ESTER
1 Kayqa pasarqa rey Asuero* kamachishajtin. Asueroqa 127 provinciasta+ kamacherqa Indiamantapacha Etiopiakama.* 2 Chay tiempopi rey Asueroqa kamachisharqa Susa* llajtapi+ kamachina wasinmanta. 3 Rey Asueroqa kinsa watataña kamachishaspa, mikhunata waykʼucherqa tukuynin kuraj kamachisninpaj, yanapajkunasninpajpis. Chay mikhunamanqa rerqanku Persiamanta,+ Mediamanta+ soldadospa capitanesnin, provinciasmanta kurajkuna, kamachejkuna ima. 4 Paykunamanqa 180 diaspi rikucherqa may rejsisqa gobiernonpa qhapaj kayninta, may jatunpaj qhawasqa kasqanta, allinpaj qhawasqa kasqantapis. 5 Chay pʼunchaykuna pasayta reyqa kamachina wasinpa pationpa huertanpi fiestata ruwarqa qanchis pʼunchayta. Chay fiestaqa karqa Susapi reypa kamachina wasinpi tukuynin kajkunapaj, sumaj cargosniyoj runaspaj, kamachispajpis. 6 Chaypeqa cortinas karqa linomanta, sumaj algodonmanta, azul telamantawan. Warkhusqataj kasharqa sumaj awasqa watanaspi, kulli hilomanta* watanaspi ima. Chay watanastaj qolqe metalmanta japʼichinaswan japʼichisqa kasharqa mármol machonesman.* Chay patioj pampanqa losasqa karqa pórfido rumiwan, yuraj marmolwan, nacarwan,* yana marmolwan ima. Chay patapitaj karqa qorimanta, qolqe metalmanta sumaj tiyanas.
7 Vinotaqa sirverqanku oro copaspi.* Sapa copataj waj jinita karqa. Kamachina wasimanta vinoqa ashkha karqa, chay chhikataqa reylla qoyta atej. 8 Chaypacha reyqa kamacherqa ama pitapis munajta mana munajta tomachinankuta.* Reywan kamachina wasinpi cargoyoj kajkunawanqa nisqanku runasqa munasqankuta tomanallankuta.
9 Reina Vastipis+ rey Asueroj kamachina wasinpi warmispaj fiestata ruwallarqataj.
10 Qanchis pʼunchayninman reyqa vinowan tumpa macharisqaña kashaspa, qanchis yanapajkunasninwan parlarqa. Paykunaqa kamachina wasipi cargosniyojkuna karqanku, sutisninkutaj kaykuna karqa: Mehumán, Biztá, Harboná,+ Bigtá, Abagtá, Zetar, Carcás ima. 11 Paykunatataj kamacherqa reina Vastita pusarimunankuta umanpi reinapaj kʼachanchanayojta.* Ajinamanta runasman, kuraj kamachismanpis may kʼachita kasqanta rikuchinanpaj. Vastiqa may kʼachita karqa. 12 Reina Vastitajrí manapuni kasukorqachu rey kamachina wasinpi cargoyojkunawan apachisqan kamachiytaqa. Chayrayku reyqa manchayta phiñakorqa, may rabiasqataj kasharqa.
13 Chantá reyqa yachayniyojkunata tapukorqa, pikunachus ñaupa demandasmanta yacharqanku chaykunata. Reyqa imata ruwananpajpis tapukojpuni leymanta yachajkunata, demandasta chʼuwachajkunatapis. 14 Reypaj aswan de confianza runastaj kay qanchis runas karqanku: Carsená, Setar, Admatá, Tarsis, Meres, Marsená, Memucán ima.+ Paykunaqa Persiamanta, Mediamantawan kuraj kamachejkuna karqanku, reypa ñaupaqenmantaj rejpuni kanku, chantapis gobiernopi aswan sumaj cargosniyoj karqanku. 15 Reyqa paykunata taporqa: “Leyman jina, ¿imananataj kanman reina Vastita? Payqa rey Asuero kamachina wasipi cargoyojkunawan apachisqan kamachiyta mana kasukunchu”, nispa.
16 Memucantaj reypa ñaupaqenpi, kuraj kamachejkunaj ñaupaqenkupiwan nerqa: “Reina Vasti mana kasukusqanqa, mana reyllapajchu mana allin,+ manachayqa rey Asueroj kamachisqan provinciaspi tukuynin kuraj kamachejkunapajpis, runaspajpis manallataj allinchu. 17 Qosayoj warmisqa reina Vastij ruwasqanta yachaspa, manaña qosankuta respetanqankuchu, nenqankutaj: ‘Rey Asueroqa reina Vastita wajyachisqa, paytaj mana kasusqachu’, nispa. 18 Persiamanta, Mediamanta princesasqa reinaj ruwasqanta yachaspa kunan pʼunchaypacha chaymanta qosasninkuwan parlanqanku. Chay qosasninkutaj reypa kuraj kamachisnin kanku. Ajinapi tukuynejpi kanqa pisipaj qhawanakuy, phiñanakuypis. 19 Reyman allin rijchʼan chayqa, uj leyta orqhochun Vastiqa amaña ujtawan rey Asueroj ñaupaqenman jamunanpaj. Chay leytaj qhelqasqa kachun Persiamanta, Mediamanta leyeswan khuska, chay leyesqa mana cambiakunchu.+ Reytaj waj warmita ajllachun reina kananpaj, Vastimanta aswan allin warmita. 20 Reypa chay kamachisqanta tukuynin gobernasqan llajtaspi uyarejtinkutaj, tukuy warmisqa qosasninkuta respetanqanku qhapaj kajtinkupis, wajcha kajtinkupis”, nispa.
21 Memucanpa yuyaychasqanqa allin rijchʼarqa reyman, kuraj kamachejkunamanpis. Chayrayku reyqa Memucanpa nisqanta ruwarqa. 22 Chantá cartasta apacherqa gobiernonpi kaj tukuynin provinciasman,+ sapa provinciapi imaynatachus qhelqasqankuman jina, sapa llajtapi ima parlaytachus parlasqankuman jina. Chay cartaspeqa kamacherqa qosas wasinkupi mandanankuta,* paykunaj llajtankoj parlaynintataj parlanankuta.
