi “netineos” nisqata leeriy).
14. ¿Imaynatá gabaonitas rikucherqanku mana Jehovata wasanchasqankuta? (1 Crónicas 9:2, sutʼinchaynintawan).
14 (1 Crónicas 9:2, sutʼinchaynintawan leey). Jerusalenman kutinpojkunamanta ñaupaj kaj grupopeqa “templopi sirvejkunapis” kashallarqankutaj. Chayqa tʼukunapaj jina, imajtinchus mana tukuy judioschu Babiloniamanta Jerusalenman kutinporqanku. Ashkha judiosqa Babiloniapi sumaj wasisniyoj karqanku, ashkha qolqetataj ganaj kanku. Chayrayku mana chayta saqeyta munarqankuchu Jerusalenman kutinpunankupaj, llajtata watejmanta sayarichiypitaj yanapakunankupaj. Jinapis gabaonitaspa mirayninmanta wakenqa, Jehovata tukuy sonqo yupaychaj judioswan khuska, Jerusalenpi templota watejmanta sayarichiyta munarqanku, chaypi Jehovata yupaychanankupaj. Chayrayku Israelman kutinporqanku, mana atikullajtinpis. Judiospataqa herencia jallpʼanku Israelpi tiyaporqa, gabaonitaspa mirayninmanta kajkunajtataj mana herencia jallpʼanku tiyaporqachu. Jinapis paykunaqa Jerusalenman kutinporqanku templopi ruwanasninkuta juntʼanankupaj, Jerusalén perqasta sayarichiypi yanapakunankupaj ima (Neh. 3:26).
15. ¿Imatá Jehovamanta yachakunchej?
15 ¿Imatá Jehovamanta yachakunchej? Jehovaqa payta mana wasanchaj kamachisninta mayta munakun, cuidanpunitaj. Josuej tiemponpi gabaonitasta Jehová salvasqanmanta 1.000 watas jinaña pasajtinpis, payqa paykunata bendecillarqapuni. 607 watapi Jesús niraj jamushajtin, Judá nacionwan Jerusalenwan thuñisqa kashajtin, Jehovaqa gabaonitaspa mirayninmanta kajkunata salvarqa. Babiloniamanta Jerusalenman watejmanta kutinpojtinkutaj gabaonitasqa levitaswan khuska templopi Diosta sirvillarqankupuni. Paykunamanta wakenqa templo qayllapisina tiyakorqanku (Esd. 2:70; Neh. 11:21). Templopi sirvisqankuraykutaj paykunaqa mana impuestosta pagajchu kanku, nitaj ñanta purisqankumantapis (Esd. 7:24).
16. ¿Imaynatá gabaonitas jina ruwasunman?
16 ¿Imaynatá gabaonitas jina ruwasunman? Paykuna jina tukuy atisqanchejta Jehovata yupaychaspa, wajkunatapis chayta ruwanankupaj yanapaspa. Chayta ruwanapaj wakin kutisqa kausayninchejpi wakin imasta saqenanchej kanqa. Jinapis tukuy sonqo chayta ruwanchej, imajtinchus Jehovata munakunchej, paytataj kusichiyta munanchej. Chayta ruwarqa Filipinasmanta Alwin sutiyoj hermanonchej. Payqa uj sumaj trabajoyoj karqa, ashkha qolqetataj ganaj. Jinapis Jehovapaj astawan llankʼayta munarqa. Congregacionesta waturej hermano congregacionninta visitarejtin, tiempochakojpuni chay semana astawan predicananpaj. Chayta ruwaspataj kusisqa kaj. Ashkha kutista mañakuytawan, tiemponman chay trabajonta saqeporqa, waj trabajotataj maskʼakuyta munarqa precursor regular jina yanapakuyta atinanpaj, aswan pisillata ganakunan kajtinpis. Chaytapunitaj ruwarqa. Señoranpis precursora jina yanapakuyta qallarerqa. Khuskataj 21 runasta yanaparqanku Diospa llajtanman yaykumunankupaj. Jehovaqa may kusisqapuni kashan chay qhariwarmej ruwasqankuwan. Noqanchejpis manapuni iskayrayanchejchu Jehová paypaj ruwasqanchejta mayta valorasqanmanta, cuidanawanchejmantapunitaj (Mat. 6:33).
17. ¿Imastá gabaonitasmanta yachakorqanchej?
17 Jehová imaynachus gabaonitaswan kasqanqa, sumaj imasta paymanta reparachiwanchej. Payqa kʼumuykukoj sonqo, khuyakuyniyoj, cheqan kajta ruwaj, mana qonqarpawanchejchu. Payta yupaychaj kamachisnintataj bendecinpuni. Chantapis gabaonitasmantaqa ashkha sumaj imasta yachakullanchejtaj. Gabaonitas jina Jehovapi sinchʼita creeyta munanchej, llakiykunapi rikukuspataj paypipuni atienekuyta munanchej. Chantapis kʼumuykukoj sonqo kayta munanchej, Diospa llajtanpi ima ruwaykunatachus qowasqanchejtapis sumajta juntʼayta munanchej, pillapis qhasimanta sufrichiwajtinchejtaj kallpachakunchej pacienciawan suyakunapaj, atienekunchejtaj Jehová maychus tiemponpi allinchananpi, bendecinawanchejpi ima. Chantapis tukuy atisqanchejta Jehovata sirviyllatapuni munanchej. Ni jaykʼaj qonqakunachu imastachus gabaonitasmanta yachakusqanchejta.
148 TAKIY Jehová Dios kacharichiwajninchej
a Chay runas ukhupeqa heveospa waj kinsa llajtasninkumantawansina kasharqanku. Chay llajtasqa karqanku: Kefirá, Beerot, Quiryat-Jearim ima (Jos. 9:17).
b Bibliaqa mana astawan sutʼinchanchu Saúl imaraykuchus gabaonitasta tukuchiyta munasqanmanta. Bibliamanta yachaj runasmanta wakenqa ninku rey Saulqa manaña Israelpi waj llajtayoj runas kanankuta munasqanta.