2 Chay qhepata, rey Asueroqa+ rabian pasajtin yuyarikorqa imatachus Vasti ruwasqanta,+ imaynatachus payta castigasqantapis.+ 2 Chantá yanapajkunasnenqa reyman nerqanku: “Reyníy, maskʼachikuy kʼachita doncellasta. 3 Gobiernoykej tukuynin provinciasninpi+ runasta churay, tantamunankupaj tukuynin kʼachita doncellasta. Chay sipaskunataqa pusachunku Susapi reypa kamachina wasinpi warmispaj tiyan chay wasiman. Paykunamantataj encargakuchun warmispa guardian, reypa kamachin eunuco* Hegái.+ Chay sipaskunataqa kʼachanchana jawinaswan jawichunku. 4 Chantá mayqen sipaschus reypa sonqonta suwanqa, chay sipas Vastij cuentanmanta reina kachun”,+ nispa. Chay nisqankoqa reyman allin rijchʼarqa, chaytataj ruwarqa.
5 Susapeqa+ reypa kamachina wasinpi uj judío runa karqa Jairpa wawan Mardoqueo.+ Payqa Simeij allchhin karqa, benjaminita+ Quispa allchhinpa allchhintaj. 6 Paytaqa Jerusalenmanta presota apakapusqanku waj runastawan khuska, Judamanta rey Jeconiastawan*+ khuska. Jeconiastaqa Babiloniamanta rey Nabucodonosor presota apachimusqa. 7 Mardoqueoqa priman*+ Hadassata* uywakaporqa wajchita kasqanrayku. Hadassaqa sutikullarqataj Ester. Chay sipasqa may kʼachita karqa, kʼachitu cuerpoyojtaj. Tatanwan mamanwan wañupusqankurayku paytaqa Mardoqueo wawanta jina uywakusqa. 8 Maypachachus reypa leynin, kamachisqanpis llojserqa chaypacha, ashkha sipaskunata pusarqanku Susaman, reypa kamachina wasinman. Chay sipaskunamantataj cargoyoj karqa warmispa guardian Hegái.+ Estertapis reypa wasinman* pusallarqankutaj, paymantapis Hegaillataj cargoyoj karqa.
9 Sipasa Esterqa Hegaipaj munasqa karqa, allinpajtaj qhawachikorqa. Chayrayku Hegaiqa chay ratopacha kamacherqa Esterta kʼachanchana jawinaswan jawinankuta,+ allin mikhunastataj qonankuta. Chantapis reypa wasinpi aswan sumaj sirvientasmanta qanchista Esterman qorqa. Chantá Esterta, sirvientasnintapis warmispaj wasipi aswan sumaj lugarman churarqa. 10 Esterqa mana pimanpis willarqachu may llajtayojchus kasqanta,+ ima familiamantachus kasqantapis, Mardoqueo+ ama chaymanta parlananta kamachisqanrayku.+ 11 Mardoqueoqa warmispaj wasi pationpa ñaupaqenta sapa día pasaj, yachananpaj imaynachus Ester kashasqanta, imatachus paywan ruwashasqankutapis.
12 Chay sipaskunaqa rey Asueroj ñaupaqenman rej kanku ujmanta uj. Niraj reypaman rishajtinkutaj sapa sipastaqa kʼachanchana jawinaswan jawej kanku 12 killasta. Sojta killastaqa mirra*+ aceitewan jawej kanku, sojta killastataj bálsamo* aceitewan,+ imaymana cremaswan ima. 13 Chaymantaraj uj sipasqa reypa ñaupaqenman riyta atej. Rinanpajtaj imallatapis mañakuyta atej warmispa wasinmanta reypa wasinman rinanpaj. 14 Sipaskunamantaqa chʼisiyaykuyta ujlla reypaman yaykoj, tutamanta llojsimuspataj warmispaj waj wasi karqa chayman ripoj. Chay wasipeqa cargoyoj karqa reypa kamachin eunuco Saasgaz,+ payqa reypa tanta warmisninpa* guardian karqa. Chantá chay sipasqa manaña ujtawan reypa ñaupaqenman yaykojchu. Rey sutinmanta wajyachejtillan ujtawan yaykoj, reyman anchata gustasqanrayku.+
15 Esterpa tatanqa Abihail sutikorqa, Mardoqueotaj tatanpa sobrinon karqa. Mardoqueoqa priman Esterta wawanta jina uywakusqa.+ Reypa ñaupaqenman rinanpaj turnon chayamojtin, Esterqa mañakorqa imatachus reypa kamachin eunuco Hegái mañakunanta nerqa chayllata. Hegaiqa warmispa guardian karqa. Tukuy chay tiempopi Esterqa tukuy payta rikojkunawan allinpaj qhawachikorqa. 16 Estertaqa kamachina wasiman pusarqanku rey Asueroj ñaupaqenman, chunka kaj killapi, tebet* killapi, rey Asuero qanchis watataña kamachishajtin.+ 17 Reytaj Esterta maytapuni munakorqa tukuynin warmismanta astawan. Esterqa reywan aswan allinpaj qhawachikorqa, astawantaj munachikorqa tukuy doncellasmanta nisqaqa. Chayrayku reyqa reinapaj kʼachanchanata* umanman churarqa,+ Vastij cuentanmanta reina kananpaj.+ 18 Reyqa Esterta ajllasqanmanta uj jatun fiestata ruwarqa tukuynin kuraj kamachisninpaj, yanapajkunasninpajpis. Chantá reyqa nerqa tukuynin provinciaspi kacharichiy pʼunchay* kananta. Tukuy imastataj runasman jaywarqa, chay chhika imastaqa reylla jaywayta atej.
19 Doncellasta*+ ujtawan tantachimojtinku, Mardoqueoqa reypa kamachina wasin punkupi tiyasharqa. 20 Esterqa mana pimanpis willarqachu may llajtayojchus kasqanta,+ ima familiamantachus kasqantapis, Mardoqueo kamachisqanman jina. Esterqa Mardoqueota kasukullarqapuni, imaynatachus paywan tiyakushaspa kasukoj ajinata.+
21 Chaypacha Mardoqueo reypa kamachina wasin punkupi tiyashajtin, Bigtanwan Tereswanqa phiñakuspa rey Asuerota wañuchinankupaj wakichikushasqanku. Paykunaqa kamachina wasipi trabajarqanku, punkuta qhawajkuna karqanku. 22 Chayta yachaytawankama Mardoqueoqa reina Esterman willarqa. Estertaj Mardoqueoj sutinpi reyman willamorqa. 23 Chantá reyqa watucherqa chay willasqan ciertochus manachus kasqanta. Chay qhepatataj yachakorqa ciertopuni kasqanta. Chayrayku chay iskay runastaqa rakhu kʼaspiman* warkhuykorqanku. Chaytataj reypa ñaupaqenpi qhelqarqanku chay tiempomanta parlaj libropi.+
3 Chay qhepata rey Asueroqa agaguita+ Hamedatajpa wawan Hamanta+ astawan jatuncharqa, tukuy kuraj kamachejkunamanta aswan atiyniyoj cargoman churarqa.+ 2 Reypa kamachina wasin punkupi kaj tukuynin kamachisnenqa Hamanpa ñaupaqenpi kʼumuykukojtaj qonqorikojtaj kanku, rey ajinata kamachisqanrayku. Mardoqueotajrí mana kʼumuykukojchu, nitaj qonqorikojchu. 3 Chayrayku reypa kamachina wasi punkunpi kaj kamachisnenqa Mardoqueota nej kanku: “¿Imajtín reypa kamachisqanta mana kasunkichu?”, nispa. 4 Mardoqueotaqa sapa día ajinata nej kanku, paytaj mana kasuta ruwajchu. Chantá Hamanman willarqanku, Mardoqueoj ruwasqanta qhawanallankutachus chayri imananankutachus yachanankupaj.+ Mardoqueoqa paykunaman willasqaña judío kasqanta.+
5 Hamantaj sinchʼitapuni phiñakorqa Mardoqueo mana ñaupaqenpi kʼumuykukusqanta, nitaj qonqorikusqanta rikuspa.+ 6 Hamanqa Mardoqueo may llajtayojchus kasqanta yachaspa mana payllatachu wañuchiyta munarqa. Manachayqa yuyaychakuyta qallarerqa imaynatachus rey Asueroj kamachisqan nacionmanta tukuynin judiosta tukuchinanta, Mardoqueoj tukuynin llajta masisninta.
7 Rey Asuero 12 watastaña kamachishajtin, ñaupaj kaj killapi, nisán* killapi,+ Hamanpa ñaupaqenpi suerteta* choqarqanku+ ima killachus, ima pʼunchaychus chayta ruwanankuta yachanankupaj. Suertetaj llojserqa 12 killapaj, adar* killapaj.+ 8 Chantá Hamanqa rey Asuerota nerqa: “Uj llajtayoj runasqa kamachisqayki tukuynin provinciaspi+ chʼeqerasqa* tiyakunku.+ Leyesninkutaj chay waj llajtasmanta nisqaqa uj jina. Reyníy, paykunaqa kamachisqaykita mana kasunkuchu. Mana allinchu kanman paykunata qhawanallaykeqa. 9 Reyníy, allin rijchʼasojtenqa uj kamachiyta orqhona chay runasta tukuchinapaj. Noqa kamachejkunaman qosaj 342.000 kilos* qolqe metalta, gobiernoj qolqe churananman churanankupaj”,* nispa.
10 Chayta uyarispa reyqa sellana anillonta makinmanta orqhokuspa+ agaguita+ Hamedatajpa wawan Hamanman+ jaywarqa. Payqa judiospa enemigonku karqa. 11 Reyqa Hamanman nerqa: “Qolqe metalpis chay runaspis makiykipi kanku. Paykunata ruwallay imachus allin rijchʼasunki chayta”, nispa. 12 Chayrayku ñaupaj kaj killaj 13 pʼunchayninpi reypa secretariosninta+ wajyacherqanku. Paykunataj Hamanpa tukuy ima kamachisqanta qhelqarqanku:+ reypa sutinpi kamachejkunapaj,* provinciaspi kamachejkunapaj, sapa llajtapi kuraj kamachejkunapajpis. Sapa provinciapaj qhelqarqanku qhelqayninkuman jina, sapa llajtapajtaj parlayninkupi. Chay imastaqa rey Asueroj sutinpi qhelqarqanku, chantá reypa sellana anillonwan sellaykorqanku.+
13 Chantá cartasta runaswan apacherqanku reypa kamachisqan tukuynin provinciasman. Chay cartaspeqa kamachikusharqa tukuynin judiosta wañuchinankuta, ni uj puchuyojta tukuchinankuta jovenesta, machitusta, warmista, wawastapis. Judiostaqa uj pʼunchayllapi tukuchinanku karqa, 12 killa kashajtin, nisunman adar killaj+ 13 pʼunchayninpi. Tukuy imasninkutataj japʼikapunanku karqa.+ 14 Chay cartaspi qhelqakusqanqa sapa provinciapi ley kanan karqa. Tukuynin llajtasmantaj willachinanku karqa, chay pʼunchaypaj wakichikunankuta. 15 Chay cartasta apajkunaqa usqhayllata rerqanku+ rey kamachisqanman jina. Chay leyqa Susapi+ orqhokorqa, reypa kamachina wasinpi. Chantá reywan Hamanwanqa tomaj tiyaykorqanku. Susa llajtapi tiyakojkunarí, ni imanakuyta atisharqankuchu.
4 Mardoqueoqa+ tukuy chay imasta yachaytawan+ ropanta llikʼikorqa, qhashqa ropata churaykukorqa, ushphawantaj qhallaykukorqa.* Chantá llajtata purimorqa llakiymanta qhaparikuspa. 2 Jinapis reypa kamachina wasin punkukamalla chayarqa. Chaynintaqa ni pi yaykuyta atejchu qhashqa ropayoj kaspaqa. 3 Reypa kamachisqantaj tukuynin provinciasman+ chayasharqa, judiostaj chayta yachaytawan llakiywan ayunarqanku,+ waqarqanku, sonqo nanaytataj qhaparikorqanku. Ashkha judiostaj qhashqa telas patapi, ushpha patapi siriykorqanku.*+ 4 Esterpa sirvientasnin, jinallataj eunuco* kamachisninpis yaykuspa reina Esterman willarqanku imachus kashasqanta. Estertaj maytapuni llakiykukorqa, Mardoqueomantaj ropata apacherqa chay qhashqa ropanta orqhokunanpaj. Mardoqueotaj mana munarqachu. 5 Chantá Esterqa eunuco Hatacta wajyarqa, paytaqa rey churasqa Esterpa kamachin kananpaj. Esterqa Hatacta kamacherqa Mardoqueota tapumunanta imajtinchus ajina kashasqanta, imachus pasashasqantapis.
6 Hatactaj Mardoqueota plazaman maskʼaj rerqa. Chay plazaqa reypa kamachina wasin punku chimpapi karqa. 7 Mardoqueoqa Hatacman willarqa imachus payta pasasqanta. Chantapis willallarqataj mashkha qolqetachus+ Hamán churasaj nisqanta reypa qolqe churananman, tukuynin judiosta tukuchinanpaj.+ 8 Susapi orqhokusqan+ leymantapis uj copiata Hatacman qorqa, mayqenpichus judiosta tukuchinankuta kamachikusharqa chayta. Hatactaj chay leyta Esterman rikuchispa sutʼinchanan karqa, kamachinantaj karqa+ reypaman yaykunanta khuyakuyninta mañakunanpaj, llajta masisninraykutaj rogarikunanpaj.
9 Hatacqa reina Esterpaman kutispa willarqa imatachus Mardoqueo nisqanta. 10 Estertaj Hatacman kamacherqa kay jinata Mardoqueoman+ nimunanta: 11 “Reypa tukuynin kamachisnin, reypa kamachisqan provinciaspi tiyakoj runaspis yachanku pi qharipajpis pi warmipajpis uj leylla kasqanta, mana wajyachisqalla reypa ukhu pationman yaykojtin:+ Chay runaqa wañunan tiyan. Rey qorimanta tojnunta aysarejtillan mana chay runata wañuchinkuchu.+ Noqatataj reyqa kinsa chunka pʼunchayña mana wajyachiwanchu”, nispa.
12 Mardoqueotaj Esterpa nisqanta uyariytawan, 13 Esterman nichimorqa: “Ama yuyaychu kamachina wasipi kasqaykirayku aswan facilta salvakunaykita waj judiosmanta nisqaqa. 14 Sichus kunan chʼinlla kanki chayqa, judiosqa yanapata, kacharichiytapis waj ladomanta japʼenqanku.+ Qantaj wañunki, tataykej familianpis. Chantapis pi yachan, ichapis kay jina phutiypi yanapakunaykipajpuni reinaman chayarqanki”,+ nispa.
15 Chayrayku Esterqa Mardoqueoman nichimorqa: 16 “Susa llajtamanta tukuynin judiosta tantaykuspa, noqarayku ayunaychej.+ Ama mikhuychejchu, nitaj ujyaychejchu kinsa pʼunchayta,+ kinsa tutatawan. Noqapis sirvientasniywan khuska ayunallasajtaj. Chantá reypaman yaykusaj, leypi mana atikusqanta nejtinpis. Wañunay kajtenqa wañusaj”, nispa. 17 Mardoqueotaj rispa Esterpa tukuy ima kamachisqanta ruwamorqa.
5 Kinsa pʼunchayninmantaj+ Esterqa reina ropanta churaykukorqa. Reypa wasinman* ukhu pationman yaykuspataj, reypa salanpa ñaupaqenpi sayaykorqa. Reytaj chay salapi kasharqa, kamachina tiyananpi tiyasqa, punku qhawarisqa. 2 Reyqa reina Esterta patiopi sayashajta rikuspa kusikorqa, makinpi kasharqa chay qorimanta tojnuntataj aysarerqa.+ Estertaj chimpaykuspa tojnunpa puntanta llankharerqa.
3 Reytaj taporqa: “¿Imataj kashan reina Ester? ¿Imatá mañakuwayta munanki? Noqaqa imatachus mañakuwasqaykita qollasqayki. Gobiernoypa khuskannintapis qollasqayki”, nispa. 4 Estertaj kuticherqa: “Reyníy, allin rijchʼasojtenqa munayman Hamanwan+ khuska jamunaykita qanpaj wakichisqay mikhuyman”, nispa. 5 Chantá reyqa kamachisninta nerqa: “Hamanta niychej usqhayllata jamunanta, Ester munan jamunanta”, nispa. Ajinamanta reywan Hamanwanqa Esterpa wakichisqan mikhuyman rerqanku.
6 Vinota tomashajtinkutaj* reyqa Esterta taporqa: “¿Imitatá munashanki? Noqaqa imatachus mañakuwasqaykita qollasqayki. ¿Imatá mañakuwayta munanki? Gobiernoypa khuskannintapis qollasqayki”,+ nispa. 7 Estertaj kuticherqa: “Munayman kayta ruwanaykita: 8 Reyníy, khuyakuwanki chayqa, mañakususqaytapis qoyta munawanki chayqa, Hamanwan khuska jamullaytaj ari, qʼaya mikhunata qanpaj wakichisaj chayman. Reyníy, tapuwasqaykitaqa qʼaya kutichisqayki”, nispa.
9 Chay pʼunchay Hamanqa manchay kusisqa riporqa, sonqo juntʼasqataj. Chaywanpis Mardoqueota+ reypa kamachina wasin punkupi rikuspa repararqa mana sayarikusqanta, nitaj payta rikuspa mancharikusqanta. Chayrayku Hamanqa paypaj mayta phiñakorqa. 10 Jinapis ni imata nerqachu, wasinmantaj riporqa. Chantá pusachimorqa amigosninta, warmin Zerestawan.+ 11 Hamanqa runaykacharisharqa may qhapaj kasqanmanta, chay chhika wawasninmanta,+ reypis payta jatunpaj qhawaspa aswan sumaj cargoman churasqanmanta tukuynin kuraj kamachejkunamanta, reypa kamachisninmantapis.+
12 Chantapis Hamanqa nerqa: “Mana chayllachu, reina Esterqa noqallata invitawarqa wakichisqan mikhuyman+ reywan khuska rinaypaj. Qʼayapajpis invitasqallataj kani reinawan khuska, reywan khuska mikhumunaypaj.+ 13 Chaywanpis manaraj chay imaswan sonqo juntʼasqachu kani, judío Mardoqueota reypa kamachina wasin punkullapipuni tiyasqata rikuspaqa”, nispa. 14 Chayrayku warmin Zerespis tukuynin amigosninpis nerqanku: “Kamachiy uj rakhu kʼaspita* sayachinankuta, 22 metrosniyojta.* Qʼaya paqarintaj reymanta mañakuy chayman Mardoqueota warkhuchinanta.+ Chantá reywan khuska kusiy mikhurikamuy”, nispa. Chay nisqankoqa Hamanman allin rijchʼarqa. Kamacherqataj uj rakhu kʼaspita sayachinankuta.
6 Reyqa chay chʼisi mana puñuyta aterqachu. Chayrayku kamacherqa ñaupa watasmanta parlaj librota+ apamuspa leepunankuta. 2 Chay libropeqa qhelqasqa kasharqa Mardoqueoj willasqan. Payqa willasqa Bigtanawan Tereswan rey Asuerota wañuchinankupaj yachachinakusqankuta. Paykunaqa kamachina wasipi trabajarqanku punkuta qhawaspa.+ 3 Reytaj taporqa: “¿Imaynatataj Mardoqueota jatuncharqanchej chayta ruwasqanmanta? ¿Imatataj payman qorqanchej?”, nispa. Yanapajkunasnintaj kuticherqanku: “Paypajqa ni imatapis ruwapunchejchu”, nispa.
4 Chaymantataj reyqa taporqa: “¿Pitaj patiopi purishan?”, nispa. Hamanqa reypa wasinpa* jawa pationman+ yaykusqa. Payqa reymanta mañakuyta munarqa Mardoqueota warkhuchinanta chay sayachisqan rakhu kʼaspipi.*+ 5 Reypa yanapajkunasnintaj kuticherqanku: “Patiopeqa Hamán+ purishan”, nispa. Reytaj paykunata kamacherqa: “Wajyamuychej”, nispa.
6 Hamán yaykumojtintaj reyqa taporqa: “Rey jatunchayta munan chay runapaj, ¿imatá ruwanan kanman?”, nispa. Hamantaj sonqonpi nerqa: “¿Pitá rey jatunchayta munanmanri? Noqatachari”,+ nispa. 7 Chayrayku Hamanqa nerqa: “Sichus reyqa uj runata jatunchayta munan chayqa, 8 reypa ropasninta apamuchunku,+ reypa ujnin caballontawan umanpi kʼachanchayojta. 9 Chay ropatawan caballotawanqa reypa ujnin kuraj kamachejnin apamuchun. Rey jatunchayta munan chay runamantaj chay ropata churaykuchunku. Chantá caballopi lloqʼasqata plazanta muyuchimuchunku. Ñaupaqenta rispataj qhaparispa nichunku: ‘Reyqa jatunchayta munan chay runataqa ajinata ruwan’, nispa”.+ 10 Reytaj chay ratopacha Hamanta nerqa: “Usqhayta rispa ropata, caballotawan apamuy. Chay nisqaykitaqa judío Mardoqueopaj ruwamuy. Payqa reypa kamachina wasinpa punkunpi tiyasqa kashan. Chay tukuy ima nisqaykita ruwamuy”, nispa.
11 Hamantaj rispa ropata, caballotawan apamorqa. Mardoqueotataj+ chay ropawan pʼachallichispa, caballopi lloqʼasqata plazanta muyuchimorqa. Ñaupaqenta rispataj nerqa: “Reyqa jatunchayta munan chay runataqa ajinata ruwan”, nispa. 12 Chaymantataj Mardoqueoqa reypa kamachina wasi punkunman kuterqa. Hamantajrí llakikuspa, uman qhatasqataj usqhayllata wasinman kutiporqa. 13 Chantá warmin Zeresman,+ amigosninmanpis chayta willakorqa. Payta yuyaychaj runaswan warmin Zereswantaj nerqanku: “Mardoqueoqa judío. Sichus ñaupaqenpi urmashankiña chayqa, mana atipawajchu. Paypa ñaupaqenpeqa urmankipuni”, nispa.
14 Hamán paykunawan parlashajtillanraj reypa kamachina wasinmanta kuraj kamachis chayamorqanku. Chay ratopachataj Hamanta pusarqanku Ester waykʼuchisqan mikhuyman.+
7 Reywan Hamanwanqa+ Ester waykʼuchisqan mikhuyman chayamorqanku. 2 Chay iskay kaj pʼunchaypi mikhuytawan vinota tomashajtinku, reyqa Esterta tapullarqataj: “¿Imitatá munashanki reina Ester? Noqaqa imatachus mañakuwasqaykita qollasqayki. ¿Imatá mañakuwayta munanki? Gobiernoypa khuskannintapis qollasqayki”,+ nispa. 3 Reina Estertaj kuticherqa: “Reyníy, sichus allinpaj qhawawanki, sichus ima mañakusqaytapis qowayta munanki chayqa, mañarikuyki wañuymanta salvanawaykita, llajta masisniytapis+ salvanaykita. 4 Llajta masisniypis noqapis jaywasqaña kayku+ wañuchisqa kanaykupaj, ni uj puchuyojta tukuchisqa kanaykupaj.+ Esclavoslla kanaykupaj jaywasqa kaykuman karqa chayqa, ni imatapis niymanchu karqa. Kay desgracia kanantaqa mana qhawakullawajchu. Tukuchisqa kajtiykoqa reypaj mana allinchu kanman”, nispa.
5 Rey Asuerotaj reina Esterta taporqa: “¿Pitaj wañuchisqa kanaykichejpaj jaywaykusunkichejri? ¿Maytaj chay runa?”, nispa. 6 Estertaj kuticherqa: “Chay enemigoykoqa kay millay Hamán. Pay chayta ruwaykushawayku”, nispa.
Hamantaj reypa ñaupaqenpi, reinaj ñaupaqenpipis ni imanakuyta aterqachu. 7 Chantá reyqa vinota tomashajtinku sayarispa phiñasqa llojsiporqa kamachina wasej huertanman. Hamanqa repararqa reyqa castiganantapuni. Chayrayku jatarikuspa reina Estermanta mañakorqa ama wañuchinankuta. 8 Reytaj kamachina wasej huertanmanta kutiykamorqa vinota tomasharqanku chayman. Yaykumuspataj Hamanta rikorqa reina Ester tiyasqa kasharqa chayman wichariykusqanta. Chayta rikuspa reyqa qhaparerqa: “Kay runaqa kikin wasiypichu reinataqa violanqa imatajri”, nispa. Rey chayta nejtinkamataj Hamanpa uyanta qhataykorqanku. 9 Chantá kamachina wasimanta ujnin kamachi Harbonaqa+ nerqa: “Hamanqa uj rakhu kʼaspita* sayarichillantaj Mardoqueota warkhuchinanpaj.+ Mardoqueoqa willasqanwan reyta salvarqapis.+ Chay rakhu kʼaspeqa Hamanpa wasinpi kashan, 22 metrosniyojtaj”,* nispa. Reytaj nerqa: “Chaypi Hamanta warkhuykamuychej”, nispa. 10 Ajinapi Hamantaqa Mardoqueopaj wakichisqan rakhu kʼaspillapitaj warkhuykorqanku. Reypa rabiantaj chaywan thasnukorqa.
8 Chay pʼunchay rey Asueroqa reina Esterman qoporqa judiospa enemigonku+ Hamanpa+ tukuy kapuyninta. Esterqa reyman willasqa Mardoqueoqa familian kasqanta, chayrayku Mardoqueoqa reypa ñaupaqenman yaykorqa.+ 2 Chantá reyqa Hamanmanta qhechusqan sellana anillonta+ orqhokuspa, Mardoqueoman qorqa. Estertaj Mardoqueota churarqa Hamanpa tukuy kapuyninta qhawananpaj.+
3 Chantá Esterqa ujtawan reywan parlamorqa. Reypa ñaupaqenman pampakama kʼumuykukuytawan, waqaspa mañakorqa agaguita Hamanpa ruwasqanta allinchananta, judiospa contranpi orqhosqan kamachiytapis chinkachinanta.+ 4 Reytaj qorimanta tojnunta aysarerqa,+ chayrayku Esterqa sayarikuspa, reypa ñaupaqenpi sayasqa qhepakorqa. 5 Chantá Esterqa nerqa: “Reyníy, sichus allin rijchʼasunki, allinpajtaj qhawawanki chayqa, sichus kay nisqayta allinpaj qhawanki, allin ñawiwantaj qhawawanki chayqa, chay agaguita+ Hamedataj wawan Hamanpa+ orqhosqan kamachiyta chinkachinapaj waj kamachiyta qhelqachiy ari. Payqa tukuynin provinciasmanta judiosta tukuchinanpaj chay kamachiyta orqhorqa. 6 ¿Imaynatá qhawakullayman llajta masisniyta chay desgracia qhatirinantari? ¿Imaynatá qhawakullayman familiasniy wañuchisqa kanankutari?”, nispa.
7 Chayrayku rey Asueroqa reina Esterman, judío Mardoqueomanpis nerqa: “Hamanpa tukuy kapuyninta Estermanña+ qopuni, Hamantapis rakhu kʼaspiman* warkhuchiniña+ judiosta tukuchinanpaj wakichisqanrayku.* 8 Kunanqa qankunañataj reypa sutinpi waj kamachiyta qhelqaychej, imachus judiospaj allin kasqanta ninkichej chayta. Chay kamachiytataj reypa sellana anillonwan sellankichej. Reypa sutinpi qhelqasqa kamachiytaqa mana chinkachiyta atikunchu sellana anillonwan sellasqa kajtenqa”,+ nispa.
9 Ajinapitaj reypa tukuynin secretariosninta tantachimorqanku kinsa kaj killapi, nisunman siván* killaj 23 pʼunchayninpi. Chay secretariosqa qhelqarqanku imatachus Mardoqueo kamachisqanta judiosman, reypa sutinpi kamachejkunaman,*+ autoridadesman, provinciasmanta kuraj kamachejkunamanpis.+ Chay provinciasqa 127 karqanku, Indiamantapacha Etiopiakama. Sapa provinciapaj qhelqarqanku qhelqayninkuman jina, sapa llajtapajtaj parlayninkupi. Judiospajpis qhelqayninkupi, parlayninkupi qhelqarqanku.
10 Mardoqueoqa rey Asueroj sutinpi kamachiykunata qhelqarqa, reypa sellana anillonwantaj sellaykorqa.+ Chaykunatataj runaswan apacherqa sumajta correj caballospi, chay caballosqa reypaj uywasqa karqanku. 11 Chay kamachiypitaj reyqa tukuy llajtaspi tiyakoj judiosman atiyta qorqa tantaykukuspa enemigosninkumanta jarkʼakunankupaj, wañuchinankupaj, qʼalata tukuchinankupaj, kapuyninkutapis qhechunankupaj, mayqen llajtapipis, mayqen provinciapipis armasniyoj runas paykunata wañuchinankupaj sayaykojtinku, warmispis wawaspis kachunku.+ 12 Chayta ruwananku karqa rey Asueroj kamachiyninpi kaj tukuynin provinciaspi chay kikin pʼunchaypi, chunka iskayniyoj killapi, nisunman adar* killaj 13 pʼunchayninpi.+ 13 Chay qhelqasqaqa ley jina willakunan karqa tukuynin provinciaspi. Willakunallantaj karqa tukuynin llajtaspipis judíos chay pʼunchaypaj wakichisqa kanankupaj, enemigosninkumanta vengakunankupaj.+ 14 Rey kamachisqanrayku chay willayta apajkunaqa chay ratopacha caballospi kachaykukorqanku, reypaj uywasqa karqanku chay caballospi. Chay leyqa willakullarqataj Susa llajtapipis,+ reypa kamachina wasinpi.
15 Mardoqueoqa reypa ñaupaqenmanta llojsimorqa, rey churakun chay jina ropayoj, chay ropanqa karqa azulwan yurajwan, jatun qori coronayoj, kulli qʼaytumanta* sumaj awasqa mantoyoj.+ Susa llajtayoj runastaj kusiymanta qhaparerqanku. 16 Judiospataqa chay jatun llakiyninku chinkarqa, sonqo juntʼasqas kasharqanku, may kusisqas, runaspis paykunata respetarqanku. 17 Mayqen provinciamanpis, mayqen llajtamanpis reypa kamachisqan, leyninpis chayajtin, judiosqa mayta kusikorqanku, mikhunasta waykʼukorqanku, fiestastapis ruwakorqanku. Waj llajtayoj runastaj judiosman tukorqanku,+ judiosta manchachikusqankurayku.
9 Reypa kamachiynin, leyninpis ruwakunan karqa+ 12 killapi, nisunman adar* killaj+ 13 pʼunchayninpi. Chay pʼunchay judiospa enemigosninkoqa yuyarqanku atipanankuta, manataj ajinachu karqa. Astawanpis judiosraj atiparqanku chay enemigosninkutaqa.+ 2 Judiosqa llajtasninkupi tantakorqanku rey Asueroj kamachisqan tukuynin provinciaspi,+ wañuchiyta munajkunawan maqanakunankupaj. Nitaj pipis judiosman sayaykuyta aterqachu, tukuynin llajtaspi paykunata manchachikusqankurayku.+ 3 Chantapis provinciaspi kuraj kamachejkuna, reypa sutinpi kamachejkuna,*+ autoridades, reypa ruwanasninmanta encargadospis, judiosta yanaparqanku Mardoqueota manchachikusqankurayku. 4 Mardoqueoqa reypa wasinpi* sumaj cargoyoj karqa.+ Aswan atiyniyojman tukusqanraykutaj Mardoqueoqa tukuynin provinciaspi aswan rejsisqa karqa.
5 Judiosqa tukuynin enemigosninkuta espadawan wañuchispa tukucherqanku. Paykunata chejnikojkunataqa munasqankuta ruwarqanku.+ 6 Susa llajtapi,+ kamachina wasipi judiosqa 500 runasta wañucherqanku. 7 Wañuchillarqankutaj Parsandatata, Dalfonta, Aspatata, 8 Poratata, Adaliata, Aridatata, 9 Parmastata, Arisaita, Aridaita, Vaizatata ima. 10 Chaykuna karqanku Hamedataj wawan Hamanpa chunka qhari wawasnin, judiospa enemigonkoj+ wawasnin. Judiosqa paykunata wañuchiytawan mana kapuyninkuta japʼikaporqankuchu.+
11 Chay pʼunchaypacha reyman willarqanku mashkhachus Susapi, kamachina wasipi wañusqankuta.
12 Reyqa reina Esterta nerqa: “Kay Susa llajtapi, kamachina wasillapiraj judiosqa 500 runasta, Hamanpa chunka wawasnintawan wañuchinku chayqa, ¿reypa kamachisqan chay waj provinciaspeqa imatawanchus ruwaykunkupis?+ Kunanrí, ¿imatawan qosunayta munanki? Mañakullaway, qosqaykitaj. ¿Imatawan mañakuyta munanki? Mañakullaway”, nispa. 13 Estertaj kuticherqa: “Reyníy, sichus allin rijchʼasunki chayqa,+ mañakuyki Susamanta judiosqa qʼayatawan kunan jinallataj ley nisqanman jina ruwanankuta.+ Mañakullaykitaj Hamanpa wawasninpa cuerposninta chay rakhu kʼaspiman* warkhunankuta”,+ nispa. 14 Reytaj kamacherqa chayta ruwanankuta. Susa llajtapi uj leyta orqhorqa, Hamanpa chunka wawasninpa cuerposninkutataj chay rakhu kʼaspiman warkhorqanku.
15 Ajinapi Susamanta judiosqa adar killaj 14 pʼunchayninpi+ watejmanta tantaykukorqanku, 300 runastataj Susa llajtapi wañucherqanku. Manataj kapuyninkuta japʼikaporqankuchu.
16 Reypa kamachisqan chay waj provinciaspipis judiosqa tantaykukorqanku enemigosninkuwan maqanakunankupaj.+ Wañucherqankutaj 75.000 runasta. Ajinamanta kacharichikorqanku enemigosninkumanta,+ manataj kapuyninkuta japʼikaporqankuchu. 17 Chaytaqa ruwarqanku adar killaj 13 pʼunchayninpi. Chunka tawayoj pʼunchaypitaj samarikorqanku, mikhunasta waykʼukorqanku, kusirikorqankutaj.
18 Susamanta judiosqa 13 pʼunchaypi,+ 14 pʼunchaypiwan+ tantaykukorqanku enemigosninkuman sayaykunankupaj. Chunka phishqayoj pʼunchaypitaj samarikorqanku, mikhunasta waykʼukorqanku, kusirikorqankutaj. 19 Qaylla llajtaspi tiyakoj judiostaj adar killaj 14 pʼunchayninpi mikhunasta waykʼukorqanku, kusirikorqankutaj. Chay diaqa fiestachakorqanku,+ mikhunastapis jaywanakorqanku.+
20 Mardoqueoqa+ tukuy chayta qhelqaykuspa cartasta tukuynin judiosman apacherqa, rey Asueroj kamachisqan tukuynin provinciasman, qayllapi kaj provinciasman, karupi kaj provinciasmanpis. 21 Kamacherqataj sapa wata adar killapi, 14 pʼunchaypi, 15 pʼunchaypipis fiestachakunankuta. 22 Chay pʼunchaykunapi judiosqa enemigosninkumanta samarikorqanku. Chay killa llakiyninkoqa kusiyman tukorqa, waqasqankutaj+ fiesta pʼunchayman. Chayrayku chay iskay pʼunchaykunapi fiestachakunanku karqa, mikhunasta waykʼuspa, kusirikuspataj, mikhunasta jaywanakunanku karqa, wajchasmanpis jaywarinanku karqa.
23 Judiosqa chay ruwasqanku fiestata ruwanallankutapuni nerqanku, Mardoqueoj kamachisqantapis kasukunankuta nerqanku. 24 Agaguita+ Hamedataj wawan Hamanqa+ tukuynin judiospa enemigonku karqa. Payqa wakichikusqa judiosta tukuchinanpaj,+ suertetataj* choqasqa+ judiosta manchaykuchinanpaj, tukuchinanpajtaj. 25 Ester reypaman yaykojtintaj reyqa kay kamachiyta qhelqacherqa:+ “Judiospa contranta chay wakichisqanqa+ payllamantaj chayachun”, nispa. Chayrayku Hamanta, wawasnintapis uj rakhu kʼaspiman warkhorqanku.+ 26 Chayrayku chay pʼunchaykunamanqa Purim sutita churarqanku, chayqa suerte*+ niyta munan. Mardoqueo imatachus cartapi qhelqasqanrayku, imastachus rikusqankurayku, imaschus paykunata qhatirisqanrayku, 27 judiosqa nerqanku chay iskay pʼunchaykunata fiestachakunankuta, mirayninkupis, judiosman kutejkunapis+ fiestachakunankuta. Nillarqankutaj chay pʼunchaykunapaj imachus qhelqasqa kajtapis sapa wata ruwanankuta, chay kikin fechaspi. 28 Qhepa wawaspa familiasninkupis chay pʼunchaykunata yuyarinanku karqa, fiestachakunankutaj karqa tukuynin provinciaspi, tukuynin llajtaspipis. Judiosqa chay Purim pʼunchaykunapi fiestachakunankupuni karqa, jinallataj paykunaj mirayninkupis.
29 Abihailpa wawan reina Esterqa judío Mardoqueowan khuska atiyniyoj kasqankurayku, waj cartata qhelqallarqankutaj Purim Fiestamanta, judíos chay pʼunchaykunata yuyarikunankupaj. 30 Chay cartastaqa apacherqa tukuynin judiosman, rey Asueroj kamachisqan+ 127 provinciasnintinman,+ kʼacha palabraswan, cheqan kaj palabraswan qhelqasqata. 31 Ajinamanta Purim Fiestata chay willakusqan pʼunchaykunapi ruwanankupaj. Chayta kamacherqanku judío Mardoqueowan reina Esterwan,+ judiospis ruwasqayku* nerqanku, paykuna, jinallataj mirayninkupis.+ Chay pʼunchaykunapeqa ayunanallankutaj karqa,+ Diosmantapis yanapata mañakunanku karqa.+ 32 Esterpa kamachisqanqa chay Purim+ Fiestamanta sutʼita parlarqa, chaytaj uj libropi qhelqasqa karqa.
10 Rey Asueroqa nacionnintinpi runasta sinchʼita trabajacherqa, mar qocha churuspipis.*
2 Mediaj reyesninmanta, Persiaj reyesninmanta+ parlaj libropi qhelqasqa kashan+ jatuchaj imasta, tʼukuna imasta ruwasqanpis. Qhelqasqallataj kashan imaynatachus reyqa Mardoqueota+ jatuncharqa+ chaypis. 3 Judío Mardoqueoqa rey Asueroj gobiernonpi reypa qhepanpi aswan atiyniyoj karqa. Mardoqueoqa judíos ukhupi allinpaj qhawasqa karqa, tukuynin llajta masisnin mayta respetaj kanku. Payqa llajta masisninrayku allin kajta ruwarqa, mirayninkoj allinnintataj maskʼarqa.
Kay Asueroqa kanman karqa Jerjes I. Payqa Darío el Grandej wawan karqa (Darío Histaspespata).
Chayri “Cuskama”.
Chayri “Susán”.
Chayri “morado hilomanta”.
Chayri “columnasman”.
Chayri “perlaswan”.
Chayri “vasospi”.
Chayri “mana pitapis tomajta jarkʼanankuta”.
Chayri “uma maytʼunayojta”.
Chayri “kuraj kamachejkuna kanankuta”.
Hebreo parlaypi eunuco palabraqa capasqa runamanta parlanapaj oqharikun.
Jeconiastaqa 2 Reyes 24:8 vesiculopi Joaquín sutiwan oqharikun.
Chayri “tatanpa hermanonpa wawan”.
Esterpa sutenqa hebreopi Hadassá karqa. Chay sutitaj niyta munan mirto planta.
Chayri “kamachina wasinman”.
Glosariopi mirra nisqata leeriy.
Balsamoqa sumaj qʼapayniyoj aceite karqa, chaytataj wakin plantasmanta, wakin sachʼasmanta orqhoj kanku, may valesqa karqa.
Glosariopi tanta warmi nisqata leeriy.
Yanapa B15 nisqata leeriy.
Chayri “uma maytʼunata”.
Ichapis impuestosta mana paganankuchu karqa, chayri mana cuartelman rinankuchu karqa, chayri wakin presosta kacharinanku karqa, chayri ichapis chaykunamanta uj iskayta ruwananku karqa.
Chayri “Sipaskunata”.
Chayri “posteman”.
Yanapa B15 nisqata leeriy.
Hebreo parlaypeqa nin, “purta”. Purqa niyta munan suerte. Glosariopi suerte nisqata leeriy.
Yanapa B15 nisqata leeriy.
Chʼeqeray: waj lugarespi ninku tʼaqaray.
Hebreo parlaypeqa nin, “10.000 talentos”. Uj talentoqa pesarqa 34,2 kilos (1.101 onzas troy). Yanapa B14 nisqata leeriy.
Ichá nillanmantaj “Noqa 342.000 kilos qolqeta gobiernoj qolqe churananman churasaj, chayta ruwaysikojkunaman paganapaj”.
Chayri “satrapaspaj”. Glosariopi sátrapa nisqata leeriy.
Qhallay: waj lugarespi ninku qhalliy.
Siriy: waj lugarespi ninku winkuy.
Hebreo parlaypi eunuco palabraqa capasqa runamanta parlanapaj oqharikun.
Chayri “kamachina wasinman”.
Vinotaqa tomaj kanku mikhuytawan.
Chayri “uj posteta”.
Hebreo parlaypeqa nin, “50 codosniyojta”. Uj codoqa 44,5 centímetros karqa. Yanapa B14 nisqata leeriy.
Chayri “kamachina wasinpa”.
Chayri “postepi”.
Chayri “uj posteta”.
Hebreo parlaypeqa nin, “50 codosniyojtaj”. Uj codoqa 44,5 centímetros karqa. Yanapa B14 nisqata leeriy.
Chayri “posteman”.
Hebreo parlaypeqa nin, “judiospa contranta makinta oqharisqanrayku”.
Yanapa B15 nisqata leeriy.
Chayri “satrapasman”. Glosariopi sátrapa nisqata leeriy.
Yanapa B15 nisqata leeriy.
Chayri “morado qʼaytumanta”.
Yanapa B15 nisqata leeriy.
Chayri “sátrapas”. Glosariopi sátrapa nisqata leeriy.
Chayri “kamachina wasinpi”.
Chayri “posteman”.
Hebreo parlaypeqa nin, “purtataj”. Purqa niyta munan suerte. Glosariopi suerte nisqata leeriy.
Hebreo parlaypeqa nin, “pur”. Purqa niyta munan suerte. Ashkhamanta parlanapaj purim, chaytaj judiospa fiestankoj sutinman tukorqa. Chay fiestataqa ruwaj kanku chunka iskayniyoj killapi judiospa santo calendarionkuman jina. Yanapa B15 nisqata leeriy.
Ruwasqayku: waj lugarespi ninku ruwasajku.
Chayri “islaspipis”.